अथातः कासचिकित्सितं व्याख्यास्यामः॥ १ ॥அதா²த꞉ காஸசிகித்ஸிதம்ʼ வ்யாக்²யாஸ்யாம꞉|| 1 ||
அத்தியாயம் 18
कासचिकित्सितम्
இந்த நூலின் தமிழ் மொழிபெயர்ப்பு தயாராகிக்கொண்டிருக்கிறது. இப்போதைக்கு மூலமும் அதன் தமிழ் எழுத்துப்பெயர்ப்பும் காட்டப்படுகின்றன. இந்தி மொழிபெயர்ப்புடன் படியுங்கள்
இந்த அத்தியாயத்தில் (அத்தியாயத்தின் சொந்தச் சுருக்கம், ஸ்லோகம் 191)
तत्र श्लोकः-संख्या निमित्तं रूपाणि साध्यासाध्यत्वमेव च।कासानां भेडजं प्रोक्तं गरीयस्त्वं च कासिनः॥
ஸ்லோகம் 191 →மூலத்தின் எந்தச் சொல்லையும் தொடுங்கள் - அதன் பொருள் தோன்றும்.
इति ह स्माह भगवानात्रेयः॥ २ ॥இதி ஹ ஸ்மாஹ ப⁴க³வாநாத்ரேய꞉|| 2 ||
तपसा यशसा धृत्या धिया च परयाऽन्वितः।தபஸா யஶஸா த்⁴ருʼத்யா தி⁴யா ச பரயா(அ)ந்வித꞉|आत्रेयः कासशान्त्यर्थं प्राह सिद्धं चिकित्सितम्॥ ३ ॥ஆத்ரேய꞉ காஸஶாந்த்யர்த²ம்ʼ ப்ராஹ ஸித்³த⁴ம்ʼ சிகித்ஸிதம்|| 3 ||
वातादिजास्त्रयो ये च क्षतजः क्षयजस्तथा।வாதாதி³ஜாஸ்த்ரயோ யே ச க்ஷதஜ꞉ க்ஷயஜஸ்ததா²|पञ्चैते स्युर्नृणां कासा वर्धमानाः क्षयप्रदाः॥ ४ ॥பஞ்சைதே ஸ்யுர்ந்ருʼணாம்ʼ காஸா வர்த⁴மாநா꞉ க்ஷயப்ரதா³꞉|| 4 ||
पूर्वरूपं भवेत्तेषां शूकपूर्णगलास्यता।பூர்வரூபம்ʼ ப⁴வேத்தேஷாம்ʼ ஶூகபூர்ணக³லாஸ்யதா|कण्ठे कण्डूश्च भोज्यानामवरोधश्च जायते॥ ५ ॥கண்டே² கண்டூ³ஶ்ச போ⁴ஜ்யாநாமவரோத⁴ஶ்ச ஜாயதே|| 5 ||
अधःप्रतिहतो वायुरूर्ध्वस्रोतःसमाश्रितः।அத⁴꞉ப்ரதிஹதோ வாயுரூர்த்⁴வஸ்ரோத꞉ஸமாஶ்ரித꞉|उदानभावमापन्नः कण्ठे सक्तस्तथोरसि॥ ६ ॥உதா³நபா⁴வமாபந்ந꞉ கண்டே² ஸக்தஸ்ததோ²ரஸி|| 6 ||
आविश्य शिरसः खानि सर्वाणि प्रतिपूरयन्।ஆவிஶ்ய ஶிரஸ꞉ கா²நி ஸர்வாணி ப்ரதிபூரயந்|आभञ्जन्नाक्षिपन् देहं हनुमन्ये तथाऽक्षिणी॥ ७ ॥ஆப⁴ஞ்ஜந்நாக்ஷிபந் தே³ஹம்ʼ ஹநுமந்யே ததா²(அ)க்ஷிணீ|| 7 ||
नेत्रे पृष्ठमुरःपार्श्वे निर्भुज्य स्तम्भयंस्ततः।நேத்ரே ப்ருʼஷ்ட²முர꞉பார்ஶ்வே நிர்பு⁴ஜ்ய ஸ்தம்ப⁴யம்ʼஸ்தத꞉|शुष्को वा सकफो वाऽपि कसनात्कास उच्यते॥ ८ ॥ஶுஷ்கோ வா ஸகபோ² வா(அ)பி கஸநாத்காஸ உச்யதே|| 8 ||
प्रतिघातविशेषेण तस्य वायोः सरंहसः।ப்ரதிகா⁴தவிஶேஷேண தஸ்ய வாயோ꞉ ஸரம்ʼஹஸ꞉|वेदनाशब्दवैशिष्ट्यं कासानामुपजायते॥ ९ ॥வேத³நாஶப்³த³வைஶிஷ்ட்யம்ʼ காஸாநாமுபஜாயதே|| 9 ||
रूक्षशीतकषायाल्पप्रमितानशनं स्त्रियः।ரூக்ஷஶீதகஷாயால்பப்ரமிதாநஶநம்ʼ ஸ்த்ரிய꞉|वेगधारणमायासो वातकासप्रवर्तकाः॥ १० ॥வேக³தா⁴ரணமாயாஸோ வாதகாஸப்ரவர்தகா꞉|| 10 ||
हृत्पार्श्वोरःशूलस्वरोभेदकरो भृशम्।ஹ்ருʼத்பார்ஶ்வோர꞉ஶூலஸ்வரோபே⁴த³கரோ ப்⁴ருʼஶம்|शुष्कोरश्कण्ठवक्त्रस्य हृष्टलोम्नः प्रताम्यतः॥ ११ ॥ஶுஷ்கோரஶ்கண்ட²வக்த்ரஸ்ய ஹ்ருʼஷ்டலோம்ந꞉ ப்ரதாம்யத꞉|| 11 ||
निर्घोषदैन्यस्तननदौर्बल्यक्षोभमोहकृत्।நிர்கோ⁴ஷதை³ந்யஸ்தநநதௌ³ர்ப³ல்யக்ஷோப⁴மோஹக்ருʼத்|शुष्ककासः कफं शुष्कं कृच्छ्रान्मुक्त्वाऽल्पतां व्रजेत्॥ १२ ॥ஶுஷ்ககாஸ꞉ கப²ம்ʼ ஶுஷ்கம்ʼ க்ருʼச்ச்²ராந்முக்த்வா(அ)ல்பதாம்ʼ வ்ரஜேத்|| 12 ||
स्निग्धाम्ललवणोष्णैश्च भुक्तपीतैः प्रशाम्यति।ஸ்நிக்³தா⁴ம்லலவணோஷ்ணைஶ்ச பு⁴க்தபீதை꞉ ப்ரஶாம்யதி|ऊर्ध्ववातस्य जीर्णेऽन्ने वेगवान्मारुतो भवेत्॥ १३ ॥ஊர்த்⁴வவாதஸ்ய ஜீர்ணே(அ)ந்நே வேக³வாந்மாருதோ ப⁴வேத்|| 13 ||
कटुकोष्णविदाह्यम्लक्षाराणामतिसेवनम्।கடுகோஷ்ணவிதா³ஹ்யம்லக்ஷாராணாமதிஸேவநம்|पित्तकासकरं क्रोधः संतापश्चाग्निसूर्यजः॥ १४ ॥பித்தகாஸகரம்ʼ க்ரோத⁴꞉ ஸம்ʼதாபஶ்சாக்³நிஸூர்யஜ꞉|| 14 ||
पीतनिष्ठीवनाक्षित्वं तिक्तास्यत्वं स्वरामयः।பீதநிஷ்டீ²வநாக்ஷித்வம்ʼ திக்தாஸ்யத்வம்ʼ ஸ்வராமய꞉|उरोधूमायनं तृष्णा दाहो मोहोऽरुचिर्भ्रमः॥ १५ ॥உரோதூ⁴மாயநம்ʼ த்ருʼஷ்ணா தா³ஹோ மோஹோ(அ)ருசிர்ப்⁴ரம꞉|| 15 ||
प्रततं कासमानश्च ज्योतींषीव च पश्यति।ப்ரததம்ʼ காஸமாநஶ்ச ஜ்யோதீம்ʼஷீவ ச பஶ்யதி|श्लेष्माणं पित्तसंसृष्टं निष्ठीवति च पैत्तिके॥ १६ ॥ஶ்லேஷ்மாணம்ʼ பித்தஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டம்ʼ நிஷ்டீ²வதி ச பைத்திகே|| 16 ||
गुर्वभिष्यन्दिमधुरस्निग्धस्वप्नाविचेष्टनैः।கு³ர்வபி⁴ஷ்யந்தி³மது⁴ரஸ்நிக்³த⁴ஸ்வப்நாவிசேஷ்டநை꞉|वृद्धः श्लेष्माऽनिलं रुद्ध्वा कफकासं करोति हि॥ १७ ॥வ்ருʼத்³த⁴꞉ ஶ்லேஷ்மா(அ)நிலம்ʼ ருத்³த்⁴வா கப²காஸம்ʼ கரோதி ஹி|| 17 ||
मन्दाग्नित्वारुचिच्छर्दिपीनसोत्क्लेशगौरवैः।மந்தா³க்³நித்வாருசிச்ச²ர்தி³பீநஸோத்க்லேஶகௌ³ரவை꞉|लोमहर्षास्यमाधुर्यक्लेदसंसदनैर्युतम्॥ १८ ॥லோமஹர்ஷாஸ்யமாது⁴ர்யக்லேத³ஸம்ʼஸத³நைர்யுதம்|| 18 ||
बहुलं मधुरं स्निग्धं निष्ठीवति घनं कफम्।ப³ஹுலம்ʼ மது⁴ரம்ʼ ஸ்நிக்³த⁴ம்ʼ நிஷ்டீ²வதி க⁴நம்ʼ கப²ம்|कासमानो ह्यरुग् वक्षः संपूर्णमिव मन्यते॥ १९ ॥காஸமாநோ ஹ்யருக்³ வக்ஷ꞉ ஸம்ʼபூர்ணமிவ மந்யதே|| 19 ||
अतिव्यवायभाराध्वयुद्धाश्वगजविग्रहैः।அதிவ்யவாயபா⁴ராத்⁴வயுத்³தா⁴ஶ்வக³ஜவிக்³ரஹை꞉|रूक्षस्योरः क्षतं वायुर्गृहीत्वा कासमावहेत्॥ २० ॥ரூக்ஷஸ்யோர꞉ க்ஷதம்ʼ வாயுர்க்³ருʼஹீத்வா காஸமாவஹேத்|| 20 ||
स पूर्वं कासते शुष्कं ततः ष्ठीवेत् सशोणितम्।ஸ பூர்வம்ʼ காஸதே ஶுஷ்கம்ʼ தத꞉ ஷ்டீ²வேத் ஸஶோணிதம்|कण्ठेन रुजताऽत्यर्थं विरुग्णेनेव चोरसा॥ २१ ॥கண்டே²ந ருஜதா(அ)த்யர்த²ம்ʼ விருக்³ணேநேவ சோரஸா|| 21 ||
सूचीभिरिव तीक्ष्णाभिस्तुद्यमानेन शूलिना।ஸூசீபி⁴ரிவ தீக்ஷ்ணாபி⁴ஸ்துத்³யமாநேந ஶூலிநா|दुःखस्पर्शोन शूलेन भेदपीडाभितापिना॥ २२ ॥து³꞉க²ஸ்பர்ஶோந ஶூலேந பே⁴த³பீடா³பி⁴தாபிநா|| 22 ||
पर्वभेदज्वरश्वासतृष्णावैस्वर्यपीडितः।பர்வபே⁴த³ஜ்வரஶ்வாஸத்ருʼஷ்ணாவைஸ்வர்யபீடி³த꞉|पारावत इवाकूजन् कासवेगात्क्षतोद्भवात्॥ २३ ॥பாராவத இவாகூஜந் காஸவேகா³த்க்ஷதோத்³ப⁴வாத்|| 23 ||
विषमासात्म्यभोज्यातिव्यवायाद्वेगनिग्रहात्।விஷமாஸாத்ம்யபோ⁴ஜ்யாதிவ்யவாயாத்³வேக³நிக்³ரஹாத்|घृणिनां शोचतां नॄणां व्यापन्नेऽग्नौ त्रयो मलाः॥ २४ ॥க்⁴ருʼணிநாம்ʼ ஶோசதாம்ʼ ந்ரூʼணாம்ʼ வ்யாபந்நே(அ)க்³நௌ த்ரயோ மலா꞉|| 24 ||
कुपिताः क्षयजं कासं कुर्युर्देहक्षयप्रदम्।குபிதா꞉ க்ஷயஜம்ʼ காஸம்ʼ குர்யுர்தே³ஹக்ஷயப்ரத³ம்|कुर्गन्धं हरितं रक्तं ष्ठीवेत् पूयोपमं कफम्॥ २५ ॥குர்க³ந்த⁴ம்ʼ ஹரிதம்ʼ ரக்தம்ʼ ஷ்டீ²வேத் பூயோபமம்ʼ கப²ம்|| 25 ||
स्थानादुत्कासमानश्च हृदयं मन्यते च्युतम्।ஸ்தா²நாது³த்காஸமாநஶ்ச ஹ்ருʼத³யம்ʼ மந்யதே ச்யுதம்|अकस्मादुष्णशीतार्तो बह्वाशी दुर्बलः कृशः॥ २६ ॥அகஸ்மாது³ஷ்ணஶீதார்தோ ப³ஹ்வாஶீ து³ர்ப³ல꞉ க்ருʼஶ꞉|| 26 ||
स्निग्धाच्छमुखवर्णत्व श्रीमद्दर्शनलोचनः।ஸ்நிக்³தா⁴ச்ச²முக²வர்ணத்வ ஶ்ரீமத்³த³ர்ஶநலோசந꞉|पाणिपादतलैः श्लक्ष्णैः सततासूयको घृणी॥ २७ ॥பாணிபாத³தலை꞉ ஶ்லக்ஷ்ணை꞉ ஸததாஸூயகோ க்⁴ருʼணீ|| 27 ||
ज्वरो मिश्राकृतिस्तस्य पार्श्वरुक् पीनसोऽरुचिः।ஜ்வரோ மிஶ்ராக்ருʼதிஸ்தஸ்ய பார்ஶ்வருக் பீநஸோ(அ)ருசி꞉|भिन्नसंहतवर्चस्त्वं स्वरभेदोऽनिमित्ततः॥ २८ ॥பி⁴ந்நஸம்ʼஹதவர்சஸ்த்வம்ʼ ஸ்வரபே⁴தோ³(அ)நிமித்தத꞉|| 28 ||
इत्येष क्षयजः कासः क्षीणानां देहनाशनः।இத்யேஷ க்ஷயஜ꞉ காஸ꞉ க்ஷீணாநாம்ʼ தே³ஹநாஶந꞉|साध्यो बलवतां वा स्याद्याप्यस्त्वेवं क्षतोत्थितः॥ २९ ॥ஸாத்⁴யோ ப³லவதாம்ʼ வா ஸ்யாத்³யாப்யஸ்த்வேவம்ʼ க்ஷதோத்தி²த꞉|| 29 ||
नवौ कदाचित् सिध्येतामेतौ पादगुणान्वितौ।நவௌ கதா³சித் ஸித்⁴யேதாமேதௌ பாத³கு³ணாந்விதௌ|स्थविराणां जराकासः सर्वो याप्यः प्रकीर्तितः॥ ३० ॥ஸ்த²விராணாம்ʼ ஜராகாஸ꞉ ஸர்வோ யாப்ய꞉ ப்ரகீர்தித꞉|| 30 ||
त्रीन्साध्यान्साधयेत्पूर्वान् पथ्यैर्याप्यांश्च यापयेत्।த்ரீந்ஸாத்⁴யாந்ஸாத⁴யேத்பூர்வாந் பத்²யைர்யாப்யாம்ʼஶ்ச யாபயேத்|चिकित्सामत ऊर्ध्वं तु शृणु कासनिबर्हिणीम्॥ ३१ ॥சிகித்ஸாமத ஊர்த்⁴வம்ʼ து ஶ்ருʼணு காஸநிப³ர்ஹிணீம்|| 31 ||
रूक्षस्यानिलजं कासमादौ स्नेहैरुपाचरेत्।ரூக்ஷஸ்யாநிலஜம்ʼ காஸமாதௌ³ ஸ்நேஹைருபாசரேத்|सर्पिर्भिर्बस्तिभिः पेयायूषक्षीररसादिभिः॥ ३२ ॥ஸர்பிர்பி⁴ர்ப³ஸ்திபி⁴꞉ பேயாயூஷக்ஷீரரஸாதி³பி⁴꞉|| 32 ||
वातघ्नसिद्धैः स्नेहाद्यैर्धूमैर्लेहैश्च युक्तितः।வாதக்⁴நஸித்³தை⁴꞉ ஸ்நேஹாத்³யைர்தூ⁴மைர்லேஹைஶ்ச யுக்தித꞉|अभ्यङ्गैः परिषेकैश्च स्निग्धैः स्वेदैश्च बुद्धिमान्॥ ३३ ॥அப்⁴யங்கை³꞉ பரிஷேகைஶ்ச ஸ்நிக்³தை⁴꞉ ஸ்வேதை³ஶ்ச பு³த்³தி⁴மாந்|| 33 ||
बस्तिभिर्बद्धविड्वातं शुष्कोर्धृवं चोर्ध्वभक्तिकैः।ப³ஸ்திபி⁴ர்ப³த்³த⁴விட்³வாதம்ʼ ஶுஷ்கோர்த்⁴ருʼவம்ʼ சோர்த்⁴வப⁴க்திகை꞉|घृतैः सपित्तं सकफं जयेत् स्नेहविरेचनैः॥ ३४ ॥க்⁴ருʼதை꞉ ஸபித்தம்ʼ ஸகப²ம்ʼ ஜயேத் ஸ்நேஹவிரேசநை꞉|| 34 ||
कण्टकारीगुडूचीभ्यां पृथक् त्रिंशत्पलाद्रसे।கண்டகாரீகு³டூ³சீப்⁴யாம்ʼ ப்ருʼத²க் த்ரிம்ʼஶத்பலாத்³ரஸே|प्रस्थः सिद्धो घृताद्वातकासनुद्वह्निदीपनः॥ப்ரஸ்த²꞉ ஸித்³தோ⁴ க்⁴ருʼதாத்³வாதகாஸநுத்³வஹ்நிதீ³பந꞉||इति कण्टकारीघृतम्।இதி கண்டகாரீக்⁴ருʼதம்|
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः।பிப்பலீபிப்பலீமூலசவ்யசித்ரகநாக³ரை꞉|धान्यपाठावचारास्नायष्ट्याह्वक्षारहिङ्गुभिः॥ ३६ ॥தா⁴ந்யபாடா²வசாராஸ்நாயஷ்ட்யாஹ்வக்ஷாரஹிங்கு³பி⁴꞉|| 36 ||
कोलमात्रैर्घृतप्रस्थाद्दशमूलीरसाढके।கோலமாத்ரைர்க்⁴ருʼதப்ரஸ்தா²த்³த³ஶமூலீரஸாட⁴கே|सिद्धाच्चतुर्थिकां पीत्वा पेयामण्डं पिबेदनु॥ ३७ ॥ஸித்³தா⁴ச்சதுர்தி²காம்ʼ பீத்வா பேயாமண்ட³ம்ʼ பிபே³த³நு|| 37 ||
तच्छ्वासकासहृत्पार्श्वग्रहणीदोषगुल्मनुत्।தச்ச்²வாஸகாஸஹ்ருʼத்பார்ஶ்வக்³ரஹணீதோ³ஷகு³ல்மநுத்|पिप्पल्याद्यं घृतं चैतदात्रेयेण प्रकीर्तितम्॥பிப்பல்யாத்³யம்ʼ க்⁴ருʼதம்ʼ சைததா³த்ரேயேண ப்ரகீர்திதம்||इति पिप्पल्यादिघृतम्।இதி பிப்பல்யாதி³க்⁴ருʼதம்|
त्र्यूषणं त्रिफलां द्राक्षां काश्मर्याणि परूषकम्।த்ர்யூஷணம்ʼ த்ரிப²லாம்ʼ த்³ராக்ஷாம்ʼ காஶ்மர்யாணி பரூஷகம்|द्वे पाठे देवदार्वृद्धिं स्वगुप्तां चित्रकं शटीम्॥ ३९ ॥த்³வே பாடே² தே³வதா³ர்வ்ருʼத்³தி⁴ம்ʼ ஸ்வகு³ப்தாம்ʼ சித்ரகம்ʼ ஶடீம்|| 39 ||
ब्राह्मीं तामलकीं मेदां काकनासां शतावरीम्।ப்³ராஹ்மீம்ʼ தாமலகீம்ʼ மேதா³ம்ʼ காகநாஸாம்ʼ ஶதாவரீம்|त्रिकण्टकं विदारीं च पिष्ट्वा कर्षसमं घृतात्॥ ४० ॥த்ரிகண்டகம்ʼ விதா³ரீம்ʼ ச பிஷ்ட்வா கர்ஷஸமம்ʼ க்⁴ருʼதாத்|| 40 ||
प्रस्थं चतुर्गुणे क्षीरे सिद्धं कासहरं पिबेत्।ப்ரஸ்த²ம்ʼ சதுர்கு³ணே க்ஷீரே ஸித்³த⁴ம்ʼ காஸஹரம்ʼ பிபே³த்|ज्वरगुल्मारुचिप्लीहशिरोहृत्पार्श्वशूलनुत्॥ ४१ ॥ஜ்வரகு³ல்மாருசிப்லீஹஶிரோஹ்ருʼத்பார்ஶ்வஶூலநுத்|| 41 ||
कामलार्शोऽनिलाष्ठीलाक्षतशोषक्षयापहम्।காமலார்ஶோ(அ)நிலாஷ்டீ²லாக்ஷதஶோஷக்ஷயாபஹம்|त्र्यूषणं नाम विख्यातमेतद्घृतमनुत्तमम्॥த்ர்யூஷணம்ʼ நாம விக்²யாதமேதத்³க்⁴ருʼதமநுத்தமம்||इति त्र्यूषणाद्यं घृतम्।இதி த்ர்யூஷணாத்³யம்ʼ க்⁴ருʼதம்|
द्रोणेऽपां साधयेद्रास्नां दशमूलीं शतावरीम्।த்³ரோணே(அ)பாம்ʼ ஸாத⁴யேத்³ராஸ்நாம்ʼ த³ஶமூலீம்ʼ ஶதாவரீம்|पलिकां माणिकांशांस्तु कुलत्थान्बदरान्यवान्॥ ४३ ॥பலிகாம்ʼ மாணிகாம்ʼஶாம்ʼஸ்து குலத்தா²ந்ப³த³ராந்யவாந்|| 43 ||
तुलार्धं चाजमांसस्य पादशेषेण तेन च।துலார்த⁴ம்ʼ சாஜமாம்ʼஸஸ்ய பாத³ஶேஷேண தேந ச|घृताढकं समक्षीरं जीवनीयैः पलोन्मितैः॥ ४४ ॥க்⁴ருʼதாட⁴கம்ʼ ஸமக்ஷீரம்ʼ ஜீவநீயை꞉ பலோந்மிதை꞉|| 44 ||
सिद्धं तद्दशभिः कल्कैर्नस्यपानानुवासनैः।ஸித்³த⁴ம்ʼ தத்³த³ஶபி⁴꞉ கல்கைர்நஸ்யபாநாநுவாஸநை꞉|समीक्ष्य वातरोगेषु यथावस्थं प्रयोजयेत्॥ ४५ ॥ஸமீக்ஷ்ய வாதரோகே³ஷு யதா²வஸ்த²ம்ʼ ப்ரயோஜயேத்|| 45 ||
पञ्चकासान् शिरःकम्पं शूलं वङ्क्षणयोनिजम्।பஞ்சகாஸாந் ஶிர꞉கம்பம்ʼ ஶூலம்ʼ வங்க்ஷணயோநிஜம்|सर्वाङ्गैकाङ्गरोगांश्च सप्लीहोर्ध्वानिलाञ्जयेत्॥ஸர்வாங்கை³காங்க³ரோகா³ம்ʼஶ்ச ஸப்லீஹோர்த்⁴வாநிலாஞ்ஜயேத்||इति रास्नाघृतम्।இதி ராஸ்நாக்⁴ருʼதம்|
विडङ्गं नागरं रास्ना पिप्पली हिङ्गु सैन्धवम्।விட³ங்க³ம்ʼ நாக³ரம்ʼ ராஸ்நா பிப்பலீ ஹிங்கு³ ஸைந்த⁴வம்|भार्गी क्षारश्च तच्चूर्णं पिबेद्वा घृतमात्रया॥ ४७ ॥பா⁴ர்கீ³ க்ஷாரஶ்ச தச்சூர்ணம்ʼ பிபே³த்³வா க்⁴ருʼதமாத்ரயா|| 47 ||
सकफेऽनिलजे कासे श्वासहिक्काहताग्निषु।ஸகபே²(அ)நிலஜே காஸே ஶ்வாஸஹிக்காஹதாக்³நிஷு|द्वौ क्षारौ पञ्चकोलानि पञ्चव लवणानि च॥ ४८ ॥த்³வௌ க்ஷாரௌ பஞ்சகோலாநி பஞ்சவ லவணாநி ச|| 48 ||
शटीनागरकोदीच्यकल्कं वा वस्त्रगालितम्।ஶடீநாக³ரகோதீ³ச்யகல்கம்ʼ வா வஸ்த்ரகா³லிதம்|पाययेत घृतोन्मिश्रं वातकासनिबर्हणम्॥ ४९ ॥பாயயேத க்⁴ருʼதோந்மிஶ்ரம்ʼ வாதகாஸநிப³ர்ஹணம்|| 49 ||
दुरालभां शटीं द्राक्षां शृङ्गवेरं सितोपलाम्।து³ராலபா⁴ம்ʼ ஶடீம்ʼ த்³ராக்ஷாம்ʼ ஶ்ருʼங்க³வேரம்ʼ ஸிதோபலாம்|लिह्यात् कर्कटशृङ्गीं च कासे तैलेन वातजे॥ ५० ॥லிஹ்யாத் கர்கடஶ்ருʼங்கீ³ம்ʼ ச காஸே தைலேந வாதஜே|| 50 ||
दुःस्पर्शां पिप्पलीं मुस्तं भार्गीं कर्कटकीं शटीम्।து³꞉ஸ்பர்ஶாம்ʼ பிப்பலீம்ʼ முஸ்தம்ʼ பா⁴ர்கீ³ம்ʼ கர்கடகீம்ʼ ஶடீம்|पुराणगुडतैलाभ्यां चूर्णितं वाऽपि लेहयेत्॥ ५१ ॥புராணகு³ட³தைலாப்⁴யாம்ʼ சூர்ணிதம்ʼ வா(அ)பி லேஹயேத்|| 51 ||
विडङ्गं सैन्धवं कुष्ठं व्योषं हिङ्गु मनःशिलाम्।விட³ங்க³ம்ʼ ஸைந்த⁴வம்ʼ குஷ்ட²ம்ʼ வ்யோஷம்ʼ ஹிங்கு³ மந꞉ஶிலாம்|मधुसर्पिर्युतं कासहिक्काश्वासं जयेल्लिहन्॥ ५२ ॥மது⁴ஸர்பிர்யுதம்ʼ காஸஹிக்காஶ்வாஸம்ʼ ஜயேல்லிஹந்|| 52 ||
चित्रकं पिप्पलीमूलं व्योषं हिङ्गु दुरालभाम्।சித்ரகம்ʼ பிப்பலீமூலம்ʼ வ்யோஷம்ʼ ஹிங்கு³ து³ராலபா⁴ம்|शटीं पुष्करमूलं च श्रेयसीं सुरसां वचाम्॥ ५३ ॥ஶடீம்ʼ புஷ்கரமூலம்ʼ ச ஶ்ரேயஸீம்ʼ ஸுரஸாம்ʼ வசாம்|| 53 ||
भार्गीं छिन्नरुहां रास्नां शृङ्गीं द्राक्षां च कार्षिकान्।பா⁴ர்கீ³ம்ʼ சி²ந்நருஹாம்ʼ ராஸ்நாம்ʼ ஶ்ருʼங்கீ³ம்ʼ த்³ராக்ஷாம்ʼ ச கார்ஷிகாந்|कल्कानर्धतुलाक्वाथे निदिग्ध्याः पलविंशतिम्॥ ५४ ॥கல்காநர்த⁴துலாக்வாதே² நிதி³க்³த்⁴யா꞉ பலவிம்ʼஶதிம்|| 54 ||
दत्त्वा मत्स्यण्डिकायाश्च घृताच्च कुडवं पचेत्।த³த்த்வா மத்ஸ்யண்டி³காயாஶ்ச க்⁴ருʼதாச்ச குட³வம்ʼ பசேத்|सिद्धं शीतं पृथक् क्षौद्रपिप्पलीकुडवान्वितम्॥ ५५ ॥ஸித்³த⁴ம்ʼ ஶீதம்ʼ ப்ருʼத²க் க்ஷௌத்³ரபிப்பலீகுட³வாந்விதம்|| 55 ||
चतुष्पलं तुगाक्षीर्याश्चूर्णितं तत्र दापयेत्।சதுஷ்பலம்ʼ துகா³க்ஷீர்யாஶ்சூர்ணிதம்ʼ தத்ர தா³பயேத்|लेहयेत् कासहृद्रोगश्वासगुल्मनिवारणम्॥லேஹயேத் காஸஹ்ருʼத்³ரோக³ஶ்வாஸகு³ல்மநிவாரணம்||इति चित्रकादिलेहः।இதி சித்ரகாதி³லேஹ꞉|
दशमूलीं स्वयङ्गुप्तां शङ्खपुष्पीं शटीं बलाम्।த³ஶமூலீம்ʼ ஸ்வயங்கு³ப்தாம்ʼ ஶங்க²புஷ்பீம்ʼ ஶடீம்ʼ ப³லாம்|हस्तिपिप्पल्यपामार्गपिप्पलीमूलचित्रकान्॥ ५७ ॥ஹஸ்திபிப்பல்யபாமார்க³பிப்பலீமூலசித்ரகாந்|| 57 ||
भार्गीं पुष्करमूलं च द्विपलांशं यवाढकम्।பா⁴ர்கீ³ம்ʼ புஷ்கரமூலம்ʼ ச த்³விபலாம்ʼஶம்ʼ யவாட⁴கம்|हरीतकीशतं चैकं जले पञ्चाढके पचेत्॥ ५८ ॥ஹரீதகீஶதம்ʼ சைகம்ʼ ஜலே பஞ்சாட⁴கே பசேத்|| 58 ||
यवैः स्विन्नैः कषायं तं पूतं तच्चाभयाशतम्।யவை꞉ ஸ்விந்நை꞉ கஷாயம்ʼ தம்ʼ பூதம்ʼ தச்சாப⁴யாஶதம்|पचेद्गुडतुलां दत्त्वा कुडवं च पृथग्घृतात्॥ ५९ ॥பசேத்³கு³ட³துலாம்ʼ த³த்த்வா குட³வம்ʼ ச ப்ருʼத²க்³க்⁴ருʼதாத்|| 59 ||
तैलात् सपिप्पलीचूर्णात् सिद्धशीते च माक्षिकात्।தைலாத் ஸபிப்பலீசூர்ணாத் ஸித்³த⁴ஶீதே ச மாக்ஷிகாத்|लिह्याद्द्वे चाभये नित्यमतः खादेद्रसायनात्॥ ६० ॥லிஹ்யாத்³த்³வே சாப⁴யே நித்யமத꞉ கா²தே³த்³ரஸாயநாத்|| 60 ||
तद्वलीपलितं हन्ति वर्णायुर्बलवर्धनम्।தத்³வலீபலிதம்ʼ ஹந்தி வர்ணாயுர்ப³லவர்த⁴நம்|पञ्चकासान् क्षयं श्वासं हिक्कां च विषमज्वरम्॥ ६१ ॥பஞ்சகாஸாந் க்ஷயம்ʼ ஶ்வாஸம்ʼ ஹிக்காம்ʼ ச விஷமஜ்வரம்|| 61 ||
हन्यात्तथाऽर्शोग्रहणीहृद्रोगारुचिपीनसान्।ஹந்யாத்ததா²(அ)ர்ஶோக்³ரஹணீஹ்ருʼத்³ரோகா³ருசிபீநஸாந்|अगस्त्यविहितं श्रेष्ठं रसायनमिदं शुभम्॥அக³ஸ்த்யவிஹிதம்ʼ ஶ்ரேஷ்ட²ம்ʼ ரஸாயநமித³ம்ʼ ஶுப⁴ம்||इत्यगस्त्यहरीतकी।இத்யக³ஸ்த்யஹரீதகீ|
सैन्धवं पिप्पलीं भार्गीं शृङ्गवेरं दुरालभाम्।ஸைந்த⁴வம்ʼ பிப்பலீம்ʼ பா⁴ர்கீ³ம்ʼ ஶ்ருʼங்க³வேரம்ʼ து³ராலபா⁴ம்|दाडिमाम्लेन कोष्णेन भार्गीनागरमम्बुना॥ ६३ ॥தா³டி³மாம்லேந கோஷ்ணேந பா⁴ர்கீ³நாக³ரமம்பு³நா|| 63 ||
पिबेत् खदिरसारं वा मदिरादधिमस्तुभिः।பிபே³த் க²தி³ரஸாரம்ʼ வா மதி³ராத³தி⁴மஸ்துபி⁴꞉|अथवा पिप्पलीकल्कं घृतभृष्टं ससैन्धवम्॥ ६४ ॥அத²வா பிப்பலீகல்கம்ʼ க்⁴ருʼதப்⁴ருʼஷ்டம்ʼ ஸஸைந்த⁴வம்|| 64 ||
शिरसः पीडने स्रावे नासाया हृदि ताम्यति।ஶிரஸ꞉ பீட³நே ஸ்ராவே நாஸாயா ஹ்ருʼதி³ தாம்யதி|कासप्रतिश्यायवतां धूमं वैद्यः प्रयोजयेत्॥ ६५ ॥காஸப்ரதிஶ்யாயவதாம்ʼ தூ⁴மம்ʼ வைத்³ய꞉ ப்ரயோஜயேத்|| 65 ||
दशाङ्गुलोन्मितां नाडीमथवाऽष्टाङ्गुलोन्मिताम्।த³ஶாங்கு³லோந்மிதாம்ʼ நாடீ³மத²வா(அ)ஷ்டாங்கு³லோந்மிதாம்|शरावसंपुटच्छिद्रे कृत्वा जिह्मां विचक्षणः॥ ६६ ॥ஶராவஸம்ʼபுடச்சி²த்³ரே க்ருʼத்வா ஜிஹ்மாம்ʼ விசக்ஷண꞉|| 66 ||
वैरेचनं मुखेनैव कासवान् धूममापिबेत्।வைரேசநம்ʼ முகே²நைவ காஸவாந் தூ⁴மமாபிபே³த்|तमुरः केवलं प्राप्तं मुखेनैवोद्वमेत् पुनः॥ ६७ ॥தமுர꞉ கேவலம்ʼ ப்ராப்தம்ʼ முகே²நைவோத்³வமேத் புந꞉|| 67 ||
स ह्यस्य तैक्ष्ण्याद्विच्छिद्य श्लेष्माणमुरसि स्थितम्।ஸ ஹ்யஸ்ய தைக்ஷ்ண்யாத்³விச்சி²த்³ய ஶ்லேஷ்மாணமுரஸி ஸ்தி²தம்|निष्कृष्य शमयेत् कासं वातश्लेष्मसमुद्भवम्॥ ६८ ॥நிஷ்க்ருʼஷ்ய ஶமயேத் காஸம்ʼ வாதஶ்லேஷ்மஸமுத்³ப⁴வம்|| 68 ||
मनःशिलालमधुकमांसीमुस्तेङ्गुदैः पिबेत्।மந꞉ஶிலாலமது⁴கமாம்ʼஸீமுஸ்தேங்கு³தை³꞉ பிபே³த்|धूमं तस्यानु च क्षीरं सुखोष्णं सगुडं पिबेत्॥ ६९ ॥தூ⁴மம்ʼ தஸ்யாநு ச க்ஷீரம்ʼ ஸுகோ²ஷ்ணம்ʼ ஸகு³ட³ம்ʼ பிபே³த்|| 69 ||
एष कासान् पृथग्दोषसन्निपातसमुद्भवान्।ஏஷ காஸாந் ப்ருʼத²க்³தோ³ஷஸந்நிபாதஸமுத்³ப⁴வாந்|धूमो हन्यादसंसिद्धानन्यैर्योगशतैरपि॥ ७० ॥தூ⁴மோ ஹந்யாத³ஸம்ʼஸித்³தா⁴நந்யைர்யோக³ஶதைரபி|| 70 ||
प्रपौण्डरीकं मधुकं शार्ङ्गेष्टां समनःशिलाम्।ப்ரபௌண்ட³ரீகம்ʼ மது⁴கம்ʼ ஶார்ங்கே³ஷ்டாம்ʼ ஸமந꞉ஶிலாம்|मरिचं पिप्पलीं द्राक्षामेलां सुरसमञ्जरीम्॥ ७१ ॥மரிசம்ʼ பிப்பலீம்ʼ த்³ராக்ஷாமேலாம்ʼ ஸுரஸமஞ்ஜரீம்|| 71 ||
कृत्वा वर्तीं पिबेद्धूमं क्षौमचेलानुवर्तिताम्।க்ருʼத்வா வர்தீம்ʼ பிபே³த்³தூ⁴மம்ʼ க்ஷௌமசேலாநுவர்திதாம்|घृताक्तामनु च क्षीरं गुडोदकमथापि वा॥ ७२ ॥க்⁴ருʼதாக்தாமநு ச க்ஷீரம்ʼ கு³டோ³த³கமதா²பி வா|| 72 ||
मनःशिलैलामरिचक्षाराञ्जनकुटन्नटैः।மந꞉ஶிலைலாமரிசக்ஷாராஞ்ஜநகுடந்நடை꞉|वंशलेखनसेव्यालक्षौमलक्तकरोहिषैः॥ ७३ ॥வம்ʼஶலேக²நஸேவ்யாலக்ஷௌமலக்தகரோஹிஷை꞉|| 73 ||
पूर्वकल्पेन धूमोऽयं सानुपानो विधीयते।பூர்வகல்பேந தூ⁴மோ(அ)யம்ʼ ஸாநுபாநோ விதீ⁴யதே|मनःशिलाले तद्वच्च पिप्पलीनागरैः सह॥ ७४ ॥மந꞉ஶிலாலே தத்³வச்ச பிப்பலீநாக³ரை꞉ ஸஹ|| 74 ||
त्वगैङ्गुदी बृहत्यौ द्वे तालमूली मनःशिला।த்வகை³ங்கு³தீ³ ப்³ருʼஹத்யௌ த்³வே தாலமூலீ மந꞉ஶிலா|कार्पासास्थ्यश्वगन्धा च धूमः कासविनाशनः॥ ७५ ॥கார்பாஸாஸ்த்²யஶ்வக³ந்தா⁴ ச தூ⁴ம꞉ காஸவிநாஶந꞉|| 75 ||
ग्राम्यानूपौदकैः शालियवगोधूमषष्टिकान्।க்³ராம்யாநூபௌத³கை꞉ ஶாலியவகோ³தூ⁴மஷஷ்டிகாந்|रसैर्माषात्मगुप्तानां यूषैर्वा भोजयेद्धितान्॥ ७६ ॥ரஸைர்மாஷாத்மகு³ப்தாநாம்ʼ யூஷைர்வா போ⁴ஜயேத்³தி⁴தாந்|| 76 ||
यवानीपिप्पलीबिल्वमध्यनागरचित्रकैः।யவாநீபிப்பலீபி³ல்வமத்⁴யநாக³ரசித்ரகை꞉|रास्नाजाजीपृथक्पर्णीपलाशशटिपौष्करैः॥ ७७ ॥ராஸ்நாஜாஜீப்ருʼத²க்பர்ணீபலாஶஶடிபௌஷ்கரை꞉|| 77 ||
स्निग्धाम्ललवणां सिद्धां पेयामनिलजे पिबेत्।ஸ்நிக்³தா⁴ம்லலவணாம்ʼ ஸித்³தா⁴ம்ʼ பேயாமநிலஜே பிபே³த்|कटीहृत्पार्श्वकोष्ठार्तिश्वासहिक्काप्रणाशिनीम्॥ ७८ ॥கடீஹ்ருʼத்பார்ஶ்வகோஷ்டா²ர்திஶ்வாஸஹிக்காப்ரணாஶிநீம்|| 78 ||
दशमूलरसे तद्वत्पञ्चकोलगुडान्विताम्।த³ஶமூலரஸே தத்³வத்பஞ்சகோலகு³டா³ந்விதாம்|सिद्धां समतिलां दद्यात्क्षीरे वाऽपि ससैन्धवाम्॥ ७९ ॥ஸித்³தா⁴ம்ʼ ஸமதிலாம்ʼ த³த்³யாத்க்ஷீரே வா(அ)பி ஸஸைந்த⁴வாம்|| 79 ||
मात्स्यकौक्कुटवाराहैरामिषैर्वा घृतान्विताम्।மாத்ஸ்யகௌக்குடவாராஹைராமிஷைர்வா க்⁴ருʼதாந்விதாம்|सिद्धां ससैन्धवां पेयां वातकासी पिबेन्नरः॥ ८० ॥ஸித்³தா⁴ம்ʼ ஸஸைந்த⁴வாம்ʼ பேயாம்ʼ வாதகாஸீ பிபே³ந்நர꞉|| 80 ||
वास्तुको वायसीशाकं मूलकं सुनिषण्णकम्।வாஸ்துகோ வாயஸீஶாகம்ʼ மூலகம்ʼ ஸுநிஷண்ணகம்|स्नेहास्तैलादयो भक्ष्याः क्षीरेक्षुरसगौडिकाः॥ ८१ ॥ஸ்நேஹாஸ்தைலாத³யோ ப⁴க்ஷ்யா꞉ க்ஷீரேக்ஷுரஸகௌ³டி³கா꞉|| 81 ||
दध्यारनालाम्लफलप्रसन्नापानमेव च।த³த்⁴யாரநாலாம்லப²லப்ரஸந்நாபாநமேவ ச|शस्यते वातकासे तु स्वाद्वम्ललवणानि च॥ஶஸ்யதே வாதகாஸே து ஸ்வாத்³வம்லலவணாநி ச||इति वातकासचिकित्सा।இதி வாதகாஸசிகித்ஸா|
पैत्तिके सकफे कासे वमनं सर्पिषा हितम्।பைத்திகே ஸகபே² காஸே வமநம்ʼ ஸர்பிஷா ஹிதம்|तथा मदनकाश्मर्यमधुकक्कथितैर्जलैः॥ ८३ ॥ததா² மத³நகாஶ்மர்யமது⁴கக்கதி²தைர்ஜலை꞉|| 83 ||
यष्ट्याह्वफलकल्कैर्वा विदारीक्षुरसायुतैः।யஷ்ட்யாஹ்வப²லகல்கைர்வா விதா³ரீக்ஷுரஸாயுதை꞉|हृतदोषस्ततः शीतं मधुरं च क्रमं भजेत्॥ ८४ ॥ஹ்ருʼததோ³ஷஸ்தத꞉ ஶீதம்ʼ மது⁴ரம்ʼ ச க்ரமம்ʼ ப⁴ஜேத்|| 84 ||
पैत्ते तनुकफे कासे त्रिवृतां मधुरैर्युताम्।பைத்தே தநுகபே² காஸே த்ரிவ்ருʼதாம்ʼ மது⁴ரைர்யுதாம்|दद्याद्घनकफे तिक्तैर्विरेकार्थे युतां भिषक्॥ ८५ ॥த³த்³யாத்³க⁴நகபே² திக்தைர்விரேகார்தே² யுதாம்ʼ பி⁴ஷக்|| 85 ||
स्निग्धशीतस्तनुकफे रूक्षशीतः कफे घने।ஸ்நிக்³த⁴ஶீதஸ்தநுகபே² ரூக்ஷஶீத꞉ கபே² க⁴நே|क्रमः कार्यः परं भोज्यैः स्नेहैर्लेहैश्च शस्यते॥ ८६ ॥க்ரம꞉ கார்ய꞉ பரம்ʼ போ⁴ஜ்யை꞉ ஸ்நேஹைர்லேஹைஶ்ச ஶஸ்யதே|| 86 ||
शृङ्गाटकं पद्मबीजं नीलीसाराणि पिप्पली।ஶ்ருʼங்கா³டகம்ʼ பத்³மபீ³ஜம்ʼ நீலீஸாராணி பிப்பலீ|पिप्पलीमुस्तयष्ट्याह्वद्राक्षामूर्वामहौषधम्॥ ८७ ॥பிப்பலீமுஸ்தயஷ்ட்யாஹ்வத்³ராக்ஷாமூர்வாமஹௌஷத⁴ம்|| 87 ||
लाजाऽमृतफला द्राक्षा त्वक्क्षीरी पिप्पली सिता।லாஜா(அ)ம்ருʼதப²லா த்³ராக்ஷா த்வக்க்ஷீரீ பிப்பலீ ஸிதா|पिप्पलीपद्मकद्राक्षा बृहत्याश्च फलाद्रसः॥ ८८ ॥பிப்பலீபத்³மகத்³ராக்ஷா ப்³ருʼஹத்யாஶ்ச ப²லாத்³ரஸ꞉|| 88 ||
खर्जूरं पिप्पली वांशी श्वदंष्ट्रा चेति पञ्च ते।க²ர்ஜூரம்ʼ பிப்பலீ வாம்ʼஶீ ஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ரா சேதி பஞ்ச தே|घृतक्षौद्रयुता लेहाः श्लोकार्धैः पित्तकासिनाम्॥ ८९ ॥க்⁴ருʼதக்ஷௌத்³ரயுதா லேஹா꞉ ஶ்லோகார்தை⁴꞉ பித்தகாஸிநாம்|| 89 ||
शर्कराचन्दनद्राक्षामधुधात्रीफलोत्पलैः।ஶர்கராசந்த³நத்³ராக்ஷாமது⁴தா⁴த்ரீப²லோத்பலை꞉|पैत्ते, समुस्तमरिचः सकफे, सघृतोऽनिले॥ ९० ॥பைத்தே, ஸமுஸ்தமரிச꞉ ஸகபே², ஸக்⁴ருʼதோ(அ)நிலே|| 90 ||
मृद्वीकार्धशतं त्रिंशत्पिप्पलीः शर्करापलम्।ம்ருʼத்³வீகார்த⁴ஶதம்ʼ த்ரிம்ʼஶத்பிப்பலீ꞉ ஶர்கராபலம்|लेहयेन्मधुना गोर्वा क्षीरपं च शकृद्रसम्॥ ९१ ॥லேஹயேந்மது⁴நா கோ³ர்வா க்ஷீரபம்ʼ ச ஶக்ருʼத்³ரஸம்|| 91 ||
त्वगेलाव्योषमृद्वीकापिप्पलीमूलपौष्करैः।த்வகே³லாவ்யோஷம்ருʼத்³வீகாபிப்பலீமூலபௌஷ்கரை꞉|लाजामुस्तशटीरास्नाधात्रीफलबिभीतकैः॥ ९२ ॥லாஜாமுஸ்தஶடீராஸ்நாதா⁴த்ரீப²லபி³பீ⁴தகை꞉|| 92 ||
शर्कराक्षौद्रसर्पिर्भिर्लेहः कासविनाशनः।ஶர்கராக்ஷௌத்³ரஸர்பிர்பி⁴ர்லேஹ꞉ காஸவிநாஶந꞉|श्वासं हिक्कां क्षयं चैव हृद्रोगं च प्रणाशयेत्॥ ९३ ॥ஶ்வாஸம்ʼ ஹிக்காம்ʼ க்ஷயம்ʼ சைவ ஹ்ருʼத்³ரோக³ம்ʼ ச ப்ரணாஶயேத்|| 93 ||
पिप्पल्यामलकं द्राक्षां लाक्षां लाजां सितोपलाम्।பிப்பல்யாமலகம்ʼ த்³ராக்ஷாம்ʼ லாக்ஷாம்ʼ லாஜாம்ʼ ஸிதோபலாம்|क्षीरे पक्त्वा घनं शीतं लिह्यात् क्षौद्राष्टभागिकम्॥ ९४ ॥க்ஷீரே பக்த்வா க⁴நம்ʼ ஶீதம்ʼ லிஹ்யாத் க்ஷௌத்³ராஷ்டபா⁴கி³கம்|| 94 ||
विदारीक्षुमृणालानां रसान् क्षीरं सितोपलाम्।விதா³ரீக்ஷும்ருʼணாலாநாம்ʼ ரஸாந் க்ஷீரம்ʼ ஸிதோபலாம்|पिबेद्वा मधुसंयुक्तं पित्तकासहरं परम्॥ ९५ ॥பிபே³த்³வா மது⁴ஸம்ʼயுக்தம்ʼ பித்தகாஸஹரம்ʼ பரம்|| 95 ||
मधुरैर्जाङ्गलरसैः श्यामाकयवकोद्रवाः।மது⁴ரைர்ஜாங்க³லரஸை꞉ ஶ்யாமாகயவகோத்³ரவா꞉|मुद्गादियूषैः शाकैश्च तिक्तकैर्मात्रया हिताः॥ ९६ ॥முத்³கா³தி³யூஷை꞉ ஶாகைஶ்ச திக்தகைர்மாத்ரயா ஹிதா꞉|| 96 ||
घनश्लेष्मणि लेहास्तु तिक्तका मधुसंयुताः।க⁴நஶ்லேஷ்மணி லேஹாஸ்து திக்தகா மது⁴ஸம்ʼயுதா꞉|शालयः स्युस्तनुकफे षष्टिकाश्च रसादिभिः॥ ९७ ॥ஶாலய꞉ ஸ்யுஸ்தநுகபே² ஷஷ்டிகாஶ்ச ரஸாதி³பி⁴꞉|| 97 ||
शर्कराम्भोऽनुपानार्थं द्राक्षेक्षूणां रसाः पयः।ஶர்கராம்போ⁴(அ)நுபாநார்த²ம்ʼ த்³ராக்ஷேக்ஷூணாம்ʼ ரஸா꞉ பய꞉|सर्वं च मधुरं शीतमविदाहि प्रशस्यते॥ ९८ ॥ஸர்வம்ʼ ச மது⁴ரம்ʼ ஶீதமவிதா³ஹி ப்ரஶஸ்யதே|| 98 ||
काकोलीबृहतीमेदायुग्मैः सवृषनागरैः।காகோலீப்³ருʼஹதீமேதா³யுக்³மை꞉ ஸவ்ருʼஷநாக³ரை꞉|पित्तकासे रसान् क्षीरं यूषांश्चाप्युपकल्पयेत्॥ ९९ ॥பித்தகாஸே ரஸாந் க்ஷீரம்ʼ யூஷாம்ʼஶ்சாப்யுபகல்பயேத்|| 99 ||
शरादिपञ्चमूलस्य पिप्पलीद्राक्षयोस्तथा।ஶராதி³பஞ்சமூலஸ்ய பிப்பலீத்³ராக்ஷயோஸ்ததா²|कषायेण शृतं क्षीरं पिबेत् समधुशर्करम्॥ १०० ॥கஷாயேண ஶ்ருʼதம்ʼ க்ஷீரம்ʼ பிபே³த் ஸமது⁴ஶர்கரம்|| 100 ||
स्थिरासितापृश्निपर्णीश्रावणीबृहतीयुगैः।ஸ்தி²ராஸிதாப்ருʼஶ்நிபர்ணீஶ்ராவணீப்³ருʼஹதீயுகை³꞉|जीवकर्षभकाकोलीतामलक्यृद्धिजीवकैः॥ १०१ ॥ஜீவகர்ஷப⁴காகோலீதாமலக்ய்ருʼத்³தி⁴ஜீவகை꞉|| 101 ||
शृतं पयः पिबेत् कासी ज्वरी दाही क्षतक्षयी।ஶ்ருʼதம்ʼ பய꞉ பிபே³த் காஸீ ஜ்வரீ தா³ஹீ க்ஷதக்ஷயீ|तज्जं वा साधयेत् सर्पिः सक्षीरेक्षुरसं भिषक्॥ १०२ ॥தஜ்ஜம்ʼ வா ஸாத⁴யேத் ஸர்பி꞉ ஸக்ஷீரேக்ஷுரஸம்ʼ பி⁴ஷக்|| 102 ||
जीवकाद्यैर्मधुरकैः फलैश्चाभिषुकादिभिः।ஜீவகாத்³யைர்மது⁴ரகை꞉ ப²லைஶ்சாபி⁴ஷுகாதி³பி⁴꞉|कल्कैस्त्रिकार्षिकैः सिद्धे पूतशीते प्रदापयेत्॥ १०३ ॥கல்கைஸ்த்ரிகார்ஷிகை꞉ ஸித்³தே⁴ பூதஶீதே ப்ரதா³பயேத்|| 103 ||
शर्करापिप्पलीचूर्णं त्वक्क्षीर्या मरिचस्य च।ஶர்கராபிப்பலீசூர்ணம்ʼ த்வக்க்ஷீர்யா மரிசஸ்ய ச|शृङ्गाटकस्य चावाप्य क्षौद्रगर्भान्पलोन्मितान्॥ १०४ ॥ஶ்ருʼங்கா³டகஸ்ய சாவாப்ய க்ஷௌத்³ரக³ர்பா⁴ந்பலோந்மிதாந்|| 104 ||
गुडान् गोधूमचूर्णेन कृत्वा खादेद्धिताशनः।கு³டா³ந் கோ³தூ⁴மசூர்ணேந க்ருʼத்வா கா²தே³த்³தி⁴தாஶந꞉|शुक्रासृग्दोषशोषेषु कासे क्षीणक्षतेषु च॥ १०५ ॥ஶுக்ராஸ்ருʼக்³தோ³ஷஶோஷேஷு காஸே க்ஷீணக்ஷதேஷு ச|| 105 ||
शर्करानागरोदीच्यं कण्टकारीं शटीं समम्।ஶர்கராநாக³ரோதீ³ச்யம்ʼ கண்டகாரீம்ʼ ஶடீம்ʼ ஸமம்|पिष्ट्वा रसं पिबेत्पूतं वस्त्रेण घृतमूर्च्छितम्॥ १०६ ॥பிஷ்ட்வா ரஸம்ʼ பிபே³த்பூதம்ʼ வஸ்த்ரேண க்⁴ருʼதமூர்ச்சி²தம்|| 106 ||
महिष्यजाविगोक्षीरधात्रीफलरसैः समैः।மஹிஷ்யஜாவிகோ³க்ஷீரதா⁴த்ரீப²லரஸை꞉ ஸமை꞉|सर्पिः सिद्धं पिबेद्युक्त्या पित्तकासनिबर्हणम्॥ஸர்பி꞉ ஸித்³த⁴ம்ʼ பிபே³த்³யுக்த்யா பித்தகாஸநிப³ர்ஹணம்||इति पित्तकासचिकित्सा।இதி பித்தகாஸசிகித்ஸா|
बलिनं वमनैरादौ शोधितं कफकासिनम्।ப³லிநம்ʼ வமநைராதௌ³ ஶோதி⁴தம்ʼ கப²காஸிநம்|यवान्नैः कटुरूक्षोष्णैः कफघ्नैश्चाप्युपाचरेत्॥ १०८ ॥யவாந்நை꞉ கடுரூக்ஷோஷ்ணை꞉ கப²க்⁴நைஶ்சாப்யுபாசரேத்|| 108 ||
पिप्पलीक्षारिकैर्यूषैः कौलत्थैर्मूलकस्य च।பிப்பலீக்ஷாரிகைர்யூஷை꞉ கௌலத்தை²ர்மூலகஸ்ய ச|लघून्यन्नानि भुञ्जीत रसैर्वा कटुकान्वितैः॥ १०९ ॥லகூ⁴ந்யந்நாநி பு⁴ஞ்ஜீத ரஸைர்வா கடுகாந்விதை꞉|| 109 ||
धान्वबैलरसैः स्नेहैस्तिलसर्षपबिल्वजैः।தா⁴ந்வபை³லரஸை꞉ ஸ்நேஹைஸ்திலஸர்ஷபபி³ல்வஜை꞉|मध्वम्लोष्णाम्बुतक्रं वा मद्यं वा निगदं पिबेत्॥ ११० ॥மத்⁴வம்லோஷ்ணாம்பு³தக்ரம்ʼ வா மத்³யம்ʼ வா நிக³த³ம்ʼ பிபே³த்|| 110 ||
पौष्करारग्वधं मूलं पटोलं तैर्निशास्थितम्।பௌஷ்கராரக்³வத⁴ம்ʼ மூலம்ʼ படோலம்ʼ தைர்நிஶாஸ்தி²தம்|जलं मधुयुतं पेयं कालेष्वन्नस्य वा त्रिषु॥ १११ ॥ஜலம்ʼ மது⁴யுதம்ʼ பேயம்ʼ காலேஷ்வந்நஸ்ய வா த்ரிஷு|| 111 ||
कट्फलं कत्तृणं भार्गीं मुस्तं धान्यं वचाभये।கட்ப²லம்ʼ கத்த்ருʼணம்ʼ பா⁴ர்கீ³ம்ʼ முஸ்தம்ʼ தா⁴ந்யம்ʼ வசாப⁴யே|शुण्ठीं पर्पटकं शृङ्गीं सुराह्वं च शृतं जले॥ ११२ ॥ஶுண்டீ²ம்ʼ பர்படகம்ʼ ஶ்ருʼங்கீ³ம்ʼ ஸுராஹ்வம்ʼ ச ஶ்ருʼதம்ʼ ஜலே|| 112 ||
मधुहिङ्गुयुतं पेयं कासे वातकफात्मके।மது⁴ஹிங்கு³யுதம்ʼ பேயம்ʼ காஸே வாதகபா²த்மகே|कण्ठरोगे मुखे शूने श्वासहिक्काज्वरेषु च॥ ११३ ॥கண்ட²ரோகே³ முகே² ஶூநே ஶ்வாஸஹிக்காஜ்வரேஷு ச|| 113 ||
पाठां शुण्ठीं मूर्वां गवाक्षीं मुस्तपिप्पलीम्।பாடா²ம்ʼ ஶுண்டீ²ம்ʼ மூர்வாம்ʼ க³வாக்ஷீம்ʼ முஸ்தபிப்பலீம்|पिष्ट्वा घर्माम्बुना हिङ्गुसैन्धवाभ्यां युतां पिबेत्॥ ११४ ॥பிஷ்ட்வா க⁴ர்மாம்பு³நா ஹிங்கு³ஸைந்த⁴வாப்⁴யாம்ʼ யுதாம்ʼ பிபே³த்|| 114 ||
नागरातिविषे मुस्तं शृङ्गीं कर्कटकस्य च।நாக³ராதிவிஷே முஸ்தம்ʼ ஶ்ருʼங்கீ³ம்ʼ கர்கடகஸ்ய ச|हरीतकीं शटीं चैव तेनैव विधिना पिबेत्॥ ११५ ॥ஹரீதகீம்ʼ ஶடீம்ʼ சைவ தேநைவ விதி⁴நா பிபே³த்|| 115 ||
तैलभृष्टं च पिप्पल्याः कल्काक्षं ससितोपलम्।தைலப்⁴ருʼஷ்டம்ʼ ச பிப்பல்யா꞉ கல்காக்ஷம்ʼ ஸஸிதோபலம்|पिबेद्वा श्लेष्मकासघ्नं कुलत्थरससंयुतम्॥ ११६ ॥பிபே³த்³வா ஶ்லேஷ்மகாஸக்⁴நம்ʼ குலத்த²ரஸஸம்ʼயுதம்|| 116 ||
कासमर्दाश्वविट्भृङ्गराजवार्ताकजो रसः।காஸமர்தா³ஶ்வவிட்ப்⁴ருʼங்க³ராஜவார்தாகஜோ ரஸ꞉|सक्षौद्रः कफकासघ्नः सुरसस्यासितस्य च॥ ११७ ॥ஸக்ஷௌத்³ர꞉ கப²காஸக்⁴ந꞉ ஸுரஸஸ்யாஸிதஸ்ய ச|| 117 ||
देवदारु शटी रास्ना कर्कटाख्या दुरालभा।தே³வதா³ரு ஶடீ ராஸ்நா கர்கடாக்²யா து³ராலபா⁴|पिप्पली नागरं मुस्तं पथ्याधात्रीसितोपलाः॥ ११८ ॥பிப்பலீ நாக³ரம்ʼ முஸ்தம்ʼ பத்²யாதா⁴த்ரீஸிதோபலா꞉|| 118 ||
मधुतैलयुतावेतौ लेहौ वातानुगे कफे।மது⁴தைலயுதாவேதௌ லேஹௌ வாதாநுகே³ கபே²|पिप्पली पिप्पलीमूलं चित्रको हस्तिपिप्पली॥ ११९ ॥பிப்பலீ பிப்பலீமூலம்ʼ சித்ரகோ ஹஸ்திபிப்பலீ|| 119 ||
पथ्या तामलकी धात्री भद्रमुस्ता च पिप्पली।பத்²யா தாமலகீ தா⁴த்ரீ ப⁴த்³ரமுஸ்தா ச பிப்பலீ|देवदार्वभया मुस्तं पिप्पली विश्वभेषजम्॥ १२० ॥தே³வதா³ர்வப⁴யா முஸ்தம்ʼ பிப்பலீ விஶ்வபே⁴ஷஜம்|| 120 ||
विशाला पिप्पली मुस्तं त्रिवृता चेति लेहयेत्।விஶாலா பிப்பலீ முஸ்தம்ʼ த்ரிவ்ருʼதா சேதி லேஹயேத்|चतुरो मधुना लेहान् कफकासहरान् भिषक्॥ १२१ ॥சதுரோ மது⁴நா லேஹாந் கப²காஸஹராந் பி⁴ஷக்|| 121 ||
सौवर्चलाभयाधात्रीपिप्पलीक्षारनागरम्।ஸௌவர்சலாப⁴யாதா⁴த்ரீபிப்பலீக்ஷாரநாக³ரம்|चूर्णितं सर्पिषा वातकफकासहरं पिबेत्॥ १२२ ॥சூர்ணிதம்ʼ ஸர்பிஷா வாதகப²காஸஹரம்ʼ பிபே³த்|| 122 ||
दशमूलाढके प्रस्थं घृतस्याक्षसमैः पचेत्।த³ஶமூலாட⁴கே ப்ரஸ்த²ம்ʼ க்⁴ருʼதஸ்யாக்ஷஸமை꞉ பசேத்|पुष्कराह्वशटीबिल्वसुरसव्योषहिङ्गुभिः॥ १२३ ॥புஷ்கராஹ்வஶடீபி³ல்வஸுரஸவ்யோஷஹிங்கு³பி⁴꞉|| 123 ||
पेयानुपानं तत् पेयं कासे वातकफात्मके।பேயாநுபாநம்ʼ தத் பேயம்ʼ காஸே வாதகபா²த்மகே|श्वासरोगेषु सर्वेषु कफवातात्मकेषु च॥ஶ்வாஸரோகே³ஷு ஸர்வேஷு கப²வாதாத்மகேஷு ச||इति दशमूलादिघृतम्।இதி த³ஶமூலாதி³க்⁴ருʼதம்|
समूलफलपत्रायाः कण्टकार्या रसाढके।ஸமூலப²லபத்ராயா꞉ கண்டகார்யா ரஸாட⁴கே|घृतप्रस्थं बलाव्योषविडङ्गशटिचित्रकैः॥ १२५ ॥க்⁴ருʼதப்ரஸ்த²ம்ʼ ப³லாவ்யோஷவிட³ங்க³ஶடிசித்ரகை꞉|| 125 ||
सौवर्चलयवक्षारपिप्पलीमूलपौष्करैः।ஸௌவர்சலயவக்ஷாரபிப்பலீமூலபௌஷ்கரை꞉|वृश्चीरबृहतीपथ्यायवानीदाडिमर्धिभिः॥ १२६ ॥வ்ருʼஶ்சீரப்³ருʼஹதீபத்²யாயவாநீதா³டி³மர்தி⁴பி⁴꞉|| 126 ||
द्राक्षापुनर्नवाचव्यदुरालम्भाम्लवेतसैः।த்³ராக்ஷாபுநர்நவாசவ்யது³ராலம்பா⁴ம்லவேதஸை꞉|शृङ्गीतामलकीभार्गीरास्नागोक्षुरकैः पचेत्॥ १२७ ॥ஶ்ருʼங்கீ³தாமலகீபா⁴ர்கீ³ராஸ்நாகோ³க்ஷுரகை꞉ பசேத்|| 127 ||
कल्कैस्तत् सर्वकासेषु हिक्काश्वासेषु शस्यते।கல்கைஸ்தத் ஸர்வகாஸேஷு ஹிக்காஶ்வாஸேஷு ஶஸ்யதே|कण्टकारीघृतं ह्येतत् कफव्याधिनिसूदनम्॥கண்டகாரீக்⁴ருʼதம்ʼ ஹ்யேதத் கப²வ்யாதி⁴நிஸூத³நம்||इति कण्टकारीघृतम्।இதி கண்டகாரீக்⁴ருʼதம்|
कुलत्थरसयुक्तं वा पञ्चकोलशृतं घृतम्।குலத்த²ரஸயுக்தம்ʼ வா பஞ்சகோலஶ்ருʼதம்ʼ க்⁴ருʼதம்|पाययेत् कफजे कासे हिक्काश्वासे च शस्यते॥பாயயேத் கப²ஜே காஸே ஹிக்காஶ்வாஸே ச ஶஸ்யதே||इति कुलत्थादिघृतम्।இதி குலத்தா²தி³க்⁴ருʼதம்|
धूमांस्तानेव दद्याच्च ये प्रोक्ता वातकासिनाम्।தூ⁴மாம்ʼஸ்தாநேவ த³த்³யாச்ச யே ப்ரோக்தா வாதகாஸிநாம்|कोशातकीफलान्मध्यं पिबेद्वा समनःशिलम्॥ १३० ॥கோஶாதகீப²லாந்மத்⁴யம்ʼ பிபே³த்³வா ஸமந꞉ஶிலம்|| 130 ||
तमकः कफकासे तु स्याच्चेत् पित्तानुबन्धजः।தமக꞉ கப²காஸே து ஸ்யாச்சேத் பித்தாநுப³ந்த⁴ஜ꞉|पित्तकासक्रियां तत्र यथावस्थं प्रयोजयेत्॥ १३१ ॥பித்தகாஸக்ரியாம்ʼ தத்ர யதா²வஸ்த²ம்ʼ ப்ரயோஜயேத்|| 131 ||
वाते कफानुबन्धे तु कुर्यात् कफहरीं क्रियाम्।வாதே கபா²நுப³ந்தே⁴ து குர்யாத் கப²ஹரீம்ʼ க்ரியாம்|पित्तानुबन्धयोर्वातकफयोः पित्तनाशिनीम्॥ १३२ ॥பித்தாநுப³ந்த⁴யோர்வாதகப²யோ꞉ பித்தநாஶிநீம்|| 132 ||
आर्द्रे विरूक्षणं, शुष्के स्निग्धं, वातकफात्मके।ஆர்த்³ரே விரூக்ஷணம்ʼ, ஶுஷ்கே ஸ்நிக்³த⁴ம்ʼ, வாதகபா²த்மகே|कासेऽन्नपानं कफजे सपित्ते तिक्तसंयुतम्॥காஸே(அ)ந்நபாநம்ʼ கப²ஜே ஸபித்தே திக்தஸம்ʼயுதம்||इति कफजकासचिकित्सा।இதி கப²ஜகாஸசிகித்ஸா|
कासमात्ययिकं मत्वा क्षतजं त्वरया जयेत्।காஸமாத்யயிகம்ʼ மத்வா க்ஷதஜம்ʼ த்வரயா ஜயேத்|मधुरैर्जीवनीयैश्च बलमांसविवर्धनैः॥ १३४ ॥மது⁴ரைர்ஜீவநீயைஶ்ச ப³லமாம்ʼஸவிவர்த⁴நை꞉|| 134 ||
पिप्पली मधुकं पिष्टं कार्षिकं ससितोपलम्।பிப்பலீ மது⁴கம்ʼ பிஷ்டம்ʼ கார்ஷிகம்ʼ ஸஸிதோபலம்|प्रास्थिकं गव्यमाजं च क्षीरमिक्षुरसस्तथा॥ १३५ ॥ப்ராஸ்தி²கம்ʼ க³வ்யமாஜம்ʼ ச க்ஷீரமிக்ஷுரஸஸ்ததா²|| 135 ||
यवगोधूममृद्वीकाचूर्णमामलकाद्रसः।யவகோ³தூ⁴மம்ருʼத்³வீகாசூர்ணமாமலகாத்³ரஸ꞉|तैलं च प्रसृतांशानि तत् सर्वं मृदुनाऽग्निना॥ १३६ ॥தைலம்ʼ ச ப்ரஸ்ருʼதாம்ʼஶாநி தத் ஸர்வம்ʼ ம்ருʼது³நா(அ)க்³நிநா|| 136 ||
पचेल्लेहं घृतक्षौद्रयुक्तः स क्षतकासहा।பசேல்லேஹம்ʼ க்⁴ருʼதக்ஷௌத்³ரயுக்த꞉ ஸ க்ஷதகாஸஹா|श्वासहृद्रोगकार्श्येषु हितो वृद्धेऽल्परेतसि॥ १३७ ॥ஶ்வாஸஹ்ருʼத்³ரோக³கார்ஶ்யேஷு ஹிதோ வ்ருʼத்³தே⁴(அ)ல்பரேதஸி|| 137 ||
क्षतकासाभिभूतानां वृत्तिः स्यात् पित्तकासिकी।க்ஷதகாஸாபி⁴பூ⁴தாநாம்ʼ வ்ருʼத்தி꞉ ஸ்யாத் பித்தகாஸிகீ|क्षीरसर्पिर्मधुप्राया संसर्गे तु विशेषणम्॥ १३८ ॥க்ஷீரஸர்பிர்மது⁴ப்ராயா ஸம்ʼஸர்கே³ து விஶேஷணம்|| 138 ||
वातपित्तार्दितेऽभ्यङ्गो गात्रभेदे घृतैर्हितः।வாதபித்தார்தி³தே(அ)ப்⁴யங்கோ³ கா³த்ரபே⁴தே³ க்⁴ருʼதைர்ஹித꞉|तैलैर्मारुतरोगघ्नैः पीड्यमाने च वायुना॥ १३९ ॥தைலைர்மாருதரோக³க்⁴நை꞉ பீட்³யமாநே ச வாயுநா|| 139 ||
हृत्पार्श्वार्तिषु पानं स्याज्जीवनीयस्य सर्पिषः।ஹ்ருʼத்பார்ஶ்வார்திஷு பாநம்ʼ ஸ்யாஜ்ஜீவநீயஸ்ய ஸர்பிஷ꞉|सदाहं कासिनो रक्तं ष्ठीवतः सबलेऽनले॥ १४० ॥ஸதா³ஹம்ʼ காஸிநோ ரக்தம்ʼ ஷ்டீ²வத꞉ ஸப³லே(அ)நலே|| 140 ||
मांसोचितेभ्यः क्षामेभ्यो लावादीनां रसा हिताः।மாம்ʼஸோசிதேப்⁴ய꞉ க்ஷாமேப்⁴யோ லாவாதீ³நாம்ʼ ரஸா ஹிதா꞉|तृष्णार्तानां पयश्छागं शरमूलादिभिः शृतम्॥ १४१ ॥த்ருʼஷ்ணார்தாநாம்ʼ பயஶ்சா²க³ம்ʼ ஶரமூலாதி³பி⁴꞉ ஶ்ருʼதம்|| 141 ||
रक्ते स्रोतोभ्य आस्याद्वाऽप्यागते क्षीरजं घृतम्।ரக்தே ஸ்ரோதோப்⁴ய ஆஸ்யாத்³வா(அ)ப்யாக³தே க்ஷீரஜம்ʼ க்⁴ருʼதம்|नस्यं पानं यवागूर्वा श्रान्ते क्षामे हतानले॥ १४२ ॥நஸ்யம்ʼ பாநம்ʼ யவாகூ³ர்வா ஶ்ராந்தே க்ஷாமே ஹதாநலே|| 142 ||
स्तम्भायामेषु महतीं मात्रां वा सर्पिषः पिबेत्।ஸ்தம்பா⁴யாமேஷு மஹதீம்ʼ மாத்ராம்ʼ வா ஸர்பிஷ꞉ பிபே³த்|कुर्याद्वा वातरोगघ्नं पित्तरक्ताविरोधि यत्॥ १४३ ॥குர்யாத்³வா வாதரோக³க்⁴நம்ʼ பித்தரக்தாவிரோதி⁴ யத்|| 143 ||
निवृत्ते क्षतदोषे तु कफे वृद्ध उरः क्षते।நிவ்ருʼத்தே க்ஷததோ³ஷே து கபே² வ்ருʼத்³த⁴ உர꞉ க்ஷதே|दाल्यते कासिनो यस्य स धूमान्ना पिबेदिमान्॥ १४४ ॥தா³ல்யதே காஸிநோ யஸ்ய ஸ தூ⁴மாந்நா பிபே³தி³மாந்|| 144 ||
द्वे मेदे मधुक्रं द्वे च बले तैः क्षौमलक्तकैः।த்³வே மேதே³ மது⁴க்ரம்ʼ த்³வே ச ப³லே தை꞉ க்ஷௌமலக்தகை꞉|वर्तितैर्धूममापीय जीवनीयघृतं पिबेत्॥ १४५ ॥வர்திதைர்தூ⁴மமாபீய ஜீவநீயக்⁴ருʼதம்ʼ பிபே³த்|| 145 ||
मनःशिलापलाशाजगन्धात्वक्क्षीरिनागरैः।மந꞉ஶிலாபலாஶாஜக³ந்தா⁴த்வக்க்ஷீரிநாக³ரை꞉|भावयित्वा पिबेत् क्षौममनु चेक्षुगुडोदकम्॥ १४६ ॥பா⁴வயித்வா பிபே³த் க்ஷௌமமநு சேக்ஷுகு³டோ³த³கம்|| 146 ||
पिष्ट्वा मनःशिलां तुल्यामार्द्रया वटशुङ्गया।பிஷ்ட்வா மந꞉ஶிலாம்ʼ துல்யாமார்த்³ரயா வடஶுங்க³யா|ससर्पिष्कं पिबेद्धूमं तित्तिरिप्रतिभोजनम्॥ १४७ ॥ஸஸர்பிஷ்கம்ʼ பிபே³த்³தூ⁴மம்ʼ தித்திரிப்ரதிபோ⁴ஜநம்|| 147 ||
भावितं जीवनीयैर्वा कुलिङ्गाण्डरसायुतैः।பா⁴விதம்ʼ ஜீவநீயைர்வா குலிங்கா³ண்ட³ரஸாயுதை꞉|क्षौमं धूमं पिबेत् क्षीरं शृतं चायोगुडैरनु॥க்ஷௌமம்ʼ தூ⁴மம்ʼ பிபே³த் க்ஷீரம்ʼ ஶ்ருʼதம்ʼ சாயோகு³டை³ரநு||इति क्षतजकासचिकित्सा।இதி க்ஷதஜகாஸசிகித்ஸா|
संपूर्णरूपं क्षयजं दुर्बलस्य विवर्जयेत्।ஸம்ʼபூர்ணரூபம்ʼ க்ஷயஜம்ʼ து³ர்ப³லஸ்ய விவர்ஜயேத்|नवोत्थितं बलवतः प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम्॥ १४९ ॥நவோத்தி²தம்ʼ ப³லவத꞉ ப்ரத்யாக்²யாயாசரேத் க்ரியாம்|| 149 ||
तस्मै बृंहणमेवादौ कुर्यादग्नेश्च दीपनम्।தஸ்மை ப்³ருʼம்ʼஹணமேவாதௌ³ குர்யாத³க்³நேஶ்ச தீ³பநம்|बहुदोषाय सस्नेहं मृदु दद्याद्विरेचनम्॥ १५० ॥ப³ஹுதோ³ஷாய ஸஸ்நேஹம்ʼ ம்ருʼது³ த³த்³யாத்³விரேசநம்|| 150 ||
शम्पाकेन त्रिवृतया मृद्वीकारसयुक्तया।ஶம்பாகேந த்ரிவ்ருʼதயா ம்ருʼத்³வீகாரஸயுக்தயா|तिल्वकस्य कषायेण विदारीस्वरसेन च॥ १५१ ॥தில்வகஸ்ய கஷாயேண விதா³ரீஸ்வரஸேந ச|| 151 ||
सर्पिः सिद्धं पिबेद्युक्त्या क्षीणदेहो विशोधनम्।ஸர்பி꞉ ஸித்³த⁴ம்ʼ பிபே³த்³யுக்த்யா க்ஷீணதே³ஹோ விஶோத⁴நம்|(हितं तद्देहबलयोरस्य संरक्षणं मतम्॥)(ஹிதம்ʼ தத்³தே³ஹப³லயோரஸ்ய ஸம்ʼரக்ஷணம்ʼ மதம்||)
पित्ते कफे च संक्षीणे परिक्षीणेषु धातुषु।பித்தே கபே² ச ஸம்ʼக்ஷீணே பரிக்ஷீணேஷு தா⁴துஷு|घृतं कर्कटकीक्षीरद्विबलासाधितं पिबेत्॥ १५३ ॥க்⁴ருʼதம்ʼ கர்கடகீக்ஷீரத்³விப³லாஸாதி⁴தம்ʼ பிபே³த்|| 153 ||
विदारीभिः कदम्बैर्वा तालसस्यैस्तथा शृतम्।விதா³ரீபி⁴꞉ கத³ம்பை³ர்வா தாலஸஸ்யைஸ்ததா² ஶ்ருʼதம்|घृतं पयश्च मूत्रस्य वैवर्ण्ये कृच्छ्रनिर्गमे॥ १५४ ॥க்⁴ருʼதம்ʼ பயஶ்ச மூத்ரஸ்ய வைவர்ண்யே க்ருʼச்ச்²ரநிர்க³மே|| 154 ||
शूने सवेदने मेढ्रे पायौ सश्रोणिवंक्षणे।ஶூநே ஸவேத³நே மேட்⁴ரே பாயௌ ஸஶ்ரோணிவம்ʼக்ஷணே|घृतमण्डेन मधुनाऽनुवास्यो मिश्रकेण वा॥ १५५ ॥க்⁴ருʼதமண்டே³ந மது⁴நா(அ)நுவாஸ்யோ மிஶ்ரகேண வா|| 155 ||
जाङ्गलैः प्रतिभुक्तस्य वर्तकाद्या बिलेशयाः।ஜாங்க³லை꞉ ப்ரதிபு⁴க்தஸ்ய வர்தகாத்³யா பி³லேஶயா꞉|क्रमशः प्रसहाश्चैव प्रयोज्याः पिशिताशिनः॥ १५६ ॥க்ரமஶ꞉ ப்ரஸஹாஶ்சைவ ப்ரயோஜ்யா꞉ பிஶிதாஶிந꞉|| 156 ||
औष्ण्यात् प्रमाथिभावाच्च स्रोतोभ्यश्च्यावयन्ति ते।ஔஷ்ண்யாத் ப்ரமாதி²பா⁴வாச்ச ஸ்ரோதோப்⁴யஶ்ச்யாவயந்தி தே|कफं, शुद्धैश्च तैः पुष्टिं कुर्यात्सम्यग्वहन्रसः॥ १५७ ॥கப²ம்ʼ, ஶுத்³தை⁴ஶ்ச தை꞉ புஷ்டிம்ʼ குர்யாத்ஸம்யக்³வஹந்ரஸ꞉|| 157 ||
द्विपञ्चमूलीत्रिफलाचविकाभार्गिचित्रकैः।த்³விபஞ்சமூலீத்ரிப²லாசவிகாபா⁴ர்கி³சித்ரகை꞉|कुलत्थपिप्पलीमूलपाठकोलयवैर्जले॥ १५८ ॥குலத்த²பிப்பலீமூலபாட²கோலயவைர்ஜலே|| 158 ||
शृतैर्नागरदुःस्पर्शापिप्पलीशटिपौष्करैः।ஶ்ருʼதைர்நாக³ரது³꞉ஸ்பர்ஶாபிப்பலீஶடிபௌஷ்கரை꞉|कलैः कर्कटशृङ्ग्या च समैः सर्पिर्विपाचयेत्॥ १५९ ॥கலை꞉ கர்கடஶ்ருʼங்க்³யா ச ஸமை꞉ ஸர்பிர்விபாசயேத்|| 159 ||
सिद्धेऽस्मिंश्चूर्णितौ क्षारौ द्वौ पञ्च लवणानि च।ஸித்³தே⁴(அ)ஸ்மிம்ʼஶ்சூர்ணிதௌ க்ஷாரௌ த்³வௌ பஞ்ச லவணாநி ச|दत्त्वा युक्त्या पिबेन्मात्रां क्षयकासनिपीडितः॥த³த்த்வா யுக்த்யா பிபே³ந்மாத்ராம்ʼ க்ஷயகாஸநிபீடி³த꞉||इति द्विपञ्चमूलादिघृतम्।இதி த்³விபஞ்சமூலாதி³க்⁴ருʼதம்|
गुडूचीं पिप्पलीं मूर्वां हरिद्रां श्रेयसीं वचाम्।கு³டூ³சீம்ʼ பிப்பலீம்ʼ மூர்வாம்ʼ ஹரித்³ராம்ʼ ஶ்ரேயஸீம்ʼ வசாம்|निदिग्धिकां कासमर्दं पाठां चित्रकनागरम्॥ १६१ ॥நிதி³க்³தி⁴காம்ʼ காஸமர்த³ம்ʼ பாடா²ம்ʼ சித்ரகநாக³ரம்|| 161 ||
जले चतुर्गुणे पक्त्वा पादशेषेण तत्समम्।ஜலே சதுர்கு³ணே பக்த்வா பாத³ஶேஷேண தத்ஸமம்|सिद्धं सर्पिः पिबेद्गुल्मश्वासार्तिक्षयकासनुत्॥ஸித்³த⁴ம்ʼ ஸர்பி꞉ பிபே³த்³கு³ல்மஶ்வாஸார்திக்ஷயகாஸநுத்||इति गुडूच्यादिघृतम्।இதி கு³டூ³ச்யாதி³க்⁴ருʼதம்|
कासमर्दाभयामुस्तपाठाकट्फलनागरैः।காஸமர்தா³ப⁴யாமுஸ்தபாடா²கட்ப²லநாக³ரை꞉|पिप्पलीकटुकाद्राक्षाकाश्मर्यसुरसैस्तथा॥ १६३ ॥பிப்பலீகடுகாத்³ராக்ஷாகாஶ்மர்யஸுரஸைஸ்ததா²|| 163 ||
अक्षमात्रैर्घृतप्रस्थं क्षीरद्राक्षारसाढके।அக்ஷமாத்ரைர்க்⁴ருʼதப்ரஸ்த²ம்ʼ க்ஷீரத்³ராக்ஷாரஸாட⁴கே|पचेच्छोषज्वरप्लीहसर्वकासहरं शिवम्॥ १६४ ॥பசேச்சோ²ஷஜ்வரப்லீஹஸர்வகாஸஹரம்ʼ ஶிவம்|| 164 ||
धात्रीफलैः क्षीरसिद्धैः सर्पिर्वाऽप्यवचूर्णितम्।தா⁴த்ரீப²லை꞉ க்ஷீரஸித்³தை⁴꞉ ஸர்பிர்வா(அ)ப்யவசூர்ணிதம்|द्विगुणे दाडिमरसे विपक्वं व्योषसंयुतम्॥ १६५ ॥த்³விகு³ணே தா³டி³மரஸே விபக்வம்ʼ வ்யோஷஸம்ʼயுதம்|| 165 ||
पिबेदुपरि भक्तस्य यवक्षारघृतं नरः।பிபே³து³பரி ப⁴க்தஸ்ய யவக்ஷாரக்⁴ருʼதம்ʼ நர꞉|पिप्पलीगुडसिद्धं वा च्छागक्षीरयुतं घृतम्॥ १६६ ॥பிப்பலீகு³ட³ஸித்³த⁴ம்ʼ வா ச்சா²க³க்ஷீரயுதம்ʼ க்⁴ருʼதம்|| 166 ||
एतान्यग्निविवृद्ध्यर्थं सर्पींषि क्षयकासिनाम्।ஏதாந்யக்³நிவிவ்ருʼத்³த்⁴யர்த²ம்ʼ ஸர்பீம்ʼஷி க்ஷயகாஸிநாம்|स्युर्दोषबद्धकोष्ठोरःस्रोतसां च विशुद्धये॥ १६७ ॥ஸ்யுர்தோ³ஷப³த்³த⁴கோஷ்டோ²ர꞉ஸ்ரோதஸாம்ʼ ச விஶுத்³த⁴யே|| 167 ||
हरीतकीर्यवक्वाथद्व्याढके विंशतिं पचेत्।ஹரீதகீர்யவக்வாத²த்³வ்யாட⁴கே விம்ʼஶதிம்ʼ பசேத்|स्विन्ना मृदित्वा तास्तस्मिन् पुराणं गुडषट्पलम्॥ १६८ ॥ஸ்விந்நா ம்ருʼதி³த்வா தாஸ்தஸ்மிந் புராணம்ʼ கு³ட³ஷட்பலம்|| 168 ||
दद्यान्मनःशिलाकर्षं कर्षांर्धं च रसाञ्जनात्।த³த்³யாந்மந꞉ஶிலாகர்ஷம்ʼ கர்ஷாம்ʼர்த⁴ம்ʼ ச ரஸாஞ்ஜநாத்|कुडवार्धं च पिप्प्ल्याः स लेहः श्वासकासनुत्॥குட³வார்த⁴ம்ʼ ச பிப்ப்ல்யா꞉ ஸ லேஹ꞉ ஶ்வாஸகாஸநுத்||इति हरीतकीलेहः।இதி ஹரீதகீலேஹ꞉|
श्वाविधः सूचयो दग्धाः सघृतक्षौद्रशर्कराः।ஶ்வாவித⁴꞉ ஸூசயோ த³க்³தா⁴꞉ ஸக்⁴ருʼதக்ஷௌத்³ரஶர்கரா꞉|श्वासकासहरा बर्हिपादौ वा क्षौद्रसर्पिषा॥ १७० ॥ஶ்வாஸகாஸஹரா ப³ர்ஹிபாதௌ³ வா க்ஷௌத்³ரஸர்பிஷா|| 170 ||
एरण्डपत्रक्षारं वा व्योषतैलगुडान्वितम्।ஏரண்ட³பத்ரக்ஷாரம்ʼ வா வ்யோஷதைலகு³டா³ந்விதம்|लिह्यादेतेन विधिना सुरसैरण्डपत्रजम्॥ १७१ ॥லிஹ்யாதே³தேந விதி⁴நா ஸுரஸைரண்ட³பத்ரஜம்|| 171 ||
द्राक्षापद्मकवार्ताकपिप्पलीः क्षौद्रसर्पिषा।த்³ராக்ஷாபத்³மகவார்தாகபிப்பலீ꞉ க்ஷௌத்³ரஸர்பிஷா|लिह्यात्त्र्यूषणचूर्णं वा पुराणगुडसर्पिषा॥ १७२ ॥லிஹ்யாத்த்ர்யூஷணசூர்ணம்ʼ வா புராணகு³ட³ஸர்பிஷா|| 172 ||
चित्रकं त्रिफलाजाजी कर्कटाख्या कटुत्रिकम्।சித்ரகம்ʼ த்ரிப²லாஜாஜீ கர்கடாக்²யா கடுத்ரிகம்|द्राक्षां च क्षौद्रसर्पिर्भ्यां लिह्यादद्याद्गुडेन वा॥ १७३ ॥த்³ராக்ஷாம்ʼ ச க்ஷௌத்³ரஸர்பிர்ப்⁴யாம்ʼ லிஹ்யாத³த்³யாத்³கு³டே³ந வா|| 173 ||
पद्मकं त्रिफलां व्योषं विडङ्गं सुरदारु च।பத்³மகம்ʼ த்ரிப²லாம்ʼ வ்யோஷம்ʼ விட³ங்க³ம்ʼ ஸுரதா³ரு ச|बलां रास्नां च तुल्यानि सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत्॥ १७४ ॥ப³லாம்ʼ ராஸ்நாம்ʼ ச துல்யாநி ஸூக்ஷ்மசூர்ணாநி காரயேத்|| 174 ||
सर्वैरेभिः समं चूर्णैः पृथक् क्षौद्रं घृतं सिताम्।ஸர்வைரேபி⁴꞉ ஸமம்ʼ சூர்ணை꞉ ப்ருʼத²க் க்ஷௌத்³ரம்ʼ க்⁴ருʼதம்ʼ ஸிதாம்|विमथ्य लेहयेल्लेहं सर्वकासहरं शिवम्॥ १७५ ॥விமத்²ய லேஹயேல்லேஹம்ʼ ஸர்வகாஸஹரம்ʼ ஶிவம்|| 175 ||
जीवन्तीं मधुकं पाठां त्वक्क्षीरीं त्रिफलां शटीम्।ஜீவந்தீம்ʼ மது⁴கம்ʼ பாடா²ம்ʼ த்வக்க்ஷீரீம்ʼ த்ரிப²லாம்ʼ ஶடீம்|मुस्तैले पद्मकं द्राक्षां द्वे बृहत्यौ वितुन्नकम्॥ १७६ ॥முஸ்தைலே பத்³மகம்ʼ த்³ராக்ஷாம்ʼ த்³வே ப்³ருʼஹத்யௌ விதுந்நகம்|| 176 ||
सारिवां पौष्करं मूलं कर्कटाख्यां रसाञ्जनम्।ஸாரிவாம்ʼ பௌஷ்கரம்ʼ மூலம்ʼ கர்கடாக்²யாம்ʼ ரஸாஞ்ஜநம்|पुनर्नवां लोहरजस्त्रायमाणां यवानिकाम्॥ १७७ ॥புநர்நவாம்ʼ லோஹரஜஸ்த்ராயமாணாம்ʼ யவாநிகாம்|| 177 ||
भार्गीं तामलकीमृद्धिं विडङ्गं धन्वयासकम्।பா⁴ர்கீ³ம்ʼ தாமலகீம்ருʼத்³தி⁴ம்ʼ விட³ங்க³ம்ʼ த⁴ந்வயாஸகம்|क्षारचित्रकचव्याम्लवेतसव्योषदारु च॥ १७८ ॥க்ஷாரசித்ரகசவ்யாம்லவேதஸவ்யோஷதா³ரு ச|| 178 ||
चूर्णीकृत्य समांशानि लेहयेत् क्षौद्रसर्पिषा।சூர்ணீக்ருʼத்ய ஸமாம்ʼஶாநி லேஹயேத் க்ஷௌத்³ரஸர்பிஷா|चूर्णात्पाणितलं पञ्च कासानेतद् व्यपोहति॥சூர்ணாத்பாணிதலம்ʼ பஞ்ச காஸாநேதத்³ வ்யபோஹதி||इति पद्मकादिलेहः।இதி பத்³மகாதி³லேஹ꞉|
लिह्यान्मरिचचूर्णं वा सघृतक्षौद्रशर्करम्।லிஹ்யாந்மரிசசூர்ணம்ʼ வா ஸக்⁴ருʼதக்ஷௌத்³ரஶர்கரம்|बदरीपत्रकल्कं वा घृतभृष्टं ससैन्धवम्॥ १८० ॥ப³த³ரீபத்ரகல்கம்ʼ வா க்⁴ருʼதப்⁴ருʼஷ்டம்ʼ ஸஸைந்த⁴வம்|| 180 ||
स्वरभेदे च कासे च लेहमेतं प्रयोजयेत्।ஸ்வரபே⁴தே³ ச காஸே ச லேஹமேதம்ʼ ப்ரயோஜயேத்|पत्रकल्कं घृतैर्भृष्टं तिल्वकस्य सशर्करम्॥ १८१ ॥பத்ரகல்கம்ʼ க்⁴ருʼதைர்ப்⁴ருʼஷ்டம்ʼ தில்வகஸ்ய ஸஶர்கரம்|| 181 ||
पेया चोत्कारिका च्छर्दितृट्कासामातिसारनुत्।பேயா சோத்காரிகா ச்ச²ர்தி³த்ருʼட்காஸாமாதிஸாரநுத்|गौरसर्षपगण्डीरविडङ्गव्योषचित्रकान्।கௌ³ரஸர்ஷபக³ண்டீ³ரவிட³ங்க³வ்யோஷசித்ரகாந்|साभयान् साधयेत्तोये यवागूं तेन चाम्भसा॥ १८२ ॥ஸாப⁴யாந் ஸாத⁴யேத்தோயே யவாகூ³ம்ʼ தேந சாம்ப⁴ஸா|| 182 ||
ससर्पिर्लवणां कासे हिक्काश्वासे सपीनसे।ஸஸர்பிர்லவணாம்ʼ காஸே ஹிக்காஶ்வாஸே ஸபீநஸே|पाण्ड्वामये क्षये शोथे कर्णशूले च दापयेत्॥ १८३ ॥பாண்ட்³வாமயே க்ஷயே ஶோதே² கர்ணஶூலே ச தா³பயேத்|| 183 ||
कण्टकारीरसे सिद्धो मुद्गयूषः सुसंस्कृतः।கண்டகாரீரஸே ஸித்³தோ⁴ முத்³க³யூஷ꞉ ஸுஸம்ʼஸ்க்ருʼத꞉|सगौरामलकः साम्लः सर्वकासभिषग्जितम्॥ १८४ ॥ஸகௌ³ராமலக꞉ ஸாம்ல꞉ ஸர்வகாஸபி⁴ஷக்³ஜிதம்|| 184 ||
वातघ्नौषधनिष्क्वाथं क्षीरं यूषान् रसानपि।வாதக்⁴நௌஷத⁴நிஷ்க்வாத²ம்ʼ க்ஷீரம்ʼ யூஷாந் ரஸாநபி|वैष्किरप्रतुदान् बैलान् दापयेत् क्षयकासिने॥ १८५ ॥வைஷ்கிரப்ரதுதா³ந் பை³லாந் தா³பயேத் க்ஷயகாஸிநே|| 185 ||
क्षतकासे च ये धूमाः सानुपाना निदर्शिताः।க்ஷதகாஸே ச யே தூ⁴மா꞉ ஸாநுபாநா நித³ர்ஶிதா꞉|क्षयकासेऽपि तानेव यथावस्थं प्रयोजयेत्॥ १८६ ॥க்ஷயகாஸே(அ)பி தாநேவ யதா²வஸ்த²ம்ʼ ப்ரயோஜயேத்|| 186 ||
दीपनं बृंहणं चैव स्रोतसां च विशोधनम्।தீ³பநம்ʼ ப்³ருʼம்ʼஹணம்ʼ சைவ ஸ்ரோதஸாம்ʼ ச விஶோத⁴நம்|व्यत्यासात्क्षयकासिभ्यो बल्यं सर्वं हितं भवेत्॥ १८७ ॥வ்யத்யாஸாத்க்ஷயகாஸிப்⁴யோ ப³ல்யம்ʼ ஸர்வம்ʼ ஹிதம்ʼ ப⁴வேத்|| 187 ||
सन्निपातभवोऽप्येष क्षयकासः सुदारुणः।ஸந்நிபாதப⁴வோ(அ)ப்யேஷ க்ஷயகாஸ꞉ ஸுதா³ருண꞉|सन्निपातहितं तस्मात् सदा कार्यं भिषग्जितम्॥ १८८ ॥ஸந்நிபாதஹிதம்ʼ தஸ்மாத் ஸதா³ கார்யம்ʼ பி⁴ஷக்³ஜிதம்|| 188 ||
दोषानुबलयोगाच्च हरेद्रोगबलाबलम्।தோ³ஷாநுப³லயோகா³ச்ச ஹரேத்³ரோக³ப³லாப³லம்|कासेष्वेषु गरीयांसं जानीयादुत्तरोत्तरम्॥ १८९ ॥காஸேஷ்வேஷு க³ரீயாம்ʼஸம்ʼ ஜாநீயாது³த்தரோத்தரம்|| 189 ||
भोज्यं पानानि सर्पींषि लेहाश्च सह पानकैः।போ⁴ஜ்யம்ʼ பாநாநி ஸர்பீம்ʼஷி லேஹாஶ்ச ஸஹ பாநகை꞉|क्षीरं सर्पिर्गुडा धूमाः कासभैषज्यसंग्रहः॥ १९० ॥க்ஷீரம்ʼ ஸர்பிர்கு³டா³ தூ⁴மா꞉ காஸபை⁴ஷஜ்யஸம்ʼக்³ரஹ꞉|| 190 ||
तत्र श्लोकः-தத்ர ஶ்லோக꞉-संख्या निमित्तं रूपाणि साध्यासाध्यत्वमेव च।ஸம்ʼக்²யா நிமித்தம்ʼ ரூபாணி ஸாத்⁴யாஸாத்⁴யத்வமேவ ச|कासानां भेडजं प्रोक्तं गरीयस्त्वं च कासिनः॥ १९१ ॥காஸாநாம்ʼ பே⁴ட³ஜம்ʼ ப்ரோக்தம்ʼ க³ரீயஸ்த்வம்ʼ ச காஸிந꞉|| 191 ||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसंपूरिते चिकित्सास्थाने कासचिकित्सितं नामाष्टादशोऽध्यायः॥१८॥இத்யக்³நிவேஶக்ருʼதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸம்ʼஸ்க்ருʼதே(அ)ப்ராப்தே த்³ருʼட⁴ப³லஸம்ʼபூரிதே சிகித்ஸாஸ்தா²நே காஸசிகித்ஸிதம்ʼ நாமாஷ்டாத³ஶோ(அ)த்⁴யாய꞉||18||