अथातस्त्रिमर्मीयचिकित्सितमध्यायं व्याख्यास्यामः॥ १ ॥அதா²தஸ்த்ரிமர்மீயசிகித்ஸிதமத்⁴யாயம்ʼ வ்யாக்²யாஸ்யாம꞉|| 1 ||
அத்தியாயம் 26
त्रिमर्मीयचिकित्सितम्
இந்த நூலின் தமிழ் மொழிபெயர்ப்பு தயாராகிக்கொண்டிருக்கிறது. இப்போதைக்கு மூலமும் அதன் தமிழ் எழுத்துப்பெயர்ப்பும் காட்டப்படுகின்றன. இந்தி மொழிபெயர்ப்புடன் படியுங்கள்
இந்த அத்தியாயத்தில் (அத்தியாயத்தின் சொந்தச் சுருக்கம், ஸ்லோகம் 294)
तत्र श्लोकः-त्रिमर्मजानां रोगाणां निदानाकृतिभेषजम्।विस्तरेण पृथग्दिष्टं त्रिमर्मीये चिकित्सिते॥
ஸ்லோகம் 294 →மூலத்தின் எந்தச் சொல்லையும் தொடுங்கள் - அதன் பொருள் தோன்றும்.
इति ह स्माह भगवानात्रेयः॥ २ ॥இதி ஹ ஸ்மாஹ ப⁴க³வாநாத்ரேய꞉|| 2 ||
सप्तोत्तरं मर्मशतं यदुक्तं शरीरसंख्यामधिकृत्य तेभ्यः।ஸப்தோத்தரம்ʼ மர்மஶதம்ʼ யது³க்தம்ʼ ஶரீரஸம்ʼக்²யாமதி⁴க்ருʼத்ய தேப்⁴ய꞉|मर्माणि बस्तिं हृदयं शिरश्च प्रधानभूतानि वदन्ति तज्ज्ञाः॥ ३ ॥மர்மாணி ப³ஸ்திம்ʼ ஹ்ருʼத³யம்ʼ ஶிரஶ்ச ப்ரதா⁴நபூ⁴தாநி வத³ந்தி தஜ்ஜ்ஞா꞉|| 3 ||
प्राणाश्रयात्, तानि हि पीडयन्तो वातादयोऽसूनपि पीडयन्ति।ப்ராணாஶ்ரயாத், தாநி ஹி பீட³யந்தோ வாதாத³யோ(அ)ஸூநபி பீட³யந்தி|तत्संश्रितानामनुपालनार्ह्तं महागदानां शृणु सौम्य रक्षाम्॥ ४ ॥தத்ஸம்ʼஶ்ரிதாநாமநுபாலநார்ஹ்தம்ʼ மஹாக³தா³நாம்ʼ ஶ்ருʼணு ஸௌம்ய ரக்ஷாம்|| 4 ||
कषायतिक्तोषणरूक्षभोज्यैः संधारणाभोजनमैथुनैश्च।கஷாயதிக்தோஷணரூக்ஷபோ⁴ஜ்யை꞉ ஸம்ʼதா⁴ரணாபோ⁴ஜநமைது²நைஶ்ச|पक्वाशये कुप्यति चेदपानः स्रोतांस्यधोगानि बली स रुद्ध्वा॥ ५ ॥பக்வாஶயே குப்யதி சேத³பாந꞉ ஸ்ரோதாம்ʼஸ்யதோ⁴கா³நி ப³லீ ஸ ருத்³த்⁴வா|| 5 ||
करोति विण्मारुतमूत्रसङ्गं क्रमादुदावर्तमतः सुघोरम्।கரோதி விண்மாருதமூத்ரஸங்க³ம்ʼ க்ரமாது³தா³வர்தமத꞉ ஸுகோ⁴ரம்|रुग्बस्तिहृत्कुक्ष्युदरेष्वभीक्ष्णं सपृष्ठपार्श्वेष्वतिदारुणा स्यात्॥ ६ ॥ருக்³ப³ஸ்திஹ்ருʼத்குக்ஷ்யுத³ரேஷ்வபீ⁴க்ஷ்ணம்ʼ ஸப்ருʼஷ்ட²பார்ஶ்வேஷ்வதிதா³ருணா ஸ்யாத்|| 6 ||
आध्मानहृल्लासविकर्तिकाश्च तोदोऽविपाकश्च सबस्तिशोथः।ஆத்⁴மாநஹ்ருʼல்லாஸவிகர்திகாஶ்ச தோதோ³(அ)விபாகஶ்ச ஸப³ஸ்திஶோத²꞉|वर्चोऽप्रवृत्तिर्जठरे च गण्डान्यूर्ध्वश्च वायुर्विहतो गुदे स्यात्॥ ७ ॥வர்சோ(அ)ப்ரவ்ருʼத்திர்ஜட²ரே ச க³ண்டா³ந்யூர்த்⁴வஶ்ச வாயுர்விஹதோ கு³தே³ ஸ்யாத்|| 7 ||
कृच्छ्रेण शुष्कस्य चिरात् प्रवृत्तिः स्याद्वा तनुः स्यात् खररूक्षशीता।க்ருʼச்ச்²ரேண ஶுஷ்கஸ்ய சிராத் ப்ரவ்ருʼத்தி꞉ ஸ்யாத்³வா தநு꞉ ஸ்யாத் க²ரரூக்ஷஶீதா|ततश्च रोगा ज्वरमूत्रकृच्छ्रप्रवाहिकाहृद्ग्रहणीप्रदोषाः॥ ८ ॥ததஶ்ச ரோகா³ ஜ்வரமூத்ரக்ருʼச்ச்²ரப்ரவாஹிகாஹ்ருʼத்³க்³ரஹணீப்ரதோ³ஷா꞉|| 8 ||
वम्यान्ध्यबाधिर्यशिरोऽभितापवातोदराष्ठीलमनोविकाराः।வம்யாந்த்⁴யபா³தி⁴ர்யஶிரோ(அ)பி⁴தாபவாதோத³ராஷ்டீ²லமநோவிகாரா꞉|तृष्णास्रपित्तारुचिगुल्मकासश्वासप्रतिश्यार्दितपार्श्वरोगाः॥ ९ ॥த்ருʼஷ்ணாஸ்ரபித்தாருசிகு³ல்மகாஸஶ்வாஸப்ரதிஶ்யார்தி³தபார்ஶ்வரோகா³꞉|| 9 ||
अन्ये च रोगा बहवोऽनिलोत्था भवन्त्युदावर्तकृताः सुघोराः।அந்யே ச ரோகா³ ப³ஹவோ(அ)நிலோத்தா² ப⁴வந்த்யுதா³வர்தக்ருʼதா꞉ ஸுகோ⁴ரா꞉|चिकित्सितं चास्य यथावदूर्ध्वं प्रवक्ष्यते तच्छृणु चाग्निवेश!॥ १० ॥சிகித்ஸிதம்ʼ சாஸ்ய யதா²வதூ³ர்த்⁴வம்ʼ ப்ரவக்ஷ்யதே தச்ச்²ருʼணு சாக்³நிவேஶ!|| 10 ||
तं तैलशीतज्वरनाशनाक्तं स्वेदैर्यथोक्तैः प्रविलीनदोषम्।தம்ʼ தைலஶீதஜ்வரநாஶநாக்தம்ʼ ஸ்வேதை³ர்யதோ²க்தை꞉ ப்ரவிலீநதோ³ஷம்|उपाचरेद्वर्तिनिरूहबस्तिस्नेहैर्विरेकैरनुलोमनान्नैः॥ ११ ॥உபாசரேத்³வர்திநிரூஹப³ஸ்திஸ்நேஹைர்விரேகைரநுலோமநாந்நை꞉|| 11 ||
श्यामात्रिवृन्मागधिकां सदन्तीं गोमूत्रपिष्टां दशभागमाषाम्।ஶ்யாமாத்ரிவ்ருʼந்மாக³தி⁴காம்ʼ ஸத³ந்தீம்ʼ கோ³மூத்ரபிஷ்டாம்ʼ த³ஶபா⁴க³மாஷாம்|सनीलीकां द्विर्लवणां गुडेन वर्तिं कराङ्गुष्ठनिभां विदध्यात्॥ १२ ॥ஸநீலீகாம்ʼ த்³விர்லவணாம்ʼ கு³டே³ந வர்திம்ʼ கராங்கு³ஷ்ட²நிபா⁴ம்ʼ வித³த்⁴யாத்|| 12 ||
पिण्याकसौवर्चलहिङ्गुभिर्वा ससर्षपत्र्यूषणयावशूकैः।பிண்யாகஸௌவர்சலஹிங்கு³பி⁴ர்வா ஸஸர்ஷபத்ர்யூஷணயாவஶூகை꞉|क्रिमिघ्नकम्पिल्लकशाङ्खिनीभिः सुधार्कजक्षीरगुडैर्युताभिः॥ १३ ॥க்ரிமிக்⁴நகம்பில்லகஶாங்கி²நீபி⁴꞉ ஸுதா⁴ர்கஜக்ஷீரகு³டை³ர்யுதாபி⁴꞉|| 13 ||
स्यात् पिप्पलीसर्षपराढवेश्मधूमैः सगोमूत्रगुडैश्च वर्तिः।ஸ்யாத் பிப்பலீஸர்ஷபராட⁴வேஶ்மதூ⁴மை꞉ ஸகோ³மூத்ரகு³டை³ஶ்ச வர்தி꞉|श्यामाफलालाबुकपिप्पलीनां नाड्याऽथवा तत् प्रधमेत्तु चूर्णम्॥ १४ ॥ஶ்யாமாப²லாலாபு³கபிப்பலீநாம்ʼ நாட்³யா(அ)த²வா தத் ப்ரத⁴மேத்து சூர்ணம்|| 14 ||
रक्षोघ्नतुम्बीकरहाटकृष्णाचूर्णं सजीमूतकसैन्धवं वा।ரக்ஷோக்⁴நதும்பீ³கரஹாடக்ருʼஷ்ணாசூர்ணம்ʼ ஸஜீமூதகஸைந்த⁴வம்ʼ வா|स्निग्धे गुदे तान्यनुलोमयन्ति नरस्य वर्चोऽनिलमूत्रसङ्गम्॥ १५ ॥ஸ்நிக்³தே⁴ கு³தே³ தாந்யநுலோமயந்தி நரஸ்ய வர்சோ(அ)நிலமூத்ரஸங்க³ம்|| 15 ||
तेषां विघाते तु भिषग्विदध्यात् स्वभ्यक्तसुस्विन्नतनोर्निरूहम्।தேஷாம்ʼ விகா⁴தே து பி⁴ஷக்³வித³த்⁴யாத் ஸ்வப்⁴யக்தஸுஸ்விந்நதநோர்நிரூஹம்|ऊर्ध्वानुलोमौषधमूत्रतैलक्षाराम्लवातघ्नयुतं सुतीक्ष्णम्॥ १६ ॥ஊர்த்⁴வாநுலோமௌஷத⁴மூத்ரதைலக்ஷாராம்லவாதக்⁴நயுதம்ʼ ஸுதீக்ஷ்ணம்|| 16 ||
वातेऽधिकेऽम्लं लवणं सतैलं, क्षीरेण पित्ते तु, कफे समूत्रम्।வாதே(அ)தி⁴கே(அ)ம்லம்ʼ லவணம்ʼ ஸதைலம்ʼ, க்ஷீரேண பித்தே து, கபே² ஸமூத்ரம்|स मूत्रवर्चोऽनिलसङ्गमाशु गुदं सिराश्च प्रगुणीकरोति॥ १७ ॥ஸ மூத்ரவர்சோ(அ)நிலஸங்க³மாஶு கு³த³ம்ʼ ஸிராஶ்ச ப்ரகு³ணீகரோதி|| 17 ||
त्रिवृत्सुधापत्रतिलादिशाकग्राम्यौदकानूपरसैर्यवान्नम्।த்ரிவ்ருʼத்ஸுதா⁴பத்ரதிலாதி³ஶாகக்³ராம்யௌத³காநூபரஸைர்யவாந்நம்|अन्यैश्च सृष्टानिलमूत्रविड्भिरद्यात् प्रसन्नागुडसीधुपायी॥ १८ ॥அந்யைஶ்ச ஸ்ருʼஷ்டாநிலமூத்ரவிட்³பி⁴ரத்³யாத் ப்ரஸந்நாகு³ட³ஸீது⁴பாயீ|| 18 ||
भूयोऽनुबन्धे तु भवेद्विरेच्यो मूत्रप्रसन्नादधिमण्डशुक्तैः।பூ⁴யோ(அ)நுப³ந்தே⁴ து ப⁴வேத்³விரேச்யோ மூத்ரப்ரஸந்நாத³தி⁴மண்ட³ஶுக்தை꞉|स्वस्थं तु पश्चादनुवासयेत्तं रौक्ष्याद्धि सङ्गोऽनिलवर्चसोश्चेत्॥ १९ ॥ஸ்வஸ்த²ம்ʼ து பஶ்சாத³நுவாஸயேத்தம்ʼ ரௌக்ஷ்யாத்³தி⁴ ஸங்கோ³(அ)நிலவர்சஸோஶ்சேத்|| 19 ||
द्विरुत्तरं हिङ्गु वचाग्निकुष्ठं सुवर्चिका चैव विडङ्गचूर्णम्।த்³விருத்தரம்ʼ ஹிங்கு³ வசாக்³நிகுஷ்ட²ம்ʼ ஸுவர்சிகா சைவ விட³ங்க³சூர்ணம்|सुखाम्बुनाऽऽनाहविसूचिकार्तिहृद्रोगगुल्मोर्ध्वसमीरणघ्नम्॥ २० ॥ஸுகா²ம்பு³நா(அ)(அ)நாஹவிஸூசிகார்திஹ்ருʼத்³ரோக³கு³ல்மோர்த்⁴வஸமீரணக்⁴நம்|| 20 ||
वचाभयाचितकयावशूकान् सपिप्पलीकातिविषान् सकुष्ठान्।வசாப⁴யாசிதகயாவஶூகாந் ஸபிப்பலீகாதிவிஷாந் ஸகுஷ்டா²ந்|उष्णाम्बुनाऽऽनाहविमूढवातान् पीत्वा जयेदाशु रसौदनाशी॥ २१ ॥உஷ்ணாம்பு³நா(அ)(அ)நாஹவிமூட⁴வாதாந் பீத்வா ஜயேதா³ஶு ரஸௌத³நாஶீ|| 21 ||
हिङ्गूग्रगन्धाबिडशुण्ठ्यजाजीहरीतकीपुष्करमूलकुष्थम्।ஹிங்கூ³க்³ரக³ந்தா⁴பி³ட³ஶுண்ட்²யஜாஜீஹரீதகீபுஷ்கரமூலகுஷ்த²ம்|यथोत्तरं भागविवृद्धमेतत् प्लीहोदराजीर्णविसूचिकासु॥ २२ ॥யதோ²த்தரம்ʼ பா⁴க³விவ்ருʼத்³த⁴மேதத் ப்லீஹோத³ராஜீர்ணவிஸூசிகாஸு|| 22 ||
स्थिरादिवर्गस्य पुनर्नवायाः शम्पाकपूतीककरञ्जयोश्च।ஸ்தி²ராதி³வர்க³ஸ்ய புநர்நவாயா꞉ ஶம்பாகபூதீககரஞ்ஜயோஶ்ச|सिद्धः कषाये द्विपलांशिकानां प्रस्थो घृतात् स्यात् प्रतिरुद्धवाते॥ २३ ॥ஸித்³த⁴꞉ கஷாயே த்³விபலாம்ʼஶிகாநாம்ʼ ப்ரஸ்தோ² க்⁴ருʼதாத் ஸ்யாத் ப்ரதிருத்³த⁴வாதே|| 23 ||
फलं च मूलं च विरेचनोक्तं हिङ्ग्वर्कमूलं दशमूलमग्र्यम्।ப²லம்ʼ ச மூலம்ʼ ச விரேசநோக்தம்ʼ ஹிங்க்³வர்கமூலம்ʼ த³ஶமூலமக்³ர்யம்|स्नुक् चित्रकश्चैव पुनर्नवा च तुल्यानि सर्वैर्लवणानि पञ्च॥ २४ ॥ஸ்நுக் சித்ரகஶ்சைவ புநர்நவா ச துல்யாநி ஸர்வைர்லவணாநி பஞ்ச|| 24 ||
स्नेहैः समूत्रैः सह जर्जराणि शरावसन्धौ विपचेत् सुलिप्ते।ஸ்நேஹை꞉ ஸமூத்ரை꞉ ஸஹ ஜர்ஜராணி ஶராவஸந்தௌ⁴ விபசேத் ஸுலிப்தே|पक्वं सुपिष्टं लवणं तदन्नैः पानैस्तथाऽऽनाहरुजाघ्नमद्यात्॥ २५ ॥பக்வம்ʼ ஸுபிஷ்டம்ʼ லவணம்ʼ தத³ந்நை꞉ பாநைஸ்ததா²(அ)(அ)நாஹருஜாக்⁴நமத்³யாத்|| 25 ||
हृत्स्तम्भमूर्धामयगौरवाभ्यामुद्गारसङ्गेन सपीनसेन।ஹ்ருʼத்ஸ்தம்ப⁴மூர்தா⁴மயகௌ³ரவாப்⁴யாமுத்³கா³ரஸங்கே³ந ஸபீநஸேந|आनाहमामप्रभवं जयेत्तु प्रच्छर्दनैलङ्घनपाचनैश्च॥ २६ ॥ஆநாஹமாமப்ரப⁴வம்ʼ ஜயேத்து ப்ரச்ச²ர்த³நைலங்க⁴நபாசநைஶ்ச|| 26 ||
गुल्मोदरब्रध्नार्शःप्लीहोदावर्तयोनिशुक्रगदे।கு³ல்மோத³ரப்³ரத்⁴நார்ஶ꞉ப்லீஹோதா³வர்தயோநிஶுக்ரக³தே³|मेदःकफसंसृष्टे मारुतरक्तेऽवगाढे च॥ २७ ॥மேத³꞉கப²ஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டே மாருதரக்தே(அ)வகா³டே⁴ ச|| 27 ||
गृध्रसिपक्षवधादिषु विरेचनार्हेषु वातरोगेषु।க்³ருʼத்⁴ரஸிபக்ஷவதா⁴தி³ஷு விரேசநார்ஹேஷு வாதரோகே³ஷு|वाते विबद्धमार्गे मेदःकफपित्तरक्तेन॥ २८ ॥வாதே விப³த்³த⁴மார்கே³ மேத³꞉கப²பித்தரக்தேந|| 28 ||
पयसा मांसरसैर्वा त्रिफलारसयूषमूत्रमदिराभिः।பயஸா மாம்ʼஸரஸைர்வா த்ரிப²லாரஸயூஷமூத்ரமதி³ராபி⁴꞉|दोषानुबन्धयोगात् प्रशस्तमेरण्डजं तैलम्॥ २९ ॥தோ³ஷாநுப³ந்த⁴யோகா³த் ப்ரஶஸ்தமேரண்ட³ஜம்ʼ தைலம்|| 29 ||
तद्वातनुत्स्वभावात् संयोगवशाद्विरेचनाच्च जयेत्।தத்³வாதநுத்ஸ்வபா⁴வாத் ஸம்ʼயோக³வஶாத்³விரேசநாச்ச ஜயேத்|मेदोसृक्पित्तकफोन्मिश्रानिलरोगजित्तस्मात्॥ ३० ॥மேதோ³ஸ்ருʼக்பித்தகபோ²ந்மிஶ்ராநிலரோக³ஜித்தஸ்மாத்|| 30 ||
बलकोष्ठव्याधिवशादापञ्चपला भवेन्मात्रा।ப³லகோஷ்ட²வ்யாதி⁴வஶாதா³பஞ்சபலா ப⁴வேந்மாத்ரா|मृदुकोष्ठाल्पबलानां सह भोज्यं तत्प्रयोज्यं स्यात्॥) इत्युदावर्तचिकित्सा।ம்ருʼது³கோஷ்டா²ல்பப³லாநாம்ʼ ஸஹ போ⁴ஜ்யம்ʼ தத்ப்ரயோஜ்யம்ʼ ஸ்யாத்||) இத்யுதா³வர்தசிகித்ஸா|
व्यायामतीक्ष्णौषधरूक्षमद्यप्रसङ्गनित्यद्रुतपृष्ठयानात्।வ்யாயாமதீக்ஷ்ணௌஷத⁴ரூக்ஷமத்³யப்ரஸங்க³நித்யத்³ருதப்ருʼஷ்ட²யாநாத்|आनूपमत्स्याध्यशनादजीर्णात् स्युर्मूत्रकृच्छ्राणि नृणामिहाष्टौ॥ ३२ ॥ஆநூபமத்ஸ்யாத்⁴யஶநாத³ஜீர்ணாத் ஸ்யுர்மூத்ரக்ருʼச்ச்²ராணி ந்ருʼணாமிஹாஷ்டௌ|| 32 ||
पृथङ्मलाः स्वैः कुपिता निदानैः सर्वेऽथवा कोपमुपेत्य बस्तौ।ப்ருʼத²ங்மலா꞉ ஸ்வை꞉ குபிதா நிதா³நை꞉ ஸர்வே(அ)த²வா கோபமுபேத்ய ப³ஸ்தௌ|मूत्रस्य मार्गं परिपीडयन्ति यदा तदा मूत्रयतीह कृच्छ्रात्॥ ३३ ॥மூத்ரஸ்ய மார்க³ம்ʼ பரிபீட³யந்தி யதா³ ததா³ மூத்ரயதீஹ க்ருʼச்ச்²ராத்|| 33 ||
तीव्रा रुजो वङ्क्षणबस्तिमेढ्रे स्वल्पं मुहुर्मूत्रयतीह वातात्।தீவ்ரா ருஜோ வங்க்ஷணப³ஸ்திமேட்⁴ரே ஸ்வல்பம்ʼ முஹுர்மூத்ரயதீஹ வாதாத்|पीतं सरक्तं सरुजं सदाहं कृच्छ्रान्मुहुर्मूत्रयतीह पित्तात्॥ ३४ ॥பீதம்ʼ ஸரக்தம்ʼ ஸருஜம்ʼ ஸதா³ஹம்ʼ க்ருʼச்ச்²ராந்முஹுர்மூத்ரயதீஹ பித்தாத்|| 34 ||
बस्तेः सलिङ्गस्य गुरुत्वशोथौ मूत्रं सपिच्छं कफमूत्रकृच्छे।ப³ஸ்தே꞉ ஸலிங்க³ஸ்ய கு³ருத்வஶோதௌ² மூத்ரம்ʼ ஸபிச்ச²ம்ʼ கப²மூத்ரக்ருʼச்சே²|सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपाताद्भवन्ति तत् कृच्छ्रतमं हि कृच्छ्रम्॥ ३५ ॥ஸர்வாணி ரூபாணி து ஸந்நிபாதாத்³ப⁴வந்தி தத் க்ருʼச்ச்²ரதமம்ʼ ஹி க்ருʼச்ச்²ரம்|| 35 ||
विशोषयेद्बस्तिगतं सशुक्रं मूत्रं सपित्तं पवनः कफं वा।விஶோஷயேத்³ப³ஸ்திக³தம்ʼ ஸஶுக்ரம்ʼ மூத்ரம்ʼ ஸபித்தம்ʼ பவந꞉ கப²ம்ʼ வா|यदा तदाऽश्मर्युपजायते तु क्रमेण पित्तेष्विव रोचना गोः॥ ३६ ॥யதா³ ததா³(அ)ஶ்மர்யுபஜாயதே து க்ரமேண பித்தேஷ்விவ ரோசநா கோ³꞉|| 36 ||
कदम्बपुष्पाकृतिरश्मतुल्या श्लक्ष्णा त्रिपुट्यप्यथवाऽपि मृद्वी।கத³ம்ப³புஷ்பாக்ருʼதிரஶ்மதுல்யா ஶ்லக்ஷ்ணா த்ரிபுட்யப்யத²வா(அ)பி ம்ருʼத்³வீ|मूत्रस्य चेन्मार्गमुपैति रुद्ध्वा मूत्रं रुजं तस्य करोति बस्तौ॥ ३७ ॥மூத்ரஸ்ய சேந்மார்க³முபைதி ருத்³த்⁴வா மூத்ரம்ʼ ருஜம்ʼ தஸ்ய கரோதி ப³ஸ்தௌ|| 37 ||
ससेवनीमेहनबस्तिशूलं विशीर्णधारं च करोति मूत्रम्।ஸஸேவநீமேஹநப³ஸ்திஶூலம்ʼ விஶீர்ணதா⁴ரம்ʼ ச கரோதி மூத்ரம்|मृद्गाति मेढ्रं स तु वेदनार्तो मुहुः शकृन्मुञ्चति मेहते च॥ ३८ ॥ம்ருʼத்³கா³தி மேட்⁴ரம்ʼ ஸ து வேத³நார்தோ முஹு꞉ ஶக்ருʼந்முஞ்சதி மேஹதே ச|| 38 ||
क्षोभात् क्षते मूत्रयतीह सासृक् तस्याः सुखं मेहति च व्यपायात्।க்ஷோபா⁴த் க்ஷதே மூத்ரயதீஹ ஸாஸ்ருʼக் தஸ்யா꞉ ஸுக²ம்ʼ மேஹதி ச வ்யபாயாத்|एषाऽश्मरी मारुतभिन्नमूर्तिः स्याच्छर्करा मूत्रपथात् क्षरन्ती॥ ३९ ॥ஏஷா(அ)ஶ்மரீ மாருதபி⁴ந்நமூர்தி꞉ ஸ்யாச்ச²ர்கரா மூத்ரபதா²த் க்ஷரந்தீ|| 39 ||
(रेतोऽभिघाताभिहतस्य पुंसः प्रवर्तते यस्य तु मूत्रकृच्छ्रम्।(ரேதோ(அ)பி⁴கா⁴தாபி⁴ஹதஸ்ய பும்ʼஸ꞉ ப்ரவர்ததே யஸ்ய து மூத்ரக்ருʼச்ச்²ரம்|स्याद्वेदना वङ्क्षणबस्तिमेढ्रे तस्यातिशूलं वृषणातिवृत्ते॥ ४० ॥ஸ்யாத்³வேத³நா வங்க்ஷணப³ஸ்திமேட்⁴ரே தஸ்யாதிஶூலம்ʼ வ்ருʼஷணாதிவ்ருʼத்தே|| 40 ||
शुक्रेण संरुद्धगतिप्रवाहो मूत्रं स कृच्छ्रेण विमुञ्चतीह।ஶுக்ரேண ஸம்ʼருத்³த⁴க³திப்ரவாஹோ மூத்ரம்ʼ ஸ க்ருʼச்ச்²ரேண விமுஞ்சதீஹ|तमण्डयोः स्तब्धमिति ब्रवन्ति रेतोऽभिघातात् प्रवदन्ति कृच्छ्रम्॥)தமண்ட³யோ꞉ ஸ்தப்³த⁴மிதி ப்³ரவந்தி ரேதோ(அ)பி⁴கா⁴தாத் ப்ரவத³ந்தி க்ருʼச்ச்²ரம்||)
शुक्रं मलाश्चैव पृथक् पृथग्वा मूत्राशयस्थाः प्रतिवारयन्ति।ஶுக்ரம்ʼ மலாஶ்சைவ ப்ருʼத²க் ப்ருʼத²க்³வா மூத்ராஶயஸ்தா²꞉ ப்ரதிவாரயந்தி|तद्व्याहतं मेहनबस्तिशूलं मूत्रं सशुक्रं कुरुते विबद्धम्॥ ४२ ॥தத்³வ்யாஹதம்ʼ மேஹநப³ஸ்திஶூலம்ʼ மூத்ரம்ʼ ஸஶுக்ரம்ʼ குருதே விப³த்³த⁴ம்|| 42 ||
स्तब्धश्च शूनो भृशवेदनश्च तुद्येत बस्तिर्वृषणौ च तस्य।ஸ்தப்³த⁴ஶ்ச ஶூநோ ப்⁴ருʼஶவேத³நஶ்ச துத்³யேத ப³ஸ்திர்வ்ருʼஷணௌ ச தஸ்ய|क्षताभिघातात् क्षतजं क्षयाद्वा प्रकोपितं बस्तिगतं विबद्धम्॥ ४३ ॥க்ஷதாபி⁴கா⁴தாத் க்ஷதஜம்ʼ க்ஷயாத்³வா ப்ரகோபிதம்ʼ ப³ஸ்திக³தம்ʼ விப³த்³த⁴ம்|| 43 ||
तीव्रार्ति मूत्रेण सहाश्मरीत्वमायाति तस्मिन्नतिसंचिते च।தீவ்ரார்தி மூத்ரேண ஸஹாஶ்மரீத்வமாயாதி தஸ்மிந்நதிஸம்ʼசிதே ச|आध्माततां विन्दति गौरवं च बस्तेर्लघुत्वं च विनिःसृतेऽस्मिन्॥ஆத்⁴மாததாம்ʼ விந்த³தி கௌ³ரவம்ʼ ச ப³ஸ்தேர்லகு⁴த்வம்ʼ ச விநி꞉ஸ்ருʼதே(அ)ஸ்மிந்||इति मूत्रकृच्छ्रनिदानम्।இதி மூத்ரக்ருʼச்ச்²ரநிதா³நம்|
अभ्यञ्जनस्नेहनिरूहबस्तिस्नेहोपनाहोत्तरबस्तिसेकान्।அப்⁴யஞ்ஜநஸ்நேஹநிரூஹப³ஸ்திஸ்நேஹோபநாஹோத்தரப³ஸ்திஸேகாந்|स्थिरादिभिर्वातहरैश्च सिद्धान् दद्याद्रसांश्चानिलमूत्रकृच्छ्रे॥ ४५ ॥ஸ்தி²ராதி³பி⁴ர்வாதஹரைஶ்ச ஸித்³தா⁴ந் த³த்³யாத்³ரஸாம்ʼஶ்சாநிலமூத்ரக்ருʼச்ச்²ரே|| 45 ||
पुनर्नवैरण्डशतावरीभिः पत्तूरवृश्चीरबलाश्मभिद्भिः।புநர்நவைரண்ட³ஶதாவரீபி⁴꞉ பத்தூரவ்ருʼஶ்சீரப³லாஶ்மபி⁴த்³பி⁴꞉|द्विपञ्चमूलेन कुलत्थकोलयवैश्च तोयोत्क्वथिते कषाये॥ ४६ ॥த்³விபஞ்சமூலேந குலத்த²கோலயவைஶ்ச தோயோத்க்வதி²தே கஷாயே|| 46 ||
तैलं वराहर्क्षवसा घृतं च तैरेव कल्कैर्लवणैश्च साध्यम्।தைலம்ʼ வராஹர்க்ஷவஸா க்⁴ருʼதம்ʼ ச தைரேவ கல்கைர்லவணைஶ்ச ஸாத்⁴யம்|तन्मात्रयाऽऽशु प्रतिहन्ति पीतं शूलान्वितं मारुतमूत्रकृच्छ्रम्॥ ४७ ॥தந்மாத்ரயா(அ)(அ)ஶு ப்ரதிஹந்தி பீதம்ʼ ஶூலாந்விதம்ʼ மாருதமூத்ரக்ருʼச்ச்²ரம்|| 47 ||
एतानि चान्यानि वरौषधानि पिष्टानि शस्तान्यपि चोपनाहे॥ஏதாநி சாந்யாநி வரௌஷதா⁴நி பிஷ்டாநி ஶஸ்தாந்யபி சோபநாஹே||स्युर्लाभतस्तैलफलानि चैव स्नेहाम्लयुक्तानि सुखस्वोष्णवन्ति॥ ४८ ॥ஸ்யுர்லாப⁴தஸ்தைலப²லாநி சைவ ஸ்நேஹாம்லயுக்தாநி ஸுக²ஸ்வோஷ்ணவந்தி|| 48 ||
सेकावगाहाः शिशिराः प्रदेहा ग्रैष्मो विधिर्बस्तिपयोविरेकाः।ஸேகாவகா³ஹா꞉ ஶிஶிரா꞉ ப்ரதே³ஹா க்³ரைஷ்மோ விதி⁴ர்ப³ஸ்திபயோவிரேகா꞉|द्राक्षाविदारीक्षुरसैर्घृतैश्च कृच्छ्रेषु पित्तप्रभवेषु कार्याः॥ ४९ ॥த்³ராக்ஷாவிதா³ரீக்ஷுரஸைர்க்⁴ருʼதைஶ்ச க்ருʼச்ச்²ரேஷு பித்தப்ரப⁴வேஷு கார்யா꞉|| 49 ||
शतावरीकाशकुशश्वदंष्ट्राविदारिशालीक्षुकशेरुकाणाम्।ஶதாவரீகாஶகுஶஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ராவிதா³ரிஶாலீக்ஷுகஶேருகாணாம்|क्वाथं सुशीतं मधुशर्कराभ्यां युक्तं पिबेत् पैत्तिकमूत्रकृच्छ्री॥ ५० ॥க்வாத²ம்ʼ ஸுஶீதம்ʼ மது⁴ஶர்கராப்⁴யாம்ʼ யுக்தம்ʼ பிபே³த் பைத்திகமூத்ரக்ருʼச்ச்²ரீ|| 50 ||
पिबेत् कषायं कमलोत्पलानां शृङ्गाटकानामथवा विदार्याः।பிபே³த் கஷாயம்ʼ கமலோத்பலாநாம்ʼ ஶ்ருʼங்கா³டகாநாமத²வா விதா³ர்யா꞉|दण्डैरकाणामथवाऽपि मूलं पूर्वेण कल्पेन तथाऽम्बु शीतम्॥ ५१ ॥த³ண்டை³ரகாணாமத²வா(அ)பி மூலம்ʼ பூர்வேண கல்பேந ததா²(அ)ம்பு³ ஶீதம்|| 51 ||
एर्वारुबीजं त्रपुषात् कुसुम्भात् सकुङ्ग्कुमः स्याद्वृषकश्च पेयः।ஏர்வாருபீ³ஜம்ʼ த்ரபுஷாத் குஸும்பா⁴த் ஸகுங்க்³கும꞉ ஸ்யாத்³வ்ருʼஷகஶ்ச பேய꞉|द्राक्षारसेनाश्मरिशर्करासु सर्वेषु कृच्छ्रेषु प्रशस्त एषः॥ ५२ ॥த்³ராக்ஷாரஸேநாஶ்மரிஶர்கராஸு ஸர்வேஷு க்ருʼச்ச்²ரேஷு ப்ரஶஸ்த ஏஷ꞉|| 52 ||
एर्वारुबीजं मधुकं सदारु पैत्ते पिबेत्तण्डुलधावनेन।ஏர்வாருபீ³ஜம்ʼ மது⁴கம்ʼ ஸதா³ரு பைத்தே பிபே³த்தண்டு³லதா⁴வநேந|दार्वीं तथैवामलकीरसेन समाक्षिकां पित्तकृते तु कृच्छ्रे॥ ५३ ॥தா³ர்வீம்ʼ ததை²வாமலகீரஸேந ஸமாக்ஷிகாம்ʼ பித்தக்ருʼதே து க்ருʼச்ச்²ரே|| 53 ||
क्षारोष्णतीक्ष्णौषधमन्नपानं स्वेदो यवान्नं वमनं निरूहाः।க்ஷாரோஷ்ணதீக்ஷ்ணௌஷத⁴மந்நபாநம்ʼ ஸ்வேதோ³ யவாந்நம்ʼ வமநம்ʼ நிரூஹா꞉|तक्रं सतिक्तौषधसिद्धतैलमभ्यङ्गपानं कफमूत्रकृच्छ्रे॥ ५४ ॥தக்ரம்ʼ ஸதிக்தௌஷத⁴ஸித்³த⁴தைலமப்⁴யங்க³பாநம்ʼ கப²மூத்ரக்ருʼச்ச்²ரே|| 54 ||
व्योषं श्वदंष्ट्रात्रुटिसारसास्थि कोलप्रमाणं मधुमूत्रयुक्तम्।வ்யோஷம்ʼ ஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ராத்ருடிஸாரஸாஸ்தி² கோலப்ரமாணம்ʼ மது⁴மூத்ரயுக்தம்|पिबेत्त्रुटिं क्षौद्रयुतां कदल्या रसेन कैडर्यरसेन वाऽपि॥ ५५ ॥பிபே³த்த்ருடிம்ʼ க்ஷௌத்³ரயுதாம்ʼ கத³ல்யா ரஸேந கைட³ர்யரஸேந வா(அ)பி|| 55 ||
तक्रेण युक्तं शितिवारकस्य बीजं पिबेत् कृच्छ्रविनाशहेतोः।தக்ரேண யுக்தம்ʼ ஶிதிவாரகஸ்ய பீ³ஜம்ʼ பிபே³த் க்ருʼச்ச்²ரவிநாஶஹேதோ꞉|पिबेत्तथा तण्डुलधावनेन प्रवालचूर्णं कफमूत्रकृच्छ्रे॥ ५६ ॥பிபே³த்ததா² தண்டு³லதா⁴வநேந ப்ரவாலசூர்ணம்ʼ கப²மூத்ரக்ருʼச்ச்²ரே|| 56 ||
सप्तच्छदारग्वधकेबुकैलाधवं करञ्जं कुटजं गुडूचीम्।ஸப்தச்ச²தா³ரக்³வத⁴கேபு³கைலாத⁴வம்ʼ கரஞ்ஜம்ʼ குடஜம்ʼ கு³டூ³சீம்|पक्त्वा जले तेन पिबेद्यवागूं सिद्धं कषायं मधुसंयुतं वा॥ ५७ ॥பக்த்வா ஜலே தேந பிபே³த்³யவாகூ³ம்ʼ ஸித்³த⁴ம்ʼ கஷாயம்ʼ மது⁴ஸம்ʼயுதம்ʼ வா|| 57 ||
सर्वं त्रिदोषप्रभवे तु वायोः स्थानानुपूर्व्या प्रसमीक्ष्य कार्यम्।ஸர்வம்ʼ த்ரிதோ³ஷப்ரப⁴வே து வாயோ꞉ ஸ்தா²நாநுபூர்வ்யா ப்ரஸமீக்ஷ்ய கார்யம்|त्रिभ्योऽधिके प्राग्वमनं कफे स्यात् पित्ते विरेकः पवने तु बस्तिः॥த்ரிப்⁴யோ(அ)தி⁴கே ப்ராக்³வமநம்ʼ கபே² ஸ்யாத் பித்தே விரேக꞉ பவநே து ப³ஸ்தி꞉||इति मूत्रकृच्छ्रचिकित्सा।இதி மூத்ரக்ருʼச்ச்²ரசிகித்ஸா|
क्रिया हिता साऽश्मरिशर्कराभ्यां कृच्छ्रे यथैवेह कफानिलाभ्याम्।க்ரியா ஹிதா ஸா(அ)ஶ்மரிஶர்கராப்⁴யாம்ʼ க்ருʼச்ச்²ரே யதை²வேஹ கபா²நிலாப்⁴யாம்|कार्याऽश्मरीभेदनपातनाय विशेषयुक्तं शृणु कर्म सिद्धम्॥ ५९ ॥கார்யா(அ)ஶ்மரீபே⁴த³நபாதநாய விஶேஷயுக்தம்ʼ ஶ்ருʼணு கர்ம ஸித்³த⁴ம்|| 59 ||
पाषाणभेदं वृषकं श्वदंष्ट्रापाठाभयाव्योषशटीनिकुम्भाः।பாஷாணபே⁴த³ம்ʼ வ்ருʼஷகம்ʼ ஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ராபாடா²ப⁴யாவ்யோஷஶடீநிகும்பா⁴꞉|हिंस्राखराश्वाशितिवारकाणामेर्वारुकाणां त्रपुषस्य बीजम्॥ ६० ॥ஹிம்ʼஸ்ராக²ராஶ்வாஶிதிவாரகாணாமேர்வாருகாணாம்ʼ த்ரபுஷஸ்ய பீ³ஜம்|| 60 ||
उत्कुञ्चिका हिङ्गु सवेतसाम्लं स्याद्द्वे बृहत्यौ हपुषा वचा च।உத்குஞ்சிகா ஹிங்கு³ ஸவேதஸாம்லம்ʼ ஸ்யாத்³த்³வே ப்³ருʼஹத்யௌ ஹபுஷா வசா ச|चूर्णं पिबेदश्मरिभेदपक्वं सर्पिश्च गोमूत्रचतुर्गुणं तैः॥ ६१ ॥சூர்ணம்ʼ பிபே³த³ஶ்மரிபே⁴த³பக்வம்ʼ ஸர்பிஶ்ச கோ³மூத்ரசதுர்கு³ணம்ʼ தை꞉|| 61 ||
मूलं श्वदंष्ट्रक्षुरकोरुबूकात् क्षीरेण पिष्टं बृहतीद्वयाच्च।மூலம்ʼ ஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ரக்ஷுரகோருபூ³காத் க்ஷீரேண பிஷ்டம்ʼ ப்³ருʼஹதீத்³வயாச்ச|आलोड्य दध्ना मधुरेण पेयं दिनानि सप्ताश्मरिभेदनाय॥ ६२ ॥ஆலோட்³ய த³த்⁴நா மது⁴ரேண பேயம்ʼ தி³நாநி ஸப்தாஶ்மரிபே⁴த³நாய|| 62 ||
पुनर्नवायोरजनीश्वदंष्ट्राफल्गुप्रवालाश्च सदर्भपुष्पाः।புநர்நவாயோரஜநீஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ராப²ல்கு³ப்ரவாலாஶ்ச ஸத³ர்ப⁴புஷ்பா꞉|क्षीराम्बुमद्येक्षुरसैः सुपिष्टं पेयं भवेदश्मरिशर्करासु॥ ६३ ॥க்ஷீராம்பு³மத்³யேக்ஷுரஸை꞉ ஸுபிஷ்டம்ʼ பேயம்ʼ ப⁴வேத³ஶ்மரிஶர்கராஸு|| 63 ||
त्रिटिं सुराह्वं लवणानि पञ्च यवाग्रजं कुन्दुरुकाश्मभेदौ।த்ரிடிம்ʼ ஸுராஹ்வம்ʼ லவணாநி பஞ்ச யவாக்³ரஜம்ʼ குந்து³ருகாஶ்மபே⁴தௌ³|कम्पिल्लकं गोक्षुरकस्य बीजमेर्वारुबीजं त्रपुषस्य बीजम्॥ ६४ ॥கம்பில்லகம்ʼ கோ³க்ஷுரகஸ்ய பீ³ஜமேர்வாருபீ³ஜம்ʼ த்ரபுஷஸ்ய பீ³ஜம்|| 64 ||
चूर्णीकृतं चित्रकहिङ्गुमांसीयवानितुल्यं त्रिफलाद्विभागम्।சூர்ணீக்ருʼதம்ʼ சித்ரகஹிங்கு³மாம்ʼஸீயவாநிதுல்யம்ʼ த்ரிப²லாத்³விபா⁴க³ம்|अम्लैरशुक्तै रसमद्ययूषैः पेयं हि गुल्माश्मरिभेदनार्थम्॥ ६५ ॥அம்லைரஶுக்தை ரஸமத்³யயூஷை꞉ பேயம்ʼ ஹி கு³ல்மாஶ்மரிபே⁴த³நார்த²ம்|| 65 ||
बिल्वप्रमाणो घृततैलभृष्टो यूषः कृतः शिग्रुकमूलकल्कात्।பி³ல்வப்ரமாணோ க்⁴ருʼததைலப்⁴ருʼஷ்டோ யூஷ꞉ க்ருʼத꞉ ஶிக்³ருகமூலகல்காத்|शीतोऽश्मभित् स्याद्दधिमण्डयुक्तः पेयः प्रकामं लवणेन युक्तः॥ ६६ ॥ஶீதோ(அ)ஶ்மபி⁴த் ஸ்யாத்³த³தி⁴மண்ட³யுக்த꞉ பேய꞉ ப்ரகாமம்ʼ லவணேந யுக்த꞉|| 66 ||
जलेन शोभाञ्जनमूलकल्कः शीतो हितश्चाश्मरिशर्करासु।ஜலேந ஶோபா⁴ஞ்ஜநமூலகல்க꞉ ஶீதோ ஹிதஶ்சாஶ்மரிஶர்கராஸு|सितोपला वा समयावशूका कृच्छ्रेषु सर्वेष्वपि भेषजं स्यात्॥ ६७ ॥ஸிதோபலா வா ஸமயாவஶூகா க்ருʼச்ச்²ரேஷு ஸர்வேஷ்வபி பே⁴ஷஜம்ʼ ஸ்யாத்|| 67 ||
पीत्वाऽथ मद्यं निगदं रथेन हयेन वा शीघ्रजवेन यायात्।பீத்வா(அ)த² மத்³யம்ʼ நிக³த³ம்ʼ ரதே²ந ஹயேந வா ஶீக்⁴ரஜவேந யாயாத்|तैः शर्करा प्रच्यवतेऽश्मरी तु शाम्येन्न चेच्छल्यविदुद्धरेत्ताम्॥ ६८ ॥தை꞉ ஶர்கரா ப்ரச்யவதே(அ)ஶ்மரீ து ஶாம்யேந்ந சேச்ச²ல்யவிது³த்³த⁴ரேத்தாம்|| 68 ||
रेतोभिघातप्रभवे तु कृच्छ्रे समीक्ष्य दोषं प्रतिकर्म कुर्यात्।ரேதோபி⁴கா⁴தப்ரப⁴வே து க்ருʼச்ச்²ரே ஸமீக்ஷ்ய தோ³ஷம்ʼ ப்ரதிகர்ம குர்யாத்|कार्पासमूलं वृषकाश्मभेदौ बला स्थिरादीनि गवेधुका च॥ ६९ ॥கார்பாஸமூலம்ʼ வ்ருʼஷகாஶ்மபே⁴தௌ³ ப³லா ஸ்தி²ராதீ³நி க³வேது⁴கா ச|| 69 ||
वृश्चीर ऐन्द्री च पुनर्नवा च शतावरी मध्वसनाख्यपर्ण्यौ।வ்ருʼஶ்சீர ஐந்த்³ரீ ச புநர்நவா ச ஶதாவரீ மத்⁴வஸநாக்²யபர்ண்யௌ|तत्क्वाथसिद्धः पवने रसः स्यात् पित्तेऽधिके क्षीरमथापि सर्पिः॥ ७० ॥தத்க்வாத²ஸித்³த⁴꞉ பவநே ரஸ꞉ ஸ்யாத் பித்தே(அ)தி⁴கே க்ஷீரமதா²பி ஸர்பி꞉|| 70 ||
कफे च यूषादिकमन्नपानं संसर्गजे सर्वहितः क्रमः स्यात्।கபே² ச யூஷாதி³கமந்நபாநம்ʼ ஸம்ʼஸர்க³ஜே ஸர்வஹித꞉ க்ரம꞉ ஸ்யாத்|एवं न चेच्छाम्यति तस्य युञ्ज्यात् सुरां पुराणां मधुकासवं वा॥ ७१ ॥ஏவம்ʼ ந சேச்சா²ம்யதி தஸ்ய யுஞ்ஜ்யாத் ஸுராம்ʼ புராணாம்ʼ மது⁴காஸவம்ʼ வா|| 71 ||
विहङ्गमांसानि च बृंहणाय बस्तींश्च शुक्राशयशोधनार्थम्।விஹங்க³மாம்ʼஸாநி ச ப்³ருʼம்ʼஹணாய ப³ஸ்தீம்ʼஶ்ச ஶுக்ராஶயஶோத⁴நார்த²ம்|शुद्धस्य तृप्तस्य च वृष्ययोगैः प्रियानुकूलाः प्रमदा विधेयाः॥ ७२ ॥ஶுத்³த⁴ஸ்ய த்ருʼப்தஸ்ய ச வ்ருʼஷ்யயோகை³꞉ ப்ரியாநுகூலா꞉ ப்ரமதா³ விதே⁴யா꞉|| 72 ||
रक्तोद्भवे तूत्पलनालतालकासेक्षुबालेक्षुकशेरुकाणि।ரக்தோத்³ப⁴வே தூத்பலநாலதாலகாஸேக்ஷுபா³லேக்ஷுகஶேருகாணி|पिबेत् सिताक्षौद्रयुतानि खादेदिक्षुं विदारीं त्रिपुषाणि चैव॥ ७३ ॥பிபே³த் ஸிதாக்ஷௌத்³ரயுதாநி கா²தே³தி³க்ஷும்ʼ விதா³ரீம்ʼ த்ரிபுஷாணி சைவ|| 73 ||
घृतं श्वदंष्ट्रास्वरसेन सिद्धं क्षीरेण चैवाष्टगुणेन पेयम्।க்⁴ருʼதம்ʼ ஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ராஸ்வரஸேந ஸித்³த⁴ம்ʼ க்ஷீரேண சைவாஷ்டகு³ணேந பேயம்|स्थिरादिकानां कनकादिकानामेकैकशो वा विधिनैव तेन॥ ७४ ॥ஸ்தி²ராதி³காநாம்ʼ கநகாதி³காநாமேகைகஶோ வா விதி⁴நைவ தேந|| 74 ||
क्षीरेण बस्तिर्मधुरौषधैः स्यात्तैलेन वा स्वाकुफलोत्थितेन॥க்ஷீரேண ப³ஸ்திர்மது⁴ரௌஷதை⁴꞉ ஸ்யாத்தைலேந வா ஸ்வாகுப²லோத்தி²தேந||यन्मूत्रकृच्छ्रे विहितं तु पैत्ते कार्यं तु तच्छोणितमूत्रकृच्छ्रे॥ ७५ ॥யந்மூத்ரக்ருʼச்ச்²ரே விஹிதம்ʼ து பைத்தே கார்யம்ʼ து தச்சோ²ணிதமூத்ரக்ருʼச்ச்²ரே|| 75 ||
व्यायामसंधारणशुष्करूक्षपिष्टान्नवातार्ककरव्यवायान्।வ்யாயாமஸம்ʼதா⁴ரணஶுஷ்கரூக்ஷபிஷ்டாந்நவாதார்ககரவ்யவாயாந்|खर्जूरशालूककपित्थजम्बूबिसं कषायं न रसं भजेत॥க²ர்ஜூரஶாலூககபித்த²ஜம்பூ³பி³ஸம்ʼ கஷாயம்ʼ ந ரஸம்ʼ ப⁴ஜேத||इत्यश्मरीचिकित्सा।இத்யஶ்மரீசிகித்ஸா|
व्यायामतीक्ष्णातिविरेकबस्तिचिन्ताभयत्रासगदातिचाराः।வ்யாயாமதீக்ஷ்ணாதிவிரேகப³ஸ்திசிந்தாப⁴யத்ராஸக³தா³திசாரா꞉|छर्द्यामसंधारणकर्शनानि हृद्रोगकर्तॄणि तथाऽभिघातः॥ ७७ ॥ச²ர்த்³யாமஸம்ʼதா⁴ரணகர்ஶநாநி ஹ்ருʼத்³ரோக³கர்த்ரூʼணி ததா²(அ)பி⁴கா⁴த꞉|| 77 ||
वैवर्ण्यमूर्च्छाज्वरकासहिक्काश्वासास्यवैरस्यतृषाप्रमोहाः।வைவர்ண்யமூர்ச்சா²ஜ்வரகாஸஹிக்காஶ்வாஸாஸ்யவைரஸ்யத்ருʼஷாப்ரமோஹா꞉|छर्दिः कफोत्क्लेशरुजोऽरुचिश्च हृद्रोगजाः स्युर्विविधास्तथाऽन्ये॥ ७८ ॥ச²ர்தி³꞉ கபோ²த்க்லேஶருஜோ(அ)ருசிஶ்ச ஹ்ருʼத்³ரோக³ஜா꞉ ஸ்யுர்விவிதா⁴ஸ்ததா²(அ)ந்யே|| 78 ||
हृच्छून्यभावद्रवशोषभेदस्तम्भाः समोहाः पवनाद्विशेषः।ஹ்ருʼச்சூ²ந்யபா⁴வத்³ரவஶோஷபே⁴த³ஸ்தம்பா⁴꞉ ஸமோஹா꞉ பவநாத்³விஶேஷ꞉|पित्तात्तमोदूयनदाहमोहाः संत्रासतापज्वरपीतभावाः॥ ७९ ॥பித்தாத்தமோதூ³யநதா³ஹமோஹா꞉ ஸம்ʼத்ராஸதாபஜ்வரபீதபா⁴வா꞉|| 79 ||
स्तब्धं गुरु स्यात् स्तिमितं च मर्म कफात् प्रसेकज्वरकासतन्द्राः।ஸ்தப்³த⁴ம்ʼ கு³ரு ஸ்யாத் ஸ்திமிதம்ʼ ச மர்ம கபா²த் ப்ரஸேகஜ்வரகாஸதந்த்³ரா꞉|विद्यात्त्रिदोषं त्वपि सर्वलिङ्गं तीव्रार्तितोदं कृमिजं सकण्डूम्॥ ८० ॥வித்³யாத்த்ரிதோ³ஷம்ʼ த்வபி ஸர்வலிங்க³ம்ʼ தீவ்ரார்திதோத³ம்ʼ க்ருʼமிஜம்ʼ ஸகண்டூ³ம்|| 80 ||
तैलं ससौवीरकमस्तुतक्रं वाते प्रपेयं लवणं सुखोष्णम्।தைலம்ʼ ஸஸௌவீரகமஸ்துதக்ரம்ʼ வாதே ப்ரபேயம்ʼ லவணம்ʼ ஸுகோ²ஷ்ணம்|मूत्राम्बुसिद्धं लवणैश्च तैलमानाहगुल्मार्तिहृदामयघ्नम्॥ ८१ ॥மூத்ராம்பு³ஸித்³த⁴ம்ʼ லவணைஶ்ச தைலமாநாஹகு³ல்மார்திஹ்ருʼதா³மயக்⁴நம்|| 81 ||
पुनर्नवां दारु सपञ्चमूलं रास्नां यवान् बिल्वकुलत्थकोलम्।புநர்நவாம்ʼ தா³ரு ஸபஞ்சமூலம்ʼ ராஸ்நாம்ʼ யவாந் பி³ல்வகுலத்த²கோலம்|पक्त्वा जले तेन विपाच्य तल्मभ्यङ्गपानेऽनिलहृद्गदघ्नम्॥ ८२ ॥பக்த்வா ஜலே தேந விபாச்ய தல்மப்⁴யங்க³பாநே(அ)நிலஹ்ருʼத்³க³த³க்⁴நம்|| 82 ||
हरीतकीनागरपुष्कराह्वैर्वयःकयस्थालवणैश्च कल्कैः।ஹரீதகீநாக³ரபுஷ்கராஹ்வைர்வய꞉கயஸ்தா²லவணைஶ்ச கல்கை꞉|सहिङ्गुभिः साधितमग्र्यसर्पिर्गुल्मे सहृत्पार्श्वगदेऽनिलोत्थे॥ ८३ ॥ஸஹிங்கு³பி⁴꞉ ஸாதி⁴தமக்³ர்யஸர்பிர்கு³ல்மே ஸஹ்ருʼத்பார்ஶ்வக³தே³(அ)நிலோத்தே²|| 83 ||
सपुष्कराह्वं फलपूरमूलं महौषधं शट्यभया च कल्काः।ஸபுஷ்கராஹ்வம்ʼ ப²லபூரமூலம்ʼ மஹௌஷத⁴ம்ʼ ஶட்யப⁴யா ச கல்கா꞉|क्षाराम्बुसर्पिर्लवणैर्विमिश्राः स्युर्वातहृद्रोगविकर्तिकाघ्नाः॥ ८४ ॥க்ஷாராம்பு³ஸர்பிர்லவணைர்விமிஶ்ரா꞉ ஸ்யுர்வாதஹ்ருʼத்³ரோக³விகர்திகாக்⁴நா꞉|| 84 ||
क्वाथः कृतः पौष्करमातुलुङ्गपलाशभूतीकशटीसुराह्वैः।க்வாத²꞉ க்ருʼத꞉ பௌஷ்கரமாதுலுங்க³பலாஶபூ⁴தீகஶடீஸுராஹ்வை꞉|सनागराजाजिवचायवानीक्षारः सुखोष्णो लवणश्च पेयः॥ ८५ ॥ஸநாக³ராஜாஜிவசாயவாநீக்ஷார꞉ ஸுகோ²ஷ்ணோ லவணஶ்ச பேய꞉|| 85 ||
पथ्याशटीपौष्करपञ्चकोलात् समातुलुङ्गाद्यमकेन कल्कः।பத்²யாஶடீபௌஷ்கரபஞ்சகோலாத் ஸமாதுலுங்கா³த்³யமகேந கல்க꞉|गुडप्रसन्नालवणैश्च भृष्टो हृत्पार्श्वपृष्ठोदरयोनिशूले॥ ८६ ॥கு³ட³ப்ரஸந்நாலவணைஶ்ச ப்⁴ருʼஷ்டோ ஹ்ருʼத்பார்ஶ்வப்ருʼஷ்டோ²த³ரயோநிஶூலே|| 86 ||
स्यात्त्र्यूषणं द्वे त्रिफले सपाठे निदिग्धिकागोक्षुरकौ बले द्वे।ஸ்யாத்த்ர்யூஷணம்ʼ த்³வே த்ரிப²லே ஸபாடே² நிதி³க்³தி⁴காகோ³க்ஷுரகௌ ப³லே த்³வே|ऋद्धिस्त्रुटिस्तामलकी स्वगुप्ता मेदे मधूकं मधुकं स्थिरा च॥ ८७ ॥ருʼத்³தி⁴ஸ்த்ருடிஸ்தாமலகீ ஸ்வகு³ப்தா மேதே³ மதூ⁴கம்ʼ மது⁴கம்ʼ ஸ்தி²ரா ச|| 87 ||
शतावरी जीवकपृश्निपर्ण्यौ द्रव्यैरिमैरक्षसमैः सुपिष्टैः।ஶதாவரீ ஜீவகப்ருʼஶ்நிபர்ண்யௌ த்³ரவ்யைரிமைரக்ஷஸமை꞉ ஸுபிஷ்டை꞉|प्रस्थं घृतस्येह पचेद्विधिज्ञः प्रस्थेन दध्ना त्वथ माहिषेण॥ ८८ ॥ப்ரஸ்த²ம்ʼ க்⁴ருʼதஸ்யேஹ பசேத்³விதி⁴ஜ்ஞ꞉ ப்ரஸ்தே²ந த³த்⁴நா த்வத² மாஹிஷேண|| 88 ||
मात्रां पलं चार्धपलं पिचुं वा प्रयोजयेन्माक्षिकसंप्रयुक्ताम्।மாத்ராம்ʼ பலம்ʼ சார்த⁴பலம்ʼ பிசும்ʼ வா ப்ரயோஜயேந்மாக்ஷிகஸம்ʼப்ரயுக்தாம்|श्वासे सकासे त्वथ पाण्डुरोगे हलीमके हृद्ग्रहणीप्रदोषे॥ ८९ ॥ஶ்வாஸே ஸகாஸே த்வத² பாண்டு³ரோகே³ ஹலீமகே ஹ்ருʼத்³க்³ரஹணீப்ரதோ³ஷே|| 89 ||
शीताः प्रदेहाः परिषेचनानि तथा विरेको हृदि पित्तदुष्टे।ஶீதா꞉ ப்ரதே³ஹா꞉ பரிஷேசநாநி ததா² விரேகோ ஹ்ருʼதி³ பித்தது³ஷ்டே|द्राक्षासिताक्षौद्रपरूषकैः स्याच्छुद्धे तु पित्तापहमन्नपानम्॥ ९० ॥த்³ராக்ஷாஸிதாக்ஷௌத்³ரபரூஷகை꞉ ஸ்யாச்சு²த்³தே⁴ து பித்தாபஹமந்நபாநம்|| 90 ||
यष्ट्याह्विकातिक्तकरोहिणीभ्यां कल्कं पिबेच्चापि सिताजलेन।யஷ்ட்யாஹ்விகாதிக்தகரோஹிணீப்⁴யாம்ʼ கல்கம்ʼ பிபே³ச்சாபி ஸிதாஜலேந|क्षते च सर्पींषि हितानि सर्पिर्गुडाश्च ये तान् प्रसमीक्ष्य सम्यक्॥ ९१ ॥க்ஷதே ச ஸர்பீம்ʼஷி ஹிதாநி ஸர்பிர்கு³டா³ஶ்ச யே தாந் ப்ரஸமீக்ஷ்ய ஸம்யக்|| 91 ||
दद्याद्भिषग्धन्वरसांश्च गव्यक्षीराशिनां पित्तहृदामयेषु।த³த்³யாத்³பி⁴ஷக்³த⁴ந்வரஸாம்ʼஶ்ச க³வ்யக்ஷீராஶிநாம்ʼ பித்தஹ்ருʼதா³மயேஷு|तैरेव सर्वे प्रशमं प्रयान्ति पित्तामयाः शोणितसंश्रय ये॥ ९२ ॥தைரேவ ஸர்வே ப்ரஶமம்ʼ ப்ரயாந்தி பித்தாமயா꞉ ஶோணிதஸம்ʼஶ்ரய யே|| 92 ||
द्राक्षाबलाश्रेयसिशर्कराभिः खर्जूरवीरर्षभकोत्पलैश्च।த்³ராக்ஷாப³லாஶ்ரேயஸிஶர்கராபி⁴꞉ க²ர்ஜூரவீரர்ஷப⁴கோத்பலைஶ்ச|काकोलिमेदायुगजीवकैश्च क्षीरेण सिद्धं महिषीघृतं स्यात्॥ ९३ ॥காகோலிமேதா³யுக³ஜீவகைஶ்ச க்ஷீரேண ஸித்³த⁴ம்ʼ மஹிஷீக்⁴ருʼதம்ʼ ஸ்யாத்|| 93 ||
कशेरुकाशैवलशृङ्गवेरप्रपौण्डरीकं मधुकं बिसस्य।கஶேருகாஶைவலஶ்ருʼங்க³வேரப்ரபௌண்ட³ரீகம்ʼ மது⁴கம்ʼ பி³ஸஸ்ய|ग्रन्थिश्च सर्पिः पयसा पचेत्तैः क्षौद्रान्वितं पित्तहृदामयघ्नम्॥ ९४ ॥க்³ரந்தி²ஶ்ச ஸர்பி꞉ பயஸா பசேத்தை꞉ க்ஷௌத்³ராந்விதம்ʼ பித்தஹ்ருʼதா³மயக்⁴நம்|| 94 ||
स्थिरादिकल्कैः पयसा च सिद्धं द्राक्षारसेनेक्षुरसेन वाऽपि।ஸ்தி²ராதி³கல்கை꞉ பயஸா ச ஸித்³த⁴ம்ʼ த்³ராக்ஷாரஸேநேக்ஷுரஸேந வா(அ)பி|सर्पिर्हितं स्वादुफलेक्षुजाश्च रसाः सुशीता हृदि पित्तदुष्टे॥ ९५ ॥ஸர்பிர்ஹிதம்ʼ ஸ்வாது³ப²லேக்ஷுஜாஶ்ச ரஸா꞉ ஸுஶீதா ஹ்ருʼதி³ பித்தது³ஷ்டே|| 95 ||
स्विन्नस्य वान्तस्य विलङ्घितस्य क्रिया कफघ्नी कफमर्मरोगे।ஸ்விந்நஸ்ய வாந்தஸ்ய விலங்கி⁴தஸ்ய க்ரியா கப²க்⁴நீ கப²மர்மரோகே³|कौलत्थधान्यैश्च रसैर्यवान्नं पानानि तीक्ष्णानि च शङ्कराणि॥ ९६ ॥கௌலத்த²தா⁴ந்யைஶ்ச ரஸைர்யவாந்நம்ʼ பாநாநி தீக்ஷ்ணாநி ச ஶங்கராணி|| 96 ||
मूत्रे शृताः कट्फलशृङ्गवेरपीतद्रुपथ्यातिविषाः प्रदेयाः।மூத்ரே ஶ்ருʼதா꞉ கட்ப²லஶ்ருʼங்க³வேரபீதத்³ருபத்²யாதிவிஷா꞉ ப்ரதே³யா꞉|कृष्णाशटीपुष्करमूलरास्नावचाभयानागरचूर्णकं च॥ ९७ ॥க்ருʼஷ்ணாஶடீபுஷ்கரமூலராஸ்நாவசாப⁴யாநாக³ரசூர்ணகம்ʼ ச|| 97 ||
उदुम्बराश्वत्थवटार्जुनाख्ये पालाशरौहीतकखाविरे च।உது³ம்ப³ராஶ்வத்த²வடார்ஜுநாக்²யே பாலாஶரௌஹீதககா²விரே ச|क्वाथे त्रिवृत्त्र्यूषणचूर्णसिद्धो लेहः कफघ्नोऽशिशिराम्बुयुक्तः॥ ९८ ॥க்வாதே² த்ரிவ்ருʼத்த்ர்யூஷணசூர்ணஸித்³தோ⁴ லேஹ꞉ கப²க்⁴நோ(அ)ஶிஶிராம்பு³யுக்த꞉|| 98 ||
शिलाह्वयं वा भिषगप्रमत्तः प्रयोजयेत् कल्पविधानदिष्टम्।ஶிலாஹ்வயம்ʼ வா பி⁴ஷக³ப்ரமத்த꞉ ப்ரயோஜயேத் கல்பவிதா⁴நதி³ஷ்டம்|प्राशं तथाऽऽगस्त्यमथापि लेहं रसायनं ब्राह्ममथामलक्याः॥ ९९ ॥ப்ராஶம்ʼ ததா²(அ)(அ)க³ஸ்த்யமதா²பி லேஹம்ʼ ரஸாயநம்ʼ ப்³ராஹ்மமதா²மலக்யா꞉|| 99 ||
त्रिदोषजे लङ्घनमादितः स्यादन्नं च सर्वेषु हितं विधेयम्।த்ரிதோ³ஷஜே லங்க⁴நமாதி³த꞉ ஸ்யாத³ந்நம்ʼ ச ஸர்வேஷு ஹிதம்ʼ விதே⁴யம்|हीनातिमध्यत्वमवेक्ष्य चैव कार्यं त्रयाणामपि कर्म शस्तम्॥ १०० ॥ஹீநாதிமத்⁴யத்வமவேக்ஷ்ய சைவ கார்யம்ʼ த்ரயாணாமபி கர்ம ஶஸ்தம்|| 100 ||
भुक्तऽधिकं जीर्यति शूलमल्पं जीर्णे स्थितं चेत् सुरदारुकुष्ठम्।பு⁴க்த(அ)தி⁴கம்ʼ ஜீர்யதி ஶூலமல்பம்ʼ ஜீர்ணே ஸ்தி²தம்ʼ சேத் ஸுரதா³ருகுஷ்ட²ம்|सतिल्वकं द्वे लवणे विडङ्गमुष्णाम्बुना सातिविषं पिबेत् सः॥ १०१ ॥ஸதில்வகம்ʼ த்³வே லவணே விட³ங்க³முஷ்ணாம்பு³நா ஸாதிவிஷம்ʼ பிபே³த் ஸ꞉|| 101 ||
जीर्णेऽधिके स्नेहविरेचनं स्यात् फलैर्विरेच्यो यदि जीर्यति स्यात्।ஜீர்ணே(அ)தி⁴கே ஸ்நேஹவிரேசநம்ʼ ஸ்யாத் ப²லைர்விரேச்யோ யதி³ ஜீர்யதி ஸ்யாத்|त्रिष्वेव कालेष्वधिके तु शूले तीक्ष्णं हितं मूलविरेचनं स्यात्॥ १०२ ॥த்ரிஷ்வேவ காலேஷ்வதி⁴கே து ஶூலே தீக்ஷ்ணம்ʼ ஹிதம்ʼ மூலவிரேசநம்ʼ ஸ்யாத்|| 102 ||
प्रायोऽनिलो रुद्धगतिः प्रकुप्यत्यामाशये शोधनमेव तस्मात्।ப்ராயோ(அ)நிலோ ருத்³த⁴க³தி꞉ ப்ரகுப்யத்யாமாஶயே ஶோத⁴நமேவ தஸ்மாத்|कार्यं तथा लङ्घनपाचनं च सर्वं कृमिघ्नं कृमिहृद्गदे च॥கார்யம்ʼ ததா² லங்க⁴நபாசநம்ʼ ச ஸர்வம்ʼ க்ருʼமிக்⁴நம்ʼ க்ருʼமிஹ்ருʼத்³க³தே³ ச||इति हृद्रोगचिकित्सा।இதி ஹ்ருʼத்³ரோக³சிகித்ஸா|
संधारणाजीर्णरजोतिभाष्यक्रोधर्तुवैषम्यशिरोभितापैः।ஸம்ʼதா⁴ரணாஜீர்ணரஜோதிபா⁴ஷ்யக்ரோத⁴ர்துவைஷம்யஶிரோபி⁴தாபை꞉|प्रजागरातिस्वपनाम्बुशीतैरवश्यया मैथुनबाष्पधूमैः॥ १०४ ॥ப்ரஜாக³ராதிஸ்வபநாம்பு³ஶீதைரவஶ்யயா மைது²நபா³ஷ்பதூ⁴மை꞉|| 104 ||
संस्त्यानदोषे शिरसि प्रवृद्धो वायुः प्रतिश्यायमुदीरयेत्तु।ஸம்ʼஸ்த்யாநதோ³ஷே ஶிரஸி ப்ரவ்ருʼத்³தோ⁴ வாயு꞉ ப்ரதிஶ்யாயமுதீ³ரயேத்து|घ्राणार्तितोदौ क्षवथुर्जलाभः स्रावोऽनिलात् सस्वरमूर्धरोगः॥ १०५ ॥க்⁴ராணார்திதோதௌ³ க்ஷவது²ர்ஜலாப⁴꞉ ஸ்ராவோ(அ)நிலாத் ஸஸ்வரமூர்த⁴ரோக³꞉|| 105 ||
नासाग्रपाकज्वरवक्त्रशोषतृष्णोष्णपीतस्रवणानि पित्तात्।நாஸாக்³ரபாகஜ்வரவக்த்ரஶோஷத்ருʼஷ்ணோஷ்ணபீதஸ்ரவணாநி பித்தாத்|कासारुचिस्रावघनप्रसेकाः कफाद्गुरुः स्रोतसि चापि कण्डूः॥ १०६ ॥காஸாருசிஸ்ராவக⁴நப்ரஸேகா꞉ கபா²த்³கு³ரு꞉ ஸ்ரோதஸி சாபி கண்டூ³꞉|| 106 ||
सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपातात् स्युः पीनसे तीव्ररुजेऽतिदुःखे।ஸர்வாணி ரூபாணி து ஸந்நிபாதாத் ஸ்யு꞉ பீநஸே தீவ்ரருஜே(அ)திது³꞉கே²|सर्वोऽतिवृद्धोऽहितभोजनात्तु दुष्टप्रतिश्याय उपेक्षितः स्यात्॥ १०७ ॥ஸர்வோ(அ)திவ்ருʼத்³தோ⁴(அ)ஹிதபோ⁴ஜநாத்து து³ஷ்டப்ரதிஶ்யாய உபேக்ஷித꞉ ஸ்யாத்|| 107 ||
ततस्तु रोगाः क्षवथुश्च नासाशोषः प्रतीनाहपरिस्रवौ च।ததஸ்து ரோகா³꞉ க்ஷவது²ஶ்ச நாஸாஶோஷ꞉ ப்ரதீநாஹபரிஸ்ரவௌ ச|घ्राणस्य पूतित्वमपीनसश्च सपाकशोथार्बुदपूयरक्ताः॥ १०८ ॥க்⁴ராணஸ்ய பூதித்வமபீநஸஶ்ச ஸபாகஶோதா²ர்பு³த³பூயரக்தா꞉|| 108 ||
अरूंसि शीर्षश्रवणाक्षिरोगखालित्यहर्यर्जुनलोमभावाः।அரூம்ʼஸி ஶீர்ஷஶ்ரவணாக்ஷிரோக³கா²லித்யஹர்யர்ஜுநலோமபா⁴வா꞉|तृट्श्वासकासज्वररक्तपित्तवैस्वर्यशोषाश्च ततो भवन्ति॥ १०९ ॥த்ருʼட்ஶ்வாஸகாஸஜ்வரரக்தபித்தவைஸ்வர்யஶோஷாஶ்ச ததோ ப⁴வந்தி|| 109 ||
रोधाभिघातस्रवशोषपाकैर्घ्राणं युतं यश्च न वेत्ति गन्धम्।ரோதா⁴பி⁴கா⁴தஸ்ரவஶோஷபாகைர்க்⁴ராணம்ʼ யுதம்ʼ யஶ்ச ந வேத்தி க³ந்த⁴ம்|दुर्गन्धि चास्यं बहुशःप्रकोपि दुष्टप्रतिश्यायमुदाहरेत्तम्॥ ११० ॥து³ர்க³ந்தி⁴ சாஸ்யம்ʼ ப³ஹுஶ꞉ப்ரகோபி து³ஷ்டப்ரதிஶ்யாயமுதா³ஹரேத்தம்|| 110 ||
संस्पृश्य मर्माण्यनिलस्तु मूर्ध्नि विष्वक्पथस्थः क्षवथुं करोति।ஸம்ʼஸ்ப்ருʼஶ்ய மர்மாண்யநிலஸ்து மூர்த்⁴நி விஷ்வக்பத²ஸ்த²꞉ க்ஷவது²ம்ʼ கரோதி|क्रुद्धः स संशोष्य कफं तु नासाशृङ्गाटकघ्राणविशोषणं च॥ १११ ॥க்ருத்³த⁴꞉ ஸ ஸம்ʼஶோஷ்ய கப²ம்ʼ து நாஸாஶ்ருʼங்கா³டகக்⁴ராணவிஶோஷணம்ʼ ச|| 111 ||
उच्छ्वासमार्गं तु कफः सवातो रुन्ध्यात् प्रतीनाहमुदाहरेत्तम्।உச்ச்²வாஸமார்க³ம்ʼ து கப²꞉ ஸவாதோ ருந்த்⁴யாத் ப்ரதீநாஹமுதா³ஹரேத்தம்|यो मस्तुलुङ्गाद्घनपीतपक्वः कफः स्रवेदेष परिस्रवस्तु॥ ११२ ॥யோ மஸ்துலுங்கா³த்³க⁴நபீதபக்வ꞉ கப²꞉ ஸ்ரவேதே³ஷ பரிஸ்ரவஸ்து|| 112 ||
वैवर्ण्यदौर्गन्ध्यमुपेक्ष्या तु स्यात् पूतिनस्यं श्वयथुर्भ्रमश्च।வைவர்ண்யதௌ³ர்க³ந்த்⁴யமுபேக்ஷ்யா து ஸ்யாத் பூதிநஸ்யம்ʼ ஶ்வயது²ர்ப்⁴ரமஶ்ச|आनह्यते यस्य विशुष्यते च प्रक्लिद्यते धूप्यति चापि नासा॥ ११३ ॥ஆநஹ்யதே யஸ்ய விஶுஷ்யதே ச ப்ரக்லித்³யதே தூ⁴ப்யதி சாபி நாஸா|| 113 ||
न वेत्ति यो गन्धरसांश्च जन्तुर्जुष्टं व्यवस्येत्तमपीनसेन।ந வேத்தி யோ க³ந்த⁴ரஸாம்ʼஶ்ச ஜந்துர்ஜுஷ்டம்ʼ வ்யவஸ்யேத்தமபீநஸேந|तं चानिलश्लेष्मभवं विकारं ब्रूयात् प्रतिश्यायसमानलिङ्गम्॥ ११४ ॥தம்ʼ சாநிலஶ்லேஷ்மப⁴வம்ʼ விகாரம்ʼ ப்³ரூயாத் ப்ரதிஶ்யாயஸமாநலிங்க³ம்|| 114 ||
सदाहरागः श्वयथुः सपाकः स्याद् घ्राणपाकोऽपि च रक्तपित्तात्।ஸதா³ஹராக³꞉ ஶ்வயது²꞉ ஸபாக꞉ ஸ்யாத்³ க்⁴ராணபாகோ(அ)பி ச ரக்தபித்தாத்|घ्राणश्रितासृक्प्रभृतीन प्रदूष्य कुर्वन्ति नासाश्वयथुं मलाश्च॥ ११५ ॥க்⁴ராணஶ்ரிதாஸ்ருʼக்ப்ரப்⁴ருʼதீந ப்ரதூ³ஷ்ய குர்வந்தி நாஸாஶ்வயது²ம்ʼ மலாஶ்ச|| 115 ||
घ्राणे तथोच्छ्वासगतिं निरुध्य मांसास्रदोषादपि चार्बुदानि।க்⁴ராணே ததோ²ச்ச்²வாஸக³திம்ʼ நிருத்⁴ய மாம்ʼஸாஸ்ரதோ³ஷாத³பி சார்பு³தா³நி|घ्राणात् स्रवेद्वा श्रवणान्मुखाद्वा पित्ताक्तमस्रं त्वपि पूयरक्तम्॥ ११६ ॥க்⁴ராணாத் ஸ்ரவேத்³வா ஶ்ரவணாந்முகா²த்³வா பித்தாக்தமஸ்ரம்ʼ த்வபி பூயரக்தம்|| 116 ||
कुर्यात् सपित्तः पवनस्त्वगादीन् संदूष्य चारूंषि सपाकवन्ति।குர்யாத் ஸபித்த꞉ பவநஸ்த்வகா³தீ³ந் ஸம்ʼதூ³ஷ்ய சாரூம்ʼஷி ஸபாகவந்தி|नासा प्रदीप्तेव नरस्य यस्य दीप्तं तु तं रोगमुदाहरन्ति॥நாஸா ப்ரதீ³ப்தேவ நரஸ்ய யஸ்ய தீ³ப்தம்ʼ து தம்ʼ ரோக³முதா³ஹரந்தி||इति नासारोगनिदानम्।இதி நாஸாரோக³நிதா³நம்|
भृशार्तिशूलं स्फुरतीह वातात् पित्तात् सदाहार्ति कफाद्गुरु स्यात्।ப்⁴ருʼஶார்திஶூலம்ʼ ஸ்பு²ரதீஹ வாதாத் பித்தாத் ஸதா³ஹார்தி கபா²த்³கு³ரு ஸ்யாத்|सर्वैस्त्रिदोषं क्रिमिभिस्तु कण्डूर्दौर्गन्ध्यतोदार्तियुतं शिरः स्यात्॥ஸர்வைஸ்த்ரிதோ³ஷம்ʼ க்ரிமிபி⁴ஸ்து கண்டூ³ர்தௌ³ர்க³ந்த்⁴யதோதா³ர்தியுதம்ʼ ஶிர꞉ ஸ்யாத்||इति शिरोरोगनिदानम्।இதி ஶிரோரோக³நிதா³நம்|
मुखामये मारुतजे तु शोषकार्कश्यरौक्ष्याणि चला रुजश्च।முகா²மயே மாருதஜே து ஶோஷகார்கஶ்யரௌக்ஷ்யாணி சலா ருஜஶ்ச|कृष्णारुणं निष्पतनं सशीतं प्रस्रंसनस्पन्दनतोदभेदाः॥ ११९ ॥க்ருʼஷ்ணாருணம்ʼ நிஷ்பதநம்ʼ ஸஶீதம்ʼ ப்ரஸ்ரம்ʼஸநஸ்பந்த³நதோத³பே⁴தா³꞉|| 119 ||
तृष्णाज्वरस्फोटकतालुदाहा धूमायनं चाप्यवदीर्णता च।த்ருʼஷ்ணாஜ்வரஸ்போ²டகதாலுதா³ஹா தூ⁴மாயநம்ʼ சாப்யவதீ³ர்ணதா ச|पित्तात् समूर्च्छा विविधा रुजश्च वर्णाश्च शुक्लारुणवर्णवर्ज्याः॥ १२० ॥பித்தாத் ஸமூர்ச்சா² விவிதா⁴ ருஜஶ்ச வர்ணாஶ்ச ஶுக்லாருணவர்ணவர்ஜ்யா꞉|| 120 ||
कण्डूर्गुरुत्वं सितविज्जलत्वं स्नेहोऽरुचिर्जाड्यकफप्रसेकौ।கண்டூ³ர்கு³ருத்வம்ʼ ஸிதவிஜ்ஜலத்வம்ʼ ஸ்நேஹோ(அ)ருசிர்ஜாட்³யகப²ப்ரஸேகௌ|उत्क्लेशमन्दानलता च तन्द्रा रुजश्च मन्दाः कफवक्त्ररोगे॥ १२१ ॥உத்க்லேஶமந்தா³நலதா ச தந்த்³ரா ருஜஶ்ச மந்தா³꞉ கப²வக்த்ரரோகே³|| 121 ||
सर्वाणि रूपाणि तु वक्त्ररोगे भवन्ति यस्मिन् स तु सर्वजः स्यात्।ஸர்வாணி ரூபாணி து வக்த்ரரோகே³ ப⁴வந்தி யஸ்மிந் ஸ து ஸர்வஜ꞉ ஸ்யாத்|संस्थानदूष्याकृतिनामभेदाच्चैते चतुःषष्टिविधा भवन्ति॥ १२२ ॥ஸம்ʼஸ்தா²நதூ³ஷ்யாக்ருʼதிநாமபே⁴தா³ச்சைதே சது꞉ஷஷ்டிவிதா⁴ ப⁴வந்தி|| 122 ||
शालाक्यतन्त्रेऽभिहितानि तेषां निमित्तरूपाकृतिभेषजानि।ஶாலாக்யதந்த்ரே(அ)பி⁴ஹிதாநி தேஷாம்ʼ நிமித்தரூபாக்ருʼதிபே⁴ஷஜாநி|यथाप्रदेशं तु चतुर्विधस्य क्रियां प्रवक्ष्यामि मुखामयस्य॥யதா²ப்ரதே³ஶம்ʼ து சதுர்வித⁴ஸ்ய க்ரியாம்ʼ ப்ரவக்ஷ்யாமி முகா²மயஸ்ய||इति मुखरोगनिदानम्।இதி முக²ரோக³நிதா³நம்|
वातादिभिः शोकभयातिलोभक्रोधैर्मनोघ्नाशनगन्धरूपैः।வாதாதி³பி⁴꞉ ஶோகப⁴யாதிலோப⁴க்ரோதை⁴ர்மநோக்⁴நாஶநக³ந்த⁴ரூபை꞉|अरोचकाः स्युः परिहृष्टदन्तः कषायवक्त्रश्च मतोऽनिलेन॥ १२४ ॥அரோசகா꞉ ஸ்யு꞉ பரிஹ்ருʼஷ்டத³ந்த꞉ கஷாயவக்த்ரஶ்ச மதோ(அ)நிலேந|| 124 ||
कट्वम्लमुष्णं विरसं च पूति पित्तेन विद्याल्लवणं च वक्त्रम्।கட்வம்லமுஷ்ணம்ʼ விரஸம்ʼ ச பூதி பித்தேந வித்³யால்லவணம்ʼ ச வக்த்ரம்|माधुर्यपैच्छिल्यगुरुत्वशैत्यविबद्धसंबद्धयुतं कफेन॥ १२५ ॥மாது⁴ர்யபைச்சி²ல்யகு³ருத்வஶைத்யவிப³த்³த⁴ஸம்ʼப³த்³த⁴யுதம்ʼ கபே²ந|| 125 ||
अरोचके शोकभयानिलोभक्रोधाद्यहृद्याशनगन्धजे स्यात्।அரோசகே ஶோகப⁴யாநிலோப⁴க்ரோதா⁴த்³யஹ்ருʼத்³யாஶநக³ந்த⁴ஜே ஸ்யாத்|स्वाभाविकं वक्त्रमथारुचिश्च त्रिदोषजे नैकरसं भवेत्तु॥ஸ்வாபா⁴விகம்ʼ வக்த்ரமதா²ருசிஶ்ச த்ரிதோ³ஷஜே நைகரஸம்ʼ ப⁴வேத்து||इत्यरोचकनिदानम्।இத்யரோசகநிதா³நம்|
नादोऽतिरुक्कर्णमलस्य शोषः स्रावस्तनुश्चाश्रवणं च वातात्।நாதோ³(அ)திருக்கர்ணமலஸ்ய ஶோஷ꞉ ஸ்ராவஸ்தநுஶ்சாஶ்ரவணம்ʼ ச வாதாத்|शोफः सरागो दरणं विदाहः सपीतपूतिश्रवणं च पित्तात्॥ १२७ ॥ஶோப²꞉ ஸராகோ³ த³ரணம்ʼ விதா³ஹ꞉ ஸபீதபூதிஶ்ரவணம்ʼ ச பித்தாத்|| 127 ||
वैश्रुत्यकण्डूस्थिरशोफशुक्लस्निग्धश्रुतिः श्लेष्मभवेऽल्परुक् च।வைஶ்ருத்யகண்டூ³ஸ்தி²ரஶோப²ஶுக்லஸ்நிக்³த⁴ஶ்ருதி꞉ ஶ்லேஷ்மப⁴வே(அ)ல்பருக் ச|सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपातात् स्रावश्च तत्राधिकदोषवर्णः॥ஸர்வாணி ரூபாணி து ஸந்நிபாதாத் ஸ்ராவஶ்ச தத்ராதி⁴கதோ³ஷவர்ண꞉||इति कर्णरोगनिदानम्।இதி கர்ணரோக³நிதா³நம்|
अल्पस्तु रागोऽनुपदेहवांश्च सतोदभेदोऽनिलजाक्षिरोगे।அல்பஸ்து ராகோ³(அ)நுபதே³ஹவாம்ʼஶ்ச ஸதோத³பே⁴தோ³(அ)நிலஜாக்ஷிரோகே³|पित्तात् सदाहोऽतिरुजः सरागः पीतोपदेहः सुभृशोष्णवाही॥ १२९ ॥பித்தாத் ஸதா³ஹோ(அ)திருஜ꞉ ஸராக³꞉ பீதோபதே³ஹ꞉ ஸுப்⁴ருʼஶோஷ்ணவாஹீ|| 129 ||
शुक्लोपदेहं बहुपिच्छिलाश्रु नेत्रं कफात् स्याद्गुरुता सकण्डुः।ஶுக்லோபதே³ஹம்ʼ ப³ஹுபிச்சி²லாஶ்ரு நேத்ரம்ʼ கபா²த் ஸ்யாத்³கு³ருதா ஸகண்டு³꞉|सर्वाणि रूपाणि तु सन्निपातान्नेत्रामयाः षण्णवतिस्तु भेदात्॥ १३० ॥ஸர்வாணி ரூபாணி து ஸந்நிபாதாந்நேத்ராமயா꞉ ஷண்ணவதிஸ்து பே⁴தா³த்|| 130 ||
तेषामभिव्यक्तिरभिप्रदिष्टा शालाक्यतन्त्रेषु चिकित्सितं च।தேஷாமபி⁴வ்யக்திரபி⁴ப்ரதி³ஷ்டா ஶாலாக்யதந்த்ரேஷு சிகித்ஸிதம்ʼ ச|पराधिकारे तु न विस्तरोक्तिः शस्तेति तेनात्र न नः प्रयासः॥பராதி⁴காரே து ந விஸ்தரோக்தி꞉ ஶஸ்தேதி தேநாத்ர ந ந꞉ ப்ரயாஸ꞉||इति नेत्ररोगनिदानम्।இதி நேத்ரரோக³நிதா³நம்|
तेजोऽनिलाद्यैः सह केशभूमिं दग्ध्वाऽऽशु कुर्यात् खलतिं नरस्य।தேஜோ(அ)நிலாத்³யை꞉ ஸஹ கேஶபூ⁴மிம்ʼ த³க்³த்⁴வா(அ)(அ)ஶு குர்யாத் க²லதிம்ʼ நரஸ்ய|किंचित्तु दग्ध्वा पलितानि कुर्याद्धरिप्रभत्वं च शिरोरुहाणाम्॥ १३२ ॥கிம்ʼசித்து த³க்³த்⁴வா பலிதாநி குர்யாத்³த⁴ரிப்ரப⁴த்வம்ʼ ச ஶிரோருஹாணாம்|| 132 ||
इत्यूर्ध्वजत्रूत्थगदैकदेशस्तन्त्रे निबद्धोऽयमशून्यतार्थम्।இத்யூர்த்⁴வஜத்ரூத்த²க³தை³கதே³ஶஸ்தந்த்ரே நிப³த்³தோ⁴(அ)யமஶூந்யதார்த²ம்|अतः परं भेषजसंग्रहं तु निबोध संक्षेपत उच्यमानम्॥அத꞉ பரம்ʼ பே⁴ஷஜஸம்ʼக்³ரஹம்ʼ து நிபோ³த⁴ ஸம்ʼக்ஷேபத உச்யமாநம்||इति खालित्यरोगनिदानम्।இதி கா²லித்யரோக³நிதா³நம்|
वातात् सकासवैस्वर्ये सक्षारं पीनसे वृतम्।வாதாத் ஸகாஸவைஸ்வர்யே ஸக்ஷாரம்ʼ பீநஸே வ்ருʼதம்|पिबेद्रसं पयश्चोष्णं स्नैहिकं धूममेव वा॥ १३४ ॥பிபே³த்³ரஸம்ʼ பயஶ்சோஷ்ணம்ʼ ஸ்நைஹிகம்ʼ தூ⁴மமேவ வா|| 134 ||
शताह्वा त्वग्बला मूलं स्योनाकैरण्डबिल्वजम्।ஶதாஹ்வா த்வக்³ப³லா மூலம்ʼ ஸ்யோநாகைரண்ட³பி³ல்வஜம்|सारग्वधं पिबेद्वर्तिं मधूच्छिष्टवसाघृतैः॥ १३५ ॥ஸாரக்³வத⁴ம்ʼ பிபே³த்³வர்திம்ʼ மதூ⁴ச்சி²ஷ்டவஸாக்⁴ருʼதை꞉|| 135 ||
अथवा सघृतान् सक्तून् कृत्वा मल्लकसंपुटे।அத²வா ஸக்⁴ருʼதாந் ஸக்தூந் க்ருʼத்வா மல்லகஸம்ʼபுடே|नवप्रतिश्यायवतां धूमं वैद्यः प्रयोजयेत्॥ १३६ ॥நவப்ரதிஶ்யாயவதாம்ʼ தூ⁴மம்ʼ வைத்³ய꞉ ப்ரயோஜயேத்|| 136 ||
शङ्खमूर्धललाटार्तौ पाणिस्वेदोपनाहनम्।ஶங்க²மூர்த⁴லலாடார்தௌ பாணிஸ்வேதோ³பநாஹநம்|स्वभ्यक्ते क्षवथुस्रावरोधादौ संकरादयः॥ १३७ ॥ஸ்வப்⁴யக்தே க்ஷவது²ஸ்ராவரோதா⁴தௌ³ ஸம்ʼகராத³ய꞉|| 137 ||
घ्रेयाश्च रोहिषाजाजीवचातर्कारिचोरकाः।க்⁴ரேயாஶ்ச ரோஹிஷாஜாஜீவசாதர்காரிசோரகா꞉|त्वक्पत्रमरिचैलानां चूर्णा वा सोपकुञ्चिकाः॥ १३८ ॥த்வக்பத்ரமரிசைலாநாம்ʼ சூர்ணா வா ஸோபகுஞ்சிகா꞉|| 138 ||
स्रोतःशृङ्गाटनासाक्षिशोषे तैलं च नावनम्।ஸ்ரோத꞉ஶ்ருʼங்கா³டநாஸாக்ஷிஶோஷே தைலம்ʼ ச நாவநம்|प्रभाव्याजे तिलान् क्षीरे तेन पिष्टांस्तदुष्मणा॥ १३९ ॥ப்ரபா⁴வ்யாஜே திலாந் க்ஷீரே தேந பிஷ்டாம்ʼஸ்தது³ஷ்மணா|| 139 ||
मन्दस्विन्नान् सयष्ट्याह्वचूर्णांस्तेनैव पीडयेत्।மந்த³ஸ்விந்நாந் ஸயஷ்ட்யாஹ்வசூர்ணாம்ʼஸ்தேநைவ பீட³யேத்|दशमूलस्य निष्क्वाथे रास्नामधुककल्कवत्॥ १४० ॥த³ஶமூலஸ்ய நிஷ்க்வாதே² ராஸ்நாமது⁴ககல்கவத்|| 140 ||
सिद्धं ससैन्धवं तैलं दशकृत्वोऽणु तत् स्मृतम्।ஸித்³த⁴ம்ʼ ஸஸைந்த⁴வம்ʼ தைலம்ʼ த³ஶக்ருʼத்வோ(அ)ணு தத் ஸ்ம்ருʼதம்|स्निग्धस्यास्थापनैर्दोषं निर्हरेद्वातपीनसे॥ १४१ ॥ஸ்நிக்³த⁴ஸ்யாஸ்தா²பநைர்தோ³ஷம்ʼ நிர்ஹரேத்³வாதபீநஸே|| 141 ||
स्निग्धाम्लोष्णैश्च लघ्वन्नं ग्राम्यादीनां रसैर्हितम्।ஸ்நிக்³தா⁴ம்லோஷ்ணைஶ்ச லக்⁴வந்நம்ʼ க்³ராம்யாதீ³நாம்ʼ ரஸைர்ஹிதம்|उष्णाम्बुना स्नानपाने निवातोष्णप्रतिश्रयः॥ १४२ ॥உஷ்ணாம்பு³நா ஸ்நாநபாநே நிவாதோஷ்ணப்ரதிஶ்ரய꞉|| 142 ||
चिन्ताव्यायामवाक्चेष्टाव्यवायविरतो भवेत्।சிந்தாவ்யாயாமவாக்சேஷ்டாவ்யவாயவிரதோ ப⁴வேத்|वातजे पीनसे धीमानिच्छन्नेवात्मनो हितम्॥ १४३ ॥வாதஜே பீநஸே தீ⁴மாநிச்ச²ந்நேவாத்மநோ ஹிதம்|| 143 ||
पैत्ते सर्पिः पिबेत् सिद्धं शृङ्गवेरशृतं पयः।பைத்தே ஸர்பி꞉ பிபே³த் ஸித்³த⁴ம்ʼ ஶ்ருʼங்க³வேரஶ்ருʼதம்ʼ பய꞉|पाचनार्थं पिबेत् पक्वे कार्यं मूर्धविरेचनम्॥ १४४ ॥பாசநார்த²ம்ʼ பிபே³த் பக்வே கார்யம்ʼ மூர்த⁴விரேசநம்|| 144 ||
पाठाद्विरजनीमूर्वापिप्पलीजातिपल्लवैः।பாடா²த்³விரஜநீமூர்வாபிப்பலீஜாதிபல்லவை꞉|दन्त्या च साधितं तैलं नस्यं स्यात् पक्वपीनसे॥ १४५ ॥த³ந்த்யா ச ஸாதி⁴தம்ʼ தைலம்ʼ நஸ்யம்ʼ ஸ்யாத் பக்வபீநஸே|| 145 ||
पूयास्रे रक्तपित्तघ्नाः कषाया नावनानि च।பூயாஸ்ரே ரக்தபித்தக்⁴நா꞉ கஷாயா நாவநாநி ச|पाकदाहढ्यरूक्षेषु शीता लेपाः ससेचनाः॥ १४६ ॥பாகதா³ஹட்⁴யரூக்ஷேஷு ஶீதா லேபா꞉ ஸஸேசநா꞉|| 146 ||
घ्रेयनस्योपचाराश्च कषायाः स्वादुशीतलाः।க்⁴ரேயநஸ்யோபசாராஶ்ச கஷாயா꞉ ஸ்வாது³ஶீதலா꞉|मन्दपित्ते प्रतिश्याये स्निग्धैः कुर्याद्विरेचनम्॥ १४७ ॥மந்த³பித்தே ப்ரதிஶ்யாயே ஸ்நிக்³தை⁴꞉ குர்யாத்³விரேசநம்|| 147 ||
घृतं क्षीरं यवाः शालिर्गोधूमा जाङ्गला रसाः।க்⁴ருʼதம்ʼ க்ஷீரம்ʼ யவா꞉ ஶாலிர்கோ³தூ⁴மா ஜாங்க³லா ரஸா꞉|शीताम्लास्तिक्तशाकानि यूषा मुद्गादिभिर्हिताः॥ १४८ ॥ஶீதாம்லாஸ்திக்தஶாகாநி யூஷா முத்³கா³தி³பி⁴ர்ஹிதா꞉|| 148 ||
गौरवारोचकेष्वादौ लङ्घनं कफपीनसे।கௌ³ரவாரோசகேஷ்வாதௌ³ லங்க⁴நம்ʼ கப²பீநஸே|स्वेदाः सेकाश्च पाकार्थं लिप्ते शिरसि सर्पिषा॥ १४९ ॥ஸ்வேதா³꞉ ஸேகாஶ்ச பாகார்த²ம்ʼ லிப்தே ஶிரஸி ஸர்பிஷா|| 149 ||
लशुनं मुद्गचूर्णेन व्योषक्षारघृतैर्युतम्।லஶுநம்ʼ முத்³க³சூர்ணேந வ்யோஷக்ஷாரக்⁴ருʼதைர்யுதம்|देयं कफघ्नवमनमुत्क्लिष्टश्लेष्मणे हितम्॥ १५० ॥தே³யம்ʼ கப²க்⁴நவமநமுத்க்லிஷ்டஶ்லேஷ்மணே ஹிதம்|| 150 ||
अपीनसे पूतिनस्ये घ्राणस्रावे सकण्डुके।அபீநஸே பூதிநஸ்யே க்⁴ராணஸ்ராவே ஸகண்டு³கே|धूमः शस्तोऽवपीडश्च कटुभिः कफपीनसे॥ १५१ ॥தூ⁴ம꞉ ஶஸ்தோ(அ)வபீட³ஶ்ச கடுபி⁴꞉ கப²பீநஸே|| 151 ||
नमःशिला वचा व्योषं विडङ्गं हिङ्गु गुग्गुलुः।நம꞉ஶிலா வசா வ்யோஷம்ʼ விட³ங்க³ம்ʼ ஹிங்கு³ கு³க்³கு³லு꞉|चूर्णो घ्रेयः प्रधमनं कटुभिश्च फलैस्तथा॥ १५२ ॥சூர்ணோ க்⁴ரேய꞉ ப்ரத⁴மநம்ʼ கடுபி⁴ஶ்ச ப²லைஸ்ததா²|| 152 ||
भार्गीमदनतर्कारीसुरसादिविपाचिते।பா⁴ர்கீ³மத³நதர்காரீஸுரஸாதி³விபாசிதே|मूत्रे लाक्षा वचा लम्बा विडङ्गं कुष्ठपिप्पली॥ १५३ ॥மூத்ரே லாக்ஷா வசா லம்பா³ விட³ங்க³ம்ʼ குஷ்ட²பிப்பலீ|| 153 ||
कृत्वा कल्कं करञ्जं च तैलं तैः सार्षपं पचेत्।க்ருʼத்வா கல்கம்ʼ கரஞ்ஜம்ʼ ச தைலம்ʼ தை꞉ ஸார்ஷபம்ʼ பசேத்|पाकान्मुक्ते घने नस्यमेतन्मेदोनिभे कफे॥ १५४ ॥பாகாந்முக்தே க⁴நே நஸ்யமேதந்மேதோ³நிபே⁴ கபே²|| 154 ||
स्निग्धस्य व्याहते वेगे च्छर्दनं कफपीनसे।ஸ்நிக்³த⁴ஸ்ய வ்யாஹதே வேகே³ ச்ச²ர்த³நம்ʼ கப²பீநஸே|वमनीयशृतक्षीरतिलमाषयवागुना॥ १५५ ॥வமநீயஶ்ருʼதக்ஷீரதிலமாஷயவாகு³நா|| 155 ||
वार्ताककुलकव्योषकुलत्थाढकिमुद्गजाः।வார்தாககுலகவ்யோஷகுலத்தா²ட⁴கிமுத்³க³ஜா꞉|यूषाः कफघ्नमन्नं च शस्तमुष्णाम्बुसेच(व)नम्॥ १५६ ॥யூஷா꞉ கப²க்⁴நமந்நம்ʼ ச ஶஸ்தமுஷ்ணாம்பு³ஸேச(வ)நம்|| 156 ||
सर्वजित् पीनसे दुष्टे कार्यं शोफे च शोफजित्।ஸர்வஜித் பீநஸே து³ஷ்டே கார்யம்ʼ ஶோபே² ச ஶோப²ஜித்|क्सारोऽर्बुदाधिमांसेषु क्रिया शेषेष्ववेक्ष्य च॥க்ஸாரோ(அ)ர்பு³தா³தி⁴மாம்ʼஸேஷு க்ரியா ஶேஷேஷ்வவேக்ஷ்ய ச||इति पीनसनासारोगचिकित्सा।இதி பீநஸநாஸாரோக³சிகித்ஸா|
वातिके शिरसो रोगे स्नेहान् स्वेदान् सनावनान्।வாதிகே ஶிரஸோ ரோகே³ ஸ்நேஹாந் ஸ்வேதா³ந் ஸநாவநாந்|पानान्नमुपनाहांश्च कुर्याद्वातामयापहान्॥ १५८ ॥பாநாந்நமுபநாஹாம்ʼஶ்ச குர்யாத்³வாதாமயாபஹாந்|| 158 ||
तैलभृष्टैरगुर्वाद्यैः सुखोष्णैरुपनाहनम्।தைலப்⁴ருʼஷ்டைரகு³ர்வாத்³யை꞉ ஸுகோ²ஷ்ணைருபநாஹநம்|जीवनीयैः सुमनसा मत्स्यैर्मांसैश्च शस्यते॥ १५९ ॥ஜீவநீயை꞉ ஸுமநஸா மத்ஸ்யைர்மாம்ʼஸைஶ்ச ஶஸ்யதே|| 159 ||
रास्नास्थिरादिभिः सिद्धं सक्षीरं नस्यमर्तिनुत्।ராஸ்நாஸ்தி²ராதி³பி⁴꞉ ஸித்³த⁴ம்ʼ ஸக்ஷீரம்ʼ நஸ்யமர்திநுத்|तैलं रास्नाद्विकाकोलीशर्कराभिरथापि वा॥ १६० ॥தைலம்ʼ ராஸ்நாத்³விகாகோலீஶர்கராபி⁴ரதா²பி வா|| 160 ||
बलामधूकयष्ट्याह्वविदारीचन्दनोत्पलैः।ப³லாமதூ⁴கயஷ்ட்யாஹ்வவிதா³ரீசந்த³நோத்பலை꞉|जीवकर्षभकद्राक्षाशर्कराभिश्च साधितः॥ १६१ ॥ஜீவகர்ஷப⁴கத்³ராக்ஷாஶர்கராபி⁴ஶ்ச ஸாதி⁴த꞉|| 161 ||
प्रस्थस्तैलस्य सक्षीरो जाङ्गलार्धतुलारसे।ப்ரஸ்த²ஸ்தைலஸ்ய ஸக்ஷீரோ ஜாங்க³லார்த⁴துலாரஸே|नस्यं सर्वोर्ध्वजत्रूत्थवातपित्तामयापहम्॥ १६२ ॥நஸ்யம்ʼ ஸர்வோர்த்⁴வஜத்ரூத்த²வாதபித்தாமயாபஹம்|| 162 ||
दशमूलबलारास्नात्रिफलामधुकैः सह।த³ஶமூலப³லாராஸ்நாத்ரிப²லாமது⁴கை꞉ ஸஹ|मयूरं पक्षपित्तान्त्रशकृत्तुण्डाङ्ग्रिवर्जितम्॥ १६३ ॥மயூரம்ʼ பக்ஷபித்தாந்த்ரஶக்ருʼத்துண்டா³ங்க்³ரிவர்ஜிதம்|| 163 ||
जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्।ஜலே பக்த்வா க்⁴ருʼதப்ரஸ்த²ம்ʼ தஸ்மிந் க்ஷீரஸமம்ʼ பசேத்|मधुरैः कार्षिकैः कल्कैः शिरोरोगार्दितापहम्॥ १६४ ॥மது⁴ரை꞉ கார்ஷிகை꞉ கல்கை꞉ ஶிரோரோகா³ர்தி³தாபஹம்|| 164 ||
कर्णाक्षिनासिकाजिह्वाताल्वास्यगलरोगनुत्।கர்ணாக்ஷிநாஸிகாஜிஹ்வாதால்வாஸ்யக³லரோக³நுத்|मायूरमितिविख्यातमूर्ध्वजत्रुगदापहम्॥மாயூரமிதிவிக்²யாதமூர்த்⁴வஜத்ருக³தா³பஹம்||इति मायूरघृतम्।இதி மாயூரக்⁴ருʼதம்|
एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्।ஏதேநைவ கஷாயேண க்⁴ருʼதப்ரஸ்த²ம்ʼ விபாசயேத்|चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः॥ १६६ ॥சதுர்கு³ணேந பயஸா கல்கைரேபி⁴ஶ்ச கார்ஷிகை꞉|| 166 ||
जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्धिपरूषकैः।ஜீவந்தீத்ரிப²லாமேதா³ம்ருʼத்³வீகர்தி⁴பரூஷகை꞉|समङ्गाचविकाभार्गीकाश्मरीसुरदारुभिः॥ १६७ ॥ஸமங்கா³சவிகாபா⁴ர்கீ³காஶ்மரீஸுரதா³ருபி⁴꞉|| 167 ||
आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः।ஆத்மகு³ப்தாமஹாமேதா³தாலக²ர்ஜூரமஸ்தகை꞉|मृणालबिसशालूकशृङ्गीजीवकपद्मकैः॥ १६८ ॥ம்ருʼணாலபி³ஸஶாலூகஶ்ருʼங்கீ³ஜீவகபத்³மகை꞉|| 168 ||
शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः।ஶதாவரீவிதா³ரீக்ஷுப்³ருʼஹதீஸாரிவாயுகை³꞉|मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकशृङ्गाटककसेरुकैः॥ १६९ ॥மூர்வாஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ரர்ஷப⁴கஶ்ருʼங்கா³டககஸேருகை꞉|| 169 ||
रास्नास्थिरातामलकीर्सूक्ष्मैलाशटिपौष्करैः।ராஸ்நாஸ்தி²ராதாமலகீர்ஸூக்ஷ்மைலாஶடிபௌஷ்கரை꞉|पुनर्नवातुगाक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः॥ १७० ॥புநர்நவாதுகா³க்ஷீரீகாகோலீத⁴ந்வயாஸகை꞉|| 170 ||
खर्जूराक्षोटवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि।க²ர்ஜூராக்ஷோடவாதாமமுஞ்ஜாதாபி⁴ஷுகைரபி|द्रव्यौरेभिर्यथालाभं पूर्वकल्पेन साधितम्॥ १७१ ॥த்³ரவ்யௌரேபி⁴ர்யதா²லாப⁴ம்ʼ பூர்வகல்பேந ஸாதி⁴தம்|| 171 ||
नस्ये पाने तथाऽभ्यङ्गे बस्तौ चैव प्रयोजयेत्।நஸ்யே பாநே ததா²(அ)ப்⁴யங்கே³ ப³ஸ்தௌ சைவ ப்ரயோஜயேத்|शिरोरोगेषु सर्वेषु कासे श्वासे च दारुणे॥ १७२ ॥ஶிரோரோகே³ஷு ஸர்வேஷு காஸே ஶ்வாஸே ச தா³ருணே|| 172 ||
नम्यापृष्ठग्रहे शोषे स्वरभेदे तथाऽर्दिते।நம்யாப்ருʼஷ்ட²க்³ரஹே ஶோஷே ஸ்வரபே⁴தே³ ததா²(அ)ர்தி³தே|योन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्॥ १७३ ॥யோந்யஸ்ருʼக்ஶுக்ரதோ³ஷேஷு ஶஸ்தம்ʼ வந்த்⁴யாஸுதப்ரத³ம்|| 173 ||
ऋतुस्नाता तथा नारी पीत्वा पुत्रं प्रसूयते।ருʼதுஸ்நாதா ததா² நாரீ பீத்வா புத்ரம்ʼ ப்ரஸூயதே|महामायूरमित्येतद्घृतमात्रेयपूजितम्॥மஹாமாயூரமித்யேதத்³க்⁴ருʼதமாத்ரேயபூஜிதம்||इति महामायूरघृतम्।இதி மஹாமாயூரக்⁴ருʼதம்|
आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चापि हि बुद्धिमान्।ஆகு²பி⁴꞉ குக்குடைர்ஹம்ʼஸை꞉ ஶஶைஶ்சாபி ஹி பு³த்³தி⁴மாந்|कल्पेनानेन विपचेत् सर्पिरूर्ध्वगदापहम्॥ १७५ ॥கல்பேநாநேந விபசேத் ஸர்பிரூர்த்⁴வக³தா³பஹம்|| 175 ||
पैत्ते घृतं पयः सेकाः शीता लेपाः सनावनाः।பைத்தே க்⁴ருʼதம்ʼ பய꞉ ஸேகா꞉ ஶீதா லேபா꞉ ஸநாவநா꞉|जीवनीयानि सर्पींषि पानान्नं चापि पित्तनुत्॥ १७६ ॥ஜீவநீயாநி ஸர்பீம்ʼஷி பாநாந்நம்ʼ சாபி பித்தநுத்|| 176 ||
चन्दनोशीरयष्ट्याह्वबलाव्याघ्रनखोत्पलैः।சந்த³நோஶீரயஷ்ட்யாஹ்வப³லாவ்யாக்⁴ரநகோ²த்பலை꞉|क्षीरपिष्टैः प्रदेहः स्याच्छृतैर्वा परिषेचनम्॥ १७७ ॥க்ஷீரபிஷ்டை꞉ ப்ரதே³ஹ꞉ ஸ்யாச்ச்²ருʼதைர்வா பரிஷேசநம்|| 177 ||
त्वक्पत्रशर्कराकल्कः सुपिष्टस्तण्डुलाम्बुना।த்வக்பத்ரஶர்கராகல்க꞉ ஸுபிஷ்டஸ்தண்டு³லாம்பு³நா|कार्योऽवपीडः सर्पिश्च नस्यं तस्यानु पैत्तिके॥ १७८ ॥கார்யோ(அ)வபீட³꞉ ஸர்பிஶ்ச நஸ்யம்ʼ தஸ்யாநு பைத்திகே|| 178 ||
यष्ट्याह्वचन्दनानन्ताक्षीरसिद्धं घृतं हितम्।யஷ்ட்யாஹ்வசந்த³நாநந்தாக்ஷீரஸித்³த⁴ம்ʼ க்⁴ருʼதம்ʼ ஹிதம்|नावनं शर्कराद्राक्षामधूकैर्वाऽपि पित्तजे॥ १७९ ॥நாவநம்ʼ ஶர்கராத்³ராக்ஷாமதூ⁴கைர்வா(அ)பி பித்தஜே|| 179 ||
कफजे स्वेदितं धूमनस्यप्रधमनादिभिः।கப²ஜே ஸ்வேதி³தம்ʼ தூ⁴மநஸ்யப்ரத⁴மநாதி³பி⁴꞉|शुद्धं प्रलेपपानान्नैः कफघ्नैः समुपाचरेत्॥ १८० ॥ஶுத்³த⁴ம்ʼ ப்ரலேபபாநாந்நை꞉ கப²க்⁴நை꞉ ஸமுபாசரேத்|| 180 ||
पुराणसर्पिषः पानैस्तीक्ष्णैर्बस्तिभिरेव च।புராணஸர்பிஷ꞉ பாநைஸ்தீக்ஷ்ணைர்ப³ஸ்திபி⁴ரேவ ச|कफानिलोत्थिते दाहः शेषयो रक्तमोक्षणम्॥ १८१ ॥கபா²நிலோத்தி²தே தா³ஹ꞉ ஶேஷயோ ரக்தமோக்ஷணம்|| 181 ||
एरण्डनलदक्षौमगुग्गुल्वगुरुचन्दनैः।ஏரண்ட³நலத³க்ஷௌமகு³க்³கு³ல்வகு³ருசந்த³நை꞉|धूमवर्तीं पिबेद्गन्धैरकुष्ठतगरैस्तथा॥ १८२ ॥தூ⁴மவர்தீம்ʼ பிபே³த்³க³ந்தை⁴ரகுஷ்ட²தக³ரைஸ்ததா²|| 182 ||
सन्निपातभवे कार्या सन्निपातहिता क्रिया।ஸந்நிபாதப⁴வே கார்யா ஸந்நிபாதஹிதா க்ரியா|क्रिमिजे चैव कर्तव्यं तीक्ष्णं मूर्धविरेचनम्॥ १८३ ॥க்ரிமிஜே சைவ கர்தவ்யம்ʼ தீக்ஷ்ணம்ʼ மூர்த⁴விரேசநம்|| 183 ||
त्वग्दन्तीव्याघ्रकरजविडङ्गनवमालिकाः।த்வக்³த³ந்தீவ்யாக்⁴ரகரஜவிட³ங்க³நவமாலிகா꞉|अपामार्गफलं बीजं नक्तमालशिरीषयोः।அபாமார்க³ப²லம்ʼ பீ³ஜம்ʼ நக்தமாலஶிரீஷயோ꞉|क्षवकोऽश्मन्तको बिल्वं हरिद्रा हिङ्गु यूथिका॥ १८४ ॥க்ஷவகோ(அ)ஶ்மந்தகோ பி³ல்வம்ʼ ஹரித்³ரா ஹிங்கு³ யூதி²கா|| 184 ||
फणिज्झकश्च तैस्तैलमविमूत्रे चतुर्गुणे।ப²ணிஜ்ஜ²கஶ்ச தைஸ்தைலமவிமூத்ரே சதுர்கு³ணே|सिद्धं स्यान्नावनं चूर्णं चैषां प्रधमनं हितम्॥ १८५ ॥ஸித்³த⁴ம்ʼ ஸ்யாந்நாவநம்ʼ சூர்ணம்ʼ சைஷாம்ʼ ப்ரத⁴மநம்ʼ ஹிதம்|| 185 ||
फलं शिग्रुकरञ्जाभ्यां सव्योषं चावपीडकः।ப²லம்ʼ ஶிக்³ருகரஞ்ஜாப்⁴யாம்ʼ ஸவ்யோஷம்ʼ சாவபீட³க꞉|कषायः स्वरसः क्षारश्चूर्णं कल्कोऽवपीडकः॥ १८६ ॥கஷாய꞉ ஸ்வரஸ꞉ க்ஷாரஶ்சூர்ணம்ʼ கல்கோ(அ)வபீட³க꞉|| 186 ||
शुक्ततिक्तकटुक्षौद्रकषायैः कवलग्रहः।ஶுக்ததிக்தகடுக்ஷௌத்³ரகஷாயை꞉ கவலக்³ரஹ꞉|इति शिरोरोगचिकित्सा।இதி ஶிரோரோக³சிகித்ஸா|धूमः प्रधमनं शुद्धिरधश्छर्दनलङ्घनम्॥ १८७ ॥தூ⁴ம꞉ ப்ரத⁴மநம்ʼ ஶுத்³தி⁴ரத⁴ஶ்ச²ர்த³நலங்க⁴நம்|| 187 ||
भोज्यं च मुखरोगेषु यथास्वं दोषनुद्धितम्।போ⁴ஜ்யம்ʼ ச முக²ரோகே³ஷு யதா²ஸ்வம்ʼ தோ³ஷநுத்³தி⁴தம்|पिप्पल्यगुरुदार्वीत्वग्यवक्षाररसाञ्जनम्॥ १८८ ॥பிப்பல்யகு³ருதா³ர்வீத்வக்³யவக்ஷாரரஸாஞ்ஜநம்|| 188 ||
पाठां तेजोवतीं पथ्यां समभागं विचूर्णयेत्।பாடா²ம்ʼ தேஜோவதீம்ʼ பத்²யாம்ʼ ஸமபா⁴க³ம்ʼ விசூர்ணயேத்|मुखरोगेषु सर्वेषु सक्षौद्रं तद्विधारयेत्॥ १८९ ॥முக²ரோகே³ஷு ஸர்வேஷு ஸக்ஷௌத்³ரம்ʼ தத்³விதா⁴ரயேத்|| 189 ||
सीधुमाधवमाध्वीकैः श्रेष्ठोऽयं कवलग्रहः।ஸீது⁴மாத⁴வமாத்⁴வீகை꞉ ஶ்ரேஷ்டோ²(அ)யம்ʼ கவலக்³ரஹ꞉|तेजोह्वामभयामेलां समङ्गां कटुकां घनम्॥ १९० ॥தேஜோஹ்வாமப⁴யாமேலாம்ʼ ஸமங்கா³ம்ʼ கடுகாம்ʼ க⁴நம்|| 190 ||
पाठां ज्योतिष्मतीं लोध्रं दार्वीं कुष्ठं च चूर्णयेत्।பாடா²ம்ʼ ஜ்யோதிஷ்மதீம்ʼ லோத்⁴ரம்ʼ தா³ர்வீம்ʼ குஷ்ட²ம்ʼ ச சூர்ணயேத்|दन्तानां घर्षणं रक्तस्रावकण्डूरुजापहम्॥ १९१ ॥த³ந்தாநாம்ʼ க⁴ர்ஷணம்ʼ ரக்தஸ்ராவகண்டூ³ருஜாபஹம்|| 191 ||
पञ्चकोलकतालीसपत्रैलामरिचत्वचः।பஞ்சகோலகதாலீஸபத்ரைலாமரிசத்வச꞉|पलाशमुष्ककक्षारयवक्षाराश्च चूर्णिताः॥ १९२ ॥பலாஶமுஷ்ககக்ஷாரயவக்ஷாராஶ்ச சூர்ணிதா꞉|| 192 ||
गुडे पुराणे द्विगुणे क्वथिते गुटिकाः कृताः।கு³டே³ புராணே த்³விகு³ணே க்வதி²தே கு³டிகா꞉ க்ருʼதா꞉|कर्कन्धुमात्राः सप्ताहं स्थिता मुष्ककभस्मनि॥ १९३ ॥கர்கந்து⁴மாத்ரா꞉ ஸப்தாஹம்ʼ ஸ்தி²தா முஷ்ககப⁴ஸ்மநி|| 193 ||
कण्ठरोगेषु सर्वेषु धार्याः स्युरमृतोपमाः।கண்ட²ரோகே³ஷு ஸர்வேஷு தா⁴ர்யா꞉ ஸ்யுரம்ருʼதோபமா꞉|गृहधूमो यवक्षारः पाठा व्योषं रसाञ्जनम्॥ १९४ ॥க்³ருʼஹதூ⁴மோ யவக்ஷார꞉ பாடா² வ்யோஷம்ʼ ரஸாஞ்ஜநம்|| 194 ||
तेजोह्वा त्रिफला लोध्रं चित्रकश्चेति चूर्णितम्।தேஜோஹ்வா த்ரிப²லா லோத்⁴ரம்ʼ சித்ரகஶ்சேதி சூர்ணிதம்|सक्षौद्रं धारयेदेतद्गलरोगविनाशनम्॥ १९५ ॥ஸக்ஷௌத்³ரம்ʼ தா⁴ரயேதே³தத்³க³லரோக³விநாஶநம்|| 195 ||
कालकं नाम तचूर्णं दन्तास्यगलरोगनुत्।காலகம்ʼ நாம தசூர்ணம்ʼ த³ந்தாஸ்யக³லரோக³நுத்|इति कालकचूर्णम्।இதி காலகசூர்ணம்|मनःशिला यवक्षारो हरितालं ससैन्धवम्॥ १९६ ॥மந꞉ஶிலா யவக்ஷாரோ ஹரிதாலம்ʼ ஸஸைந்த⁴வம்|| 196 ||
दार्वीत्वक् चेति तच्चूर्णं माक्षिकेण समायुतम्।தா³ர்வீத்வக் சேதி தச்சூர்ணம்ʼ மாக்ஷிகேண ஸமாயுதம்|मूर्च्छितं घृतमण्डेन कण्ठरोगेषु धारयेत्॥ १९७ ॥மூர்ச்சி²தம்ʼ க்⁴ருʼதமண்டே³ந கண்ட²ரோகே³ஷு தா⁴ரயேத்|| 197 ||
मुखरोगेषु च श्रेष्ठं पीतकं नाम कीर्तितम्।முக²ரோகே³ஷு ச ஶ்ரேஷ்ட²ம்ʼ பீதகம்ʼ நாம கீர்திதம்|इति पीतकचूर्णम्।இதி பீதகசூர்ணம்|मृद्वीका कटुका व्योषं दार्वीत्वक् त्रिफला घनम्॥ १९८ ॥ம்ருʼத்³வீகா கடுகா வ்யோஷம்ʼ தா³ர்வீத்வக் த்ரிப²லா க⁴நம்|| 198 ||
मूर्च्छितं घृतमण्डेन कण्ठरोगेषु धारयेत्।மூர்ச்சி²தம்ʼ க்⁴ருʼதமண்டே³ந கண்ட²ரோகே³ஷு தா⁴ரயேத்|पाठा रसाञ्जनं मूर्वा तेजोह्वेति च चूर्णितम्॥ १९९ ॥பாடா² ரஸாஞ்ஜநம்ʼ மூர்வா தேஜோஹ்வேதி ச சூர்ணிதம்|| 199 ||
क्षौद्रयुक्तं विधातव्यं गलरोगे भिषग्जितम्।க்ஷௌத்³ரயுக்தம்ʼ விதா⁴தவ்யம்ʼ க³லரோகே³ பி⁴ஷக்³ஜிதம்|योगास्त्वेते त्रयः प्रोक्ता वातपित्तकफापहाः॥ २०० ॥யோகா³ஸ்த்வேதே த்ரய꞉ ப்ரோக்தா வாதபித்தகபா²பஹா꞉|| 200 ||
कटुकातिविषापाठादार्वीमुस्तकलिङ्गकाः।கடுகாதிவிஷாபாடா²தா³ர்வீமுஸ்தகலிங்க³கா꞉|गोमूत्रक्वथिताः पेयाः कण्ठरोगविनाशनाः॥ २०१ ॥கோ³மூத்ரக்வதி²தா꞉ பேயா꞉ கண்ட²ரோக³விநாஶநா꞉|| 201 ||
स्वरसः क्वथितो दार्व्या घनीभूतो रसक्रिया।ஸ்வரஸ꞉ க்வதி²தோ தா³ர்வ்யா க⁴நீபூ⁴தோ ரஸக்ரியா|सक्षौद्रा मुखरोगासृग्दोषनाडीव्रणापहा॥ २०२ ॥ஸக்ஷௌத்³ரா முக²ரோகா³ஸ்ருʼக்³தோ³ஷநாடீ³வ்ரணாபஹா|| 202 ||
तालुशोषे त्वतृष्णस्य सर्पिरौत्तरभक्तिकम्।தாலுஶோஷே த்வத்ருʼஷ்ணஸ்ய ஸர்பிரௌத்தரப⁴க்திகம்|नावनं मधुराः स्निग्धाः शीताश्चैव रसा हिताः॥ २०३ ॥நாவநம்ʼ மது⁴ரா꞉ ஸ்நிக்³தா⁴꞉ ஶீதாஶ்சைவ ரஸா ஹிதா꞉|| 203 ||
मुखपाके सिराकर्म शिरःकायविरेचनम्।முக²பாகே ஸிராகர்ம ஶிர꞉காயவிரேசநம்|मूत्रतैलघृतक्षौद्रक्षीरैश्च कवलग्रहाः॥ २०४ ॥மூத்ரதைலக்⁴ருʼதக்ஷௌத்³ரக்ஷீரைஶ்ச கவலக்³ரஹா꞉|| 204 ||
सक्षौद्रास्त्रिफलापाठामृद्वीकाजातिपल्लवाः।ஸக்ஷௌத்³ராஸ்த்ரிப²லாபாடா²ம்ருʼத்³வீகாஜாதிபல்லவா꞉|कषायतिक्तकाः शीताः क्वाथाश्च मुखधावनाः॥ २०५ ॥கஷாயதிக்தகா꞉ ஶீதா꞉ க்வாதா²ஶ்ச முக²தா⁴வநா꞉|| 205 ||
तुलां खदिरसारस्य द्विगुणामरिमेदसः।துலாம்ʼ க²தி³ரஸாரஸ்ய த்³விகு³ணாமரிமேத³ஸ꞉|प्रक्षाल्य जर्जरीकृत्य चतुर्द्रोणेऽम्भसः पचेत्॥ २०६ ॥ப்ரக்ஷால்ய ஜர்ஜரீக்ருʼத்ய சதுர்த்³ரோணே(அ)ம்ப⁴ஸ꞉ பசேத்|| 206 ||
द्रोणशेषं कषायं तं पूत्वा भूयः पचेच्छनैः।த்³ரோணஶேஷம்ʼ கஷாயம்ʼ தம்ʼ பூத்வா பூ⁴ய꞉ பசேச்ச²நை꞉|ततस्तस्मिन् घनीभूते चूर्णीकृत्याक्षभागिकम्॥ २०७ ॥ததஸ்தஸ்மிந் க⁴நீபூ⁴தே சூர்ணீக்ருʼத்யாக்ஷபா⁴கி³கம்|| 207 ||
चन्दनं पद्मकोशीरं मञ्जिष्ठा धातकी घनम्।சந்த³நம்ʼ பத்³மகோஶீரம்ʼ மஞ்ஜிஷ்டா² தா⁴தகீ க⁴நம்|प्रपौण्डरीकं यष्ट्याह्वत्वगेलापद्मकेशरम्॥ २०८ ॥ப்ரபௌண்ட³ரீகம்ʼ யஷ்ட்யாஹ்வத்வகே³லாபத்³மகேஶரம்|| 208 ||
लाक्षां रसाञ्जनं मांसीत्रिफलालोध्रवालकम्।லாக்ஷாம்ʼ ரஸாஞ்ஜநம்ʼ மாம்ʼஸீத்ரிப²லாலோத்⁴ரவாலகம்|रजन्यौ फलिनीमेलां समङ्गां कट्फ्लं वचाम्॥ २०९ ॥ரஜந்யௌ ப²லிநீமேலாம்ʼ ஸமங்கா³ம்ʼ கட்ப்²லம்ʼ வசாம்|| 209 ||
यवासागुरुपत्तङ्गगैरिकाञ्जनमावपेत्।யவாஸாகு³ருபத்தங்க³கை³ரிகாஞ்ஜநமாவபேத்|लवङ्गनखकक्कोलजातिकोशान् पलोन्मितान्॥ २१० ॥லவங்க³நக²கக்கோலஜாதிகோஶாந் பலோந்மிதாந்|| 210 ||
कर्पूरकुडवं चापि क्षिपेच्छीतेऽवतारिते।கர்பூரகுட³வம்ʼ சாபி க்ஷிபேச்சீ²தே(அ)வதாரிதே|ततस्तु गुटिकाः कार्याः शुष्काश्चास्येन धारयेत्॥ २११ ॥ததஸ்து கு³டிகா꞉ கார்யா꞉ ஶுஷ்காஶ்சாஸ்யேந தா⁴ரயேத்|| 211 ||
तैलं चानेन कल्केन कषायेण च साधयेत्।தைலம்ʼ சாநேந கல்கேந கஷாயேண ச ஸாத⁴யேத்|दन्तानां चलनभ्रंशशौशिर्यक्रिमिरोगनुत्॥ २१२ ॥த³ந்தாநாம்ʼ சலநப்⁴ரம்ʼஶஶௌஶிர்யக்ரிமிரோக³நுத்|| 212 ||
मुखपाकास्यदौर्गन्ध्यजाड्यारोचकनाशनम्।முக²பாகாஸ்யதௌ³ர்க³ந்த்⁴யஜாட்³யாரோசகநாஶநம்|स्रावोपलेपपैच्छिल्यवैस्वर्यगलशोषनुत्॥ २१३ ॥ஸ்ராவோபலேபபைச்சி²ல்யவைஸ்வர்யக³லஶோஷநுத்|| 213 ||
दन्तास्यगलरोगेषु सर्वेष्वेतत् परायणम्।த³ந்தாஸ்யக³லரோகே³ஷு ஸர்வேஷ்வேதத் பராயணம்|खदिरादिगुटीकेयं तैलं च खदिरादिकम्॥க²தி³ராதி³கு³டீகேயம்ʼ தைலம்ʼ ச க²தி³ராதி³கம்||इति खदिरादिगुटिका तैलं च।இதி க²தி³ராதி³கு³டிகா தைலம்ʼ ச|
अरुचौ कवलग्राहा धूमाः समुखधावनाः।அருசௌ கவலக்³ராஹா தூ⁴மா꞉ ஸமுக²தா⁴வநா꞉|मनोज्ञमन्नपानं च हर्षणाश्वासनानि च॥ २१५ ॥மநோஜ்ஞமந்நபாநம்ʼ ச ஹர்ஷணாஶ்வாஸநாநி ச|| 215 ||
कुष्ठसौवर्चलाजाजीशर्करामरिचं बिडम्।குஷ்ட²ஸௌவர்சலாஜாஜீஶர்கராமரிசம்ʼ பி³ட³ம்|धात्र्येलापद्मकोशीरपिप्पल्युत्पलचन्दनम्॥ २१६ ॥தா⁴த்ர்யேலாபத்³மகோஶீரபிப்பல்யுத்பலசந்த³நம்|| 216 ||
लोध्रं तेजोवती पथ्या त्र्यूषणं सयवाग्रजम्।லோத்⁴ரம்ʼ தேஜோவதீ பத்²யா த்ர்யூஷணம்ʼ ஸயவாக்³ரஜம்|आर्द्रदाडिमनिर्यासश्चाजाजीशर्करायुतः॥ २१७ ॥ஆர்த்³ரதா³டி³மநிர்யாஸஶ்சாஜாஜீஶர்கராயுத꞉|| 217 ||
सतैलमाक्षिकास्त्वेते चत्वारः कवलग्रहाः।ஸதைலமாக்ஷிகாஸ்த்வேதே சத்வார꞉ கவலக்³ரஹா꞉|चतुरोऽरोचकान् हन्युर्वाताद्येकजसर्वजान्॥ २१८ ॥சதுரோ(அ)ரோசகாந் ஹந்யுர்வாதாத்³யேகஜஸர்வஜாந்|| 218 ||
कारवीमरिचाजाजीद्राक्षावृक्षाम्लदाडिमम्।காரவீமரிசாஜாஜீத்³ராக்ஷாவ்ருʼக்ஷாம்லதா³டி³மம்|सौवर्चलं गुडः क्षौद्रं सर्वारोचकनाशनम्॥ २१९ ॥ஸௌவர்சலம்ʼ கு³ட³꞉ க்ஷௌத்³ரம்ʼ ஸர்வாரோசகநாஶநம்|| 219 ||
बस्तिं समीरणे, पित्ते विरेकं, वमनं कफे।ப³ஸ்திம்ʼ ஸமீரணே, பித்தே விரேகம்ʼ, வமநம்ʼ கபே²|कुर्याद्धृद्यानुकूलानि हर्षणं च मनोघ्नजे॥குர்யாத்³த்⁴ருʼத்³யாநுகூலாநி ஹர்ஷணம்ʼ ச மநோக்⁴நஜே||इत्यरोचकचिकित्सा।இத்யரோசகசிகித்ஸா|
कर्णशूले तु वातघ्नी हिता पीनसवत् क्रिया।கர்ணஶூலே து வாதக்⁴நீ ஹிதா பீநஸவத் க்ரியா|प्रदेहाः पूरणं नस्यं पाकस्रावे व्रणक्रियाः॥ २२१ ॥ப்ரதே³ஹா꞉ பூரணம்ʼ நஸ்யம்ʼ பாகஸ்ராவே வ்ரணக்ரியா꞉|| 221 ||
भोज्यानि च यथादोषं कुर्यात् स्नेहांश्च पूरणान्।போ⁴ஜ்யாநி ச யதா²தோ³ஷம்ʼ குர்யாத் ஸ்நேஹாம்ʼஶ்ச பூரணாந்|हिङ्गुतुम्बरुशुण्ठीभिस्तैलं तु सार्षपं पचेत्॥ २२२ ॥ஹிங்கு³தும்ப³ருஶுண்டீ²பி⁴ஸ்தைலம்ʼ து ஸார்ஷபம்ʼ பசேத்|| 222 ||
एतद्धि पूरणं श्रेष्ठं कर्णशूलनिवारणम्।ஏதத்³தி⁴ பூரணம்ʼ ஶ்ரேஷ்ட²ம்ʼ கர்ணஶூலநிவாரணம்|देवदारुवचाशुण्ठीशताह्वाकुष्ठसैन्धवैः॥ २२३ ॥தே³வதா³ருவசாஶுண்டீ²ஶதாஹ்வாகுஷ்ட²ஸைந்த⁴வை꞉|| 223 ||
तैलं सिद्धं बस्तमूत्रे कर्णशूलनिवारणम्।தைலம்ʼ ஸித்³த⁴ம்ʼ ப³ஸ்தமூத்ரே கர்ணஶூலநிவாரணம்|वराटकान् समाहृत्य दहेन्मृद्भाजने नवे॥ २२४ ॥வராடகாந் ஸமாஹ்ருʼத்ய த³ஹேந்ம்ருʼத்³பா⁴ஜநே நவே|| 224 ||
तद्भस्म श्च्योतयेत्तेन गन्धतैलं विपाचयेत्।தத்³ப⁴ஸ்ம ஶ்ச்யோதயேத்தேந க³ந்த⁴தைலம்ʼ விபாசயேத்|रसाञ्जनस्य शुण्ठ्याश्च कल्काभ्यां कर्णशूलनुत्॥ २२५ ॥ரஸாஞ்ஜநஸ்ய ஶுண்ட்²யாஶ்ச கல்காப்⁴யாம்ʼ கர்ணஶூலநுத்|| 225 ||
शुष्कमूलकशुण्ठानां क्षारो हिङ्गु महौषधम्।ஶுஷ்கமூலகஶுண்டா²நாம்ʼ க்ஷாரோ ஹிங்கு³ மஹௌஷத⁴ம்|शतपुष्पा वचा कुष्ठं दारु शिग्रु रसाञ्जनम्॥ २२६ ॥ஶதபுஷ்பா வசா குஷ்ட²ம்ʼ தா³ரு ஶிக்³ரு ரஸாஞ்ஜநம்|| 226 ||
सौवर्चलयवक्षारस्वार्जिकोद्भिदसैन्धवम्।ஸௌவர்சலயவக்ஷாரஸ்வார்ஜிகோத்³பி⁴த³ஸைந்த⁴வம்|भूर्जग्रन्थिर्बिडं मुस्तं मधुशुक्तं चतुर्गुणम्॥ २२७ ॥பூ⁴ர்ஜக்³ரந்தி²ர்பி³ட³ம்ʼ முஸ்தம்ʼ மது⁴ஶுக்தம்ʼ சதுர்கு³ணம்|| 227 ||
मातुलुङ्गरसश्चैव कदल्या रस एव च।மாதுலுங்க³ரஸஶ்சைவ கத³ல்யா ரஸ ஏவ ச|सर्वैरेतैर्यथोद्दिष्टैः क्षारतैलं विपाचयेत्॥ २२८ ॥ஸர்வைரேதைர்யதோ²த்³தி³ஷ்டை꞉ க்ஷாரதைலம்ʼ விபாசயேத்|| 228 ||
बाधिर्यं कर्णनादश्च पूयस्रावश्च दारुणः।பா³தி⁴ர்யம்ʼ கர்ணநாத³ஶ்ச பூயஸ்ராவஶ்ச தா³ருண꞉|क्रिमयः कर्णशूलं च पूरणादस्य नश्यति॥ २२९ ॥க்ரிமய꞉ கர்ணஶூலம்ʼ ச பூரணாத³ஸ்ய நஶ்யதி|| 229 ||
मुखकर्णाक्षिरोगेषु यथोक्तं पीनसे विधिम्।முக²கர்ணாக்ஷிரோகே³ஷு யதோ²க்தம்ʼ பீநஸே விதி⁴ம்|कुर्याद्भिषक् समीक्ष्यादौ दोषकालबलाबलम्॥குர்யாத்³பி⁴ஷக் ஸமீக்ஷ்யாதௌ³ தோ³ஷகாலப³லாப³லம்||इति कर्णरोगचिकित्सा।இதி கர்ணரோக³சிகித்ஸா|
उत्पन्नमात्रे तरुणे नेत्ररोगे बिडालकः।உத்பந்நமாத்ரே தருணே நேத்ரரோகே³ பி³டா³லக꞉|कार्यो दाहोपदेहाश्रुशोफरागनिवारणः॥ २३१ ॥கார்யோ தா³ஹோபதே³ஹாஶ்ருஶோப²ராக³நிவாரண꞉|| 231 ||
नागरं सैन्धवं सर्पिर्मण्डेन च रसक्रिया।நாக³ரம்ʼ ஸைந்த⁴வம்ʼ ஸர்பிர்மண்டே³ந ச ரஸக்ரியா|निघृष्टं वातिके तद्वन्मधुसैन्धवगैरिकम्॥ २३२ ॥நிக்⁴ருʼஷ்டம்ʼ வாதிகே தத்³வந்மது⁴ஸைந்த⁴வகை³ரிகம்|| 232 ||
तथा शावरकं लोध्रं घृतभृष्टं बिडालकः।ததா² ஶாவரகம்ʼ லோத்⁴ரம்ʼ க்⁴ருʼதப்⁴ருʼஷ்டம்ʼ பி³டா³லக꞉|तद्वत् कार्यो हरीतक्या घृतभृष्टो रुजापहः॥ २३३ ॥தத்³வத் கார்யோ ஹரீதக்யா க்⁴ருʼதப்⁴ருʼஷ்டோ ருஜாபஹ꞉|| 233 ||
पैत्तिके चन्दनानन्तामञ्जिष्ठाभिर्बिडालकः।பைத்திகே சந்த³நாநந்தாமஞ்ஜிஷ்டா²பி⁴ர்பி³டா³லக꞉|कार्यः पद्मकयष्ट्याह्वमांसीकालीयकैस्तथा॥ २३४ ॥கார்ய꞉ பத்³மகயஷ்ட்யாஹ்வமாம்ʼஸீகாலீயகைஸ்ததா²|| 234 ||
गैरिकं सैन्धवं मुस्तं रोचना च रसक्रिया।கை³ரிகம்ʼ ஸைந்த⁴வம்ʼ முஸ்தம்ʼ ரோசநா ச ரஸக்ரியா|कफे कार्या तथा क्षौद्रं प्रियङ्गुः समनःशिला॥ २३५ ॥கபே² கார்யா ததா² க்ஷௌத்³ரம்ʼ ப்ரியங்கு³꞉ ஸமந꞉ஶிலா|| 235 ||
सन्निपाते तु सर्वैः स्याद्बहिरक्ष्णोः प्रलेपनम्।ஸந்நிபாதே து ஸர்வை꞉ ஸ்யாத்³ப³ஹிரக்ஷ்ணோ꞉ ப்ரலேபநம்|पक्ष्माण्यस्पृश्यता कार्यं संपक्वे त्वञ्जनं त्र्यहात्॥ २३६ ॥பக்ஷ்மாண்யஸ்ப்ருʼஶ்யதா கார்யம்ʼ ஸம்ʼபக்வே த்வஞ்ஜநம்ʼ த்ர்யஹாத்|| 236 ||
आश्च्योतनं मारुतजे क्वाथो बिल्वादिभिर्हितः।ஆஶ்ச்யோதநம்ʼ மாருதஜே க்வாதோ² பி³ல்வாதி³பி⁴ர்ஹித꞉|कोष्णः सैरण्डतर्कारीबृहतीमधुशिग्रुभिः॥ २३७ ॥கோஷ்ண꞉ ஸைரண்ட³தர்காரீப்³ருʼஹதீமது⁴ஶிக்³ருபி⁴꞉|| 237 ||
पृथ्वीकादार्विमञ्जिष्ठालाक्षाद्विमधुकोत्पलैः।ப்ருʼத்²வீகாதா³ர்விமஞ்ஜிஷ்டா²லாக்ஷாத்³விமது⁴கோத்பலை꞉|क्वाथः सशर्करः शीतः पूरणं रक्तपित्तनुत्॥ २३८ ॥க்வாத²꞉ ஸஶர்கர꞉ ஶீத꞉ பூரணம்ʼ ரக்தபித்தநுத்|| 238 ||
नागरत्रिफलामुस्तनिम्बवासारसः कफे।நாக³ரத்ரிப²லாமுஸ்தநிம்ப³வாஸாரஸ꞉ கபே²|कोष्णमाश्च्योतनं मिश्रैरोषधैः सान्निपातके॥ २३९ ॥கோஷ்ணமாஶ்ச்யோதநம்ʼ மிஶ்ரைரோஷதை⁴꞉ ஸாந்நிபாதகே|| 239 ||
बृहत्येरण्डमूलत्वक् शिग्रोः पुष्पं ससैन्धवम्।ப்³ருʼஹத்யேரண்ட³மூலத்வக் ஶிக்³ரோ꞉ புஷ்பம்ʼ ஸஸைந்த⁴வம்|अजाक्षीरेण पिष्टं स्याद्वर्तिर्वाताक्षिरोगनुत्॥ २४० ॥அஜாக்ஷீரேண பிஷ்டம்ʼ ஸ்யாத்³வர்திர்வாதாக்ஷிரோக³நுத்|| 240 ||
सुमनःकोरकाः शङ्खस्त्रिफला मधुकं बला।ஸுமந꞉கோரகா꞉ ஶங்க²ஸ்த்ரிப²லா மது⁴கம்ʼ ப³லா|पित्तरक्तापहा वर्तिः पिष्टा दिव्येन वारिणा॥ २४१ ॥பித்தரக்தாபஹா வர்தி꞉ பிஷ்டா தி³வ்யேந வாரிணா|| 241 ||
सैन्धवं त्रिफला व्योषं शङ्खनाभिः समुद्रजः।ஸைந்த⁴வம்ʼ த்ரிப²லா வ்யோஷம்ʼ ஶங்க²நாபி⁴꞉ ஸமுத்³ரஜ꞉|फेनः शैलेयकं सर्जो वर्तिः श्लेष्माक्षिरोगनुत्॥ २४२ ॥பே²ந꞉ ஶைலேயகம்ʼ ஸர்ஜோ வர்தி꞉ ஶ்லேஷ்மாக்ஷிரோக³நுத்|| 242 ||
अमृताह्वा बिसं बिल्वं पटोलं छागलं शकृत्।அம்ருʼதாஹ்வா பி³ஸம்ʼ பி³ல்வம்ʼ படோலம்ʼ சா²க³லம்ʼ ஶக்ருʼத்|प्रपौण्डरीकं यष्ट्याह्वं दार्वी कालानुसारिवा॥ २४३ ॥ப்ரபௌண்ட³ரீகம்ʼ யஷ்ட்யாஹ்வம்ʼ தா³ர்வீ காலாநுஸாரிவா|| 243 ||
एषामष्टपलान् भागान् सुधौताञ्जर्जरीकृतान्।ஏஷாமஷ்டபலாந் பா⁴கா³ந் ஸுதௌ⁴தாஞ்ஜர்ஜரீக்ருʼதாந்|तोये पक्त्वा रसे पूते भूयः पक्वे रसे घने॥ २४४ ॥தோயே பக்த்வா ரஸே பூதே பூ⁴ய꞉ பக்வே ரஸே க⁴நே|| 244 ||
कर्षं च श्वेतमरिचाज्जातीपुष्पान्नवात् पलम्।கர்ஷம்ʼ ச ஶ்வேதமரிசாஜ்ஜாதீபுஷ்பாந்நவாத் பலம்|चूर्णं क्षिप्त्वा कृता वर्तिः सर्वघ्नी दृक्प्रसादनी॥ २४५ ॥சூர்ணம்ʼ க்ஷிப்த்வா க்ருʼதா வர்தி꞉ ஸர்வக்⁴நீ த்³ருʼக்ப்ரஸாத³நீ|| 245 ||
शङ्खप्रवालवैदूर्यलौहताम्रप्लवास्थिभिः।ஶங்க²ப்ரவாலவைதூ³ர்யலௌஹதாம்ரப்லவாஸ்தி²பி⁴꞉|स्रोतोजश्वेतमरिचैर्वर्तिः सर्वाक्षिरोगनुत्॥ २४६ ॥ஸ்ரோதோஜஶ்வேதமரிசைர்வர்தி꞉ ஸர்வாக்ஷிரோக³நுத்|| 246 ||
शाणार्धं मरिचाद्द्वौ च पिप्पल्यर्णवफेनयोः।ஶாணார்த⁴ம்ʼ மரிசாத்³த்³வௌ ச பிப்பல்யர்ணவபே²நயோ꞉|शाणार्धं सैन्धवाच्छाणा नव सौवीरकाञ्जनात्॥ २४७ ॥ஶாணார்த⁴ம்ʼ ஸைந்த⁴வாச்சா²ணா நவ ஸௌவீரகாஞ்ஜநாத்|| 247 ||
पिष्टं सुसूक्ष्मं चित्रायां चूर्णाञ्जनमिदं शुभम्।பிஷ்டம்ʼ ஸுஸூக்ஷ்மம்ʼ சித்ராயாம்ʼ சூர்ணாஞ்ஜநமித³ம்ʼ ஶுப⁴ம்|कण्डूकाचकफार्तानां मलानां च विशोधनम्॥ २४८ ॥கண்டூ³காசகபா²ர்தாநாம்ʼ மலாநாம்ʼ ச விஶோத⁴நம்|| 248 ||
बस्तमूत्रे त्र्यहं स्थाप्यमेलाचूर्णं सुभावितम्।ப³ஸ்தமூத்ரே த்ர்யஹம்ʼ ஸ்தா²ப்யமேலாசூர்ணம்ʼ ஸுபா⁴விதம்|चूर्णाञ्जनं हि तैमिर्यक्रिमिपिल्लमलापहम्॥ २४९ ॥சூர்ணாஞ்ஜநம்ʼ ஹி தைமிர்யக்ரிமிபில்லமலாபஹம்|| 249 ||
सौवीरमञ्जनं तुत्थं ताप्यो धातुर्मनःशिला।ஸௌவீரமஞ்ஜநம்ʼ துத்த²ம்ʼ தாப்யோ தா⁴துர்மந꞉ஶிலா|चक्षुष्या मधुकं लोहा मणयः पौष्पमञ्जनम्॥ २५० ॥சக்ஷுஷ்யா மது⁴கம்ʼ லோஹா மணய꞉ பௌஷ்பமஞ்ஜநம்|| 250 ||
सैन्धवं शौकरी दंष्ट्रा कतकं चाञ्जनं शुभम्।ஸைந்த⁴வம்ʼ ஶௌகரீ த³ம்ʼஷ்ட்ரா கதகம்ʼ சாஞ்ஜநம்ʼ ஶுப⁴ம்|तिमिरादिषु चूर्णं वा वर्तिर्वेयमनुत्तमा॥ २५१ ॥திமிராதி³ஷு சூர்ணம்ʼ வா வர்திர்வேயமநுத்தமா|| 251 ||
कतकस्य फलं शङ्खः सैन्धवं त्र्यूषणं सिता।கதகஸ்ய ப²லம்ʼ ஶங்க²꞉ ஸைந்த⁴வம்ʼ த்ர்யூஷணம்ʼ ஸிதா|फेनो रसाञ्जनं क्षौद्रं विडङ्गानि मनःशिला॥ २५२ ॥பே²நோ ரஸாஞ்ஜநம்ʼ க்ஷௌத்³ரம்ʼ விட³ங்கா³நி மந꞉ஶிலா|| 252 ||
कुक्कुटाण्डकपालानि वरिरेषा व्यपोहति।குக்குடாண்ட³கபாலாநி வரிரேஷா வ்யபோஹதி|तिमिरं पटलं काचं मलं चाशु सुखावती॥திமிரம்ʼ படலம்ʼ காசம்ʼ மலம்ʼ சாஶு ஸுகா²வதீ||इति सुखावती वर्तिः।இதி ஸுகா²வதீ வர்தி꞉|
त्रिफलाकुक्कुटाण्डत्वक्कासीसमयसो रजः।த்ரிப²லாகுக்குடாண்ட³த்வக்காஸீஸமயஸோ ரஜ꞉|नीलोत्पलं विडङ्गानि फेनं च सरितां पतेः॥ २५४ ॥நீலோத்பலம்ʼ விட³ங்கா³நி பே²நம்ʼ ச ஸரிதாம்ʼ பதே꞉|| 254 ||
आजेन पयसा पिष्ट्वा भावयेत्ताम्रभाजने।ஆஜேந பயஸா பிஷ்ட்வா பா⁴வயேத்தாம்ரபா⁴ஜநே|सप्तरात्रं स्थितं भूयः पिष्ट्वा क्षीरेण वर्तयेत्॥ २५५ ॥ஸப்தராத்ரம்ʼ ஸ்தி²தம்ʼ பூ⁴ய꞉ பிஷ்ட்வா க்ஷீரேண வர்தயேத்|| 255 ||
एषा दृष्टिप्रदा वर्तिरन्धस्याभिन्नचक्षुषः।ஏஷா த்³ருʼஷ்டிப்ரதா³ வர்திரந்த⁴ஸ்யாபி⁴ந்நசக்ஷுஷ꞉|इति दृष्टिप्रदा वर्तिः।இதி த்³ருʼஷ்டிப்ரதா³ வர்தி꞉|वदने कृष्णसर्पस्य निहितं मासमञ्जनम्॥ २५६ ॥வத³நே க்ருʼஷ்ணஸர்பஸ்ய நிஹிதம்ʼ மாஸமஞ்ஜநம்|| 256 ||
ततस्तस्मात् समृद्धृत्य सुशुष्कं चूर्णयेद्बुधः।ததஸ்தஸ்மாத் ஸம்ருʼத்³த்⁴ருʼத்ய ஸுஶுஷ்கம்ʼ சூர்ணயேத்³பு³த⁴꞉|सुमनःकोरकैः शुष्कैरर्धांशैः सैन्धवेन च॥ २५७ ॥ஸுமந꞉கோரகை꞉ ஶுஷ்கைரர்தா⁴ம்ʼஶை꞉ ஸைந்த⁴வேந ச|| 257 ||
एतन्नेत्राञ्जनं कार्यं तिमिरघ्नमनुत्तमम्।ஏதந்நேத்ராஞ்ஜநம்ʼ கார்யம்ʼ திமிரக்⁴நமநுத்தமம்|पिप्पल्यः किंशुकरसो वसा सर्पस्य सैन्धवम्॥ २५८ ॥பிப்பல்ய꞉ கிம்ʼஶுகரஸோ வஸா ஸர்பஸ்ய ஸைந்த⁴வம்|| 258 ||
जीर्णं घृतं च सर्वाक्षिरोगघ्नी स्याद्रसक्रिया।ஜீர்ணம்ʼ க்⁴ருʼதம்ʼ ச ஸர்வாக்ஷிரோக³க்⁴நீ ஸ்யாத்³ரஸக்ரியா|कृष्णसर्पवसा क्षौद्रं रसो धात्र्या रसक्रिया॥ २५९ ॥க்ருʼஷ்ணஸர்பவஸா க்ஷௌத்³ரம்ʼ ரஸோ தா⁴த்ர்யா ரஸக்ரியா|| 259 ||
शस्ता सर्वाक्षिरोगेषु काचार्बुदमलेषु च।ஶஸ்தா ஸர்வாக்ஷிரோகே³ஷு காசார்பு³த³மலேஷு ச|धात्रीरसाञ्जनक्षौद्रसर्पिर्भिस्तु रसक्रिया॥ २६० ॥தா⁴த்ரீரஸாஞ்ஜநக்ஷௌத்³ரஸர்பிர்பி⁴ஸ்து ரஸக்ரியா|| 260 ||
पित्तरक्ताक्षिरोगघ्नी तैमिर्यपटलापहा।பித்தரக்தாக்ஷிரோக³க்⁴நீ தைமிர்யபடலாபஹா|धात्रीसैन्धवपिप्पल्यः स्युरल्पमरिचाः समाः॥ २६१ ॥தா⁴த்ரீஸைந்த⁴வபிப்பல்ய꞉ ஸ்யுரல்பமரிசா꞉ ஸமா꞉|| 261 ||
क्षौद्रयुक्ता निहन्त्यान्ध्यं पटलं च रसक्रिया।க்ஷௌத்³ரயுக்தா நிஹந்த்யாந்த்⁴யம்ʼ படலம்ʼ ச ரஸக்ரியா|इति नेत्ररोगचिकित्सा।இதி நேத்ரரோக³சிகித்ஸா|
खालित्ये पलिते वल्यां हरिलोम्नि च शोधितम्।கா²லித்யே பலிதே வல்யாம்ʼ ஹரிலோம்நி ச ஶோதி⁴தம்|नस्यैस्तैलैः शिरोवक्त्रप्रलेपैश्चाप्युपाचरेत्।நஸ்யைஸ்தைலை꞉ ஶிரோவக்த்ரப்ரலேபைஶ்சாப்யுபாசரேத்|सिद्धं विदारीगन्धाद्यैर्जीवनीयैरथापि च॥ २६३ ॥ஸித்³த⁴ம்ʼ விதா³ரீக³ந்தா⁴த்³யைர்ஜீவநீயைரதா²பி ச|| 263 ||
नस्यं स्यादणुतैलं वा खालित्यपलितापहम्।நஸ்யம்ʼ ஸ்யாத³ணுதைலம்ʼ வா கா²லித்யபலிதாபஹம்|क्षीरात् सहचराद्भृङ्गराजाच्च सौरसाद्रसात्॥ २६४ ॥க்ஷீராத் ஸஹசராத்³ப்⁴ருʼங்க³ராஜாச்ச ஸௌரஸாத்³ரஸாத்|| 264 ||
प्रस्थैस्तु कुडवस्तैलाद्यष्ट्याह्वपलकल्कितः।ப்ரஸ்தை²ஸ்து குட³வஸ்தைலாத்³யஷ்ட்யாஹ்வபலகல்கித꞉|सिद्धः शिलासमे भाण्डे मेषशृङ्गादिषु स्थितः॥ २६५ ॥ஸித்³த⁴꞉ ஶிலாஸமே பா⁴ண்டே³ மேஷஶ்ருʼங்கா³தி³ஷு ஸ்தி²த꞉|| 265 ||
नस्यं स्याद्भिषजा सम्यग्योजितं पलितापहम्।நஸ்யம்ʼ ஸ்யாத்³பி⁴ஷஜா ஸம்யக்³யோஜிதம்ʼ பலிதாபஹம்|भिषजा क्षीरपिष्टौ वा दुग्धिकाकरवीरकौ॥ २६६ ॥பி⁴ஷஜா க்ஷீரபிஷ்டௌ வா து³க்³தி⁴காகரவீரகௌ|| 266 ||
उत्पाट्य पलिते देयौ तावुभौ पलितापहौ।உத்பாட்ய பலிதே தே³யௌ தாவுபௌ⁴ பலிதாபஹௌ|मार्कवस्वरसात् क्षीराद्द्बिप्रस्थं मधुकात् पलम्॥ २६७ ॥மார்கவஸ்வரஸாத் க்ஷீராத்³த்³பி³ப்ரஸ்த²ம்ʼ மது⁴காத் பலம்|| 267 ||
तैः पचेत् कुडवं तैलात्तन्नस्यं पलितापहम्।தை꞉ பசேத் குட³வம்ʼ தைலாத்தந்நஸ்யம்ʼ பலிதாபஹம்|आदित्यवल्ल्या मूलानि कृष्णशैरेयकस्य च॥ २६८ ॥ஆதி³த்யவல்ல்யா மூலாநி க்ருʼஷ்ணஶைரேயகஸ்ய ச|| 268 ||
सुरसस्य च पत्राणि पत्रं कृष्णशणस्य च।ஸுரஸஸ்ய ச பத்ராணி பத்ரம்ʼ க்ருʼஷ்ணஶணஸ்ய ச|मार्कवः काकमाची च मधुकं देवदारु च॥ २६९ ॥மார்கவ꞉ காகமாசீ ச மது⁴கம்ʼ தே³வதா³ரு ச|| 269 ||
पृथग्दशपलांशानि पिप्पल्यस्त्रिफलाऽञ्जनम्।ப்ருʼத²க்³த³ஶபலாம்ʼஶாநி பிப்பல்யஸ்த்ரிப²லா(அ)ஞ்ஜநம்|प्रपौण्डरीकं मञ्जिष्ठा लोध्रं कृष्णागुरूत्पलम्॥ २७० ॥ப்ரபௌண்ட³ரீகம்ʼ மஞ்ஜிஷ்டா² லோத்⁴ரம்ʼ க்ருʼஷ்ணாகு³ரூத்பலம்|| 270 ||
आम्रास्थि कर्दमः कृष्णो मृणालं रक्तचन्दनम्।ஆம்ராஸ்தி² கர்த³ம꞉ க்ருʼஷ்ணோ ம்ருʼணாலம்ʼ ரக்தசந்த³நம்|नीली भल्लातकास्थीनि कासीसं मदयन्तिका॥ २७१ ॥நீலீ ப⁴ல்லாதகாஸ்தீ²நி காஸீஸம்ʼ மத³யந்திகா|| 271 ||
सोमराज्यसनः शस्त्रं कृष्णौ पिण्डीतचित्रकौ।ஸோமராஜ்யஸந꞉ ஶஸ்த்ரம்ʼ க்ருʼஷ்ணௌ பிண்டீ³தசித்ரகௌ|पुष्करार्जुनकाश्मर्याण्याम्रजम्बूफलानि च॥ २७२ ॥புஷ்கரார்ஜுநகாஶ்மர்யாண்யாம்ரஜம்பூ³ப²லாநி ச|| 272 ||
पृथक् पञ्चपलांशानि तैः पिष्टैराढकं पचेत्।ப்ருʼத²க் பஞ்சபலாம்ʼஶாநி தை꞉ பிஷ்டைராட⁴கம்ʼ பசேத்|बैभीतकस्य तैलस्य धात्रीरसचतुर्गुणम्॥ २७३ ॥பை³பீ⁴தகஸ்ய தைலஸ்ய தா⁴த்ரீரஸசதுர்கு³ணம்|| 273 ||
कुर्यादादित्यपाकं वा यावच्छुष्को भवेद्रसः।குர்யாதா³தி³த்யபாகம்ʼ வா யாவச்சு²ஷ்கோ ப⁴வேத்³ரஸ꞉|लोहपात्रे ततः पूतं संशुद्धमुपयोजयेत्॥ २७४ ॥லோஹபாத்ரே தத꞉ பூதம்ʼ ஸம்ʼஶுத்³த⁴முபயோஜயேத்|| 274 ||
पाने नस्यक्रियायां च शिरोभ्यङ्गे तथैव च।பாநே நஸ்யக்ரியாயாம்ʼ ச ஶிரோப்⁴யங்கே³ ததை²வ ச|एतच्चक्षुष्यमायुष्यं शिरसः सर्वरोगनुत्॥ २७५ ॥ஏதச்சக்ஷுஷ்யமாயுஷ்யம்ʼ ஶிரஸ꞉ ஸர்வரோக³நுத்|| 275 ||
महानीलमिति ख्यातं पलितघ्नमनुत्तमम्।மஹாநீலமிதி க்²யாதம்ʼ பலிதக்⁴நமநுத்தமம்|इति महानीलतैलम्।இதி மஹாநீலதைலம்|प्रपौण्डरीकमधुकपिप्पलीचन्दनोत्पलैः॥ २७६ ॥ப்ரபௌண்ட³ரீகமது⁴கபிப்பலீசந்த³நோத்பலை꞉|| 276 ||
कार्षिकैस्तैलकुडवो द्विगुणामलकीरसः।கார்ஷிகைஸ்தைலகுட³வோ த்³விகு³ணாமலகீரஸ꞉|सिद्धः स प्रतिमर्शः स्यात् सर्वमूर्धगदापहः॥ २७७ ॥ஸித்³த⁴꞉ ஸ ப்ரதிமர்ஶ꞉ ஸ்யாத் ஸர்வமூர்த⁴க³தா³பஹ꞉|| 277 ||
(पलितघ्नो विशेषेण कृष्णात्रेयेण भाषितः।) क्षीरं प्रियालयष्ट्याह्वे जीवकाद्यो गणस्तिलाः॥ २७८ ॥(பலிதக்⁴நோ விஶேஷேண க்ருʼஷ்ணாத்ரேயேண பா⁴ஷித꞉|) க்ஷீரம்ʼ ப்ரியாலயஷ்ட்யாஹ்வே ஜீவகாத்³யோ க³ணஸ்திலா꞉|| 278 ||
कृष्णा वक्त्रे प्रलेपः स्याद्धरिलोमनिवारणः।க்ருʼஷ்ணா வக்த்ரே ப்ரலேப꞉ ஸ்யாத்³த⁴ரிலோமநிவாரண꞉|तिलाः सामलकाश्चैव किञ्जल्को मधुकं मधु॥ २७९ ॥திலா꞉ ஸாமலகாஶ்சைவ கிஞ்ஜல்கோ மது⁴கம்ʼ மது⁴|| 279 ||
बृंहयेद्रञ्जयेचैतत् केशान्मूर्धप्रलेपनात्।ப்³ருʼம்ʼஹயேத்³ரஞ்ஜயேசைதத் கேஶாந்மூர்த⁴ப்ரலேபநாத்|पचेत्सैन्धवशुक्ताम्लैरयश्चूर्णं सतण्डुलम्॥ २८० ॥பசேத்ஸைந்த⁴வஶுக்தாம்லைரயஶ்சூர்ணம்ʼ ஸதண்டு³லம்|| 280 ||
तेनालिप्तं शिरः शुद्धमस्निग्धमुषितं निशि।தேநாலிப்தம்ʼ ஶிர꞉ ஶுத்³த⁴மஸ்நிக்³த⁴முஷிதம்ʼ நிஶி|तत् प्रातस्त्रिफलाधौतं स्यात् कृष्णमृदुमूर्धजम्॥ २८१ ॥தத் ப்ராதஸ்த்ரிப²லாதௌ⁴தம்ʼ ஸ்யாத் க்ருʼஷ்ணம்ருʼது³மூர்த⁴ஜம்|| 281 ||
अयश्चूर्णोऽम्लपिष्टश्च रागः सत्रिफलो वरः।அயஶ்சூர்ணோ(அ)ம்லபிஷ்டஶ்ச ராக³꞉ ஸத்ரிப²லோ வர꞉|कुर्याच्छेषेषु रोगेषु क्रियां स्वां स्वाच्चिकित्सितात्।குர்யாச்சே²ஷேஷு ரோகே³ஷு க்ரியாம்ʼ ஸ்வாம்ʼ ஸ்வாச்சிகித்ஸிதாத்|शेषेष्वादौ च निर्दिष्टा सिद्धौ चान्या प्रवक्ष्यते॥ஶேஷேஷ்வாதௌ³ ச நிர்தி³ஷ்டா ஸித்³தௌ⁴ சாந்யா ப்ரவக்ஷ்யதே||इति खालित्यादिचिकित्सा।இதி கா²லித்யாதி³சிகித்ஸா|
सर्पींष्युपरिभक्तानि स्वरभेदेऽनिलात्मके।ஸர்பீம்ʼஷ்யுபரிப⁴க்தாநி ஸ்வரபே⁴தே³(அ)நிலாத்மகே|तैलैश्चतुष्प्रयोगैश्च बलारास्नामृताह्वयैः॥ २८३ ॥தைலைஶ்சதுஷ்ப்ரயோகை³ஶ்ச ப³லாராஸ்நாம்ருʼதாஹ்வயை꞉|| 283 ||
बर्हितित्तिरिदक्षाणां पञ्चमूलशृतान् रसान्।ப³ர்ஹிதித்திரித³க்ஷாணாம்ʼ பஞ்சமூலஶ்ருʼதாந் ரஸாந்|मायूरं क्षीरसर्पिर्वा पिबेत्र्यूषणमेव वा॥ २८४ ॥மாயூரம்ʼ க்ஷீரஸர்பிர்வா பிபே³த்ர்யூஷணமேவ வா|| 284 ||
पैत्तिके तु विरेकः स्यात् पयश्च मधुरैः शृतम्।பைத்திகே து விரேக꞉ ஸ்யாத் பயஶ்ச மது⁴ரை꞉ ஶ்ருʼதம்|सर्पिर्गुडा घृतं तिक्तं जीवनीयं वृषस्य वा॥ २८५ ॥ஸர்பிர்கு³டா³ க்⁴ருʼதம்ʼ திக்தம்ʼ ஜீவநீயம்ʼ வ்ருʼஷஸ்ய வா|| 285 ||
कफजे स्वरभेदे तु तीक्ष्णं मूर्धविरेचनम्।கப²ஜே ஸ்வரபே⁴தே³ து தீக்ஷ்ணம்ʼ மூர்த⁴விரேசநம்|विरेको वमनं धूमो यवान्नकटुसेवनम्॥ २८६ ॥விரேகோ வமநம்ʼ தூ⁴மோ யவாந்நகடுஸேவநம்|| 286 ||
चव्यभार्ग्यभयाव्योषक्षारमाक्षिकचित्रकान्।சவ்யபா⁴ர்க்³யப⁴யாவ்யோஷக்ஷாரமாக்ஷிகசித்ரகாந்|लिह्याद्वा पिप्पलीपथ्ये तीक्ष्णं मद्यं पिबेच्च सः॥ २८७ ॥லிஹ்யாத்³வா பிப்பலீபத்²யே தீக்ஷ்ணம்ʼ மத்³யம்ʼ பிபே³ச்ச ஸ꞉|| 287 ||
रक्तजे स्वरभेदे तु सघृता जाङ्गला रसाः।ரக்தஜே ஸ்வரபே⁴தே³ து ஸக்⁴ருʼதா ஜாங்க³லா ரஸா꞉|द्राक्षाविदारीक्षुरसाः सघृतक्षौद्रशर्कराः॥ २८८ ॥த்³ராக்ஷாவிதா³ரீக்ஷுரஸா꞉ ஸக்⁴ருʼதக்ஷௌத்³ரஶர்கரா꞉|| 288 ||
यच्चोक्तं क्षयकासघ्नं तच्च सर्वं चिकित्सितम्।யச்சோக்தம்ʼ க்ஷயகாஸக்⁴நம்ʼ தச்ச ஸர்வம்ʼ சிகித்ஸிதம்|पित्तजस्वरभेदघ्नं सिरावेधश्च रक्तजे॥ २८९ ॥பித்தஜஸ்வரபே⁴த³க்⁴நம்ʼ ஸிராவேத⁴ஶ்ச ரக்தஜே|| 289 ||
सन्निपाते हिताः सर्वाः क्रिया न तु सिराव्यधः।ஸந்நிபாதே ஹிதா꞉ ஸர்வா꞉ க்ரியா ந து ஸிராவ்யத⁴꞉|इत्युक्तं स्वरभेदस्य समासेन चिकित्सितम्॥இத்யுக்தம்ʼ ஸ்வரபே⁴த³ஸ்ய ஸமாஸேந சிகித்ஸிதம்||इति स्वरभेदचिकित्सा।இதி ஸ்வரபே⁴த³சிகித்ஸா|
भवन्ति चात्र-ப⁴வந்தி சாத்ர-वातपित्तकफा नॄणां बस्तिहृन्मूर्धसंश्रयाः।வாதபித்தகபா² ந்ரூʼணாம்ʼ ப³ஸ்திஹ்ருʼந்மூர்த⁴ஸம்ʼஶ்ரயா꞉|तस्मात्तत्स्थानसामीप्याद्धर्तव्या वमनादिभिः॥ २९१ ॥தஸ்மாத்தத்ஸ்தா²நஸாமீப்யாத்³த⁴ர்தவ்யா வமநாதி³பி⁴꞉|| 291 ||
अध्यात्मलोको वाताद्यैर्लोको वातरवीन्दुभिः।அத்⁴யாத்மலோகோ வாதாத்³யைர்லோகோ வாதரவீந்து³பி⁴꞉|पीड्यते धार्यते चैव विकृताविकृतैस्तथा॥ २९२ ॥பீட்³யதே தா⁴ர்யதே சைவ விக்ருʼதாவிக்ருʼதைஸ்ததா²|| 292 ||
विरुद्धैरपि न त्वेते गुणैर्घ्नन्ति परस्परम्।விருத்³தை⁴ரபி ந த்வேதே கு³ணைர்க்⁴நந்தி பரஸ்பரம்|दोषाः सहजसात्म्यत्वाद्विषं घोरमहीनिव॥ २९३ ॥தோ³ஷா꞉ ஸஹஜஸாத்ம்யத்வாத்³விஷம்ʼ கோ⁴ரமஹீநிவ|| 293 ||
तत्र श्लोकः-தத்ர ஶ்லோக꞉-त्रिमर्मजानां रोगाणां निदानाकृतिभेषजम्।த்ரிமர்மஜாநாம்ʼ ரோகா³ணாம்ʼ நிதா³நாக்ருʼதிபே⁴ஷஜம்|विस्तरेण पृथग्दिष्टं त्रिमर्मीये चिकित्सिते॥ २९४ ॥விஸ்தரேண ப்ருʼத²க்³தி³ஷ்டம்ʼ த்ரிமர்மீயே சிகித்ஸிதே|| 294 ||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसंपूरिते चिकित्सास्थाने त्रिमर्मीयचिकित्सितं नाम षड्विंशोऽध्यायः॥२६॥இத்யக்³நிவேஶக்ருʼதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸம்ʼஸ்க்ருʼதே(அ)ப்ராப்தே த்³ருʼட⁴ப³லஸம்ʼபூரிதே சிகித்ஸாஸ்தா²நே த்ரிமர்மீயசிகித்ஸிதம்ʼ நாம ஷட்³விம்ʼஶோ(அ)த்⁴யாய꞉||26||