अथातो ग्रहणीदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः॥ १ ॥அதா²தோ க்³ரஹணீதோ³ஷசிகித்ஸிதம்ʼ வ்யாக்²யாஸ்யாம꞉|| 1 ||
அத்தியாயம் 15
ग्रहणीचिकित्सितम्
இந்த நூலின் தமிழ் மொழிபெயர்ப்பு தயாராகிக்கொண்டிருக்கிறது. இப்போதைக்கு மூலமும் அதன் தமிழ் எழுத்துப்பெயர்ப்பும் காட்டப்படுகின்றன. இந்தி மொழிபெயர்ப்புடன் படியுங்கள்
இந்த அத்தியாயத்தில் (அத்தியாயத்தின் சொந்தச் சுருக்கம், ஸ்லோகங்கள் 244-249)
तत्र श्लोकाः-अन्तरग्निगुणा देहं यथा धारयते च सः।यथाऽन्नं पच्यते यांश्च यथाऽऽहरः करोत्यपि॥
ஸ்லோகம் 244 →येऽग्नयो यांश्च पुष्यन्ति यावन्तो ये पचन्ति यान्।रसादीनां क्रमोत्पत्तिर्मलानां तेभ्य एव च॥
ஸ்லோகம் 245 →वृष्याणामाशुकृद्धेतुर्धातुकालोद्भवक्रमः।रोगैकदेशकृद्धेतुरन्तरग्निर्यथाऽधिकः॥
ஸ்லோகம் 246 →प्रदुष्यति यथा दुष्टो यान् रोगाञ्जनयत्यपि।ग्रहणी या यथा यच्च ग्रहणीदोषलक्षणम्॥
ஸ்லோகம் 247 →पूर्वरूपं पृथक् चैव व्यञ्जनं सचिकित्सितम्।चतुर्विधस्य निर्दिष्टं तथा चावस्थिकी क्रिया॥
ஸ்லோகம் 248 →जायते च यथाऽत्यग्निर्यच्च तस्य चिकित्सितम्।उक्तवानिह तत् सर्वं ग्रहणीदोषके मुनिः॥
ஸ்லோகம் 249 →மூலத்தின் எந்தச் சொல்லையும் தொடுங்கள் - அதன் பொருள் தோன்றும்.
इति ह स्माह भगवानात्रेयः॥ २ ॥இதி ஹ ஸ்மாஹ ப⁴க³வாநாத்ரேய꞉|| 2 ||
आयुर्वर्णो बलं स्वास्थ्यमुत्साहोपचयौ प्रभा।ஆயுர்வர்ணோ ப³லம்ʼ ஸ்வாஸ்த்²யமுத்ஸாஹோபசயௌ ப்ரபா⁴|ओजस्तेजोऽग्न्यः प्राणाश्चोक्ता देहाग्निहेतुकाः॥ ३ ॥ஓஜஸ்தேஜோ(அ)க்³ந்ய꞉ ப்ராணாஶ்சோக்தா தே³ஹாக்³நிஹேதுகா꞉|| 3 ||
शान्तेऽग्नौ म्रियते, युक्ते चिरं जीवत्यनामयः।ஶாந்தே(அ)க்³நௌ ம்ரியதே, யுக்தே சிரம்ʼ ஜீவத்யநாமய꞉|रोगी स्याद्विकृते, मूलमग्निस्तस्मान्निरुच्यते॥ ४ ॥ரோகீ³ ஸ்யாத்³விக்ருʼதே, மூலமக்³நிஸ்தஸ்மாந்நிருச்யதே|| 4 ||
यदन्नं देहधात्वोजोबलवर्णादिपोषकम्।யத³ந்நம்ʼ தே³ஹதா⁴த்வோஜோப³லவர்ணாதி³போஷகம்|तत्राग्निर्हेतुराहारान्न ह्यपक्वाद्रसादयः॥ ५ ॥தத்ராக்³நிர்ஹேதுராஹாராந்ந ஹ்யபக்வாத்³ரஸாத³ய꞉|| 5 ||
अन्नमादानकर्मा तु प्राणः कोष्ठं प्रकर्षति।அந்நமாதா³நகர்மா து ப்ராண꞉ கோஷ்ட²ம்ʼ ப்ரகர்ஷதி|तद्द्रवैर्भिन्नसंघातं स्नेहेन मृदुतां गतम्॥ ६ ॥தத்³த்³ரவைர்பி⁴ந்நஸம்ʼகா⁴தம்ʼ ஸ்நேஹேந ம்ருʼது³தாம்ʼ க³தம்|| 6 ||
समानेनावधूतोऽग्निरुदर्यः पवनोद्वहः।ஸமாநேநாவதூ⁴தோ(அ)க்³நிருத³ர்ய꞉ பவநோத்³வஹ꞉|काले भुक्तं समं सम्यक् पचत्यायुर्विवृद्धये॥ ७ ॥காலே பு⁴க்தம்ʼ ஸமம்ʼ ஸம்யக் பசத்யாயுர்விவ்ருʼத்³த⁴யே|| 7 ||
एवं रसमलायान्नमाशयस्थमधःस्थितः।ஏவம்ʼ ரஸமலாயாந்நமாஶயஸ்த²மத⁴꞉ஸ்தி²த꞉|पचत्यग्निर्यथा स्थाल्यामोदनायाम्बुतण्डुलम्॥ ८ ॥பசத்யக்³நிர்யதா² ஸ்தா²ல்யாமோத³நாயாம்பு³தண்டு³லம்|| 8 ||
अन्नस्य भुक्तमात्रस्य षड्रसस्य प्रपाकतः।அந்நஸ்ய பு⁴க்தமாத்ரஸ்ய ஷட்³ரஸஸ்ய ப்ரபாகத꞉|मधुराद्यात् कफो भावात् फेनभूत उदीर्यते॥ ९ ॥மது⁴ராத்³யாத் கபோ² பா⁴வாத் பே²நபூ⁴த உதீ³ர்யதே|| 9 ||
परं तु पच्यमानस्य विदग्धस्याम्लभावतः।பரம்ʼ து பச்யமாநஸ்ய வித³க்³த⁴ஸ்யாம்லபா⁴வத꞉|आशयाच्च्यवमानस्य पित्तमच्छमुदीर्यते॥ १० ॥ஆஶயாச்ச்யவமாநஸ்ய பித்தமச்ச²முதீ³ர்யதே|| 10 ||
पक्वाशयं तु प्राप्तस्य शोष्यमाणस्य वह्निना।பக்வாஶயம்ʼ து ப்ராப்தஸ்ய ஶோஷ்யமாணஸ்ய வஹ்நிநா|परिपिण्डितपक्वस्य वायुः स्यात् कटुभावतः॥ ११ ॥பரிபிண்டி³தபக்வஸ்ய வாயு꞉ ஸ்யாத் கடுபா⁴வத꞉|| 11 ||
अन्नमिष्टं ह्युपहितमिष्टैर्गन्धादिभिः पृथक्।அந்நமிஷ்டம்ʼ ஹ்யுபஹிதமிஷ்டைர்க³ந்தா⁴தி³பி⁴꞉ ப்ருʼத²க்|देहे प्रीणाति गन्धादीन् घ्राणादीनीन्द्रियाणि च॥ १२ ॥தே³ஹே ப்ரீணாதி க³ந்தா⁴தீ³ந் க்⁴ராணாதீ³நீந்த்³ரியாணி ச|| 12 ||
भौमाप्याग्नेयवायव्याः पञ्चोष्माणः सनाभसाः।பௌ⁴மாப்யாக்³நேயவாயவ்யா꞉ பஞ்சோஷ்மாண꞉ ஸநாப⁴ஸா꞉|पञ्चाहारगुणान्स्वान्स्वान्पार्थिवादीन्पचन्ति हि॥ १३ ॥பஞ்சாஹாரகு³ணாந்ஸ்வாந்ஸ்வாந்பார்தி²வாதீ³ந்பசந்தி ஹி|| 13 ||
यथास्वं स्वं च पुष्णन्ति देहे द्रव्यगुणाः पृथक्।யதா²ஸ்வம்ʼ ஸ்வம்ʼ ச புஷ்ணந்தி தே³ஹே த்³ரவ்யகு³ணா꞉ ப்ருʼத²க்|पार्थिवाः पार्थिवानेव शेषाः शेषांश्च कृत्स्नशः॥ १४ ॥பார்தி²வா꞉ பார்தி²வாநேவ ஶேஷா꞉ ஶேஷாம்ʼஶ்ச க்ருʼத்ஸ்நஶ꞉|| 14 ||
सप्तभिर्देहधातारो धातवो द्विविधं पुनः।ஸப்தபி⁴ர்தே³ஹதா⁴தாரோ தா⁴தவோ த்³விவித⁴ம்ʼ புந꞉|यथास्वमग्निभिः पाकं यान्ति किट्टप्रसादवत्॥ १५ ॥யதா²ஸ்வமக்³நிபி⁴꞉ பாகம்ʼ யாந்தி கிட்டப்ரஸாத³வத்|| 15 ||
रसाद्रक्तं ततो मांसं मांसान्मेदस्ततोऽस्थि च।ரஸாத்³ரக்தம்ʼ ததோ மாம்ʼஸம்ʼ மாம்ʼஸாந்மேத³ஸ்ததோ(அ)ஸ்தி² ச|अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्रं शुक्राद्गर्भः प्रसादजः॥ १६ ॥அஸ்த்²நோ மஜ்ஜா தத꞉ ஶுக்ரம்ʼ ஶுக்ராத்³க³ர்ப⁴꞉ ப்ரஸாத³ஜ꞉|| 16 ||
रसात् स्तन्यं ततो रक्तमसृजः कण्डराः सिराः।ரஸாத் ஸ்தந்யம்ʼ ததோ ரக்தமஸ்ருʼஜ꞉ கண்ட³ரா꞉ ஸிரா꞉|मांसाद्वसा त्वचः षट् च मेदसः स्नायुसंभवः॥ १७ ॥மாம்ʼஸாத்³வஸா த்வச꞉ ஷட் ச மேத³ஸ꞉ ஸ்நாயுஸம்ʼப⁴வ꞉|| 17 ||
किट्टमन्नस्य विण्मूत्रं, रसस्य तु कफोऽसृजः।கிட்டமந்நஸ்ய விண்மூத்ரம்ʼ, ரஸஸ்ய து கபோ²(அ)ஸ்ருʼஜ꞉|पित्तं, मांसस्य खमला, मलः स्वेदस्तु मेदसः॥ १८ ॥பித்தம்ʼ, மாம்ʼஸஸ்ய க²மலா, மல꞉ ஸ்வேத³ஸ்து மேத³ஸ꞉|| 18 ||
स्यात्किट्टं केशलोमास्थ्नो, मज्ज्ञः स्नेहोऽक्षिविट्त्वचां।ஸ்யாத்கிட்டம்ʼ கேஶலோமாஸ்த்²நோ, மஜ்ஜ்ஞ꞉ ஸ்நேஹோ(அ)க்ஷிவிட்த்வசாம்ʼ|प्रसादकिट्टे धातूनां पाकादेवंविधर्च्छतः॥ १९ ॥ப்ரஸாத³கிட்டே தா⁴தூநாம்ʼ பாகாதே³வம்ʼவித⁴ர்ச்ச²த꞉|| 19 ||
परस्परोपसंस्तम्ब्धा धातुस्नेहपरम्परा।பரஸ்பரோபஸம்ʼஸ்தம்ப்³தா⁴ தா⁴துஸ்நேஹபரம்பரா|वृष्यादीनां प्रभावस्तु पुष्णाति बलमाशु हि॥ २० ॥வ்ருʼஷ்யாதீ³நாம்ʼ ப்ரபா⁴வஸ்து புஷ்ணாதி ப³லமாஶு ஹி|| 20 ||
षड्भिः केचिदहोरात्रैरिच्छन्ति परिवर्तनम्।ஷட்³பி⁴꞉ கேசித³ஹோராத்ரைரிச்ச²ந்தி பரிவர்தநம்|संतत्या भोज्यधातूनां परिवृत्तिस्तु चक्रवत्॥ २१ ॥ஸம்ʼதத்யா போ⁴ஜ்யதா⁴தூநாம்ʼ பரிவ்ருʼத்திஸ்து சக்ரவத்|| 21 ||
(इत्युक्तवन्तमाचार्यं शिष्यस्त्विदमचोदयत्।(இத்யுக்தவந்தமாசார்யம்ʼ ஶிஷ்யஸ்த்வித³மசோத³யத்|रसाद्रक्तं विसदृशात् कथं देहेऽभिजायते॥ २२ ॥ரஸாத்³ரக்தம்ʼ விஸத்³ருʼஶாத் கத²ம்ʼ தே³ஹே(அ)பி⁴ஜாயதே|| 22 ||
रसस्य च न रागोऽस्ति स कथं याति रक्तताम्।ரஸஸ்ய ச ந ராகோ³(அ)ஸ்தி ஸ கத²ம்ʼ யாதி ரக்ததாம்|द्रवाद्रक्तात्स्थिरं मांसं कथं तज्जायते नृणाम्॥ २३ ॥த்³ரவாத்³ரக்தாத்ஸ்தி²ரம்ʼ மாம்ʼஸம்ʼ கத²ம்ʼ தஜ்ஜாயதே ந்ருʼணாம்|| 23 ||
द्रवधातोः स्थिरान्मांसान्मेदसः संभवः कथम्।த்³ரவதா⁴தோ꞉ ஸ்தி²ராந்மாம்ʼஸாந்மேத³ஸ꞉ ஸம்ʼப⁴வ꞉ கத²ம்|श्लक्ष्णाभ्यां मांसमेदोभ्यां खरत्वं कथमस्थिषु॥ २४ ॥ஶ்லக்ஷ்ணாப்⁴யாம்ʼ மாம்ʼஸமேதோ³ப்⁴யாம்ʼ க²ரத்வம்ʼ கத²மஸ்தி²ஷு|| 24 ||
खरेष्वस्थिषु मज्जा च केन स्निग्धो मृदुस्तथा।க²ரேஷ்வஸ்தி²ஷு மஜ்ஜா ச கேந ஸ்நிக்³தோ⁴ ம்ருʼது³ஸ்ததா²|मज्ज्ञश्च परिणामेन यदि शुक्रं प्रवर्तते॥ २५ ॥மஜ்ஜ்ஞஶ்ச பரிணாமேந யதி³ ஶுக்ரம்ʼ ப்ரவர்ததே|| 25 ||
सर्वदेहगतं शुक्रं प्रवदन्ति मनीषिणः।ஸர்வதே³ஹக³தம்ʼ ஶுக்ரம்ʼ ப்ரவத³ந்தி மநீஷிண꞉|तथाऽस्थिमध्यमज्ज्ञश्च शुक्रं भवति देहिनाम्॥ २६ ॥ததா²(அ)ஸ்தி²மத்⁴யமஜ்ஜ்ஞஶ்ச ஶுக்ரம்ʼ ப⁴வதி தே³ஹிநாம்|| 26 ||
छिद्रं न दृश्यतेऽस्थ्नां च तन्निःसरति वा कथम्।சி²த்³ரம்ʼ ந த்³ருʼஶ்யதே(அ)ஸ்த்²நாம்ʼ ச தந்நி꞉ஸரதி வா கத²ம்|एवमुक्तस्तु शिष्येण गुरुः प्राहेदमुत्तरम्॥ २७ ॥ஏவமுக்தஸ்து ஶிஷ்யேண கு³ரு꞉ ப்ராஹேத³முத்தரம்|| 27 ||
तेजो रसानां सर्वेषां मनुजानां यदुच्यते।தேஜோ ரஸாநாம்ʼ ஸர்வேஷாம்ʼ மநுஜாநாம்ʼ யது³ச்யதே|पित्तोष्मणः स रागेण रसो रक्तत्वमृच्छति॥ २८ ॥பித்தோஷ்மண꞉ ஸ ராகே³ண ரஸோ ரக்தத்வம்ருʼச்ச²தி|| 28 ||
वाय्वम्बुतेजसा रक्तमूष्मणा चाभिसंयुतम्।வாய்வம்பு³தேஜஸா ரக்தமூஷ்மணா சாபி⁴ஸம்ʼயுதம்|स्थिरतां प्राप्य मांसं स्यात् स्वोष्मणा पक्वमेव तत्॥ २९ ॥ஸ்தி²ரதாம்ʼ ப்ராப்ய மாம்ʼஸம்ʼ ஸ்யாத் ஸ்வோஷ்மணா பக்வமேவ தத்|| 29 ||
स्वतेजोऽम्बुगुणस्निग्धोद्रिक्तं मेदोऽभिजायते।ஸ்வதேஜோ(அ)ம்பு³கு³ணஸ்நிக்³தோ⁴த்³ரிக்தம்ʼ மேதோ³(அ)பி⁴ஜாயதே|पृथिव्यग्न्यनिलादीनां संघातः स्वोष्मणा कृतः॥ ३० ॥ப்ருʼதி²வ்யக்³ந்யநிலாதீ³நாம்ʼ ஸம்ʼகா⁴த꞉ ஸ்வோஷ்மணா க்ருʼத꞉|| 30 ||
खरत्वं प्रकरोत्यस्य जायतेऽस्थि ततो नृणाम्।க²ரத்வம்ʼ ப்ரகரோத்யஸ்ய ஜாயதே(அ)ஸ்தி² ததோ ந்ருʼணாம்|करोति तत्र सौषिर्यमस्थ्नां मध्ये समीरणः॥ ३१ ॥கரோதி தத்ர ஸௌஷிர்யமஸ்த்²நாம்ʼ மத்⁴யே ஸமீரண꞉|| 31 ||
मेदसस्तानि पूर्यन्ते स्नेहो मज्जा ततः स्मृतः।மேத³ஸஸ்தாநி பூர்யந்தே ஸ்நேஹோ மஜ்ஜா தத꞉ ஸ்ம்ருʼத꞉|तस्मान्मज्ज्ञस्तु यः स्नेहः शुक्रं संजायते ततः॥ ३२ ॥தஸ்மாந்மஜ்ஜ்ஞஸ்து ய꞉ ஸ்நேஹ꞉ ஶுக்ரம்ʼ ஸம்ʼஜாயதே தத꞉|| 32 ||
वाय्वाकाशादिभिर्भावैः सौषिर्यं जायतेऽस्थिषु।வாய்வாகாஶாதி³பி⁴ர்பா⁴வை꞉ ஸௌஷிர்யம்ʼ ஜாயதே(அ)ஸ்தி²ஷு|तेन स्रवति तच्छुक्रं नवात् कुम्भादिवोदकम्॥ ३३ ॥தேந ஸ்ரவதி தச்சு²க்ரம்ʼ நவாத் கும்பா⁴தி³வோத³கம்|| 33 ||
स्रोतोभिः स्यन्दते देहात् समन्ताच्छुक्रवाहिभिः।ஸ்ரோதோபி⁴꞉ ஸ்யந்த³தே தே³ஹாத் ஸமந்தாச்சு²க்ரவாஹிபி⁴꞉|हर्षेणोदीरितं वेगात् संकल्पाच्च मनोभवात्॥ ३४ ॥ஹர்ஷேணோதீ³ரிதம்ʼ வேகா³த் ஸம்ʼகல்பாச்ச மநோப⁴வாத்|| 34 ||
विलीनं घृतवद्व्यायामोष्मणा स्थानविच्युतम्।விலீநம்ʼ க்⁴ருʼதவத்³வ்யாயாமோஷ்மணா ஸ்தா²நவிச்யுதம்|बस्तौ संभृत्य निर्याति स्थलान्निम्नादिवोदकम्॥)ப³ஸ்தௌ ஸம்ʼப்⁴ருʼத்ய நிர்யாதி ஸ்த²லாந்நிம்நாதி³வோத³கம்||)
व्यानेन रसधातुर्हि विक्षेपोचितकर्मणा।வ்யாநேந ரஸதா⁴துர்ஹி விக்ஷேபோசிதகர்மணா|युगपत् सर्वतोऽजस्रं देहे विक्षिप्यते सदा॥ ३६ ॥யுக³பத் ஸர்வதோ(அ)ஜஸ்ரம்ʼ தே³ஹே விக்ஷிப்யதே ஸதா³|| 36 ||
क्षिप्यमाणः खवैगुण्याद्रसः सज्जति यत्र सः।க்ஷிப்யமாண꞉ க²வைகு³ண்யாத்³ரஸ꞉ ஸஜ்ஜதி யத்ர ஸ꞉|करोति विकृतिं तत्र खे वर्षमिव तोयदः॥ ३७ ॥கரோதி விக்ருʼதிம்ʼ தத்ர கே² வர்ஷமிவ தோயத³꞉|| 37 ||
दोषाणामपि चैवं स्यादेकदेशप्रकोपणम्।தோ³ஷாணாமபி சைவம்ʼ ஸ்யாதே³கதே³ஶப்ரகோபணம்|इति भौतिकधात्वन्नपक्तॄणां कर्म भाषितम्॥ ३८ ॥இதி பௌ⁴திகதா⁴த்வந்நபக்த்ரூʼணாம்ʼ கர்ம பா⁴ஷிதம்|| 38 ||
अन्नस्य पक्ता सर्वेषां पक्तॄणामधिपो मतः।அந்நஸ்ய பக்தா ஸர்வேஷாம்ʼ பக்த்ரூʼணாமதி⁴போ மத꞉|तन्मूलास्ते हि तद्वृद्धिक्षयवृद्धिक्षयात्मकाः॥ ३९ ॥தந்மூலாஸ்தே ஹி தத்³வ்ருʼத்³தி⁴க்ஷயவ்ருʼத்³தி⁴க்ஷயாத்மகா꞉|| 39 ||
तस्मात्तं विधिवद्युक्तैरन्नपानेन्धनैर्हितैः।தஸ்மாத்தம்ʼ விதி⁴வத்³யுக்தைரந்நபாநேந்த⁴நைர்ஹிதை꞉|पालयेत् प्रयतस्तस्य स्थितौ ह्यायुर्बलस्थितिः॥ ४० ॥பாலயேத் ப்ரயதஸ்தஸ்ய ஸ்தி²தௌ ஹ்யாயுர்ப³லஸ்தி²தி꞉|| 40 ||
यो हि भुङ्क्ते विधिं त्यक्त्वा ग्रहणीदोषजान् गदान्।யோ ஹி பு⁴ங்க்தே விதி⁴ம்ʼ த்யக்த்வா க்³ரஹணீதோ³ஷஜாந் க³தா³ந்|स लौल्याल्लभते शीघ्रं, वक्ष्यन्तेऽतः परं तु ते॥ ४१ ॥ஸ லௌல்யால்லப⁴தே ஶீக்⁴ரம்ʼ, வக்ஷ்யந்தே(அ)த꞉ பரம்ʼ து தே|| 41 ||
अभोजनादजीर्णातिभोजनाद्विषमाशनात्।அபோ⁴ஜநாத³ஜீர்ணாதிபோ⁴ஜநாத்³விஷமாஶநாத்|असात्म्यगुरुशीतातिरूक्षसंदुष्टभोजनात्॥ ४२ ॥அஸாத்ம்யகு³ருஶீதாதிரூக்ஷஸம்ʼது³ஷ்டபோ⁴ஜநாத்|| 42 ||
विरेकवमनस्नेहविभ्रमाद्व्याधिकर्षणात्।விரேகவமநஸ்நேஹவிப்⁴ரமாத்³வ்யாதி⁴கர்ஷணாத்|देशकालर्तुवैषम्याद्वेगानां च विधारणात्॥ ४३ ॥தே³ஶகாலர்துவைஷம்யாத்³வேகா³நாம்ʼ ச விதா⁴ரணாத்|| 43 ||
दुष्यत्यग्निः, स दुष्टोऽन्नं न तत् पचति लघ्वपि।து³ஷ்யத்யக்³நி꞉, ஸ து³ஷ்டோ(அ)ந்நம்ʼ ந தத் பசதி லக்⁴வபி|अपच्यमानं शुक्तत्वं यात्यन्नं विषरूपताम्॥ ४४ ॥அபச்யமாநம்ʼ ஶுக்தத்வம்ʼ யாத்யந்நம்ʼ விஷரூபதாம்|| 44 ||
तस्य लिङ्गमजीर्णस्य विष्टम्भः सदनं तथा।தஸ்ய லிங்க³மஜீர்ணஸ்ய விஷ்டம்ப⁴꞉ ஸத³நம்ʼ ததா²|शिरसो रुक् च मूर्च्छा च भ्रमः पृष्ठकटिग्रहः॥ ४५ ॥ஶிரஸோ ருக் ச மூர்ச்சா² ச ப்⁴ரம꞉ ப்ருʼஷ்ட²கடிக்³ரஹ꞉|| 45 ||
जृम्भाऽङ्गमर्दस्तृष्णा च ज्वरश्छर्दिः प्रवाहणम्।ஜ்ருʼம்பா⁴(அ)ங்க³மர்த³ஸ்த்ருʼஷ்ணா ச ஜ்வரஶ்ச²ர்தி³꞉ ப்ரவாஹணம்|अरोचकोऽविपाकश्च, घोरमन्नविषं च तत्॥ ४६ ॥அரோசகோ(அ)விபாகஶ்ச, கோ⁴ரமந்நவிஷம்ʼ ச தத்|| 46 ||
संसृज्यमानं पित्तेन दाहं तृष्णां मुखामयान्।ஸம்ʼஸ்ருʼஜ்யமாநம்ʼ பித்தேந தா³ஹம்ʼ த்ருʼஷ்ணாம்ʼ முகா²மயாந்|जनयत्यम्लपित्तं च पित्तजांश्चापरान् गदान्॥ ४७ ॥ஜநயத்யம்லபித்தம்ʼ ச பித்தஜாம்ʼஶ்சாபராந் க³தா³ந்|| 47 ||
यक्ष्मपीनसमेहादीन् कफजान् कफसङ्गतम्।யக்ஷ்மபீநஸமேஹாதீ³ந் கப²ஜாந் கப²ஸங்க³தம்|करोति वातसंसृष्टं वातजांश्च गदान् बहून्॥ ४८ ॥கரோதி வாதஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டம்ʼ வாதஜாம்ʼஶ்ச க³தா³ந் ப³ஹூந்|| 48 ||
मूत्ररोगांश्च मूत्रस्थं कुक्षिरोगान् शकृद्गतम्।மூத்ரரோகா³ம்ʼஶ்ச மூத்ரஸ்த²ம்ʼ குக்ஷிரோகா³ந் ஶக்ருʼத்³க³தம்|रसादिभिश्च संसृष्टं कुर्याद्रोगान् रसादिजान्॥ ४९ ॥ரஸாதி³பி⁴ஶ்ச ஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டம்ʼ குர்யாத்³ரோகா³ந் ரஸாதி³ஜாந்|| 49 ||
विषमो धातुवैषम्यं करोति विषमं पचन्।விஷமோ தா⁴துவைஷம்யம்ʼ கரோதி விஷமம்ʼ பசந்|तीक्ष्णो मन्देन्धनो धातून् विशोषयति पावकः॥ ५० ॥தீக்ஷ்ணோ மந்தே³ந்த⁴நோ தா⁴தூந் விஶோஷயதி பாவக꞉|| 50 ||
युक्तं भुक्तवतो युक्तो धातुसाम्यं समं पचन्।யுக்தம்ʼ பு⁴க்தவதோ யுக்தோ தா⁴துஸாம்யம்ʼ ஸமம்ʼ பசந்|दुर्बलो विदहत्यन्नं तद्यात्यूर्ध्वमधोऽपि वा॥ ५१ ॥து³ர்ப³லோ வித³ஹத்யந்நம்ʼ தத்³யாத்யூர்த்⁴வமதோ⁴(அ)பி வா|| 51 ||
अधस्तु पक्वमामं वा प्रवृत्तं ग्रहणीगदः।அத⁴ஸ்து பக்வமாமம்ʼ வா ப்ரவ்ருʼத்தம்ʼ க்³ரஹணீக³த³꞉|उच्यते सर्वमेवान्नं प्रायो ह्यस्य विदह्यते॥ ५२ ॥உச்யதே ஸர்வமேவாந்நம்ʼ ப்ராயோ ஹ்யஸ்ய வித³ஹ்யதே|| 52 ||
अतिसृष्टं विबद्धं वा द्रवं तदुपदिश्यते।அதிஸ்ருʼஷ்டம்ʼ விப³த்³த⁴ம்ʼ வா த்³ரவம்ʼ தது³பதி³ஶ்யதே|तृष्णारोचकवैरस्यप्रसेकतमकान्वितः॥ ५३ ॥த்ருʼஷ்ணாரோசகவைரஸ்யப்ரஸேகதமகாந்வித꞉|| 53 ||
शूनपादकरः सास्थिपर्वरुक् छर्दनं ज्वरः।ஶூநபாத³கர꞉ ஸாஸ்தி²பர்வருக் ச²ர்த³நம்ʼ ஜ்வர꞉|लोहामगन्धिस्तिक्ताम्ल उद्गारश्चास्य जायते॥ ५४ ॥லோஹாமக³ந்தி⁴ஸ்திக்தாம்ல உத்³கா³ரஶ்சாஸ்ய ஜாயதே|| 54 ||
पूर्वरूपं तु तस्येदं तृष्णाऽऽलस्यं बलक्षयः।பூர்வரூபம்ʼ து தஸ்யேத³ம்ʼ த்ருʼஷ்ணா(அ)(அ)லஸ்யம்ʼ ப³லக்ஷய꞉|विदाहोऽन्नस्य पाकश्च चिरात् कायस्य गौरवम्॥ ५५ ॥விதா³ஹோ(அ)ந்நஸ்ய பாகஶ்ச சிராத் காயஸ்ய கௌ³ரவம்|| 55 ||
अग्न्यधिष्ठानमन्नस्य ग्रहणाद्ग्रहणी मता।அக்³ந்யதி⁴ஷ்டா²நமந்நஸ்ய க்³ரஹணாத்³க்³ரஹணீ மதா|नाभेरुपर्यह्यग्निबलेनोपष्टब्धोपबृंहिता॥ ५६ ॥நாபே⁴ருபர்யஹ்யக்³நிப³லேநோபஷ்டப்³தோ⁴பப்³ருʼம்ʼஹிதா|| 56 ||
अपक्वं धारयत्यन्नं पक्वं सृजति पार्श्वतः।அபக்வம்ʼ தா⁴ரயத்யந்நம்ʼ பக்வம்ʼ ஸ்ருʼஜதி பார்ஶ்வத꞉|दुर्बलाग्निबला दुष्टा त्वाममेव विमुञ्चति॥ ५७ ॥து³ர்ப³லாக்³நிப³லா து³ஷ்டா த்வாமமேவ விமுஞ்சதி|| 57 ||
वातात् पित्तात् कफाच्च स्यात्तद्रोगस्त्रिभ्य एव च।வாதாத் பித்தாத் கபா²ச்ச ஸ்யாத்தத்³ரோக³ஸ்த்ரிப்⁴ய ஏவ ச|हेतुं लिङ्गं रूपभेदाञ् शृणु तस्य पृथक् पृथक्॥ ५८ ॥ஹேதும்ʼ லிங்க³ம்ʼ ரூபபே⁴தா³ஞ் ஶ்ருʼணு தஸ்ய ப்ருʼத²க் ப்ருʼத²க்|| 58 ||
कटुतिक्तकषायातिरूक्षशीतलभोजनैः।கடுதிக்தகஷாயாதிரூக்ஷஶீதலபோ⁴ஜநை꞉|प्रमितानशनात्यध्ववेगनिग्रहमैथुनैः॥ ५९ ॥ப்ரமிதாநஶநாத்யத்⁴வவேக³நிக்³ரஹமைது²நை꞉|| 59 ||
करोति कुपितो मन्दमग्निं संछाद्य मारुतः।கரோதி குபிதோ மந்த³மக்³நிம்ʼ ஸம்ʼசா²த்³ய மாருத꞉|तस्यान्नं पच्यते दुःखं शुक्तपाकं खराङ्गता॥ ६० ॥தஸ்யாந்நம்ʼ பச்யதே து³꞉க²ம்ʼ ஶுக்தபாகம்ʼ க²ராங்க³தா|| 60 ||
कण्ठास्यशोषः क्षुत्तृष्णा तिमिरं कर्णयोः स्वनः।கண்டா²ஸ்யஶோஷ꞉ க்ஷுத்த்ருʼஷ்ணா திமிரம்ʼ கர்ணயோ꞉ ஸ்வந꞉|पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुजोऽभीक्ष्णं विसूचिका॥ ६१ ॥பார்ஶ்வோருவங்க்ஷணக்³ரீவாருஜோ(அ)பீ⁴க்ஷ்ணம்ʼ விஸூசிகா|| 61 ||
हृत्पीडा कार्श्यदौर्बल्यं वैरस्यं परिकर्तिका।ஹ்ருʼத்பீடா³ கார்ஶ்யதௌ³ர்ப³ல்யம்ʼ வைரஸ்யம்ʼ பரிகர்திகா|गृद्धिः सर्वरसानां च मनसः सदनं तथा॥ ६२ ॥க்³ருʼத்³தி⁴꞉ ஸர்வரஸாநாம்ʼ ச மநஸ꞉ ஸத³நம்ʼ ததா²|| 62 ||
जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यमुपैति च।ஜீர்ணே ஜீர்யதி சாத்⁴மாநம்ʼ பு⁴க்தே ஸ்வாஸ்த்²யமுபைதி ச|स वातगुल्महृद्रोगप्लीहाशङ्की च मानवः॥ ६३ ॥ஸ வாதகு³ல்மஹ்ருʼத்³ரோக³ப்லீஹாஶங்கீ ச மாநவ꞉|| 63 ||
चिराद्दुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत्।சிராத்³து³꞉க²ம்ʼ த்³ரவம்ʼ ஶுஷ்கம்ʼ தந்வாமம்ʼ ஶப்³த³பே²நவத்|पुनः पुनः सृजेद्वर्चः कासश्वासार्दितोऽनिलात्॥ ६४ ॥புந꞉ புந꞉ ஸ்ருʼஜேத்³வர்ச꞉ காஸஶ்வாஸார்தி³தோ(அ)நிலாத்|| 64 ||
कट्वजीर्णविदाह्यम्लक्षाराद्यैः पित्तमुल्बणम्।கட்வஜீர்ணவிதா³ஹ்யம்லக்ஷாராத்³யை꞉ பித்தமுல்ப³ணம்|अग्निमाप्लावयद्धन्ति जलं तप्तमिवानलम्॥ ६५ ॥அக்³நிமாப்லாவயத்³த⁴ந்தி ஜலம்ʼ தப்தமிவாநலம்|| 65 ||
सोऽजीर्णं नीलपीताभं पीताभः सार्यते द्रवम्।ஸோ(அ)ஜீர்ணம்ʼ நீலபீதாப⁴ம்ʼ பீதாப⁴꞉ ஸார்யதே த்³ரவம்|पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः॥ ६६ ॥பூத்யம்லோத்³கா³ரஹ்ருʼத்கண்ட²தா³ஹாருசித்ருʼட³ர்தி³த꞉|| 66 ||
गुर्वतिस्निग्धशीतादिभोजनादतिभोजनात्।கு³ர்வதிஸ்நிக்³த⁴ஶீதாதி³போ⁴ஜநாத³திபோ⁴ஜநாத்|भुक्तमात्रस्य च स्वप्नाद्धन्त्यग्निं कुपितः कफः॥ ६७ ॥பு⁴க்தமாத்ரஸ்ய ச ஸ்வப்நாத்³த⁴ந்த்யக்³நிம்ʼ குபித꞉ கப²꞉|| 67 ||
तस्यान्नं पच्यते दुःखं हृल्लासच्छर्द्यरोचकाः।தஸ்யாந்நம்ʼ பச்யதே து³꞉க²ம்ʼ ஹ்ருʼல்லாஸச்ச²ர்த்³யரோசகா꞉|आस्योपदेहमाधुर्यकासष्ठीवनपीनसाः॥ ६८ ॥ஆஸ்யோபதே³ஹமாது⁴ர்யகாஸஷ்டீ²வநபீநஸா꞉|| 68 ||
हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु।ஹ்ருʼத³யம்ʼ மந்யதே ஸ்த்யாநமுத³ரம்ʼ ஸ்திமிதம்ʼ கு³ரு|दुष्टो मधुर उद्गारः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम्॥ ६९ ॥து³ஷ்டோ மது⁴ர உத்³கா³ர꞉ ஸத³நம்ʼ ஸ்த்ரீஷ்வஹர்ஷணம்|| 69 ||
भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम्।பி⁴ந்நாமஶ்லேஷ்மஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டகு³ருவர்ச꞉ப்ரவர்தநம்|अकृशस्यापि दौर्बल्यमालस्यं च कफात्मके॥ ७० ॥அக்ருʼஶஸ்யாபி தௌ³ர்ப³ல்யமாலஸ்யம்ʼ ச கபா²த்மகே|| 70 ||
यश्चाग्निः पूर्वमुद्दिष्टो रोगानीके चतुर्विधः।யஶ்சாக்³நி꞉ பூர்வமுத்³தி³ஷ்டோ ரோகா³நீகே சதுர்வித⁴꞉|तं चापि ग्रहणीदोषं समवर्जं प्रचक्ष्महे॥ ७१ ॥தம்ʼ சாபி க்³ரஹணீதோ³ஷம்ʼ ஸமவர்ஜம்ʼ ப்ரசக்ஷ்மஹே|| 71 ||
पृथग्वातादिनिर्दिष्टहेतुलिङ्गसमागमे।ப்ருʼத²க்³வாதாதி³நிர்தி³ஷ்டஹேதுலிங்க³ஸமாக³மே|त्रिदोषं निर्दिशेत्तेषां भेषजं शृण्वतः परम्॥ ७२ ॥த்ரிதோ³ஷம்ʼ நிர்தி³ஶேத்தேஷாம்ʼ பே⁴ஷஜம்ʼ ஶ்ருʼண்வத꞉ பரம்|| 72 ||
ग्रहणीमाश्रितं दोषं विदग्धाहारमूर्च्छितम्।க்³ரஹணீமாஶ்ரிதம்ʼ தோ³ஷம்ʼ வித³க்³தா⁴ஹாரமூர்ச்சி²தம்|सविष्टम्भप्रसेकार्तिविदाहारुचिगौरवैः॥ ७३ ॥ஸவிஷ்டம்ப⁴ப்ரஸேகார்திவிதா³ஹாருசிகௌ³ரவை꞉|| 73 ||
आमलिङ्गान्वितं दृष्ट्वा सुखोष्णेनाम्बुनोद्धरेत्।ஆமலிங்கா³ந்விதம்ʼ த்³ருʼஷ்ட்வா ஸுகோ²ஷ்ணேநாம்பு³நோத்³த⁴ரேத்|फलानां वा कषायेण पिप्पलीसर्षपैस्तथा॥ ७४ ॥ப²லாநாம்ʼ வா கஷாயேண பிப்பலீஸர்ஷபைஸ்ததா²|| 74 ||
लीनं पक्वाशयस्थं वाऽऽप्यामं स्राव्यं सदीपनैः।லீநம்ʼ பக்வாஶயஸ்த²ம்ʼ வா(அ)(அ)ப்யாமம்ʼ ஸ்ராவ்யம்ʼ ஸதீ³பநை꞉|शरीरानुगते सामे रसे लङ्घनपाचनम्॥ ७५ ॥ஶரீராநுக³தே ஸாமே ரஸே லங்க⁴நபாசநம்|| 75 ||
विशुद्धामाशयायास्मै पञ्चकोलादिभिः शृतम्।விஶுத்³தா⁴மாஶயாயாஸ்மை பஞ்சகோலாதி³பி⁴꞉ ஶ்ருʼதம்|दद्यात् पेयादि लघ्वन्नं पुनर्योगांश्च दीपनान्॥ ७६ ॥த³த்³யாத் பேயாதி³ லக்⁴வந்நம்ʼ புநர்யோகா³ம்ʼஶ்ச தீ³பநாந்|| 76 ||
ज्ञात्वा तु परिपक्वामं मारुतग्रहणीगदम्।ஜ்ஞாத்வா து பரிபக்வாமம்ʼ மாருதக்³ரஹணீக³த³ம்|दीपनीययुतं सर्पिः पाययेताल्पशो भिषक्॥ ७७ ॥தீ³பநீயயுதம்ʼ ஸர்பி꞉ பாயயேதால்பஶோ பி⁴ஷக்|| 77 ||
किंचित्सन्धुक्षिते त्वग्नौ सक्तविण्मूत्रमारुतम्।கிம்ʼசித்ஸந்து⁴க்ஷிதே த்வக்³நௌ ஸக்தவிண்மூத்ரமாருதம்|द्व्यहं त्र्यहं वा संस्नेह्य स्विन्नाभ्यक्तं निरूहयेत्॥ ७८ ॥த்³வ்யஹம்ʼ த்ர்யஹம்ʼ வா ஸம்ʼஸ்நேஹ்ய ஸ்விந்நாப்⁴யக்தம்ʼ நிரூஹயேத்|| 78 ||
तत एरण्डतैलेन सर्पिषा तैल्वकेन वा।தத ஏரண்ட³தைலேந ஸர்பிஷா தைல்வகேந வா|सक्षारेणानिले शान्ते स्रस्तदोषं विरेचयेत्॥ ७९ ॥ஸக்ஷாரேணாநிலே ஶாந்தே ஸ்ரஸ்ததோ³ஷம்ʼ விரேசயேத்|| 79 ||
शुद्धं रूक्षाशयं बद्धवर्चसं चानुवासयेत्।ஶுத்³த⁴ம்ʼ ரூக்ஷாஶயம்ʼ ப³த்³த⁴வர்சஸம்ʼ சாநுவாஸயேத்|दीपनीयाम्लवातघ्नसिद्धतैलेन मात्रया॥ ८० ॥தீ³பநீயாம்லவாதக்⁴நஸித்³த⁴தைலேந மாத்ரயா|| 80 ||
नीरूढं च विरिक्तं च सम्यक् चैवानुवासितम्।நீரூட⁴ம்ʼ ச விரிக்தம்ʼ ச ஸம்யக் சைவாநுவாஸிதம்|लघ्वन्नं प्रतिसंभुक्तं सर्पिरभ्यासयेत् पुनः॥ ८१ ॥லக்⁴வந்நம்ʼ ப்ரதிஸம்ʼபு⁴க்தம்ʼ ஸர்பிரப்⁴யாஸயேத் புந꞉|| 81 ||
द्वे पञ्चमूले सरलं देवदारु सनागरम्।த்³வே பஞ்சமூலே ஸரலம்ʼ தே³வதா³ரு ஸநாக³ரம்|पिप्पलीं पिप्पलीमूलं चित्रकं हस्तिपिप्पलीम्॥ ८२ ॥பிப்பலீம்ʼ பிப்பலீமூலம்ʼ சித்ரகம்ʼ ஹஸ்திபிப்பலீம்|| 82 ||
शणबीजं यवान् कोलान् कुलत्थान् सुषवीं तथा।ஶணபீ³ஜம்ʼ யவாந் கோலாந் குலத்தா²ந் ஸுஷவீம்ʼ ததா²|पाचयेदारनालेन दध्ना सौवीरकेण वा॥ ८३ ॥பாசயேதா³ரநாலேந த³த்⁴நா ஸௌவீரகேண வா|| 83 ||
चतुर्भागावशेषेण पचेत्तेन घृताढकम्।சதுர்பா⁴கா³வஶேஷேண பசேத்தேந க்⁴ருʼதாட⁴கம்|स्वर्जिकायावशूकाख्यौ क्षारौ दत्त्वा च युक्तितः॥ ८४ ॥ஸ்வர்ஜிகாயாவஶூகாக்²யௌ க்ஷாரௌ த³த்த்வா ச யுக்தித꞉|| 84 ||
सैन्धवौद्भिदसामुद्रबिडानां रोमकस्य च।ஸைந்த⁴வௌத்³பி⁴த³ஸாமுத்³ரபி³டா³நாம்ʼ ரோமகஸ்ய ச|ससौवर्चलपाक्यानां भागान्द्विपलिकान् पृथक्॥ ८५ ॥ஸஸௌவர்சலபாக்யாநாம்ʼ பா⁴கா³ந்த்³விபலிகாந் ப்ருʼத²க்|| 85 ||
विनीय चूर्णितान् तस्मात् पाययेत् प्रसृतं बुधः।விநீய சூர்ணிதாந் தஸ்மாத் பாயயேத் ப்ரஸ்ருʼதம்ʼ பு³த⁴꞉|करोत्यग्निं बलं वर्णं वातघ्नं भुक्तपाचनम्॥கரோத்யக்³நிம்ʼ ப³லம்ʼ வர்ணம்ʼ வாதக்⁴நம்ʼ பு⁴க்தபாசநம்||इति दशमूलाद्यं घृतम्।இதி த³ஶமூலாத்³யம்ʼ க்⁴ருʼதம்|
त्र्यूषणत्रिफलाकल्के बिल्वमात्रे गुडात् पले।த்ர்யூஷணத்ரிப²லாகல்கே பி³ல்வமாத்ரே கு³டா³த் பலே|सर्पिषोऽष्टपलं पक्त्वा मात्रां मन्दानलः पिबेत्॥ஸர்பிஷோ(அ)ஷ்டபலம்ʼ பக்த்வா மாத்ராம்ʼ மந்தா³நல꞉ பிபே³த்||इति त्र्यूषणाद्यं घृतम्।இதி த்ர்யூஷணாத்³யம்ʼ க்⁴ருʼதம்|
पञ्चमूलाभयाव्योषपिप्पलीमूलसैन्धवैः।பஞ்சமூலாப⁴யாவ்யோஷபிப்பலீமூலஸைந்த⁴வை꞉|रास्नाक्षारद्वयाजाजीविडङ्गशटिभिर्घृतम्॥ ८८ ॥ராஸ்நாக்ஷாரத்³வயாஜாஜீவிட³ங்க³ஶடிபி⁴ர்க்⁴ருʼதம்|| 88 ||
शुक्तेन मातुलुङ्गस्य स्वरसेनार्द्रकस्य च।ஶுக்தேந மாதுலுங்க³ஸ்ய ஸ்வரஸேநார்த்³ரகஸ்ய ச|शुष्कमूलककोलाम्बुचुक्रिकादाडिमस्य च॥ ८९ ॥ஶுஷ்கமூலககோலாம்பு³சுக்ரிகாதா³டி³மஸ்ய ச|| 89 ||
तक्रमस्तुसुरामण्डसौवीरकतुषोदकैः।தக்ரமஸ்துஸுராமண்ட³ஸௌவீரகதுஷோத³கை꞉|काञ्जिकेन च तत् पक्वमग्निदीप्तिकरं परम्॥ ९० ॥காஞ்ஜிகேந ச தத் பக்வமக்³நிதீ³ப்திகரம்ʼ பரம்|| 90 ||
शूलगुल्मोदरश्वासकासानिलकफापहम्।ஶூலகு³ல்மோத³ரஶ்வாஸகாஸாநிலகபா²பஹம்|सबीजपूरकरसं सिद्धं वा पाययेद्घृतम्॥ ९१ ॥ஸபீ³ஜபூரகரஸம்ʼ ஸித்³த⁴ம்ʼ வா பாயயேத்³க்⁴ருʼதம்|| 91 ||
सिद्धमभ्यञ्जनार्थं च तैलमेतैः प्रयोजयेत्।ஸித்³த⁴மப்⁴யஞ்ஜநார்த²ம்ʼ ச தைலமேதை꞉ ப்ரயோஜயேத்|एतेषामौषधानां वा पिबेच्चूर्णं सुखाम्बुना॥ ९२ ॥ஏதேஷாமௌஷதா⁴நாம்ʼ வா பிபே³ச்சூர்ணம்ʼ ஸுகா²ம்பு³நா|| 92 ||
वाते श्लेष्मावृते सामे कफे वा वायुनोद्धते।வாதே ஶ்லேஷ்மாவ்ருʼதே ஸாமே கபே² வா வாயுநோத்³த⁴தே|दद्याच्चूर्णं पाचनार्थमग्निसन्दीपनं परम्॥த³த்³யாச்சூர்ணம்ʼ பாசநார்த²மக்³நிஸந்தீ³பநம்ʼ பரம்||इति पञ्चमूलाद्यं घृतं चूर्णं च।இதி பஞ்சமூலாத்³யம்ʼ க்⁴ருʼதம்ʼ சூர்ணம்ʼ ச|
मज्जत्यामा गुरुत्वाद्विट् पक्वा तूत्प्लवते जले।மஜ்ஜத்யாமா கு³ருத்வாத்³விட் பக்வா தூத்ப்லவதே ஜலே|विनाऽतिद्रवसङ्घातशैत्यश्लेष्मप्रदूषणात्॥ ९४ ॥விநா(அ)தித்³ரவஸங்கா⁴தஶைத்யஶ்லேஷ்மப்ரதூ³ஷணாத்|| 94 ||
परीक्ष्यैवं पुरा सामं निरामं चामदोषिणम्।பரீக்ஷ்யைவம்ʼ புரா ஸாமம்ʼ நிராமம்ʼ சாமதோ³ஷிணம்|विधिनोपाचरेत् सम्यक् पाचनेनेतरेण वा॥ ९५ ॥விதி⁴நோபாசரேத் ஸம்யக் பாசநேநேதரேண வா|| 95 ||
चित्रकं पिप्पलीमूलं द्वौ क्षारौ लवणानि च।சித்ரகம்ʼ பிப்பலீமூலம்ʼ த்³வௌ க்ஷாரௌ லவணாநி ச|व्योषं हिङ्ग्वजमोदां च चव्यं चैकत्र चूर्णयेत्॥ ९६ ॥வ்யோஷம்ʼ ஹிங்க்³வஜமோதா³ம்ʼ ச சவ்யம்ʼ சைகத்ர சூர்ணயேத்|| 96 ||
गुटिका मातुलुङ्गस्य दाडिमस्य रसेन वा।கு³டிகா மாதுலுங்க³ஸ்ய தா³டி³மஸ்ய ரஸேந வா|कृता विपाचयत्यामं दीपयत्याशु चानलम्॥க்ருʼதா விபாசயத்யாமம்ʼ தீ³பயத்யாஶு சாநலம்||इति चित्रकाद्या गुटिका।இதி சித்ரகாத்³யா கு³டிகா|
नागरातिविषामुस्तक्वाथः स्यादामपाचनः।நாக³ராதிவிஷாமுஸ்தக்வாத²꞉ ஸ்யாதா³மபாசந꞉|मुस्तान्तकल्कः पथ्या वा नागरं चोष्णवारिणा॥ ९८ ॥முஸ்தாந்தகல்க꞉ பத்²யா வா நாக³ரம்ʼ சோஷ்ணவாரிணா|| 98 ||
देवदारुवचामुस्तनागरातिविषाभयाः।தே³வதா³ருவசாமுஸ்தநாக³ராதிவிஷாப⁴யா꞉|वारुण्यामासुतास्तोये कोष्णे वाऽलवणाः पिबेत्॥ ९९ ॥வாருண்யாமாஸுதாஸ்தோயே கோஷ்ணே வா(அ)லவணா꞉ பிபே³த்|| 99 ||
वर्चस्यामे सशूले च पिबेद्वा दाडिमाम्बुना।வர்சஸ்யாமே ஸஶூலே ச பிபே³த்³வா தா³டி³மாம்பு³நா|विडेन लवणं पिष्टं बिल्वं चित्रकनागरम्॥ १०० ॥விடே³ந லவணம்ʼ பிஷ்டம்ʼ பி³ல்வம்ʼ சித்ரகநாக³ரம்|| 100 ||
सामे वा सकफे वाते कोष्ठशूलकरे पिबेत्।ஸாமே வா ஸகபே² வாதே கோஷ்ட²ஶூலகரே பிபே³த்|कलिङ्गहिङ्ग्वतिविषावचासौवर्चलाभयाः॥ १०१ ॥கலிங்க³ஹிங்க்³வதிவிஷாவசாஸௌவர்சலாப⁴யா꞉|| 101 ||
छर्द्यर्शोग्रन्थिशूलेषु पिबेदुष्णेन वारिणा।ச²ர்த்³யர்ஶோக்³ரந்தி²ஶூலேஷு பிபே³து³ஷ்ணேந வாரிணா|पथ्यासौवर्चलाजाजीचूर्णं मरिचसंयुतम्॥ १०२ ॥பத்²யாஸௌவர்சலாஜாஜீசூர்ணம்ʼ மரிசஸம்ʼயுதம்|| 102 ||
अभयां पिप्पलीमूलं वचां कटुकरोहिणीम्।அப⁴யாம்ʼ பிப்பலீமூலம்ʼ வசாம்ʼ கடுகரோஹிணீம்|पाठां वत्सकबीजानि चित्रकं विश्वभेषजम्॥ १०३ ॥பாடா²ம்ʼ வத்ஸகபீ³ஜாநி சித்ரகம்ʼ விஶ்வபே⁴ஷஜம்|| 103 ||
पिबेन्निष्क्वाथ्य चूर्णं वा कृत्वा कोष्णेन वारिणा।பிபே³ந்நிஷ்க்வாத்²ய சூர்ணம்ʼ வா க்ருʼத்வா கோஷ்ணேந வாரிணா|पित्तश्लेष्माभिभूतायां ग्रहण्यां शूलनुद्धितम्॥ १०४ ॥பித்தஶ்லேஷ்மாபி⁴பூ⁴தாயாம்ʼ க்³ரஹண்யாம்ʼ ஶூலநுத்³தி⁴தம்|| 104 ||
सामे सातिविषं व्योषं लवणक्षारहिङ्गु च।ஸாமே ஸாதிவிஷம்ʼ வ்யோஷம்ʼ லவணக்ஷாரஹிங்கு³ ச|निःक्वाथ्य पाययेच्चूर्णं कृत्वा वा कोष्णवारिणा॥ १०५ ॥நி꞉க்வாத்²ய பாயயேச்சூர்ணம்ʼ க்ருʼத்வா வா கோஷ்ணவாரிணா|| 105 ||
पिप्पलीं नागरं पाठां सारिवां बृहतीद्वयम्।பிப்பலீம்ʼ நாக³ரம்ʼ பாடா²ம்ʼ ஸாரிவாம்ʼ ப்³ருʼஹதீத்³வயம்|चित्रकं कौटजं बीजं लवणान्यथ पञ्च च॥ १०६ ॥சித்ரகம்ʼ கௌடஜம்ʼ பீ³ஜம்ʼ லவணாந்யத² பஞ்ச ச|| 106 ||
तच्चूर्णं सयवक्षारं दध्युष्णाम्बुसुरादिभिः।தச்சூர்ணம்ʼ ஸயவக்ஷாரம்ʼ த³த்⁴யுஷ்ணாம்பு³ஸுராதி³பி⁴꞉|पिबेदग्निविवृद्ध्यर्थं कोष्ठवातहरं नरः॥ १०७ ॥பிபே³த³க்³நிவிவ்ருʼத்³த்⁴யர்த²ம்ʼ கோஷ்ட²வாதஹரம்ʼ நர꞉|| 107 ||
मरिचं कुञ्चिकाम्बष्ठावृक्षाम्लाः कुडवाः पृथक्।மரிசம்ʼ குஞ்சிகாம்ப³ஷ்டா²வ்ருʼக்ஷாம்லா꞉ குட³வா꞉ ப்ருʼத²க்|पलानि दश चाम्लस्य वेतसस्य पलार्धिकम्॥ १०८ ॥பலாநி த³ஶ சாம்லஸ்ய வேதஸஸ்ய பலார்தி⁴கம்|| 108 ||
सौवर्चलं बिडं पाक्यं यवक्षारः ससैन्धवः।ஸௌவர்சலம்ʼ பி³ட³ம்ʼ பாக்யம்ʼ யவக்ஷார꞉ ஸஸைந்த⁴வ꞉|शटीपुष्करमूलानि हिङ्गु हिङ्गुशिवाटिका॥ १०९ ॥ஶடீபுஷ்கரமூலாநி ஹிங்கு³ ஹிங்கு³ஶிவாடிகா|| 109 ||
तत् सर्वमेकतः सूक्ष्मं चूर्णं कृत्वा प्रयोजयेत्।தத் ஸர்வமேகத꞉ ஸூக்ஷ்மம்ʼ சூர்ணம்ʼ க்ருʼத்வா ப்ரயோஜயேத்|हितं वाताभिभूतायां ग्रहण्यामरुचौ तथा॥ஹிதம்ʼ வாதாபி⁴பூ⁴தாயாம்ʼ க்³ரஹண்யாமருசௌ ததா²||इति मरिचाद्यं चूर्णं।இதி மரிசாத்³யம்ʼ சூர்ணம்ʼ|
चतुर्णां प्रस्थमम्लानां त्र्यूषणस्य पलत्रयम्।சதுர்ணாம்ʼ ப்ரஸ்த²மம்லாநாம்ʼ த்ர்யூஷணஸ்ய பலத்ரயம்|लवणानां च चत्वारि शर्करायाः पलाष्टकम्।லவணாநாம்ʼ ச சத்வாரி ஶர்கராயா꞉ பலாஷ்டகம்|संचूर्ण्य शाकसूपान्नरागादिष्ववचारयेत्॥ १११ ॥ஸம்ʼசூர்ண்ய ஶாகஸூபாந்நராகா³தி³ஷ்வவசாரயேத்|| 111 ||
कासाजीर्णारुचिश्वासहृत्पाण्ड्वामयशूलनुत्।காஸாஜீர்ணாருசிஶ்வாஸஹ்ருʼத்பாண்ட்³வாமயஶூலநுத்|चव्यत्वक्पिप्पलीमूलधातकीव्योषचित्रकान्॥ ११२ ॥சவ்யத்வக்பிப்பலீமூலதா⁴தகீவ்யோஷசித்ரகாந்|| 112 ||
कपित्थं बिल्वमम्बष्ठां शाल्मलं हस्तिपिप्पलीम्।கபித்த²ம்ʼ பி³ல்வமம்ப³ஷ்டா²ம்ʼ ஶால்மலம்ʼ ஹஸ்திபிப்பலீம்|शिलोद्भेदं तथाऽजाजीं पिष्ट्वा बदरसंमितम्॥ ११३ ॥ஶிலோத்³பே⁴த³ம்ʼ ததா²(அ)ஜாஜீம்ʼ பிஷ்ட்வா ப³த³ரஸம்ʼமிதம்|| 113 ||
परिभर्ज्य घृते दध्ना यवागूं साधयेद्भिषक्।பரிப⁴ர்ஜ்ய க்⁴ருʼதே த³த்⁴நா யவாகூ³ம்ʼ ஸாத⁴யேத்³பி⁴ஷக்|रसैः कपित्थचुक्रीकावृक्षाम्लैर्दाडिमस्य च॥ ११४ ॥ரஸை꞉ கபித்த²சுக்ரீகாவ்ருʼக்ஷாம்லைர்தா³டி³மஸ்ய ச|| 114 ||
सर्वातिसारग्रहणीगुल्मार्शःप्लीहनाशिनी।ஸர்வாதிஸாரக்³ரஹணீகு³ல்மார்ஶ꞉ப்லீஹநாஶிநீ|पञ्चकोलकयूषश्च मूलकानां च सोषणः॥ ११५ ॥பஞ்சகோலகயூஷஶ்ச மூலகாநாம்ʼ ச ஸோஷண꞉|| 115 ||
स्निग्धो दाडिमतक्राम्लो जाङ्गलः संस्कृतो रसः।ஸ்நிக்³தோ⁴ தா³டி³மதக்ராம்லோ ஜாங்க³ல꞉ ஸம்ʼஸ்க்ருʼதோ ரஸ꞉|क्रव्यादस्वरसः शस्तो भोजनार्थे सदीपनः॥ ११६ ॥க்ரவ்யாத³ஸ்வரஸ꞉ ஶஸ்தோ போ⁴ஜநார்தே² ஸதீ³பந꞉|| 116 ||
तक्रारनालमद्यानि पानायारिष्ट एव च।தக்ராரநாலமத்³யாநி பாநாயாரிஷ்ட ஏவ ச|तक्रं तु ग्रहणीदोषे दीपनग्राहिलाघवात्॥ ११७ ॥தக்ரம்ʼ து க்³ரஹணீதோ³ஷே தீ³பநக்³ராஹிலாக⁴வாத்|| 117 ||
श्रेष्ठं मधुरपाकित्वान्न च पित्तं प्रकोपयेत्।ஶ்ரேஷ்ட²ம்ʼ மது⁴ரபாகித்வாந்ந ச பித்தம்ʼ ப்ரகோபயேத்|कषायोष्णविकाशित्वाद्रौक्ष्याच्चैव कफे हितम्॥ ११८ ॥கஷாயோஷ்ணவிகாஶித்வாத்³ரௌக்ஷ்யாச்சைவ கபே² ஹிதம்|| 118 ||
वाते स्वाद्वम्लसान्द्रत्वात् सद्यस्कमविदाहि तत्।வாதே ஸ்வாத்³வம்லஸாந்த்³ரத்வாத் ஸத்³யஸ்கமவிதா³ஹி தத்|तस्मात् तक्रप्रयोगा ये जठराणां तथाऽर्शसाम्॥ ११९ ॥தஸ்மாத் தக்ரப்ரயோகா³ யே ஜட²ராணாம்ʼ ததா²(அ)ர்ஶஸாம்|| 119 ||
विहिता ग्रहणीदोषे सर्वशस्तान् प्रयोजयेत्।விஹிதா க்³ரஹணீதோ³ஷே ஸர்வஶஸ்தாந் ப்ரயோஜயேத்|यवान्यामलके पथ्या मरिचं त्रिपलांशिकम्॥ १२० ॥யவாந்யாமலகே பத்²யா மரிசம்ʼ த்ரிபலாம்ʼஶிகம்|| 120 ||
लवणानि पलांशानि पञ्च चैकत्र चूर्णयेत्।லவணாநி பலாம்ʼஶாநி பஞ்ச சைகத்ர சூர்ணயேத்|तक्रे तदासुतं जातं तक्रारिष्टं पिबेन्नरः।தக்ரே ததா³ஸுதம்ʼ ஜாதம்ʼ தக்ராரிஷ்டம்ʼ பிபே³ந்நர꞉|दीपनं शोथगुल्मार्शःक्रिमिमेहोदरापहम्॥தீ³பநம்ʼ ஶோத²கு³ல்மார்ஶ꞉க்ரிமிமேஹோத³ராபஹம்||इति तक्रारिष्टः।இதி தக்ராரிஷ்ட꞉|
स्वस्थानगतमुत्क्लिष्टमग्निनिर्वापकं भिषक्।ஸ்வஸ்தா²நக³தமுத்க்லிஷ்டமக்³நிநிர்வாபகம்ʼ பி⁴ஷக்|पित्तं ज्ञात्वा विरेकेण निर्हरेद्वमनेन वा॥ १२२ ॥பித்தம்ʼ ஜ்ஞாத்வா விரேகேண நிர்ஹரேத்³வமநேந வா|| 122 ||
अविदाहिभिरन्नैश्च लघुभिस्तिक्तसंयुतैः।அவிதா³ஹிபி⁴ரந்நைஶ்ச லகு⁴பி⁴ஸ்திக்தஸம்ʼயுதை꞉|जाङ्गलानां रसैर्यूषैर्मुद्गादीनां खडैरपि॥ १२३ ॥ஜாங்க³லாநாம்ʼ ரஸைர்யூஷைர்முத்³கா³தீ³நாம்ʼ க²டை³ரபி|| 123 ||
दाडिमाम्लैः ससर्पिष्कैर्दीपनग्राहिसंयुतैः।தா³டி³மாம்லை꞉ ஸஸர்பிஷ்கைர்தீ³பநக்³ராஹிஸம்ʼயுதை꞉|तस्याग्निं दीपयेच्चूर्णैः सर्पिर्भिश्चापि तिक्तकैः॥ १२४ ॥தஸ்யாக்³நிம்ʼ தீ³பயேச்சூர்ணை꞉ ஸர்பிர்பி⁴ஶ்சாபி திக்தகை꞉|| 124 ||
चन्दनं पद्मकोशीरं पाठां मूर्वां कुटन्नटम्।சந்த³நம்ʼ பத்³மகோஶீரம்ʼ பாடா²ம்ʼ மூர்வாம்ʼ குடந்நடம்|षड्ग्रन्थासारिवास्फोतासप्तपर्णाटरूषकान्॥ १२५ ॥ஷட்³க்³ரந்தா²ஸாரிவாஸ்போ²தாஸப்தபர்ணாடரூஷகாந்|| 125 ||
पटोलोदुम्बराश्वत्थवटप्लक्षकपीतनान्।படோலோது³ம்ப³ராஶ்வத்த²வடப்லக்ஷகபீதநாந்|कटुकां रोहिणीं मुस्तं निम्बं च द्विपलांशिकम्॥ १२६ ॥கடுகாம்ʼ ரோஹிணீம்ʼ முஸ்தம்ʼ நிம்ப³ம்ʼ ச த்³விபலாம்ʼஶிகம்|| 126 ||
द्रोणेऽपां साधयेत् पादशेषे प्रस्थं घृतात् पचेत्।த்³ரோணே(அ)பாம்ʼ ஸாத⁴யேத் பாத³ஶேஷே ப்ரஸ்த²ம்ʼ க்⁴ருʼதாத் பசேத்|किराततिक्तेन्द्रयववीरामागधिकोत्पलैः॥ १२७ ॥கிராததிக்தேந்த்³ரயவவீராமாக³தி⁴கோத்பலை꞉|| 127 ||
कल्कैरक्षसमैः पेयं तत् पित्तग्रहणीगदे।கல்கைரக்ஷஸமை꞉ பேயம்ʼ தத் பித்தக்³ரஹணீக³தே³|तिक्तकं यद्घृतं चोक्तं कौष्ठिके तच्च दापयेत्॥திக்தகம்ʼ யத்³க்⁴ருʼதம்ʼ சோக்தம்ʼ கௌஷ்டி²கே தச்ச தா³பயேத்||इति चन्दनाद्यं घृतम्।இதி சந்த³நாத்³யம்ʼ க்⁴ருʼதம்|
नागरातिविषे मुस्तं धातकीं च रसाञ्जनम्।நாக³ராதிவிஷே முஸ்தம்ʼ தா⁴தகீம்ʼ ச ரஸாஞ்ஜநம்|वत्सकत्वक्फलं बिल्वं पाठां कटुकरोहिणीम्॥ १२९ ॥வத்ஸகத்வக்ப²லம்ʼ பி³ல்வம்ʼ பாடா²ம்ʼ கடுகரோஹிணீம்|| 129 ||
पिबेत् समांशं तच्चुर्णं सक्षौद्रं तण्डुलाम्बुना।பிபே³த் ஸமாம்ʼஶம்ʼ தச்சுர்ணம்ʼ ஸக்ஷௌத்³ரம்ʼ தண்டு³லாம்பு³நா|पैत्तिके ग्रहणीदोषे रक्तं यच्चोपवेश्यते॥ १३० ॥பைத்திகே க்³ரஹணீதோ³ஷே ரக்தம்ʼ யச்சோபவேஶ்யதே|| 130 ||
अर्शांसि च गुदे शूलं जयेच्चैव प्रवाहिकाम्।அர்ஶாம்ʼஸி ச கு³தே³ ஶூலம்ʼ ஜயேச்சைவ ப்ரவாஹிகாம்|नागराद्यमिदं चूर्णं कृष्णात्रेयेण पूजितम्॥நாக³ராத்³யமித³ம்ʼ சூர்ணம்ʼ க்ருʼஷ்ணாத்ரேயேண பூஜிதம்||इति नागराद्यं चूर्णम्।இதி நாக³ராத்³யம்ʼ சூர்ணம்|
भूनिम्बकटुकाव्योषमुस्तकेन्द्रयवान् समान्।பூ⁴நிம்ப³கடுகாவ்யோஷமுஸ்தகேந்த்³ரயவாந் ஸமாந்|द्वौ चित्रकाद्वत्सकत्वग्भागान् षोडश चूर्णयेत्॥ १३२ ॥த்³வௌ சித்ரகாத்³வத்ஸகத்வக்³பா⁴கா³ந் ஷோட³ஶ சூர்ணயேத்|| 132 ||
गुडशीताम्बुना पीतं ग्रहणीदोषगुल्मनुत्।கு³ட³ஶீதாம்பு³நா பீதம்ʼ க்³ரஹணீதோ³ஷகு³ல்மநுத்|कामलाज्वरपाण्डुत्वमेहारुच्यतिसारनुत्॥காமலாஜ்வரபாண்டு³த்வமேஹாருச்யதிஸாரநுத்||इति भूनिम्बाद्यं चूर्णम्।இதி பூ⁴நிம்பா³த்³யம்ʼ சூர்ணம்|
वचामतिविषां पाठां सप्तपर्णं रसाञ्जनम्।வசாமதிவிஷாம்ʼ பாடா²ம்ʼ ஸப்தபர்ணம்ʼ ரஸாஞ்ஜநம்|स्योनाकोदीच्यकट्वङ्गवत्सकत्वग्दुरालभाः॥ १३४ ॥ஸ்யோநாகோதீ³ச்யகட்வங்க³வத்ஸகத்வக்³து³ராலபா⁴꞉|| 134 ||
दार्वीं पर्पटकं पाठां यवानीं मधुशिग्रुकम्।தா³ர்வீம்ʼ பர்படகம்ʼ பாடா²ம்ʼ யவாநீம்ʼ மது⁴ஶிக்³ருகம்|पटोलपत्रं सिद्धार्थान् यूथिकां जातिपल्लवान्॥ १३५ ॥படோலபத்ரம்ʼ ஸித்³தா⁴ர்தா²ந் யூதி²காம்ʼ ஜாதிபல்லவாந்|| 135 ||
जम्ब्वाम्रबिल्वमध्यानि निम्बशाकफलानि च।ஜம்ப்³வாம்ரபி³ல்வமத்⁴யாநி நிம்ப³ஶாகப²லாநி ச|तद्रोगशममन्विच्छन् भूनिम्बाद्येन योजयेत्॥ १३६ ॥தத்³ரோக³ஶமமந்விச்ச²ந் பூ⁴நிம்பா³த்³யேந யோஜயேத்|| 136 ||
किराततिक्तः षड्ग्रन्था त्रायमाणा कटुत्रिकम्।கிராததிக்த꞉ ஷட்³க்³ரந்தா² த்ராயமாணா கடுத்ரிகம்|चन्दनं पद्मकोशीरं दार्वीत्वक् कटुरोहिणी॥ १३७ ॥சந்த³நம்ʼ பத்³மகோஶீரம்ʼ தா³ர்வீத்வக் கடுரோஹிணீ|| 137 ||
कुटजत्वक्फलं मुस्तं यवानी देवदारु च।குடஜத்வக்ப²லம்ʼ முஸ்தம்ʼ யவாநீ தே³வதா³ரு ச|पटोलनिम्बपत्रैलासौराष्ट्र्यतिविषात्वचः॥ १३८ ॥படோலநிம்ப³பத்ரைலாஸௌராஷ்ட்ர்யதிவிஷாத்வச꞉|| 138 ||
मधुशिग्रोश्च बीजानि मूर्वा पर्पटकस्तथा।மது⁴ஶிக்³ரோஶ்ச பீ³ஜாநி மூர்வா பர்படகஸ்ததா²|तच्चूर्णं मधुना लेह्यं पेयं मद्यैर्जलेन वा॥ १३९ ॥தச்சூர்ணம்ʼ மது⁴நா லேஹ்யம்ʼ பேயம்ʼ மத்³யைர்ஜலேந வா|| 139 ||
हृत्पाण्डुग्रहणीरोगगुल्मशूलारुचिज्वरान्।ஹ்ருʼத்பாண்டு³க்³ரஹணீரோக³கு³ல்மஶூலாருசிஜ்வராந்|कामलां सन्निपातं च मुखरोगांश्च नाशयेत्॥காமலாம்ʼ ஸந்நிபாதம்ʼ ச முக²ரோகா³ம்ʼஶ்ச நாஶயேத்||इति किराताद्यं चूर्णम्।இதி கிராதாத்³யம்ʼ சூர்ணம்|
ग्रहण्यां श्लेष्मदुष्टायां वमितस्य यथाविधि।க்³ரஹண்யாம்ʼ ஶ்லேஷ்மது³ஷ்டாயாம்ʼ வமிதஸ்ய யதா²விதி⁴|कट्वम्ललवणक्षारैस्तिक्तैश्चाग्निं विवर्धयेत्॥ १४१ ॥கட்வம்லலவணக்ஷாரைஸ்திக்தைஶ்சாக்³நிம்ʼ விவர்த⁴யேத்|| 141 ||
पलाशं चित्रकं चव्यं मातुलुङ्गं हरीतकीम्।பலாஶம்ʼ சித்ரகம்ʼ சவ்யம்ʼ மாதுலுங்க³ம்ʼ ஹரீதகீம்|पिप्पलीं पिप्पलीमूलं पाठां नागरधान्यकम्॥ १४२ ॥பிப்பலீம்ʼ பிப்பலீமூலம்ʼ பாடா²ம்ʼ நாக³ரதா⁴ந்யகம்|| 142 ||
कार्षिकाण्युदकप्रस्थे पक्त्वा पादावशेषितम्।கார்ஷிகாண்யுத³கப்ரஸ்தே² பக்த்வா பாதா³வஶேஷிதம்|पानीयार्थं प्रयुञ्जीत यवागूं तैश्च साधयेत्॥ १४३ ॥பாநீயார்த²ம்ʼ ப்ரயுஞ்ஜீத யவாகூ³ம்ʼ தைஶ்ச ஸாத⁴யேத்|| 143 ||
शुष्कमूलकयूषेण कौलत्थेनाथवा पुनः।ஶுஷ்கமூலகயூஷேண கௌலத்தே²நாத²வா புந꞉|कट्वम्लक्षारपटुना लघून्यन्नानि भोजयेत्॥ १४४ ॥கட்வம்லக்ஷாரபடுநா லகூ⁴ந்யந்நாநி போ⁴ஜயேத்|| 144 ||
अम्लं चानु पिबेत्तक्रं तक्रारिष्टमथापि वा।அம்லம்ʼ சாநு பிபே³த்தக்ரம்ʼ தக்ராரிஷ்டமதா²பி வா|मदिरां मध्वरिष्टं वा निगदं सीधुमेव वा॥ १४५ ॥மதி³ராம்ʼ மத்⁴வரிஷ்டம்ʼ வா நிக³த³ம்ʼ ஸீது⁴மேவ வா|| 145 ||
द्रोणं मधूकपुष्पाणां विडङ्गानां ततोऽर्धतः।த்³ரோணம்ʼ மதூ⁴கபுஷ்பாணாம்ʼ விட³ங்கா³நாம்ʼ ததோ(அ)ர்த⁴த꞉|चित्रकस्य ततोऽर्धं स्यात्तथा भल्लातकाढकम्॥ १४६ ॥சித்ரகஸ்ய ததோ(அ)ர்த⁴ம்ʼ ஸ்யாத்ததா² ப⁴ல்லாதகாட⁴கம்|| 146 ||
मञ्जिष्ठाष्टपलं चैव त्रिद्रोणेऽपां विपाचयेत्।மஞ்ஜிஷ்டா²ஷ்டபலம்ʼ சைவ த்ரித்³ரோணே(அ)பாம்ʼ விபாசயேத்|द्रोणशेषं तु तच्छीतं मध्वर्धाढकसंयुतम्॥ १४७ ॥த்³ரோணஶேஷம்ʼ து தச்சீ²தம்ʼ மத்⁴வர்தா⁴ட⁴கஸம்ʼயுதம்|| 147 ||
एलामृणालागुरुभिश्चन्दनेन च रूषिते।ஏலாம்ருʼணாலாகு³ருபி⁴ஶ்சந்த³நேந ச ரூஷிதே|कुम्भे मासस्थितं जातमासवं तं प्रयोजयेत्॥ १४८ ॥கும்பே⁴ மாஸஸ்தி²தம்ʼ ஜாதமாஸவம்ʼ தம்ʼ ப்ரயோஜயேத்|| 148 ||
ग्रहणीं दीपयत्येव बृंहणः कफपित्तजित्।க்³ரஹணீம்ʼ தீ³பயத்யேவ ப்³ருʼம்ʼஹண꞉ கப²பித்தஜித்|शोथं कुष्ठं किलासं च प्रमेहांश्च प्रणाशयेत्॥ஶோத²ம்ʼ குஷ்ட²ம்ʼ கிலாஸம்ʼ ச ப்ரமேஹாம்ʼஶ்ச ப்ரணாஶயேத்||इति मधूकासवः।இதி மதூ⁴காஸவ꞉|
मधूकपुष्पस्वरसं शृतमर्धक्षयीकृतम्।மதூ⁴கபுஷ்பஸ்வரஸம்ʼ ஶ்ருʼதமர்த⁴க்ஷயீக்ருʼதம்|क्षौद्रपादयुतं शीतं पूर्ववत् सन्निधापयेत्॥ १५० ॥க்ஷௌத்³ரபாத³யுதம்ʼ ஶீதம்ʼ பூர்வவத் ஸந்நிதா⁴பயேத்|| 150 ||
तं पिबन् ग्रहणीदोषाञ्जयेत् सर्वान् हिताशनः।தம்ʼ பிப³ந் க்³ரஹணீதோ³ஷாஞ்ஜயேத் ஸர்வாந் ஹிதாஶந꞉|तद्वद्द्राक्षेक्षुखर्जूरस्वरसानासुतान् पिबेत्॥ १५१ ॥தத்³வத்³த்³ராக்ஷேக்ஷுக²ர்ஜூரஸ்வரஸாநாஸுதாந் பிபே³த்|| 151 ||
प्रस्थौ दुरालभाया द्वौ प्रस्थमामलकस्य च।ப்ரஸ்தௌ² து³ராலபா⁴யா த்³வௌ ப்ரஸ்த²மாமலகஸ்ய ச|दन्तीचित्रकमुष्टी द्वे प्रत्यग्रं चाभयाशतम्॥ १५२ ॥த³ந்தீசித்ரகமுஷ்டீ த்³வே ப்ரத்யக்³ரம்ʼ சாப⁴யாஶதம்|| 152 ||
चतुर्द्रोणेऽम्भसः पक्त्वा शीतं द्रोणावशेषितम्।சதுர்த்³ரோணே(அ)ம்ப⁴ஸ꞉ பக்த்வா ஶீதம்ʼ த்³ரோணாவஶேஷிதம்|सगुडद्विशतं पूतं मधुनः कुडवायुतम्॥ १५३ ॥ஸகு³ட³த்³விஶதம்ʼ பூதம்ʼ மது⁴ந꞉ குட³வாயுதம்|| 153 ||
तद्वत् प्रियङ्गोः पिप्पल्या विडङ्गानां च चूर्णितैः।தத்³வத் ப்ரியங்கோ³꞉ பிப்பல்யா விட³ங்கா³நாம்ʼ ச சூர்ணிதை꞉|कुडवैर्घृतकुम्भस्थं पक्षाज्जातं ततः पिबेत्॥ १५४ ॥குட³வைர்க்⁴ருʼதகும்ப⁴ஸ்த²ம்ʼ பக்ஷாஜ்ஜாதம்ʼ தத꞉ பிபே³த்|| 154 ||
ग्रहणीपाण्डुरोगार्शःकुष्ठवीसर्पमेहनुत्।க்³ரஹணீபாண்டு³ரோகா³ர்ஶ꞉குஷ்ட²வீஸர்பமேஹநுத்|स्वरवर्णकरश्चैष रक्तपित्तकफापहः॥ஸ்வரவர்ணகரஶ்சைஷ ரக்தபித்தகபா²பஹ꞉||इति दुरालभासवः।இதி து³ராலபா⁴ஸவ꞉|
हरिद्रा पञ्चमूले द्वे वीरर्षभकजीवकम्।ஹரித்³ரா பஞ்சமூலே த்³வே வீரர்ஷப⁴கஜீவகம்|एषां पञ्चपलान् भागांश्चतुर्द्रोणेऽम्भसः पचेत्॥ १५६ ॥ஏஷாம்ʼ பஞ்சபலாந் பா⁴கா³ம்ʼஶ்சதுர்த்³ரோணே(அ)ம்ப⁴ஸ꞉ பசேத்|| 156 ||
द्रोणशेषे रसे पूते गुडस्य द्विशतं भिषक्।த்³ரோணஶேஷே ரஸே பூதே கு³ட³ஸ்ய த்³விஶதம்ʼ பி⁴ஷக்|चूर्णितान् कुडवार्धांशान् प्रक्षिपेच्च समाक्षिकान्॥ १५७ ॥சூர்ணிதாந் குட³வார்தா⁴ம்ʼஶாந் ப்ரக்ஷிபேச்ச ஸமாக்ஷிகாந்|| 157 ||
प्रियङ्गुमुस्तमञ्जिष्ठाविडङ्गमधुकप्लवान्।ப்ரியங்கு³முஸ்தமஞ்ஜிஷ்டா²விட³ங்க³மது⁴கப்லவாந்|लोध्रं शाबरकं चैव मासार्धस्थं पिबेत्तु तम्॥ १५८ ॥லோத்⁴ரம்ʼ ஶாப³ரகம்ʼ சைவ மாஸார்த⁴ஸ்த²ம்ʼ பிபே³த்து தம்|| 158 ||
एष मूलासवः सिद्धो दीपनो रक्तपित्तजित्।ஏஷ மூலாஸவ꞉ ஸித்³தோ⁴ தீ³பநோ ரக்தபித்தஜித்|आनाहकफहृद्रोगपाण्डुरोगाङ्गसादनुत्॥ஆநாஹகப²ஹ்ருʼத்³ரோக³பாண்டு³ரோகா³ங்க³ஸாத³நுத்||इति मूलासवः।இதி மூலாஸவ꞉|
प्रास्थिकं पिप्पलीं पिष्ट्वा गुडं मध्यं बिभीतकात्।ப்ராஸ்தி²கம்ʼ பிப்பலீம்ʼ பிஷ்ட்வா கு³ட³ம்ʼ மத்⁴யம்ʼ பி³பீ⁴தகாத்|उदकप्रस्थसंयुक्तं यवपल्ले निधापयेत्॥ १६० ॥உத³கப்ரஸ்த²ஸம்ʼயுக்தம்ʼ யவபல்லே நிதா⁴பயேத்|| 160 ||
तस्मात् पलं सुजातात्तु सलिलाञ्जलिसंयुतम्।தஸ்மாத் பலம்ʼ ஸுஜாதாத்து ஸலிலாஞ்ஜலிஸம்ʼயுதம்|पिबेत्पिण्डासवो ह्येष रोगानीकविनाशनः॥ १६१ ॥பிபே³த்பிண்டா³ஸவோ ஹ்யேஷ ரோகா³நீகவிநாஶந꞉|| 161 ||
स्वस्थोऽप्येनं पिबेन्मासं नरः स्निग्धरसाशनः।ஸ்வஸ்தோ²(அ)ப்யேநம்ʼ பிபே³ந்மாஸம்ʼ நர꞉ ஸ்நிக்³த⁴ரஸாஶந꞉|इच्छंस्तेषामनुत्पत्तिं रोगाणां येऽत्र कीर्तिताः॥இச்ச²ம்ʼஸ்தேஷாமநுத்பத்திம்ʼ ரோகா³ணாம்ʼ யே(அ)த்ர கீர்திதா꞉||इति पिण्डासवः।இதி பிண்டா³ஸவ꞉|
नवे पिप्पलिमध्वाक्ते कलसेऽगुरुधूपिते।நவே பிப்பலிமத்⁴வாக்தே கலஸே(அ)கு³ருதூ⁴பிதே|मध्वाढकं जलसमं चूर्णानीमानि दापयेत्॥ १६३ ॥மத்⁴வாட⁴கம்ʼ ஜலஸமம்ʼ சூர்ணாநீமாநி தா³பயேத்|| 163 ||
कुडवार्धं विडङ्गानां पिप्पल्याः कुडवं तथा।குட³வார்த⁴ம்ʼ விட³ங்கா³நாம்ʼ பிப்பல்யா꞉ குட³வம்ʼ ததா²|चरुर्थिकांशां त्वक्क्षीरीं केशरं मरिचानि च॥ १६४ ॥சருர்தி²காம்ʼஶாம்ʼ த்வக்க்ஷீரீம்ʼ கேஶரம்ʼ மரிசாநி ச|| 164 ||
त्वगेलापत्रकशटीक्रमुकातिविषाघनान्।த்வகே³லாபத்ரகஶடீக்ரமுகாதிவிஷாக⁴நாந்|हरेण्वेल्वालुतेजोह्वापिप्पलीमूलचित्रकान्॥ १६५ ॥ஹரேண்வேல்வாலுதேஜோஹ்வாபிப்பலீமூலசித்ரகாந்|| 165 ||
कार्षिकांस्तत् स्थितं मासमत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्।கார்ஷிகாம்ʼஸ்தத் ஸ்தி²தம்ʼ மாஸமத ஊர்த்⁴வம்ʼ ப்ரயோஜயேத்|मन्दं संदीपयत्यग्निं करोति विषमं समम्॥ १६६ ॥மந்த³ம்ʼ ஸம்ʼதீ³பயத்யக்³நிம்ʼ கரோதி விஷமம்ʼ ஸமம்|| 166 ||
हृत्पाण्डुग्रहणीरोगकुष्ठार्शःश्वयथुज्वरान्।ஹ்ருʼத்பாண்டு³க்³ரஹணீரோக³குஷ்டா²ர்ஶ꞉ஶ்வயது²ஜ்வராந்|वातश्लेष्मामयांश्चान्यान्मध्वरिष्टो व्यपोहति॥வாதஶ்லேஷ்மாமயாம்ʼஶ்சாந்யாந்மத்⁴வரிஷ்டோ வ்யபோஹதி||इति मध्वरिष्टः।இதி மத்⁴வரிஷ்ட꞉|
समूलां पिप्पलीं क्षारौ द्वौ पञ्च लवणानि च।ஸமூலாம்ʼ பிப்பலீம்ʼ க்ஷாரௌ த்³வௌ பஞ்ச லவணாநி ச|मातुलुङ्गाभयारास्नाशटीमरिचनागरम्॥ १६८ ॥மாதுலுங்கா³ப⁴யாராஸ்நாஶடீமரிசநாக³ரம்|| 168 ||
कृत्वा समांशं तच्चूर्णं पिबेत् प्रातः सुखाम्बुना।க்ருʼத்வா ஸமாம்ʼஶம்ʼ தச்சூர்ணம்ʼ பிபே³த் ப்ராத꞉ ஸுகா²ம்பு³நா|श्लैष्मिके ग्रहणीदोषे बलवर्णाग्निवर्धनम्॥ १६९ ॥ஶ்லைஷ்மிகே க்³ரஹணீதோ³ஷே ப³லவர்ணாக்³நிவர்த⁴நம்|| 169 ||
एतैरेवौषधैः सिद्धं सर्पिः पेयं समारुते।ஏதைரேவௌஷதை⁴꞉ ஸித்³த⁴ம்ʼ ஸர்பி꞉ பேயம்ʼ ஸமாருதே|गौल्मिके षट्पलं प्रोक्तं भल्लातकघृतं च यत्॥ १७० ॥கௌ³ல்மிகே ஷட்பலம்ʼ ப்ரோக்தம்ʼ ப⁴ல்லாதகக்⁴ருʼதம்ʼ ச யத்|| 170 ||
बिडं कालोत्थलवणं सर्जिकायवशूकजम्।பி³ட³ம்ʼ காலோத்த²லவணம்ʼ ஸர்ஜிகாயவஶூகஜம்|सप्तलां कण्टकारीं च चित्रकं चेति दाहयेत्॥ १७१ ॥ஸப்தலாம்ʼ கண்டகாரீம்ʼ ச சித்ரகம்ʼ சேதி தா³ஹயேத்|| 171 ||
सप्तकृत्वः स्रुतस्यास्य क्षारस्य द्व्याढकेन तु।ஸப்தக்ருʼத்வ꞉ ஸ்ருதஸ்யாஸ்ய க்ஷாரஸ்ய த்³வ்யாட⁴கேந து|आढकं सर्पिषः पक्त्वा पिबेदग्निविवर्धनम्॥ஆட⁴கம்ʼ ஸர்பிஷ꞉ பக்த்வா பிபே³த³க்³நிவிவர்த⁴நம்||इति क्षारघृतम्।இதி க்ஷாரக்⁴ருʼதம்|
समूलां पिप्पलीं पाठां चव्येन्द्रयवनागरम्।ஸமூலாம்ʼ பிப்பலீம்ʼ பாடா²ம்ʼ சவ்யேந்த்³ரயவநாக³ரம்|चित्रकातिविषे हिङ्गु श्वदंष्ट्रां कटुरोहिणीम्॥ १७३ ॥சித்ரகாதிவிஷே ஹிங்கு³ ஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ராம்ʼ கடுரோஹிணீம்|| 173 ||
वचां च कार्षिकं पञ्चलवणानां पलानि च।வசாம்ʼ ச கார்ஷிகம்ʼ பஞ்சலவணாநாம்ʼ பலாநி ச|दध्नः प्रस्थद्वये तैलसर्पिषोः कुडवद्वये॥ १७४ ॥த³த்⁴ந꞉ ப்ரஸ்த²த்³வயே தைலஸர்பிஷோ꞉ குட³வத்³வயே|| 174 ||
खण्डीकृतानि निष्क्वाथ्य शनैरन्तर्गते रसे।க²ண்டீ³க்ருʼதாநி நிஷ்க்வாத்²ய ஶநைரந்தர்க³தே ரஸே|अन्तर्धूमं ततो दग्ध्वा चूर्णं कृत्वा घृताप्लुतम्॥ १७५ ॥அந்தர்தூ⁴மம்ʼ ததோ த³க்³த்⁴வா சூர்ணம்ʼ க்ருʼத்வா க்⁴ருʼதாப்லுதம்|| 175 ||
पिबेत् पाणितलं तस्मिञ्जीर्णे स्यान्मधुराशनः।பிபே³த் பாணிதலம்ʼ தஸ்மிஞ்ஜீர்ணே ஸ்யாந்மது⁴ராஶந꞉|वातश्लेष्मामयान्सर्वान्हन्याद्विषगरांश्च सः॥ १७६ ॥வாதஶ்லேஷ்மாமயாந்ஸர்வாந்ஹந்யாத்³விஷக³ராம்ʼஶ்ச ஸ꞉|| 176 ||
भल्लातकं त्रिकटुकं त्रिफलां लवणत्रयम्।ப⁴ல்லாதகம்ʼ த்ரிகடுகம்ʼ த்ரிப²லாம்ʼ லவணத்ரயம்|अन्तर्धूमं द्विपलिकं गोपुरीषाग्निना दहेत्॥ १७७ ॥அந்தர்தூ⁴மம்ʼ த்³விபலிகம்ʼ கோ³புரீஷாக்³நிநா த³ஹேத்|| 177 ||
स क्षारः सर्पिषा पीतो भोज्ये वाऽप्यवचूर्णितः।ஸ க்ஷார꞉ ஸர்பிஷா பீதோ போ⁴ஜ்யே வா(அ)ப்யவசூர்ணித꞉|हृत्पाण्डुग्रहणीदोषगुल्मोदावर्तशूलनुत्॥ १७८ ॥ஹ்ருʼத்பாண்டு³க்³ரஹணீதோ³ஷகு³ல்மோதா³வர்தஶூலநுத்|| 178 ||
दुरालभां करञ्जौ द्वौ सप्तपर्णं सवत्सकम्।து³ராலபா⁴ம்ʼ கரஞ்ஜௌ த்³வௌ ஸப்தபர்ணம்ʼ ஸவத்ஸகம்|षड्ग्रन्थां मदनं मूर्वां पाठामारग्वधं तथा॥ १७९ ॥ஷட்³க்³ரந்தா²ம்ʼ மத³நம்ʼ மூர்வாம்ʼ பாடா²மாரக்³வத⁴ம்ʼ ததா²|| 179 ||
गोमूत्रेण समांशानि कृत्वा चूर्णानि दाहयेत्।கோ³மூத்ரேண ஸமாம்ʼஶாநி க்ருʼத்வா சூர்ணாநி தா³ஹயேத்|दग्ध्वा च तं पिबेत् क्षारं ग्रहणीबलवर्धनम्॥ १८० ॥த³க்³த்⁴வா ச தம்ʼ பிபே³த் க்ஷாரம்ʼ க்³ரஹணீப³லவர்த⁴நம்|| 180 ||
भूनिम्बं रोहिणीं तिक्तां पटोलं निम्बपर्पटम्।பூ⁴நிம்ப³ம்ʼ ரோஹிணீம்ʼ திக்தாம்ʼ படோலம்ʼ நிம்ப³பர்படம்|दहेन्माहिषमूत्रेण क्षार एषोऽग्निवर्धनः॥ १८१ ॥த³ஹேந்மாஹிஷமூத்ரேண க்ஷார ஏஷோ(அ)க்³நிவர்த⁴ந꞉|| 181 ||
द्वे हरिद्रे वचा कुष्ठं चित्रकः कटुरोहिणी।த்³வே ஹரித்³ரே வசா குஷ்ட²ம்ʼ சித்ரக꞉ கடுரோஹிணீ|मुस्तं च बस्तमूत्रेण दहेत् क्षारोऽग्निवर्धनः॥ १८२ ॥முஸ்தம்ʼ ச ப³ஸ்தமூத்ரேண த³ஹேத் க்ஷாரோ(அ)க்³நிவர்த⁴ந꞉|| 182 ||
चतुष्पलं सुधाकाण्डात्त्रिपलं लवणत्रयात्।சதுஷ்பலம்ʼ ஸுதா⁴காண்டா³த்த்ரிபலம்ʼ லவணத்ரயாத்|वार्ताकीकुडवं चार्कादष्टौ द्वे चित्रकात् पले॥ १८३ ॥வார்தாகீகுட³வம்ʼ சார்காத³ஷ்டௌ த்³வே சித்ரகாத் பலே|| 183 ||
दग्धानि वार्ताकुरसे गुटिका भोजनोत्तराः।த³க்³தா⁴நி வார்தாகுரஸே கு³டிகா போ⁴ஜநோத்தரா꞉|भुक्तं भुक्तं पचन्त्याशु कासश्वासार्शसां हिताः॥ १८४ ॥பு⁴க்தம்ʼ பு⁴க்தம்ʼ பசந்த்யாஶு காஸஶ்வாஸார்ஶஸாம்ʼ ஹிதா꞉|| 184 ||
विसूचिकाप्रतिश्यायहृद्रोगशमनाश्च ताः।விஸூசிகாப்ரதிஶ்யாயஹ்ருʼத்³ரோக³ஶமநாஶ்ச தா꞉|इत्येषा क्षारगुटिका कृष्णात्रेयेण कीर्तिता॥இத்யேஷா க்ஷாரகு³டிகா க்ருʼஷ்ணாத்ரேயேண கீர்திதா||इति क्षारगुडिका।இதி க்ஷாரகு³டி³கா|
वत्सकातिविषे पाठां दुःस्पर्शां हिङ्गु चित्रकम्।வத்ஸகாதிவிஷே பாடா²ம்ʼ து³꞉ஸ்பர்ஶாம்ʼ ஹிங்கு³ சித்ரகம்|चूर्णीकृत्य पलाशाग्रक्षारे मूत्रस्रुते पचेत्॥ १८६ ॥சூர்ணீக்ருʼத்ய பலாஶாக்³ரக்ஷாரே மூத்ரஸ்ருதே பசேத்|| 186 ||
आयसे भाजने सान्द्रात्तस्मात् कोलं सुखाम्बुना।ஆயஸே பா⁴ஜநே ஸாந்த்³ராத்தஸ்மாத் கோலம்ʼ ஸுகா²ம்பு³நா|मद्यैर्वा ग्रहणीदोषशोथार्शःपाण्डुमान् पिबेत्॥மத்³யைர்வா க்³ரஹணீதோ³ஷஶோதா²ர்ஶ꞉பாண்டு³மாந் பிபே³த்||इति चतुर्थक्षारः।இதி சதுர்த²க்ஷார꞉|
त्रिफलां कटभीं चव्यं बिल्वमध्यमयोरजः।த்ரிப²லாம்ʼ கடபீ⁴ம்ʼ சவ்யம்ʼ பி³ல்வமத்⁴யமயோரஜ꞉|रोहिणीं कटुकां मुस्तं कुष्ठं पाठां च हिङ्गु च॥ १८८ ॥ரோஹிணீம்ʼ கடுகாம்ʼ முஸ்தம்ʼ குஷ்ட²ம்ʼ பாடா²ம்ʼ ச ஹிங்கு³ ச|| 188 ||
मधुकं मुष्ककयवक्षारौ त्रिकटुकं वचाम्।மது⁴கம்ʼ முஷ்ககயவக்ஷாரௌ த்ரிகடுகம்ʼ வசாம்|विडङ्गं पिप्पलीमूलं स्वर्जिकां निम्बचित्रकौ॥ १८९ ॥விட³ங்க³ம்ʼ பிப்பலீமூலம்ʼ ஸ்வர்ஜிகாம்ʼ நிம்ப³சித்ரகௌ|| 189 ||
मूर्वाजमोदेन्द्रयवान् गुडूचीं देवदारु च।மூர்வாஜமோதே³ந்த்³ரயவாந் கு³டூ³சீம்ʼ தே³வதா³ரு ச|कार्षिकं लवणानां च पञ्चानां पलिकान्पृथक्॥ १९० ॥கார்ஷிகம்ʼ லவணாநாம்ʼ ச பஞ்சாநாம்ʼ பலிகாந்ப்ருʼத²க்|| 190 ||
भागान् दध्नि त्रिकुडवे घृततैलेन मूर्च्छितम्।பா⁴கா³ந் த³த்⁴நி த்ரிகுட³வே க்⁴ருʼததைலேந மூர்ச்சி²தம்|अन्तर्धूमं शनैर्दग्ध्वा तस्मात् पाणितलं पिबेत्॥ १९१ ॥அந்தர்தூ⁴மம்ʼ ஶநைர்த³க்³த்⁴வா தஸ்மாத் பாணிதலம்ʼ பிபே³த்|| 191 ||
सर्पिषा कफवातार्शोग्रहणीपाण्डुरोगवान्।ஸர்பிஷா கப²வாதார்ஶோக்³ரஹணீபாண்டு³ரோக³வாந்|प्लीहमूत्रग्रहश्वासहिक्काकासक्रिमिज्वरान्॥ १९२ ॥ப்லீஹமூத்ரக்³ரஹஶ்வாஸஹிக்காகாஸக்ரிமிஜ்வராந்|| 192 ||
शोषातिसारौ श्वयथुं प्रमेहानाहहृद्ग्रहान्।ஶோஷாதிஸாரௌ ஶ்வயது²ம்ʼ ப்ரமேஹாநாஹஹ்ருʼத்³க்³ரஹாந்|हन्यात् सर्वविषं चैव क्षारोऽग्निजननो वरः॥ १९३ ॥ஹந்யாத் ஸர்வவிஷம்ʼ சைவ க்ஷாரோ(அ)க்³நிஜநநோ வர꞉|| 193 ||
जीर्णे रसैर्वा मधुरैरश्नीयात् पयसाऽपि वा।ஜீர்ணே ரஸைர்வா மது⁴ரைரஶ்நீயாத் பயஸா(அ)பி வா|इति पञ्चमक्षारः।இதி பஞ்சமக்ஷார꞉|त्रिदोषे विधिविद्वैद्यः पञ्च कर्माणि कारयेत्॥ १९४ ॥த்ரிதோ³ஷே விதி⁴வித்³வைத்³ய꞉ பஞ்ச கர்மாணி காரயேத்|| 194 ||
घृतक्षारासवारिष्टान् दद्याच्चाग्निविवर्धनान्।க்⁴ருʼதக்ஷாராஸவாரிஷ்டாந் த³த்³யாச்சாக்³நிவிவர்த⁴நாந்|क्रिया या चानिलादीनां निर्दिष्टा ग्रहणीं प्रति॥ १९५ ॥க்ரியா யா சாநிலாதீ³நாம்ʼ நிர்தி³ஷ்டா க்³ரஹணீம்ʼ ப்ரதி|| 195 ||
व्यत्यासात्तां समस्तां वा कुर्याद्दोषविशेषवित्।வ்யத்யாஸாத்தாம்ʼ ஸமஸ்தாம்ʼ வா குர்யாத்³தோ³ஷவிஶேஷவித்|स्नेहनं स्वेदनं शुद्धिर्लङ्घनं दीपनं च यत्॥ १९६ ॥ஸ்நேஹநம்ʼ ஸ்வேத³நம்ʼ ஶுத்³தி⁴ர்லங்க⁴நம்ʼ தீ³பநம்ʼ ச யத்|| 196 ||
चूर्णानि लवणक्षारमध्वरिष्टसुरासवाः।சூர்ணாநி லவணக்ஷாரமத்⁴வரிஷ்டஸுராஸவா꞉|विविधास्तक्रयोगाश्च दीपनानां च सर्पिषाम्॥ १९७ ॥விவிதா⁴ஸ்தக்ரயோகா³ஶ்ச தீ³பநாநாம்ʼ ச ஸர்பிஷாம்|| 197 ||
ग्रहणीरोगिभिः सेव्याः, क्रियां चावस्थिकीं शृणु।க்³ரஹணீரோகி³பி⁴꞉ ஸேவ்யா꞉, க்ரியாம்ʼ சாவஸ்தி²கீம்ʼ ஶ்ருʼணு|ष्ठीवनं श्लैष्मिके रूक्षं दीपनं तिक्तसंयुतम्॥ १९८ ॥ஷ்டீ²வநம்ʼ ஶ்லைஷ்மிகே ரூக்ஷம்ʼ தீ³பநம்ʼ திக்தஸம்ʼயுதம்|| 198 ||
सकृद्रूक्षं सकृत्स्निग्धं कृशे बहुकफे हितम्।ஸக்ருʼத்³ரூக்ஷம்ʼ ஸக்ருʼத்ஸ்நிக்³த⁴ம்ʼ க்ருʼஶே ப³ஹுகபே² ஹிதம்|परीक्ष्यामं शरीरस्य दीपनं स्नेहसंयुतम्॥ १९९ ॥பரீக்ஷ்யாமம்ʼ ஶரீரஸ்ய தீ³பநம்ʼ ஸ்நேஹஸம்ʼயுதம்|| 199 ||
दीपनं बहुपित्तस्य तिक्तं मधुरसंयुतम्।தீ³பநம்ʼ ப³ஹுபித்தஸ்ய திக்தம்ʼ மது⁴ரஸம்ʼயுதம்|बहुवातस्य तु स्नेहलवणाम्लयुतं हितम्॥ २०० ॥ப³ஹுவாதஸ்ய து ஸ்நேஹலவணாம்லயுதம்ʼ ஹிதம்|| 200 ||
सन्धुक्षति तथा वह्निरेषां विधिवदिन्धनैः।ஸந்து⁴க்ஷதி ததா² வஹ்நிரேஷாம்ʼ விதி⁴வதி³ந்த⁴நை꞉|स्नेहमेव परं विद्याद्दुर्बलानलदीपनम्॥ २०१ ॥ஸ்நேஹமேவ பரம்ʼ வித்³யாத்³து³ர்ப³லாநலதீ³பநம்|| 201 ||
नालं स्नेहसमिद्धस्य शमायान्नं सुगुर्वपि।நாலம்ʼ ஸ்நேஹஸமித்³த⁴ஸ்ய ஶமாயாந்நம்ʼ ஸுகு³ர்வபி|मन्दाग्निरविपक्वं तु पुरीषं योऽतिसार्यते॥ २०२ ॥மந்தா³க்³நிரவிபக்வம்ʼ து புரீஷம்ʼ யோ(அ)திஸார்யதே|| 202 ||
दीपनीयौषधैर्युक्तां घृतमात्रां पिबेत्तु सः।தீ³பநீயௌஷதை⁴ர்யுக்தாம்ʼ க்⁴ருʼதமாத்ராம்ʼ பிபே³த்து ஸ꞉|तया समानः पवनः प्रसन्नो मार्गमास्थितः॥ २०३ ॥தயா ஸமாந꞉ பவந꞉ ப்ரஸந்நோ மார்க³மாஸ்தி²த꞉|| 203 ||
अग्नेः समीपचारित्वादाशु प्रकुरुते बलम्।அக்³நே꞉ ஸமீபசாரித்வாதா³ஶு ப்ரகுருதே ப³லம்|काठिन्याद्यः पुरीषं तु कृच्छ्रान्मुञ्चति मानवः॥ २०४ ॥காடி²ந்யாத்³ய꞉ புரீஷம்ʼ து க்ருʼச்ச்²ராந்முஞ்சதி மாநவ꞉|| 204 ||
सघृतं लवणैर्युक्तं नरोऽन्नावग्रहं पिबेत्।ஸக்⁴ருʼதம்ʼ லவணைர்யுக்தம்ʼ நரோ(அ)ந்நாவக்³ரஹம்ʼ பிபே³த்|रौक्ष्यान्मन्दे पिबेत्सर्पिस्तैलं वा दीपनैर्युतम्॥ २०५ ॥ரௌக்ஷ்யாந்மந்தே³ பிபே³த்ஸர்பிஸ்தைலம்ʼ வா தீ³பநைர்யுதம்|| 205 ||
अतिस्नेहात्तु मन्देऽग्नौ चूर्णारिष्टासवा हिताः।அதிஸ்நேஹாத்து மந்தே³(அ)க்³நௌ சூர்ணாரிஷ்டாஸவா ஹிதா꞉|भिन्ने गुदोपलेपात्तु मले तैलसुरासवाः॥ २०६ ॥பி⁴ந்நே கு³தோ³பலேபாத்து மலே தைலஸுராஸவா꞉|| 206 ||
उदावर्तात्तु मन्देऽग्नौ निरूहाः स्नेहबस्तयः।உதா³வர்தாத்து மந்தே³(அ)க்³நௌ நிரூஹா꞉ ஸ்நேஹப³ஸ்தய꞉|दोषवृद्ध्या तु मन्देऽग्नौ शुद्धो दोषविधिं चरेत्॥ २०७ ॥தோ³ஷவ்ருʼத்³த்⁴யா து மந்தே³(அ)க்³நௌ ஶுத்³தோ⁴ தோ³ஷவிதி⁴ம்ʼ சரேத்|| 207 ||
व्याधियुक्तस्य मन्दे तु सर्पिरेवाग्निदीपनम्।வ்யாதி⁴யுக்தஸ்ய மந்தே³ து ஸர்பிரேவாக்³நிதீ³பநம்|उपवासाच्च मन्देऽग्नौ यवागूभिः पिबेद्घृतम्॥ २०८ ॥உபவாஸாச்ச மந்தே³(அ)க்³நௌ யவாகூ³பி⁴꞉ பிபே³த்³க்⁴ருʼதம்|| 208 ||
अन्नावपीडितं बल्यं दीपनं बृंहणं च तत्।அந்நாவபீடி³தம்ʼ ப³ல்யம்ʼ தீ³பநம்ʼ ப்³ருʼம்ʼஹணம்ʼ ச தத்|दीर्घकालप्रसङ्गात्तु क्षामक्षीणकृशान्नरान्॥ २०९ ॥தீ³ர்க⁴காலப்ரஸங்கா³த்து க்ஷாமக்ஷீணக்ருʼஶாந்நராந்|| 209 ||
प्रसहानां रसैः साम्लैर्भोजयेत् पिशिताशिनाम्।ப்ரஸஹாநாம்ʼ ரஸை꞉ ஸாம்லைர்போ⁴ஜயேத் பிஶிதாஶிநாம்|लघु, तीक्ष्णोष्णशोधित्वाद्दीपयन्त्याशु तेऽनलम्॥ २१० ॥லகு⁴, தீக்ஷ்ணோஷ்ணஶோதி⁴த்வாத்³தீ³பயந்த்யாஶு தே(அ)நலம்|| 210 ||
मांसोपचितमांसत्वात्तथाऽऽशुतरबृंहणाः।மாம்ʼஸோபசிதமாம்ʼஸத்வாத்ததா²(அ)(அ)ஶுதரப்³ருʼம்ʼஹணா꞉|नाभोजनेन कायाग्निर्दीप्यते नातिभोजनात्॥ २११ ॥நாபோ⁴ஜநேந காயாக்³நிர்தீ³ப்யதே நாதிபோ⁴ஜநாத்|| 211 ||
यथा निरिन्धनो वह्निरल्पो वाऽतीन्धनावृतः।யதா² நிரிந்த⁴நோ வஹ்நிரல்போ வா(அ)தீந்த⁴நாவ்ருʼத꞉|स्नेहान्नविधिभिश्चित्रैश्चूर्णारिष्टसुरासवैः॥ २१२ ॥ஸ்நேஹாந்நவிதி⁴பி⁴ஶ்சித்ரைஶ்சூர்ணாரிஷ்டஸுராஸவை꞉|| 212 ||
सम्यक्प्रयुक्तैर्भिषजा बलमग्नेः प्रवर्धते।ஸம்யக்ப்ரயுக்தைர்பி⁴ஷஜா ப³லமக்³நே꞉ ப்ரவர்த⁴தே|यथा हि सारदार्वग्निः स्थिरः संतिष्ठते चिरम्॥ २१३ ॥யதா² ஹி ஸாரதா³ர்வக்³நி꞉ ஸ்தி²ர꞉ ஸம்ʼதிஷ்ட²தே சிரம்|| 213 ||
स्नेहान्नविधिभिस्तद्वदन्तरग्निर्भवेत् स्थिरः।ஸ்நேஹாந்நவிதி⁴பி⁴ஸ்தத்³வத³ந்தரக்³நிர்ப⁴வேத் ஸ்தி²ர꞉|हितं जीर्णे मितं चाश्नंश्चिरमारोग्यमश्नुते॥ २१४ ॥ஹிதம்ʼ ஜீர்ணே மிதம்ʼ சாஶ்நம்ʼஶ்சிரமாரோக்³யமஶ்நுதே|| 214 ||
अवैषम्येण धातूनामग्निवृद्धौ यतेत ना।அவைஷம்யேண தா⁴தூநாமக்³நிவ்ருʼத்³தௌ⁴ யதேத நா|समैर्दोषैः समो मध्ये देहस्योष्माऽग्निसंस्थितः॥ २१५ ॥ஸமைர்தோ³ஷை꞉ ஸமோ மத்⁴யே தே³ஹஸ்யோஷ்மா(அ)க்³நிஸம்ʼஸ்தி²த꞉|| 215 ||
पचत्यन्नं तदारोग्यपुष्ट्यायुर्बलवृद्धये।பசத்யந்நம்ʼ ததா³ரோக்³யபுஷ்ட்யாயுர்ப³லவ்ருʼத்³த⁴யே|दोषैर्मन्दोऽतिवृद्धो वा विषमैर्जनयेद्गदान्॥ २१६ ॥தோ³ஷைர்மந்தோ³(அ)திவ்ருʼத்³தோ⁴ வா விஷமைர்ஜநயேத்³க³தா³ந்|| 216 ||
वाच्यं मन्दस्य तत्रोक्तमतिवृद्धस्य वक्ष्यते।வாச்யம்ʼ மந்த³ஸ்ய தத்ரோக்தமதிவ்ருʼத்³த⁴ஸ்ய வக்ஷ்யதே|नरे क्षीणकफे पित्तं कुपितं मारुतानुगम्॥ २१७ ॥நரே க்ஷீணகபே² பித்தம்ʼ குபிதம்ʼ மாருதாநுக³ம்|| 217 ||
स्वोष्मणा पावकस्थाने बलमग्नेः प्रयच्छति।ஸ்வோஷ்மணா பாவகஸ்தா²நே ப³லமக்³நே꞉ ப்ரயச்ச²தி|तदा लब्धबलो देहे विरूक्षे सानिलोऽनलः॥ २१८ ॥ததா³ லப்³த⁴ப³லோ தே³ஹே விரூக்ஷே ஸாநிலோ(அ)நல꞉|| 218 ||
परिभूय पचत्यन्नं तैक्ष्ण्यादाशु मुहुर्मुहुः।பரிபூ⁴ய பசத்யந்நம்ʼ தைக்ஷ்ண்யாதா³ஶு முஹுர்முஹு꞉|पक्त्वाऽन्नं स ततो धातूञ्छोणितादीन् पचत्यपि॥ २१९ ॥பக்த்வா(அ)ந்நம்ʼ ஸ ததோ தா⁴தூஞ்சோ²ணிதாதீ³ந் பசத்யபி|| 219 ||
ततो दौर्बल्यमातङ्कान्मृत्युं चोपनयेन्नरम्।ததோ தௌ³ர்ப³ல்யமாதங்காந்ம்ருʼத்யும்ʼ சோபநயேந்நரம்|भुक्तेऽन्ने लभते शान्तिं जीर्णमात्रे प्रताम्यति॥ २२० ॥பு⁴க்தே(அ)ந்நே லப⁴தே ஶாந்திம்ʼ ஜீர்ணமாத்ரே ப்ரதாம்யதி|| 220 ||
तृट्श्वासदाहमूर्च्छाद्या व्याधयोऽत्यग्निसंभवाः।த்ருʼட்ஶ்வாஸதா³ஹமூர்ச்சா²த்³யா வ்யாத⁴யோ(அ)த்யக்³நிஸம்ʼப⁴வா꞉|तमत्यग्निं गुरुस्निग्धशीतैर्मधुरविज्जलैः॥ २२१ ॥தமத்யக்³நிம்ʼ கு³ருஸ்நிக்³த⁴ஶீதைர்மது⁴ரவிஜ்ஜலை꞉|| 221 ||
अन्नपानैर्नयेच्छान्तिं दीप्तमग्निमिवाम्बुभिः।அந்நபாநைர்நயேச்சா²ந்திம்ʼ தீ³ப்தமக்³நிமிவாம்பு³பி⁴꞉|मुहुर्मुहुरजीर्णेऽपि भोज्यान्यस्योपहारयेत्॥ २२२ ॥முஹுர்முஹுரஜீர்ணே(அ)பி போ⁴ஜ்யாந்யஸ்யோபஹாரயேத்|| 222 ||
निरिन्धनोऽन्तरं लब्ध्वा यथैनं न विपादयेत्।நிரிந்த⁴நோ(அ)ந்தரம்ʼ லப்³த்⁴வா யதை²நம்ʼ ந விபாத³யேத்|पायसं कृशरां स्निग्धं पैष्टिकं गुडवैकृतम्॥ २२३ ॥பாயஸம்ʼ க்ருʼஶராம்ʼ ஸ்நிக்³த⁴ம்ʼ பைஷ்டிகம்ʼ கு³ட³வைக்ருʼதம்|| 223 ||
अद्यात्तथौदकानूपपिशितानि भृतानि च।அத்³யாத்ததௌ²த³காநூபபிஶிதாநி ப்⁴ருʼதாநி ச|मत्स्यान्विशेषतः श्लक्ष्णान्स्थिरतोयचरांस्तथा॥ २२४ ॥மத்ஸ்யாந்விஶேஷத꞉ ஶ்லக்ஷ்ணாந்ஸ்தி²ரதோயசராம்ʼஸ்ததா²|| 224 ||
आविकं च भृतं मांसमद्यादत्यग्निनाशनम्।ஆவிகம்ʼ ச ப்⁴ருʼதம்ʼ மாம்ʼஸமத்³யாத³த்யக்³நிநாஶநம்|यवागूं समधूच्छिष्टां घृतं वा क्षुधितः पिबेत्॥ २२५ ॥யவாகூ³ம்ʼ ஸமதூ⁴ச்சி²ஷ்டாம்ʼ க்⁴ருʼதம்ʼ வா க்ஷுதி⁴த꞉ பிபே³த்|| 225 ||
गोधूमचूर्णमन्थं वा व्यधयित्वा सिरां पिबेत्।கோ³தூ⁴மசூர்ணமந்த²ம்ʼ வா வ்யத⁴யித்வா ஸிராம்ʼ பிபே³த்|पयो वा शर्करासर्पिर्जीवनीयौषधैः शृतम्॥ २२६ ॥பயோ வா ஶர்கராஸர்பிர்ஜீவநீயௌஷதை⁴꞉ ஶ்ருʼதம்|| 226 ||
फलानां तैलयोनीनामुत्क्रुञ्चाश्च सशर्कराः।ப²லாநாம்ʼ தைலயோநீநாமுத்க்ருஞ்சாஶ்ச ஸஶர்கரா꞉|मार्दवं जनयन्त्यग्नेः स्निग्धा मांसरसास्तथा॥ २२७ ॥மார்த³வம்ʼ ஜநயந்த்யக்³நே꞉ ஸ்நிக்³தா⁴ மாம்ʼஸரஸாஸ்ததா²|| 227 ||
पिबेच्छीताम्बुना सर्पिर्मधूच्छिष्टेन संयुतम्।பிபே³ச்சீ²தாம்பு³நா ஸர்பிர்மதூ⁴ச்சி²ஷ்டேந ஸம்ʼயுதம்|गोधूमचूर्णं पयसा ससर्पिष्कं पिबेन्नरः॥ २२८ ॥கோ³தூ⁴மசூர்ணம்ʼ பயஸா ஸஸர்பிஷ்கம்ʼ பிபே³ந்நர꞉|| 228 ||
आनूपरससिद्धान् वा त्रीन् स्नेहांस्तैलवर्जितान्।ஆநூபரஸஸித்³தா⁴ந் வா த்ரீந் ஸ்நேஹாம்ʼஸ்தைலவர்ஜிதாந்|पयसा संमितं चापि घनं त्रिस्नेहसंयुतम्॥ २२९ ॥பயஸா ஸம்ʼமிதம்ʼ சாபி க⁴நம்ʼ த்ரிஸ்நேஹஸம்ʼயுதம்|| 229 ||
नरीस्तन्येन संयुक्तां पिबेदौदुम्बरीं त्वचम्।நரீஸ்தந்யேந ஸம்ʼயுக்தாம்ʼ பிபே³தௌ³து³ம்ப³ரீம்ʼ த்வசம்|ताभ्यां वा पायसं सिद्धमद्यादत्यग्निशान्तये॥ २३० ॥தாப்⁴யாம்ʼ வா பாயஸம்ʼ ஸித்³த⁴மத்³யாத³த்யக்³நிஶாந்தயே|| 230 ||
श्यामात्रिवृद्विपक्वं वा पयो दद्याद्विरेचनम्।ஶ்யாமாத்ரிவ்ருʼத்³விபக்வம்ʼ வா பயோ த³த்³யாத்³விரேசநம்|असकृत् पित्तशान्त्यर्थं पायसप्रतिभोजनम्॥ २३१ ॥அஸக்ருʼத் பித்தஶாந்த்யர்த²ம்ʼ பாயஸப்ரதிபோ⁴ஜநம்|| 231 ||
प्रसमीक्ष्य भिषक् प्राज्ञस्तस्मै दद्याद्विधानवित्।ப்ரஸமீக்ஷ்ய பி⁴ஷக் ப்ராஜ்ஞஸ்தஸ்மை த³த்³யாத்³விதா⁴நவித்|यत्किञ्चिन्मधुरं मेद्यं श्लेष्मलं गुरुभोजनम्॥ २३२ ॥யத்கிஞ்சிந்மது⁴ரம்ʼ மேத்³யம்ʼ ஶ்லேஷ்மலம்ʼ கு³ருபோ⁴ஜநம்|| 232 ||
सर्वं तदत्यग्निहितं भुक्त्वा प्रस्वपनं दिवा।ஸர்வம்ʼ தத³த்யக்³நிஹிதம்ʼ பு⁴க்த்வா ப்ரஸ்வபநம்ʼ தி³வா|मेद्यान्यन्नानि योऽत्यग्नावप्रतान्तः समश्नुते॥ २३३ ॥மேத்³யாந்யந்நாநி யோ(அ)த்யக்³நாவப்ரதாந்த꞉ ஸமஶ்நுதே|| 233 ||
न तन्निमित्तं व्यसनं लभते पुष्टिमेव च।ந தந்நிமித்தம்ʼ வ்யஸநம்ʼ லப⁴தே புஷ்டிமேவ ச|कफे वृद्धे जिते पित्ते मारुते चानलः समः॥ २३४ ॥கபே² வ்ருʼத்³தே⁴ ஜிதே பித்தே மாருதே சாநல꞉ ஸம꞉|| 234 ||
समधातोः पचत्यन्नं पुष्ट्यायुर्बलवृद्धये।ஸமதா⁴தோ꞉ பசத்யந்நம்ʼ புஷ்ட்யாயுர்ப³லவ்ருʼத்³த⁴யே|भवन्ति चात्र- पथ्यापथ्यमिहैकत्र भुक्तं समशनं मतम्॥ २३५ ॥ப⁴வந்தி சாத்ர- பத்²யாபத்²யமிஹைகத்ர பு⁴க்தம்ʼ ஸமஶநம்ʼ மதம்|| 235 ||
विषमं बहु वाऽल्पं वाऽप्यप्राप्तातीतकालयोः।விஷமம்ʼ ப³ஹு வா(அ)ல்பம்ʼ வா(அ)ப்யப்ராப்தாதீதகாலயோ꞉|भुक्तं पूर्वान्नशेषे तु पुनरध्यशनं मतम्॥ २३६ ॥பு⁴க்தம்ʼ பூர்வாந்நஶேஷே து புநரத்⁴யஶநம்ʼ மதம்|| 236 ||
त्रीण्यप्येतानि मृत्युं वा घोरान् व्याधीन्सृजन्ति वा।த்ரீண்யப்யேதாநி ம்ருʼத்யும்ʼ வா கோ⁴ராந் வ்யாதீ⁴ந்ஸ்ருʼஜந்தி வா|प्रातराशे त्वजीर्णेऽपि सायमाशो न दुष्यति॥ २३७ ॥ப்ராதராஶே த்வஜீர்ணே(அ)பி ஸாயமாஶோ ந து³ஷ்யதி|| 237 ||
दिवा प्रबुध्यतेऽर्केण हृदयं पुण्डरीकवत्।தி³வா ப்ரபு³த்⁴யதே(அ)ர்கேண ஹ்ருʼத³யம்ʼ புண்ட³ரீகவத்|तस्मिन्विबुद्धे स्रोतांसि स्फुटत्वं यान्ति सर्वशः॥ २३८ ॥தஸ்மிந்விபு³த்³தே⁴ ஸ்ரோதாம்ʼஸி ஸ்பு²டத்வம்ʼ யாந்தி ஸர்வஶ꞉|| 238 ||
व्यायामाच्च विहाराच्च विक्षिप्तत्वाच्च चेतसः।வ்யாயாமாச்ச விஹாராச்ச விக்ஷிப்தத்வாச்ச சேதஸ꞉|न क्लेदमुपगच्छन्ति दिवा तेनास्य धातवः॥ २३९ ॥ந க்லேத³முபக³ச்ச²ந்தி தி³வா தேநாஸ்ய தா⁴தவ꞉|| 239 ||
अक्लिन्नेष्वन्नमासिक्तमन्यत्तेषु न दुष्य्ति।அக்லிந்நேஷ்வந்நமாஸிக்தமந்யத்தேஷு ந து³ஷ்ய்தி|अविदग्ध इव क्षीरे क्षीरमन्यद्विमिश्रितम्॥ २४० ॥அவித³க்³த⁴ இவ க்ஷீரே க்ஷீரமந்யத்³விமிஶ்ரிதம்|| 240 ||
नैव दूष्यति तेनैव समं संपद्यते यथा।நைவ தூ³ஷ்யதி தேநைவ ஸமம்ʼ ஸம்ʼபத்³யதே யதா²|रात्रौ तु हृदये म्लाने संवृतेष्वयनेषु च।ராத்ரௌ து ஹ்ருʼத³யே ம்லாநே ஸம்ʼவ்ருʼதேஷ்வயநேஷு ச|यान्ति कोष्ठे परिक्लेदं संवृते देहधातवः॥ २४१ ॥யாந்தி கோஷ்டே² பரிக்லேத³ம்ʼ ஸம்ʼவ்ருʼதே தே³ஹதா⁴தவ꞉|| 241 ||
क्लेन्नेष्वन्यदपक्वेषु तेष्वासिक्तं प्रदुष्यति।க்லேந்நேஷ்வந்யத³பக்வேஷு தேஷ்வாஸிக்தம்ʼ ப்ரது³ஷ்யதி|विदग्धेषु पयःस्वन्यत् पयस्तप्तमिवार्पितम्॥ २४२ ॥வித³க்³தே⁴ஷு பய꞉ஸ்வந்யத் பயஸ்தப்தமிவார்பிதம்|| 242 ||
नैशेष्वाहारजातेषु नाविपक्वेषु बुद्धिमान्।நைஶேஷ்வாஹாரஜாதேஷு நாவிபக்வேஷு பு³த்³தி⁴மாந்|तस्मादन्यत्समश्नीयात्पालयिष्यन्बलायुषी॥ २४३ ॥தஸ்மாத³ந்யத்ஸமஶ்நீயாத்பாலயிஷ்யந்ப³லாயுஷீ|| 243 ||
तत्र श्लोकाः-தத்ர ஶ்லோகா꞉-अन्तरग्निगुणा देहं यथा धारयते च सः।அந்தரக்³நிகு³ணா தே³ஹம்ʼ யதா² தா⁴ரயதே ச ஸ꞉|यथाऽन्नं पच्यते यांश्च यथाऽऽहरः करोत्यपि॥ २४४ ॥யதா²(அ)ந்நம்ʼ பச்யதே யாம்ʼஶ்ச யதா²(அ)(அ)ஹர꞉ கரோத்யபி|| 244 ||
येऽग्नयो यांश्च पुष्यन्ति यावन्तो ये पचन्ति यान्।யே(அ)க்³நயோ யாம்ʼஶ்ச புஷ்யந்தி யாவந்தோ யே பசந்தி யாந்|रसादीनां क्रमोत्पत्तिर्मलानां तेभ्य एव च॥ २४५ ॥ரஸாதீ³நாம்ʼ க்ரமோத்பத்திர்மலாநாம்ʼ தேப்⁴ய ஏவ ச|| 245 ||
वृष्याणामाशुकृद्धेतुर्धातुकालोद्भवक्रमः।வ்ருʼஷ்யாணாமாஶுக்ருʼத்³தே⁴துர்தா⁴துகாலோத்³ப⁴வக்ரம꞉|रोगैकदेशकृद्धेतुरन्तरग्निर्यथाऽधिकः॥ २४६ ॥ரோகை³கதே³ஶக்ருʼத்³தே⁴துரந்தரக்³நிர்யதா²(அ)தி⁴க꞉|| 246 ||
प्रदुष्यति यथा दुष्टो यान् रोगाञ्जनयत्यपि।ப்ரது³ஷ்யதி யதா² து³ஷ்டோ யாந் ரோகா³ஞ்ஜநயத்யபி|ग्रहणी या यथा यच्च ग्रहणीदोषलक्षणम्॥ २४७ ॥க்³ரஹணீ யா யதா² யச்ச க்³ரஹணீதோ³ஷலக்ஷணம்|| 247 ||
पूर्वरूपं पृथक् चैव व्यञ्जनं सचिकित्सितम्।பூர்வரூபம்ʼ ப்ருʼத²க் சைவ வ்யஞ்ஜநம்ʼ ஸசிகித்ஸிதம்|चतुर्विधस्य निर्दिष्टं तथा चावस्थिकी क्रिया॥ २४८ ॥சதுர்வித⁴ஸ்ய நிர்தி³ஷ்டம்ʼ ததா² சாவஸ்தி²கீ க்ரியா|| 248 ||
जायते च यथाऽत्यग्निर्यच्च तस्य चिकित्सितम्।ஜாயதே ச யதா²(அ)த்யக்³நிர்யச்ச தஸ்ய சிகித்ஸிதம்|उक्तवानिह तत् सर्वं ग्रहणीदोषके मुनिः॥ २४९ ॥உக்தவாநிஹ தத் ஸர்வம்ʼ க்³ரஹணீதோ³ஷகே முநி꞉|| 249 ||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रेऽप्राप्ते दृढबलसंपूरिते चिकित्सास्थाने ग्रहणीचिकित्सितं नाम पञ्चदशोऽध्यायः॥१५॥இத்யக்³நிவேஶக்ருʼதே தந்த்ரே(அ)ப்ராப்தே த்³ருʼட⁴ப³லஸம்ʼபூரிதே சிகித்ஸாஸ்தா²நே க்³ரஹணீசிகித்ஸிதம்ʼ நாம பஞ்சத³ஶோ(அ)த்⁴யாய꞉||15||