पुष्पितकमिन्द्रियम्

अथातः पुष्पितकमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः॥ १ ॥

इति ह स्माह भगवानात्रेयः॥ २ ॥

पुष्पं यथा पूर्वरूपं फलस्येह भविष्यतः।तथा लिङ्गमरिष्टाख्यं पूर्वरूपं मरिष्यतः॥ ३ ॥

अप्येवं तु भवेत् पुष्पं फलेनाननुबन्धि यत्।फलं चापि भवेत् किञ्चिद्यस्य पुष्पं न पूर्वजम्॥ ४ ॥

न त्वरिष्टस्य जातस्य नाशोऽस्ति मरणादृते।मरणं चापि तन्नास्ति यन्नारिष्टपुरःसरम्॥ ५ ॥

मिथ्यादृष्टमरिष्टाभमनरिष्टमजानता।अरिष्टं वाऽप्यसंबुद्धमेतत् प्रज्ञापराधजम्॥ ६ ॥

ज्ञानसंबोधनार्थं तु लिङ्गैर्मरणपूर्वजैः।पुष्पितानुपदेक्ष्यामो नरान् बहुविधैर्बहून्।

नानापुष्पोपमो गन्धो यस्य भाति दिवानिशम्।पुष्पितस्य वनस्येव नानाद्रुमलतावतः॥ ८ ॥

तमाहुः पुष्पितं धीरा नरं मरणलक्षणैः।स ना संवत्सराद्देहं जहातीति विनिश्चयः॥ ९ ॥

एवमेकैकशः पुष्पैर्यस्य गन्धः समो भवेत्।इष्टैर्वा यदि वाऽनिष्टैः स च पुष्पित उच्यते॥ १० ॥

समासेनाशुभान् गन्धानेकत्वेनाथवा पुनः।आजिघ्रेद्यस्य गात्रेषु तं विद्यात् पुष्पितं भिषक्॥ ११ ॥

आपुलुतानाप्लुते काये यस्य गन्धाः शुभाशुभाः।व्यत्यासेनानिमित्ताः स्युः स च पुष्पित उच्यते॥ १२ ॥

तद्यथाचन्दनं कुष्ठं तगरागुरुणी मधु।माल्यं मूत्रपुरीषे च मृतानि कुणपानि च॥ १३ ॥

ये चान्ये विविधात्मानो गन्धा विविधयोनयः।तेऽप्यनेनानुमानेन विज्ञेया विकृतिं गताः॥ १४ ॥

इदं चाप्यतिदेशार्थं लक्षणं गन्धसंश्रयम्।वक्ष्यामो यदभिज्ञाय भिषङ्नरणमादिशेत्॥ १५ ॥

वियोनिर्विदुरो गन्धो यस्य गात्रेषु जायते।इष्टो वा यदि वाऽनिष्टो न स जीवति तां समाम्॥ १६ ॥

एतावद्गन्धविज्ञानं,रसज्ञानमतः परम्।आतुराणं शरीरेषु वक्ष्यते विधिपूर्वकम्॥ १७ ॥

यो रसः प्रकृतिस्थानां नराणां देहसंभवः।स एषां चरमे काले विकारं भजते द्वयम्॥ १८ ॥

कश्चिदेवास्यवैरस्यमत्यर्थमुपपद्यते।स्वादुत्वमपरश्चापि विपुलं भजते रसः॥ १९ ॥

तमनेनानुमानेन विद्याद्विकृतिमागतम्।मनुष्यो हि मनुष्यस्य कथं रसमवाप्नुयात्॥ २० ॥

मक्षिकाश्चैव यूकाश्च मशकैः सह।विरसादपसर्पन्ति जन्तोः कायान्मुमूर्षतः॥ २१ ॥

अत्यर्थरसिकं कायं कालपक्वस्य मक्षिकाः।अपि स्नातानुलिप्तस्य भृशमायान्ति सर्वशः॥ २२ ॥

तत्र श्लोकः-सामान्येन मयोक्तानि लिङ्गानि रसगन्धयीः।पुष्पितस्य नरस्यैतत्फलं मरणमादिशेत्॥ २३ ॥

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने पुष्पितकमिन्द्रियं नाम द्वितीयोऽध्यायः॥२॥