॥ १ ॥athātaḥ parimarśanīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||
Chapter 3
परिमर्शनीयमिन्द्रियम्
The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation
In this chapter (the chapter's own summary, verse 7)
तत्र श्लोकः-एतान् स्पृश्यान् बहून् भावान् यः स्पृशन्नवबुध्यते।आतुरे न स संमोहमायुर्ज्ञानस्य गच्छति॥
verse 7 →Tap any word of the original to see its meaning.
॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||
।varṇe svare ca gandhe ca rase coktaṃ pṛthak pṛthak| ॥ ३ ॥liṅgaṃ mumūrṣatāṃ samyak sparśoṣvapi nibodhata|| 3 ||
, ।sparśaprādhānyenaivāturasyāyuṣaḥ pramāṇāvaśeṣaṃ jijñāsuḥ prakṛtisthena pāṇinā śarīramasya kevalaṃ spṛśet, parimarśayedvā'nyena| । , , , , , ; , , , ; । ॥ ४ ॥parimṛśatā tu khalvāturaśarīramime bhāvāstatra tatrāvaboddhavyā bhavanti|tadyathā-satataṃ spandamānānāṃ śarīradeśānāmaspandanaṃ, nityoṣmaṇāṃ śītībhāvaḥ, mṛdūnāṃ dāruṇatvaṃ, ślakṣṇānāṃ kharatvaṃ, satāmasadbhāvaḥ, sandhīnāṃ sraṃsabharaṃśacyavanāni; māṃsaśoṇitayorvītībhāvaḥ, dāruṇatvaṃ, svedānubandhaḥ, stambho vā; yaccānyadapi kiñcidīdṛśaṃ sparśānāṃ lakṣaṇaṃ bhṛśavikṛtamanimittaṃ syāt| iti lakṣaṇaṃ spṛśyānāṃ bhāvānāmuktaṃ samāsena|| 4 ||
, ।tadvyāsato'nuvyākhyāsyāmaḥ-tasya cet parimṛśyamānaṃ pṛthaktvena pādajaṅghorusphigudarapārśvapṛṣṭheṣikāpāṇigrīvātālvoṣṭhalalāṭaṃ svinnaṃ śītaṃ stabdhaṃ dāruṇaṃ vītamāṃsaśoṇitaṃ vā syāt, parāsurayaṃ puruṣo na cirāt kālaṃ mariṣyatīti vidyāt| , ॥ ५ ॥tasya cet parimṛśyamānāni pṛthaktvena gulphajānuvaṅkṣaṇagudavṛṣaṇameḍhranābhyaṃsastanamaṇikaparśukāhanunāsikākarṇākṣibhrūśaṅkhādīni srastāni vyastāni cyutāni sthānebhyaḥ skannāni vā syuḥ, parāsurayaṃ puruṣo'cirāt kālaṃ mariṣyatīti vidyāt|| 5 ||
।tathā'syocchvāsamanyādantapakṣmacakṣuḥkeśalomodaranakhāṅgulīrālakṣayet| , ।tasya ceducchvāso'tidīrgho'tihrasvo vā syāt, parāsuriti vidyāt| , । , । , । , , ।tasya cenmanye parimṛśyamāne na spandeyātāṃ, parāsuriti vidyāt| tasya ceddantāḥ parikīrṇāḥ śvetā jātaśarkarāḥ syuḥ, parāsuriti vidyāt| tasya cet pakṣmāṇi jaṭābaddhāni syuḥ, parāsuriti vidyāt| tasya ceccakṣuṣī prakṛtihīne, vikṛtiyukte-atyutpiṇḍite,atipraviṣṭe,atijihme,ativiṣame, atimuktabandhane,atiprasrute,satatonmiṣite,satatanimiṣite,nimiṣonmeṣātipravṛtte,vibhrāntadṛṣṭike,viparītadṛṣṭike,hīnadṛṣṭike,vyastadṛṣṭike,nakulāndhe,kapotāndhe,alātavarṇe,kṛṣṇapītanīlaśyāvatāmraharitahāridraśuklavaikārikāṇāṃ varṇānāmanyatamenātiplute vā syātāṃ,tadā parāsuriti vidyāt| । , ।athāsya keśalomānyāyacchet,tasya cet keśalomānyāyamyamānāni pralucyeran na cedvedayeyustaṃ parāsuriti vidyāt| tasya cedudare sirāḥ prakāśerañ śyāvatāmranīlahāridraśuklā vā syuḥ, parāsuriti vidyāt| , ।tasya cennakhā vītamāṃsaśoṇitāḥ pakvajāmbavavarṇāḥ syuḥ, parāsuriti vidyāt|; , ॥ ६ ॥athāsyāṅgulīrāyacchet; tasya cedaṅgulaya āyamyamānā na sphuṭeyuḥ, parāsuriti vidyāt|| 6 ||
-tatra ślokaḥ- ।etān spṛśyān bahūn bhāvān yaḥ spṛśannavabudhyate| ॥ ७ ॥āture na sa saṃmohamāyurjñānasya gacchati|| 7 ||
॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne parimarśanīyamindriyaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ||3||