अथातो विसर्पचिकित्सितं व्याख्यास्यामः॥ १ ॥அதா²தோ விஸர்பசிகித்ஸிதம்ʼ வ்யாக்²யாஸ்யாம꞉|| 1 ||
அத்தியாயம் 21
विसर्पचिकित्सितम्
இந்த நூலின் தமிழ் மொழிபெயர்ப்பு தயாராகிக்கொண்டிருக்கிறது. இப்போதைக்கு மூலமும் அதன் தமிழ் எழுத்துப்பெயர்ப்பும் காட்டப்படுகின்றன. இந்தி மொழிபெயர்ப்புடன் படியுங்கள்
இந்த அத்தியாயத்தில் (அத்தியாயத்தின் சொந்தச் சுருக்கம், ஸ்லோகங்கள் 144-146)
तत्र श्लोकाः-निरुक्तं नामभेदाश्च दोषा दूष्याणि हेतवः।आश्रयो मार्गतश्चैव विसर्पगुरुलाघवम्॥
ஸ்லோகம் 144 →लिङ्गान्युपद्रवा ये च यल्लक्षण उपद्रवः।साध्यत्वं, न च, साध्यानां साधनं च यथाक्रमम्॥
ஸ்லோகம் 145 →इति पिप्रक्षवे सिद्धिमग्निवेशाय धीमते।पुनर्वसुरुवाचेदं विसर्पाणां चिकित्सितम्॥
ஸ்லோகம் 146 →மூலத்தின் எந்தச் சொல்லையும் தொடுங்கள் - அதன் பொருள் தோன்றும்.
इति ह स्माह भगवानात्रेयः॥ २ ॥இதி ஹ ஸ்மாஹ ப⁴க³வாநாத்ரேய꞉|| 2 ||
कैलासे किन्नराकीर्णे बहुप्रस्रवणौषधे।கைலாஸே கிந்நராகீர்ணே ப³ஹுப்ரஸ்ரவணௌஷதே⁴|पादपैर्विविधैः स्निग्धैर्नित्यं कुसुमसंपदा॥ ३ ॥பாத³பைர்விவிதை⁴꞉ ஸ்நிக்³தை⁴ர்நித்யம்ʼ குஸுமஸம்ʼபதா³|| 3 ||
वमद्भिर्मधुरान् गन्धान् सर्वतः स्वभ्यलङ्कृते।வமத்³பி⁴ர்மது⁴ராந் க³ந்தா⁴ந் ஸர்வத꞉ ஸ்வப்⁴யலங்க்ருʼதே|विहरन्तं जितात्मानमात्रेयमृषिवन्दितम्॥ ४ ॥விஹரந்தம்ʼ ஜிதாத்மாநமாத்ரேயம்ருʼஷிவந்தி³தம்|| 4 ||
महर्षिभिः परिवृतं सर्वभूतहिते रसम्।மஹர்ஷிபி⁴꞉ பரிவ்ருʼதம்ʼ ஸர்வபூ⁴தஹிதே ரஸம்|अग्निवेशो गुरुं काले विनयादिदमुक्तवान्॥ ५ ॥அக்³நிவேஶோ கு³ரும்ʼ காலே விநயாதி³த³முக்தவாந்|| 5 ||
भगवन्! दारुणं रोगमाशीविषविषोपमम्।ப⁴க³வந்! தா³ருணம்ʼ ரோக³மாஶீவிஷவிஷோபமம்|विसर्पन्तं शरीरेषु देहिनामुपलक्सये॥ ६ ॥விஸர்பந்தம்ʼ ஶரீரேஷு தே³ஹிநாமுபலக்ஸயே|| 6 ||
सहसैव नरास्तेन परीताः शीघ्रकारिणा।ஸஹஸைவ நராஸ்தேந பரீதா꞉ ஶீக்⁴ரகாரிணா|विनश्यन्त्यनुपक्रान्तास्तत्र नः संशयो महान्॥ ७ ॥விநஶ்யந்த்யநுபக்ராந்தாஸ்தத்ர ந꞉ ஸம்ʼஶயோ மஹாந்|| 7 ||
स नाम्ना केन विज्ञेयः संज्ञितः केन हेतुना।ஸ நாம்நா கேந விஜ்ஞேய꞉ ஸம்ʼஜ்ஞித꞉ கேந ஹேதுநா|कतिभेदः कियद्धातुः किंनिदानः किमाश्रयः॥ ८ ॥கதிபே⁴த³꞉ கியத்³தா⁴து꞉ கிம்ʼநிதா³ந꞉ கிமாஶ்ரய꞉|| 8 ||
सुखसाध्यः कृच्छ्रसाध्यो ज्ञेयो यश्चानुपक्रमः।ஸுக²ஸாத்⁴ய꞉ க்ருʼச்ச்²ரஸாத்⁴யோ ஜ்ஞேயோ யஶ்சாநுபக்ரம꞉|कथं कैर्लक्षणैः किं च भगवन्! तस्य भेषजम्॥ ९ ॥கத²ம்ʼ கைர்லக்ஷணை꞉ கிம்ʼ ச ப⁴க³வந்! தஸ்ய பே⁴ஷஜம்|| 9 ||
तदग्निवेशस्य वचः श्रुत्वाऽऽत्रेयः पुनर्वसुः।தத³க்³நிவேஶஸ்ய வச꞉ ஶ்ருத்வா(அ)(அ)த்ரேய꞉ புநர்வஸு꞉|यथावदखिलं सर्वं प्रोवाच मुनिसत्तमः॥ १० ॥யதா²வத³கி²லம்ʼ ஸர்வம்ʼ ப்ரோவாச முநிஸத்தம꞉|| 10 ||
विविधं सर्पति यतो विसर्पस्तेन स स्मृतः।விவித⁴ம்ʼ ஸர்பதி யதோ விஸர்பஸ்தேந ஸ ஸ்ம்ருʼத꞉|परिसर्पोऽथवा नाम्ना सर्वतः परिसर्पणात्॥ ११ ॥பரிஸர்போ(அ)த²வா நாம்நா ஸர்வத꞉ பரிஸர்பணாத்|| 11 ||
स च सप्तविधो दोषैर्विज्ञेयः सप्तधातुकः।ஸ ச ஸப்தவிதோ⁴ தோ³ஷைர்விஜ்ஞேய꞉ ஸப்ததா⁴துக꞉|पृथक् त्रयस्त्रिभिश्चैको विसर्पो द्वन्द्वजास्त्रयः॥ १२ ॥ப்ருʼத²க் த்ரயஸ்த்ரிபி⁴ஶ்சைகோ விஸர்போ த்³வந்த்³வஜாஸ்த்ரய꞉|| 12 ||
वातिकः पैत्तिकश्चैव कफजः सान्निपातिकः।வாதிக꞉ பைத்திகஶ்சைவ கப²ஜ꞉ ஸாந்நிபாதிக꞉|चत्वार एते विसर्पा वक्ष्यन्ते द्वन्द्वजास्त्रयः॥ १३ ॥சத்வார ஏதே விஸர்பா வக்ஷ்யந்தே த்³வந்த்³வஜாஸ்த்ரய꞉|| 13 ||
आग्नेयो वातपित्ताभ्यां ग्रन्थ्याख्यः कफवातजः।ஆக்³நேயோ வாதபித்தாப்⁴யாம்ʼ க்³ரந்த்²யாக்²ய꞉ கப²வாதஜ꞉|यस्तु कर्दमको घोरः स पित्तकफसंभवः॥ १४ ॥யஸ்து கர்த³மகோ கோ⁴ர꞉ ஸ பித்தகப²ஸம்ʼப⁴வ꞉|| 14 ||
रक्तं लसीका त्वङ्नांसं दूष्यं दोषास्त्रयो मलाः।ரக்தம்ʼ லஸீகா த்வங்நாம்ʼஸம்ʼ தூ³ஷ்யம்ʼ தோ³ஷாஸ்த்ரயோ மலா꞉|विसर्पाणां समुत्पत्तौ विज्ञेयाः सप्त धातवः॥ १५ ॥விஸர்பாணாம்ʼ ஸமுத்பத்தௌ விஜ்ஞேயா꞉ ஸப்த தா⁴தவ꞉|| 15 ||
लवणाम्लकटूष्णानां रसानामतिसेवनात्।லவணாம்லகடூஷ்ணாநாம்ʼ ரஸாநாமதிஸேவநாத்|दध्यम्लमस्तुशुक्तानां सुरासौवीरकस्य च॥ १६ ॥த³த்⁴யம்லமஸ்துஶுக்தாநாம்ʼ ஸுராஸௌவீரகஸ்ய ச|| 16 ||
व्यापन्नबहुमद्योष्णरागषाडवसेवनात्।வ்யாபந்நப³ஹுமத்³யோஷ்ணராக³ஷாட³வஸேவநாத்|शाकानां हरितानां च सेवनाच्च विदाहिनाम्॥ १७ ॥ஶாகாநாம்ʼ ஹரிதாநாம்ʼ ச ஸேவநாச்ச விதா³ஹிநாம்|| 17 ||
कूर्चिकानां किलाटानां सेवनान्मन्दकस्य च।கூர்சிகாநாம்ʼ கிலாடாநாம்ʼ ஸேவநாந்மந்த³கஸ்ய ச|दध्नः शाण्डाकिपूर्वाणामासुतानां च सेवनात्॥ १८ ॥த³த்⁴ந꞉ ஶாண்டா³கிபூர்வாணாமாஸுதாநாம்ʼ ச ஸேவநாத்|| 18 ||
तिलमाषकुलत्थानां तैलानां पैष्टिकस्य च।திலமாஷகுலத்தா²நாம்ʼ தைலாநாம்ʼ பைஷ்டிகஸ்ய ச|ग्राम्यानूपौदकानां च मांसानां लशुनस्य च॥ १९ ॥க்³ராம்யாநூபௌத³காநாம்ʼ ச மாம்ʼஸாநாம்ʼ லஶுநஸ்ய ச|| 19 ||
प्रक्लिन्नानामसात्म्यानां विरुद्धानां च सेवनात्।ப்ரக்லிந்நாநாமஸாத்ம்யாநாம்ʼ விருத்³தா⁴நாம்ʼ ச ஸேவநாத்|अत्यादानाद्दिवास्वप्नादजीर्णाध्यशनात् क्षतात्॥ २० ॥அத்யாதா³நாத்³தி³வாஸ்வப்நாத³ஜீர்ணாத்⁴யஶநாத் க்ஷதாத்|| 20 ||
क्षतबन्धप्रपतनाद्धर्मकर्मातिसेवनात्।க்ஷதப³ந்த⁴ப்ரபதநாத்³த⁴ர்மகர்மாதிஸேவநாத்|विषवाताग्निदोषाच्च विसर्पाणां समुद्भवः॥ २१ ॥விஷவாதாக்³நிதோ³ஷாச்ச விஸர்பாணாம்ʼ ஸமுத்³ப⁴வ꞉|| 21 ||
एतैर्निदानैर्व्यामिश्रैः कुपिता मारुतादयः।ஏதைர்நிதா³நைர்வ்யாமிஶ்ரை꞉ குபிதா மாருதாத³ய꞉|दूष्यान् संदूष्य रक्तादीन् विसर्पन्त्यहिताशिनाम्॥ २२ ॥தூ³ஷ்யாந் ஸம்ʼதூ³ஷ்ய ரக்தாதீ³ந் விஸர்பந்த்யஹிதாஶிநாம்|| 22 ||
बहिःश्रितः श्रितश्चान्तस्तथा चोभयसंश्रितः।ப³ஹி꞉ஶ்ரித꞉ ஶ்ரிதஶ்சாந்தஸ்ததா² சோப⁴யஸம்ʼஶ்ரித꞉|विसर्पो बलमेतेषां ज्ञेयं गुरु यथोत्तरम्॥ २३ ॥விஸர்போ ப³லமேதேஷாம்ʼ ஜ்ஞேயம்ʼ கு³ரு யதோ²த்தரம்|| 23 ||
बहिर्मार्गाश्रितं साध्यमसाध्यमुभयाश्रितम्।ப³ஹிர்மார்கா³ஶ்ரிதம்ʼ ஸாத்⁴யமஸாத்⁴யமுப⁴யாஶ்ரிதம்|विसर्पं दारुणं विद्यात् सुकृच्छ्रं त्वन्तराश्रयम्॥ २४ ॥விஸர்பம்ʼ தா³ருணம்ʼ வித்³யாத் ஸுக்ருʼச்ச்²ரம்ʼ த்வந்தராஶ்ரயம்|| 24 ||
अन्तःप्रकुपिता दोषा विसर्पन्त्यन्तराश्रये।அந்த꞉ப்ரகுபிதா தோ³ஷா விஸர்பந்த்யந்தராஶ்ரயே|बहिर्बहिःप्रकुपिताः सर्वत्रोभयसंश्रिताः॥ २५ ॥ப³ஹிர்ப³ஹி꞉ப்ரகுபிதா꞉ ஸர்வத்ரோப⁴யஸம்ʼஶ்ரிதா꞉|| 25 ||
मर्मोपघातात् संमोहादयनानां विघट्टनात्।மர்மோபகா⁴தாத் ஸம்ʼமோஹாத³யநாநாம்ʼ விக⁴ட்டநாத்|तूष्णातियोगाद्वेगानां विषमाणां प्रवर्तनात्॥ २६ ॥தூஷ்ணாதியோகா³த்³வேகா³நாம்ʼ விஷமாணாம்ʼ ப்ரவர்தநாத்|| 26 ||
विद्याद्विसर्पमन्तर्जमाशु चाग्निबलक्षयात्।வித்³யாத்³விஸர்பமந்தர்ஜமாஶு சாக்³நிப³லக்ஷயாத்|अतो विपर्ययाद्बाह्यमन्यैर्विद्यात् स्वलक्षणैः॥ २७ ॥அதோ விபர்யயாத்³பா³ஹ்யமந்யைர்வித்³யாத் ஸ்வலக்ஷணை꞉|| 27 ||
यस्य सर्वाणि लिङ्गानि बलवद्यस्य कारणम्।யஸ்ய ஸர்வாணி லிங்கா³நி ப³லவத்³யஸ்ய காரணம்|यस्य चोपद्रवाः कष्टा मर्मगो यश्च हन्ति सः॥ २८ ॥யஸ்ய சோபத்³ரவா꞉ கஷ்டா மர்மகோ³ யஶ்ச ஹந்தி ஸ꞉|| 28 ||
रूक्षोष्णैः केवलो वायुः पूरणैर्वा समावृतः।ரூக்ஷோஷ்ணை꞉ கேவலோ வாயு꞉ பூரணைர்வா ஸமாவ்ருʼத꞉|प्रदुष्टो दूषयन् दूष्यान् विसर्पति यथाबलम्॥ २९ ॥ப்ரது³ஷ்டோ தூ³ஷயந் தூ³ஷ்யாந் விஸர்பதி யதா²ப³லம்|| 29 ||
तस्य रूपाणि - भ्रमदवथुपिपासानिस्तोदशूलाङ्गमर्दोद्वेष्टनकम्पज्वरतमककासास्थिसंधिभेदविश्लेषणवेपनारोचकाविपाकाश्चक्षुषोराकुलत्वमस्रागमनं पिपीलिकासंचार इव चाङ्गेषु, यस्मिंश्चावकाशे विसर्पो विसर्पति सोऽवकाशः श्यावारुणाभासः श्वयथुमान् निस्तोदभेदशूलायामसंकोचहर्षस्फुरणैरतिमात्रं प्रपीड्यते, अनुपक्रान्तश्चोपचीयते शीघ्रभेदैः स्फोटकैस्तनुभिररुणाभैः श्यावैर्वा तनुविशदारुणाल्पास्रावैः, विबद्धवातमूत्रपुरीषश्च भवति, निदानोक्तानि चास्य नोपशेरते विपरीतानि चोपशेरत इति वातविसर्पः॥ ३० ॥தஸ்ய ரூபாணி - ப்⁴ரமத³வது²பிபாஸாநிஸ்தோத³ஶூலாங்க³மர்தோ³த்³வேஷ்டநகம்பஜ்வரதமககாஸாஸ்தி²ஸம்ʼதி⁴பே⁴த³விஶ்லேஷணவேபநாரோசகாவிபாகாஶ்சக்ஷுஷோராகுலத்வமஸ்ராக³மநம்ʼ பிபீலிகாஸம்ʼசார இவ சாங்கே³ஷு, யஸ்மிம்ʼஶ்சாவகாஶே விஸர்போ விஸர்பதி ஸோ(அ)வகாஶ꞉ ஶ்யாவாருணாபா⁴ஸ꞉ ஶ்வயது²மாந் நிஸ்தோத³பே⁴த³ஶூலாயாமஸம்ʼகோசஹர்ஷஸ்பு²ரணைரதிமாத்ரம்ʼ ப்ரபீட்³யதே, அநுபக்ராந்தஶ்சோபசீயதே ஶீக்⁴ரபே⁴தை³꞉ ஸ்போ²டகைஸ்தநுபி⁴ரருணாபை⁴꞉ ஶ்யாவைர்வா தநுவிஶதா³ருணால்பாஸ்ராவை꞉, விப³த்³த⁴வாதமூத்ரபுரீஷஶ்ச ப⁴வதி, நிதா³நோக்தாநி சாஸ்ய நோபஶேரதே விபரீதாநி சோபஶேரத இதி வாதவிஸர்ப꞉|| 30 ||
पित्तमुष्णोपचारेण विदाह्यम्लाशनैश्चितम्।பித்தமுஷ்ணோபசாரேண விதா³ஹ்யம்லாஶநைஶ்சிதம்|दूष्यान् संदूष्य धमनीः पूरयन् वै विसर्पति॥ ३१ ॥தூ³ஷ்யாந் ஸம்ʼதூ³ஷ்ய த⁴மநீ꞉ பூரயந் வை விஸர்பதி|| 31 ||
तस्य रूपाणि-ज्वरस्तृष्णा मूर्च्छा मोहश्छर्दिररोचकोऽङ्गभेदः स्वेदोऽतिमात्रमन्तर्दाहः प्रलापः शिरोरुक् चक्षुषोराकुलत्वमस्वप्नमरतिर्भ्रमः शीतवातवारितर्षोऽतिमात्रं हरितहारिद्रनेत्रमूत्रवर्चस्त्वं हरितहारिद्ररूपदर्शनं च, यस्मिंश्चावकाशे विसर्पोऽनुसर्पति सोऽवकाशस्ताम्रहरितहारिद्रनीलकृष्णरक्तानां वर्णानामन्यतमं पुष्यति, सोत्सेधैश्चातिमात्रं दाहसंभेदनपरीतैः स्फोटकैरुपचीयते तुल्यवर्णास्रावैश्चिरपाकैश्च, निदानोक्तानि चास्य नोपशेरते विपरीतानि चोपशेरति इति पित्तविसर्पः॥ ३२ ॥தஸ்ய ரூபாணி-ஜ்வரஸ்த்ருʼஷ்ணா மூர்ச்சா² மோஹஶ்ச²ர்தி³ரரோசகோ(அ)ங்க³பே⁴த³꞉ ஸ்வேதோ³(அ)திமாத்ரமந்தர்தா³ஹ꞉ ப்ரலாப꞉ ஶிரோருக் சக்ஷுஷோராகுலத்வமஸ்வப்நமரதிர்ப்⁴ரம꞉ ஶீதவாதவாரிதர்ஷோ(அ)திமாத்ரம்ʼ ஹரிதஹாரித்³ரநேத்ரமூத்ரவர்சஸ்த்வம்ʼ ஹரிதஹாரித்³ரரூபத³ர்ஶநம்ʼ ச, யஸ்மிம்ʼஶ்சாவகாஶே விஸர்போ(அ)நுஸர்பதி ஸோ(அ)வகாஶஸ்தாம்ரஹரிதஹாரித்³ரநீலக்ருʼஷ்ணரக்தாநாம்ʼ வர்ணாநாமந்யதமம்ʼ புஷ்யதி, ஸோத்ஸேதை⁴ஶ்சாதிமாத்ரம்ʼ தா³ஹஸம்ʼபே⁴த³நபரீதை꞉ ஸ்போ²டகைருபசீயதே துல்யவர்ணாஸ்ராவைஶ்சிரபாகைஶ்ச, நிதா³நோக்தாநி சாஸ்ய நோபஶேரதே விபரீதாநி சோபஶேரதி இதி பித்தவிஸர்ப꞉|| 32 ||
स्वाद्वम्ललवणस्निग्धगुर्वन्नस्वप्नसंचितः।ஸ்வாத்³வம்லலவணஸ்நிக்³த⁴கு³ர்வந்நஸ்வப்நஸம்ʼசித꞉|कफः संदूषयन् दूष्यान् कृच्छ्रमङ्गे विसर्पति॥ ३३ ॥கப²꞉ ஸம்ʼதூ³ஷயந் தூ³ஷ்யாந் க்ருʼச்ச்²ரமங்கே³ விஸர்பதி|| 33 ||
तस्य रूपाणि-शीतकः शीतज्वरो गौरवं निद्रा तन्द्राऽरोचको मधुरास्यत्वमास्योपलेपो निष्ठीविका छर्दिरालस्यं स्तैमित्यमग्निनाशो दौर्बल्यं च, यस्मिंश्चावकाशे विसर्पोऽनुसर्पति सोऽवकाशः श्वयथुमान् पाण्डुर्नातिरक्तः स्नेहसुप्तिस्तम्भगौरवैरन्वितोऽल्पवेदनः कृच्छ्रपाकैश्चिरकारिभिर्बहुलत्वगुपलेपैः स्फोटैः श्वेतपाण्डुभिरनुबध्यते, प्रभिन्नस्तु श्वेतं पिच्छिलं तन्तुमद्घनमनुबद्धं स्निग्धमास्रावं स्रवति, ऊर्ध्वं च गुरुभिः स्थिरैर्जालावततैः स्निग्धैर्बहुलत्वगुपलेपैर्व्रणैरनुबध्यतेऽनुषङ्गी च भवति, श्वेतनखनयनवदनत्वङ्मूत्रवर्चस्त्वं, निदानोक्तानि चास्य नोपशेरते विपरीतानि चोपशेरत इति श्लेष्मविसर्पः॥ ३४ ॥தஸ்ய ரூபாணி-ஶீதக꞉ ஶீதஜ்வரோ கௌ³ரவம்ʼ நித்³ரா தந்த்³ரா(அ)ரோசகோ மது⁴ராஸ்யத்வமாஸ்யோபலேபோ நிஷ்டீ²விகா ச²ர்தி³ராலஸ்யம்ʼ ஸ்தைமித்யமக்³நிநாஶோ தௌ³ர்ப³ல்யம்ʼ ச, யஸ்மிம்ʼஶ்சாவகாஶே விஸர்போ(அ)நுஸர்பதி ஸோ(அ)வகாஶ꞉ ஶ்வயது²மாந் பாண்டு³ர்நாதிரக்த꞉ ஸ்நேஹஸுப்திஸ்தம்ப⁴கௌ³ரவைரந்விதோ(அ)ல்பவேத³ந꞉ க்ருʼச்ச்²ரபாகைஶ்சிரகாரிபி⁴ர்ப³ஹுலத்வகு³பலேபை꞉ ஸ்போ²டை꞉ ஶ்வேதபாண்டு³பி⁴ரநுப³த்⁴யதே, ப்ரபி⁴ந்நஸ்து ஶ்வேதம்ʼ பிச்சி²லம்ʼ தந்துமத்³க⁴நமநுப³த்³த⁴ம்ʼ ஸ்நிக்³த⁴மாஸ்ராவம்ʼ ஸ்ரவதி, ஊர்த்⁴வம்ʼ ச கு³ருபி⁴꞉ ஸ்தி²ரைர்ஜாலாவததை꞉ ஸ்நிக்³தை⁴ர்ப³ஹுலத்வகு³பலேபைர்வ்ரணைரநுப³த்⁴யதே(அ)நுஷங்கீ³ ச ப⁴வதி, ஶ்வேதநக²நயநவத³நத்வங்மூத்ரவர்சஸ்த்வம்ʼ, நிதா³நோக்தாநி சாஸ்ய நோபஶேரதே விபரீதாநி சோபஶேரத இதி ஶ்லேஷ்மவிஸர்ப꞉|| 34 ||
वातपित्तं प्रकुपितमतिमात्रं स्वहेतुभिः।வாதபித்தம்ʼ ப்ரகுபிதமதிமாத்ரம்ʼ ஸ்வஹேதுபி⁴꞉|परस्परं लब्धबलं दहद्गात्रं विसर्पति॥ ३५ ॥பரஸ்பரம்ʼ லப்³த⁴ப³லம்ʼ த³ஹத்³கா³த்ரம்ʼ விஸர்பதி|| 35 ||
तदुपतापादातुरः सर्वशरीरमङ्गारैरिवाकीर्यमाणं मन्यते, छर्द्यतीसारमूर्च्छादाहमोहज्वरतमकारोचकास्थिसंधिभेदतृष्णाविपाकाङ्गभेदादिभिश्चाभिभूयते, यं यं चावकाशं विसर्पोऽनुसर्पति सोऽवकाशः शान्ताङ्गारप्रकाशोऽतिरक्तो वा भवति, अग्निदग्धप्रकारैश्च स्फोटैरुपचीयते, स शीघ्रगत्वादाश्वेव मर्मानुसारी भवति, मर्मणि चोपतप्ते पवनोऽतिबलो भिनत्त्यङ्गान्यतिमात्रं प्रमोहयति संज्ञां, हिक्काश्वासौ जनयति, नाशयति निद्रां, स नष्टनिद्रः प्रमूढसंज्ञो व्यथितचेता न क्वचन सुखमुपलभते, अरतिपरीतः स्थानादासनाच्छय्यां क्रान्तुमिच्छति, क्लिष्टभूयिष्टश्चाशु निद्रां भजति, दुर्बलो दुःखप्रबोधश्च भवति; तमेवंविधमग्निविसर्पपरीतमचिकित्स्यं विद्यात्॥ ३६ ॥தது³பதாபாதா³துர꞉ ஸர்வஶரீரமங்கா³ரைரிவாகீர்யமாணம்ʼ மந்யதே, ச²ர்த்³யதீஸாரமூர்ச்சா²தா³ஹமோஹஜ்வரதமகாரோசகாஸ்தி²ஸம்ʼதி⁴பே⁴த³த்ருʼஷ்ணாவிபாகாங்க³பே⁴தா³தி³பி⁴ஶ்சாபி⁴பூ⁴யதே, யம்ʼ யம்ʼ சாவகாஶம்ʼ விஸர்போ(அ)நுஸர்பதி ஸோ(அ)வகாஶ꞉ ஶாந்தாங்கா³ரப்ரகாஶோ(அ)திரக்தோ வா ப⁴வதி, அக்³நித³க்³த⁴ப்ரகாரைஶ்ச ஸ்போ²டைருபசீயதே, ஸ ஶீக்⁴ரக³த்வாதா³ஶ்வேவ மர்மாநுஸாரீ ப⁴வதி, மர்மணி சோபதப்தே பவநோ(அ)திப³லோ பி⁴நத்த்யங்கா³ந்யதிமாத்ரம்ʼ ப்ரமோஹயதி ஸம்ʼஜ்ஞாம்ʼ, ஹிக்காஶ்வாஸௌ ஜநயதி, நாஶயதி நித்³ராம்ʼ, ஸ நஷ்டநித்³ர꞉ ப்ரமூட⁴ஸம்ʼஜ்ஞோ வ்யதி²தசேதா ந க்வசந ஸுக²முபலப⁴தே, அரதிபரீத꞉ ஸ்தா²நாதா³ஸநாச்ச²ய்யாம்ʼ க்ராந்துமிச்ச²தி, க்லிஷ்டபூ⁴யிஷ்டஶ்சாஶு நித்³ராம்ʼ ப⁴ஜதி, து³ர்ப³லோ து³꞉க²ப்ரபோ³த⁴ஶ்ச ப⁴வதி; தமேவம்ʼவித⁴மக்³நிவிஸர்பபரீதமசிகித்ஸ்யம்ʼ வித்³யாத்|| 36 ||
कफपित्तं प्रकुपित्तं बलवत् स्वेन हेतुना।கப²பித்தம்ʼ ப்ரகுபித்தம்ʼ ப³லவத் ஸ்வேந ஹேதுநா|विसर्पत्येकदेशे तु प्रक्लेदयति देहिनम्॥ ३७ ॥விஸர்பத்யேகதே³ஶே து ப்ரக்லேத³யதி தே³ஹிநம்|| 37 ||
तद्विकाराः-शीतज्वरः शिरोगुरुत्वं दाहः स्तैमित्यमङ्गावसदनं निद्रा तन्द्रा मोहोऽन्नद्वेषः प्रलापोऽग्निनाशो दौर्बल्यमस्थिभेदो मूर्च्छा पिपासा स्रोतसां प्रलेपो जाड्यमिन्द्रियाणां प्रायोपवेशनमङ्गविक्षेपोऽङ्गमर्दोऽरतिरौत्सुक्यं चोपजायते, प्रायश्चामाशये विसर्पत्यलसक एकदेशग्राही च, यस्मिंश्चावकाशे विसर्पो विसर्पति सोऽवकाशो रक्तपीतपाण्डुपिडकावकीर्ण इव मेचकाभः कालो मलिनः स्निधो बहूष्मा गुरुः स्तिमितवेदनः श्वयथुमान् गम्भीरपाको निरास्रावः शीघ्रक्लेदः स्विन्नक्लिन्नपूतिमांसत्वक् कमेणाल्परुक् परामृष्टोऽवदीर्यते कर्दम इवावपीडितोऽन्तरं प्रयच्छत्युपक्लिन्नपूतिमांसत्यागी सिरास्नायुसंदर्शी कुणपगन्धी च भवति संज्ञास्मृतिहन्ता च; तं कर्दमविसर्पपरीतमचिकित्स्यं विद्यात्॥ ३८ ॥தத்³விகாரா꞉-ஶீதஜ்வர꞉ ஶிரோகு³ருத்வம்ʼ தா³ஹ꞉ ஸ்தைமித்யமங்கா³வஸத³நம்ʼ நித்³ரா தந்த்³ரா மோஹோ(அ)ந்நத்³வேஷ꞉ ப்ரலாபோ(அ)க்³நிநாஶோ தௌ³ர்ப³ல்யமஸ்தி²பே⁴தோ³ மூர்ச்சா² பிபாஸா ஸ்ரோதஸாம்ʼ ப்ரலேபோ ஜாட்³யமிந்த்³ரியாணாம்ʼ ப்ராயோபவேஶநமங்க³விக்ஷேபோ(அ)ங்க³மர்தோ³(அ)ரதிரௌத்ஸுக்யம்ʼ சோபஜாயதே, ப்ராயஶ்சாமாஶயே விஸர்பத்யலஸக ஏகதே³ஶக்³ராஹீ ச, யஸ்மிம்ʼஶ்சாவகாஶே விஸர்போ விஸர்பதி ஸோ(அ)வகாஶோ ரக்தபீதபாண்டு³பிட³காவகீர்ண இவ மேசகாப⁴꞉ காலோ மலிந꞉ ஸ்நிதோ⁴ ப³ஹூஷ்மா கு³ரு꞉ ஸ்திமிதவேத³ந꞉ ஶ்வயது²மாந் க³ம்பீ⁴ரபாகோ நிராஸ்ராவ꞉ ஶீக்⁴ரக்லேத³꞉ ஸ்விந்நக்லிந்நபூதிமாம்ʼஸத்வக் கமேணால்பருக் பராம்ருʼஷ்டோ(அ)வதீ³ர்யதே கர்த³ம இவாவபீடி³தோ(அ)ந்தரம்ʼ ப்ரயச்ச²த்யுபக்லிந்நபூதிமாம்ʼஸத்யாகீ³ ஸிராஸ்நாயுஸம்ʼத³ர்ஶீ குணபக³ந்தீ⁴ ச ப⁴வதி ஸம்ʼஜ்ஞாஸ்ம்ருʼதிஹந்தா ச; தம்ʼ கர்த³மவிஸர்பபரீதமசிகித்ஸ்யம்ʼ வித்³யாத்|| 38 ||
स्थिरगुरुकठिनमधुरशीतस्निग्धान्नपानाभिष्यन्दिसेविनामव्यायामादिसेविनामप्रतिकर्मशीलानां श्लेष्मा वायुश्च प्रकोपमापद्यते, तावुभौ दुष्टप्रवृद्धावतिबलौ प्रदूष्य दूष्यान् विसर्पाय कल्पेते; तत्र वायुः श्लेष्मणा विबद्धमार्गस्तमेव श्लेष्माणमनेकधा भिन्दन् क्रमेण ग्रन्थिमालां कृच्छ्रपाकसाध्यां कफाशये संजनयति, उत्सन्नरक्तस्य वा प्रदूष्य रक्तं सिरास्नायुमांसत्वगाश्रितं ग्रन्थीनां मालां कुरुते तीव्ररुजानां स्थूलानामणूनां वा दीर्घवृत्तरक्तानां, तदुपतापाज्ज्वरातिसारकासहिक्काश्वासशोषप्रमोहवैवर्ण्यारोचकाविपाकप्रसेकच्छर्दिर्मूर्च्छङ्गभङ्गनिद्रारतिसदनाद्याः प्रादुर्भवन्त्युपद्रवाः; स एतैरुपद्रुतः सर्वकर्मणां विषयमतिपतितो विवर्जनीयो भवतीति ग्रन्थिविसर्पः॥ ३९ ॥ஸ்தி²ரகு³ருகடி²நமது⁴ரஶீதஸ்நிக்³தா⁴ந்நபாநாபி⁴ஷ்யந்தி³ஸேவிநாமவ்யாயாமாதி³ஸேவிநாமப்ரதிகர்மஶீலாநாம்ʼ ஶ்லேஷ்மா வாயுஶ்ச ப்ரகோபமாபத்³யதே, தாவுபௌ⁴ து³ஷ்டப்ரவ்ருʼத்³தா⁴வதிப³லௌ ப்ரதூ³ஷ்ய தூ³ஷ்யாந் விஸர்பாய கல்பேதே; தத்ர வாயு꞉ ஶ்லேஷ்மணா விப³த்³த⁴மார்க³ஸ்தமேவ ஶ்லேஷ்மாணமநேகதா⁴ பி⁴ந்த³ந் க்ரமேண க்³ரந்தி²மாலாம்ʼ க்ருʼச்ச்²ரபாகஸாத்⁴யாம்ʼ கபா²ஶயே ஸம்ʼஜநயதி, உத்ஸந்நரக்தஸ்ய வா ப்ரதூ³ஷ்ய ரக்தம்ʼ ஸிராஸ்நாயுமாம்ʼஸத்வகா³ஶ்ரிதம்ʼ க்³ரந்தீ²நாம்ʼ மாலாம்ʼ குருதே தீவ்ரருஜாநாம்ʼ ஸ்தூ²லாநாமணூநாம்ʼ வா தீ³ர்க⁴வ்ருʼத்தரக்தாநாம்ʼ, தது³பதாபாஜ்ஜ்வராதிஸாரகாஸஹிக்காஶ்வாஸஶோஷப்ரமோஹவைவர்ண்யாரோசகாவிபாகப்ரஸேகச்ச²ர்தி³ர்மூர்ச்ச²ங்க³ப⁴ங்க³நித்³ராரதிஸத³நாத்³யா꞉ ப்ராது³ர்ப⁴வந்த்யுபத்³ரவா꞉; ஸ ஏதைருபத்³ருத꞉ ஸர்வகர்மணாம்ʼ விஷயமதிபதிதோ விவர்ஜநீயோ ப⁴வதீதி க்³ரந்தி²விஸர்ப꞉|| 39 ||
उपद्रवस्तु खलु रोगोत्तरकालजो रोगाश्रयो रोग एव स्थूलोऽणुर्वा, रोगात् पश्चाज्जायत इत्युपद्रवसंज्ञः।உபத்³ரவஸ்து க²லு ரோகோ³த்தரகாலஜோ ரோகா³ஶ்ரயோ ரோக³ ஏவ ஸ்தூ²லோ(அ)ணுர்வா, ரோகா³த் பஶ்சாஜ்ஜாயத இத்யுபத்³ரவஸம்ʼஜ்ஞ꞉|तत्र प्रधानो व्याधिः, व्याधेर्गुणभूत उपद्रवः, तस्य प्रायः प्रधानप्रशमे प्रशमो भवति।தத்ர ப்ரதா⁴நோ வ்யாதி⁴꞉, வ்யாதே⁴ர்கு³ணபூ⁴த உபத்³ரவ꞉, தஸ்ய ப்ராய꞉ ப்ரதா⁴நப்ரஶமே ப்ரஶமோ ப⁴வதி|स तु पीडाकरतरो भवति पश्चादुत्पद्यमानो व्याधिपरिक्लिष्टशरीरत्वात्; तस्मादुपद्रवं त्वरमाणोऽभिबाधेत॥ ४० ॥ஸ து பீடா³கரதரோ ப⁴வதி பஶ்சாது³த்பத்³யமாநோ வ்யாதி⁴பரிக்லிஷ்டஶரீரத்வாத்; தஸ்மாது³பத்³ரவம்ʼ த்வரமாணோ(அ)பி⁴பா³தே⁴த|| 40 ||
सर्वायतनसमुत्थं सर्वलिङ्गव्यापिनं सर्वधात्वनुसारिणमाशुकारिणं महात्ययिकमिति सन्निपातविसर्पमचिकित्स्यं विद्यात्॥ ४१ ॥ஸர்வாயதநஸமுத்த²ம்ʼ ஸர்வலிங்க³வ்யாபிநம்ʼ ஸர்வதா⁴த்வநுஸாரிணமாஶுகாரிணம்ʼ மஹாத்யயிகமிதி ஸந்நிபாதவிஸர்பமசிகித்ஸ்யம்ʼ வித்³யாத்|| 41 ||
तत्र वातपित्तश्लेष्मनिमित्ता विसर्पास्त्रयः साध्याभवन्ति; अग्निकर्दमाख्यौ पुनरनुपसृष्टे मर्मणि अनुपगते वा सिरास्नायुमांसक्लेदे साधारणक्रियाभिरुभवेवाभ्यस्यमानौ प्रशान्तिमापद्येयाताम्, अनादरोपक्रान्तः पुनस्तयोरन्यतरो हन्याद्देहमाश्वेवाशीविषवत्; तथा ग्रन्थिविसर्पमजातोपद्रवमारभेत चिकित्सितुम्, उपद्रवोपद्रुतं त्वेनं परिहरेत्; सन्निपातजं तु सर्वधात्वनुसारित्वादाशुकारित्वाद्विरुद्धोपक्रमत्वाच्चासाध्यं विद्यात्॥ ४२ ॥தத்ர வாதபித்தஶ்லேஷ்மநிமித்தா விஸர்பாஸ்த்ரய꞉ ஸாத்⁴யாப⁴வந்தி; அக்³நிகர்த³மாக்²யௌ புநரநுபஸ்ருʼஷ்டே மர்மணி அநுபக³தே வா ஸிராஸ்நாயுமாம்ʼஸக்லேதே³ ஸாதா⁴ரணக்ரியாபி⁴ருப⁴வேவாப்⁴யஸ்யமாநௌ ப்ரஶாந்திமாபத்³யேயாதாம், அநாத³ரோபக்ராந்த꞉ புநஸ்தயோரந்யதரோ ஹந்யாத்³தே³ஹமாஶ்வேவாஶீவிஷவத்; ததா² க்³ரந்தி²விஸர்பமஜாதோபத்³ரவமாரபே⁴த சிகித்ஸிதும், உபத்³ரவோபத்³ருதம்ʼ த்வேநம்ʼ பரிஹரேத்; ஸந்நிபாதஜம்ʼ து ஸர்வதா⁴த்வநுஸாரித்வாதா³ஶுகாரித்வாத்³விருத்³தோ⁴பக்ரமத்வாச்சாஸாத்⁴யம்ʼ வித்³யாத்|| 42 ||
तत्र साध्यानां साधनमनुव्याख्यास्यामः॥ ४३ ॥தத்ர ஸாத்⁴யாநாம்ʼ ஸாத⁴நமநுவ்யாக்²யாஸ்யாம꞉|| 43 ||
लङ्घनोल्लेखने शस्ते तिक्तकानां च सेवनम्।லங்க⁴நோல்லேக²நே ஶஸ்தே திக்தகாநாம்ʼ ச ஸேவநம்|कफस्थानगते सामे रूक्षशीतैः प्रलेपयेत्॥ ४४ ॥கப²ஸ்தா²நக³தே ஸாமே ரூக்ஷஶீதை꞉ ப்ரலேபயேத்|| 44 ||
पित्तस्थानगतेऽप्येतत् सामे कुर्याच्छिकित्सितम्।பித்தஸ்தா²நக³தே(அ)ப்யேதத் ஸாமே குர்யாச்சி²கித்ஸிதம்|शोणितस्यावसेकं च विरेकं च विशेषतः॥ ४५ ॥ஶோணிதஸ்யாவஸேகம்ʼ ச விரேகம்ʼ ச விஶேஷத꞉|| 45 ||
मारुताशयसंभूतेऽप्यादितः स्याद्विरूक्षणम्।மாருதாஶயஸம்ʼபூ⁴தே(அ)ப்யாதி³த꞉ ஸ்யாத்³விரூக்ஷணம்|रक्तपित्तान्वयेऽप्यादौ स्नेहनं न हितं मतम्॥ ४६ ॥ரக்தபித்தாந்வயே(அ)ப்யாதௌ³ ஸ்நேஹநம்ʼ ந ஹிதம்ʼ மதம்|| 46 ||
वातोल्बणे तिक्तघृतं पैत्तिके च प्रशस्यते।வாதோல்ப³ணே திக்தக்⁴ருʼதம்ʼ பைத்திகே ச ப்ரஶஸ்யதே|लघुदोषे, महादोषे पैत्तिके स्याद्विरेचनम्॥ ४७ ॥லகு⁴தோ³ஷே, மஹாதோ³ஷே பைத்திகே ஸ்யாத்³விரேசநம்|| 47 ||
न घृतं बहुदोषाय देयं यन्न विरेचयेत्।ந க்⁴ருʼதம்ʼ ப³ஹுதோ³ஷாய தே³யம்ʼ யந்ந விரேசயேத்|तेन दोषो ह्युपष्टब्धस्त्वङ्मांसरुधिरं पचेत्॥ ४८ ॥தேந தோ³ஷோ ஹ்யுபஷ்டப்³த⁴ஸ்த்வங்மாம்ʼஸருதி⁴ரம்ʼ பசேத்|| 48 ||
तस्माद्विरेकमेवादौ शस्तं विद्याद्विसर्पिणः।தஸ்மாத்³விரேகமேவாதௌ³ ஶஸ்தம்ʼ வித்³யாத்³விஸர்பிண꞉|रुधिरस्यावसेकं च तद्ध्यस्याश्रयसंज्ञितम्॥ ४९ ॥ருதி⁴ரஸ்யாவஸேகம்ʼ ச தத்³த்⁴யஸ்யாஶ்ரயஸம்ʼஜ்ஞிதம்|| 49 ||
इति वीसर्पनुत् प्रोक्तं समासेन चिकित्सितम्।இதி வீஸர்பநுத் ப்ரோக்தம்ʼ ஸமாஸேந சிகித்ஸிதம்|एतदेव पुनः सर्वं व्यासतः संप्रवक्ष्यते॥ ५० ॥ஏததே³வ புந꞉ ஸர்வம்ʼ வ்யாஸத꞉ ஸம்ʼப்ரவக்ஷ்யதே|| 50 ||
मदनं मधुकं निम्बं वत्सकस्य फलानि च।மத³நம்ʼ மது⁴கம்ʼ நிம்ப³ம்ʼ வத்ஸகஸ்ய ப²லாநி ச|वमनं संप्रदातव्यं विसर्पे कफपित्तजे॥ ५१ ॥வமநம்ʼ ஸம்ʼப்ரதா³தவ்யம்ʼ விஸர்பே கப²பித்தஜே|| 51 ||
पटोलपिचुमर्दाभ्यां पिप्पल्या मदनेन च।படோலபிசுமர்தா³ப்⁴யாம்ʼ பிப்பல்யா மத³நேந ச|विसर्पे वमनं शस्तं तथा चेन्द्रयवैः सह॥ ५२ ॥விஸர்பே வமநம்ʼ ஶஸ்தம்ʼ ததா² சேந்த்³ரயவை꞉ ஸஹ|| 52 ||
यांश्च योगान् प्रवक्ष्यामि कल्पेषु कफपित्तिनाम्।யாம்ʼஶ்ச யோகா³ந் ப்ரவக்ஷ்யாமி கல்பேஷு கப²பித்திநாம்|विसर्पिणां प्रयोज्यास्ते दोषनिर्हरणाः शिवाः॥ ५३ ॥விஸர்பிணாம்ʼ ப்ரயோஜ்யாஸ்தே தோ³ஷநிர்ஹரணா꞉ ஶிவா꞉|| 53 ||
मुस्तनिम्बपटोलानां चन्दनोत्पलयोरपि।முஸ்தநிம்ப³படோலாநாம்ʼ சந்த³நோத்பலயோரபி|सारिवामलकोशीरमुस्तानां वा विचक्षणः॥ ५४ ॥ஸாரிவாமலகோஶீரமுஸ்தாநாம்ʼ வா விசக்ஷண꞉|| 54 ||
कषायान् पाययेद्वैद्यः सिद्धान् वीसर्पनाशनान्।கஷாயாந் பாயயேத்³வைத்³ய꞉ ஸித்³தா⁴ந் வீஸர்பநாஶநாந்|किराततिक्तकं लोध्रं चन्दनं सदुरालभम्॥ ५५ ॥கிராததிக்தகம்ʼ லோத்⁴ரம்ʼ சந்த³நம்ʼ ஸது³ராலப⁴ம்|| 55 ||
नागरं पद्मकिञ्जल्कमुत्पलं सबिभीतकम्।நாக³ரம்ʼ பத்³மகிஞ்ஜல்கமுத்பலம்ʼ ஸபி³பீ⁴தகம்|मधुकं नागपुष्पं च दद्याद्वीसर्पशान्तये॥ ५६ ॥மது⁴கம்ʼ நாக³புஷ்பம்ʼ ச த³த்³யாத்³வீஸர்பஶாந்தயே|| 56 ||
प्रपौण्डरीकं मधुकं पद्मकिञ्जल्कमुत्पलम्।ப்ரபௌண்ட³ரீகம்ʼ மது⁴கம்ʼ பத்³மகிஞ்ஜல்கமுத்பலம்|नागपुष्पं च लोध्रं च तेनैव विधिना पिबेत्॥ ५७ ॥நாக³புஷ்பம்ʼ ச லோத்⁴ரம்ʼ ச தேநைவ விதி⁴நா பிபே³த்|| 57 ||
द्राक्षां पर्पटकं शुण्ठीं गुडूचीं धन्वयासकम्।த்³ராக்ஷாம்ʼ பர்படகம்ʼ ஶுண்டீ²ம்ʼ கு³டூ³சீம்ʼ த⁴ந்வயாஸகம்|निशापर्युषितं दद्यात्तृष्णावीसर्पशान्तये॥ ५८ ॥நிஶாபர்யுஷிதம்ʼ த³த்³யாத்த்ருʼஷ்ணாவீஸர்பஶாந்தயே|| 58 ||
पटोलं पिचुमर्दं च दार्वीं कटुकरोहिणीम्।படோலம்ʼ பிசுமர்த³ம்ʼ ச தா³ர்வீம்ʼ கடுகரோஹிணீம்|यष्ट्याह्वां त्रायमाणां च दद्याद्वीसर्पशान्तये॥ ५९ ॥யஷ்ட்யாஹ்வாம்ʼ த்ராயமாணாம்ʼ ச த³த்³யாத்³வீஸர்பஶாந்தயே|| 59 ||
पटोलादिकषायं वा पिबेत्त्रिफलया सह।படோலாதி³கஷாயம்ʼ வா பிபே³த்த்ரிப²லயா ஸஹ|मसूरविदलैर्युक्तं घृतमिश्रं प्रदापयेत्॥ ६० ॥மஸூரவித³லைர்யுக்தம்ʼ க்⁴ருʼதமிஶ்ரம்ʼ ப்ரதா³பயேத்|| 60 ||
पटोलपत्रमुद्गानां रसमामलकस्य च।படோலபத்ரமுத்³கா³நாம்ʼ ரஸமாமலகஸ்ய ச|पाययेत घृतोन्मिश्रं नरं वीसर्पपीडितम्॥ ६१ ॥பாயயேத க்⁴ருʼதோந்மிஶ்ரம்ʼ நரம்ʼ வீஸர்பபீடி³தம்|| 61 ||
यच्च सर्पिर्महातिक्तं पित्तकुष्ठनिबर्हणम्।யச்ச ஸர்பிர்மஹாதிக்தம்ʼ பித்தகுஷ்ட²நிப³ர்ஹணம்|निर्दिष्टं तदपि प्राज्ञो दद्याद्वीसर्पशान्तये॥ ६२ ॥நிர்தி³ஷ்டம்ʼ தத³பி ப்ராஜ்ஞோ த³த்³யாத்³வீஸர்பஶாந்தயே|| 62 ||
त्रायमाणाघृतं सिद्धं गौल्मिके यदुदाहृतम्।த்ராயமாணாக்⁴ருʼதம்ʼ ஸித்³த⁴ம்ʼ கௌ³ல்மிகே யது³தா³ஹ்ருʼதம்|विसर्पाणां प्रशान्त्यर्थं दद्यात्तदपि बुद्धिमान्॥ ६३ ॥விஸர்பாணாம்ʼ ப்ரஶாந்த்யர்த²ம்ʼ த³த்³யாத்தத³பி பு³த்³தி⁴மாந்|| 63 ||
त्रिवृच्चूर्णं समालोड्य सार्पिषा पयसाऽपि वा।த்ரிவ்ருʼச்சூர்ணம்ʼ ஸமாலோட்³ய ஸார்பிஷா பயஸா(அ)பி வா|घर्माम्बुना वा संयोज्य मृद्वीकानां रसेन वा॥ ६४ ॥க⁴ர்மாம்பு³நா வா ஸம்ʼயோஜ்ய ம்ருʼத்³வீகாநாம்ʼ ரஸேந வா|| 64 ||
विरेकार्थं प्रयोक्तव्यं सिद्धं वीसर्पनाशनम्।விரேகார்த²ம்ʼ ப்ரயோக்தவ்யம்ʼ ஸித்³த⁴ம்ʼ வீஸர்பநாஶநம்|त्रायमाणाशृतं वाऽपि पयो दद्याद्विरेचनम्॥ ६५ ॥த்ராயமாணாஶ்ருʼதம்ʼ வா(அ)பி பயோ த³த்³யாத்³விரேசநம்|| 65 ||
त्रिफलारससंयुक्तं सर्पिर्स्त्रिवृतया सह।த்ரிப²லாரஸஸம்ʼயுக்தம்ʼ ஸர்பிர்ஸ்த்ரிவ்ருʼதயா ஸஹ|प्रयोक्तव्यं विरेकार्थं विसर्पज्वरनाशनम्॥ ६६ ॥ப்ரயோக்தவ்யம்ʼ விரேகார்த²ம்ʼ விஸர்பஜ்வரநாஶநம்|| 66 ||
रसमामलकानां वा घृतमिश्रं प्रदापयेत्।ரஸமாமலகாநாம்ʼ வா க்⁴ருʼதமிஶ்ரம்ʼ ப்ரதா³பயேத்|स एव गुरुकोष्ठाय त्रिवृच्चूर्णयुतो हितः॥ ६७ ॥ஸ ஏவ கு³ருகோஷ்டா²ய த்ரிவ்ருʼச்சூர்ணயுதோ ஹித꞉|| 67 ||
दोषे कोष्ठगते भूय एतत् कुर्याच्चिकित्सितम्।தோ³ஷே கோஷ்ட²க³தே பூ⁴ய ஏதத் குர்யாச்சிகித்ஸிதம்|शाख्यादुष्टे तु रुधिरे रक्तमेवादितो हरेत्॥ ६८ ॥ஶாக்²யாது³ஷ்டே து ருதி⁴ரே ரக்தமேவாதி³தோ ஹரேத்|| 68 ||
भिषग्वातान्वितं रक्तं विषाणेन विनिर्हरेत्।பி⁴ஷக்³வாதாந்விதம்ʼ ரக்தம்ʼ விஷாணேந விநிர்ஹரேத்|पित्तान्वितं जलौकोभिः, कफान्वितमलाबुधिः॥ ६९ ॥பித்தாந்விதம்ʼ ஜலௌகோபி⁴꞉, கபா²ந்விதமலாபு³தி⁴꞉|| 69 ||
यथासन्नं विकारस्य व्यधयेदाशु वा सिराम्।யதா²ஸந்நம்ʼ விகாரஸ்ய வ்யத⁴யேதா³ஶு வா ஸிராம்|त्वङ्मांसस्नायुसंक्लेदो रक्तक्लेदाद्धि जायते॥ ७० ॥த்வங்மாம்ʼஸஸ்நாயுஸம்ʼக்லேதோ³ ரக்தக்லேதா³த்³தி⁴ ஜாயதே|| 70 ||
अन्तःशरीरे संशुद्धे दोषे त्वङ्मांसंश्रिते।அந்த꞉ஶரீரே ஸம்ʼஶுத்³தே⁴ தோ³ஷே த்வங்மாம்ʼஸம்ʼஶ்ரிதே|आदितो वाऽल्पदोषाणां क्रिया बाह्या प्रवक्ष्यते॥ ७१ ॥ஆதி³தோ வா(அ)ல்பதோ³ஷாணாம்ʼ க்ரியா பா³ஹ்யா ப்ரவக்ஷ்யதே|| 71 ||
उदुम्बरत्वङ्मधुकं पद्मकिञ्जल्कमुत्पलम्।உது³ம்ப³ரத்வங்மது⁴கம்ʼ பத்³மகிஞ்ஜல்கமுத்பலம்|नागपुष्पं प्रियङ्गुश्च प्रदेहः सघृतो हितः॥ ७२ ॥நாக³புஷ்பம்ʼ ப்ரியங்கு³ஶ்ச ப்ரதே³ஹ꞉ ஸக்⁴ருʼதோ ஹித꞉|| 72 ||
न्यग्रोधपादास्तरुणाः कदलीगर्भसंयुताः।ந்யக்³ரோத⁴பாதா³ஸ்தருணா꞉ கத³லீக³ர்ப⁴ஸம்ʼயுதா꞉|बिसग्रन्थिश्च लेपः स्याच्छतधौतघृताप्लुतः॥ ७३ ॥பி³ஸக்³ரந்தி²ஶ்ச லேப꞉ ஸ்யாச்ச²ததௌ⁴தக்⁴ருʼதாப்லுத꞉|| 73 ||
कालीयं मधुकं हेम वन्यं चन्दनपद्मकौ।காலீயம்ʼ மது⁴கம்ʼ ஹேம வந்யம்ʼ சந்த³நபத்³மகௌ|एला मृणालं फलिनी प्रलेपः स्याद्घृताप्लुतः॥ ७४ ॥ஏலா ம்ருʼணாலம்ʼ ப²லிநீ ப்ரலேப꞉ ஸ்யாத்³க்⁴ருʼதாப்லுத꞉|| 74 ||
शाद्वलं च मृणालं च शङ्खं चन्दनमुत्पलम्।ஶாத்³வலம்ʼ ச ம்ருʼணாலம்ʼ ச ஶங்க²ம்ʼ சந்த³நமுத்பலம்|वेतसस्य च मूलानि प्रदेहः स्यात् सतण्डुलः॥ ७५ ॥வேதஸஸ்ய ச மூலாநி ப்ரதே³ஹ꞉ ஸ்யாத் ஸதண்டு³ல꞉|| 75 ||
सारिवा पद्मकिञ्जल्कमुशीरं नीलमुत्पलम्।ஸாரிவா பத்³மகிஞ்ஜல்கமுஶீரம்ʼ நீலமுத்பலம்|मञ्जिष्ठा चन्दनं लोध्रमभया च प्रलेपनम्॥ ७६ ॥மஞ்ஜிஷ்டா² சந்த³நம்ʼ லோத்⁴ரமப⁴யா ச ப்ரலேபநம்|| 76 ||
नलदं च हरेणुश्च लोध्रं मधुकपद्मकौ।நலத³ம்ʼ ச ஹரேணுஶ்ச லோத்⁴ரம்ʼ மது⁴கபத்³மகௌ|दूर्वा सर्जरसश्चैव सघृतं स्यात् प्रलेपनम्॥ ७७ ॥தூ³ர்வா ஸர்ஜரஸஶ்சைவ ஸக்⁴ருʼதம்ʼ ஸ்யாத் ப்ரலேபநம்|| 77 ||
यावकाः सक्तवश्चैव सर्पिषा सह योजिताः।யாவகா꞉ ஸக்தவஶ்சைவ ஸர்பிஷா ஸஹ யோஜிதா꞉|प्रदेहो मधुकं वीरा सघृता यवसक्तवः॥ ७८ ॥ப்ரதே³ஹோ மது⁴கம்ʼ வீரா ஸக்⁴ருʼதா யவஸக்தவ꞉|| 78 ||
बलामुत्पलशालूकं वीरामगुरुचन्दनम्।ப³லாமுத்பலஶாலூகம்ʼ வீராமகு³ருசந்த³நம்|कुर्यादालेपनं वैद्यो मृणालं च बिसान्वितम्॥ ७९ ॥குர்யாதா³லேபநம்ʼ வைத்³யோ ம்ருʼணாலம்ʼ ச பி³ஸாந்விதம்|| 79 ||
यवचूर्णं समधुकं सघृतं च प्रलेपनम्।யவசூர்ணம்ʼ ஸமது⁴கம்ʼ ஸக்⁴ருʼதம்ʼ ச ப்ரலேபநம்|हरेणवो मसूराश्च सगुद्गाः श्वेतशालयः॥ ८० ॥ஹரேணவோ மஸூராஶ்ச ஸகு³த்³கா³꞉ ஶ்வேதஶாலய꞉|| 80 ||
पृथक् पृथक् प्रदेहाः स्युः सर्वे वा सर्पिषा सह।ப்ருʼத²க் ப்ருʼத²க் ப்ரதே³ஹா꞉ ஸ்யு꞉ ஸர்வே வா ஸர்பிஷா ஸஹ|पद्मिनीकर्दमः शीतो मौक्तिकं पिष्टमेव वा॥ ८१ ॥பத்³மிநீகர்த³ம꞉ ஶீதோ மௌக்திகம்ʼ பிஷ்டமேவ வா|| 81 ||
शङ्खः प्रवालः शुक्तिर्वा गैरिकं वा घृताप्लुतम्।ஶங்க²꞉ ப்ரவால꞉ ஶுக்திர்வா கை³ரிகம்ʼ வா க்⁴ருʼதாப்லுதம்|(पृह्तगेते प्रदेहाश्च हिता ज्ञेया विसर्पिणाम्।) प्रपौण्डरीकं मधुकं बला शालूकमुत्पलम्॥ ८२ ॥(ப்ருʼஹ்தகே³தே ப்ரதே³ஹாஶ்ச ஹிதா ஜ்ஞேயா விஸர்பிணாம்|) ப்ரபௌண்ட³ரீகம்ʼ மது⁴கம்ʼ ப³லா ஶாலூகமுத்பலம்|| 82 ||
न्यग्रोधपत्रदुग्धीके सघृतं स्यात् प्रलेपनम्।ந்யக்³ரோத⁴பத்ரது³க்³தீ⁴கே ஸக்⁴ருʼதம்ʼ ஸ்யாத் ப்ரலேபநம்|बिसानि च मृणालं च सघृताश्च कशेरुकाः॥ ८३ ॥பி³ஸாநி ச ம்ருʼணாலம்ʼ ச ஸக்⁴ருʼதாஶ்ச கஶேருகா꞉|| 83 ||
शतावरीविदार्योश्च कन्दौ धौतघृताप्लुतौ।ஶதாவரீவிதா³ர்யோஶ்ச கந்தௌ³ தௌ⁴தக்⁴ருʼதாப்லுதௌ|शैवालं नलमूलानि गोजिह्वा वृषकर्णिका॥ ८४ ॥ஶைவாலம்ʼ நலமூலாநி கோ³ஜிஹ்வா வ்ருʼஷகர்ணிகா|| 84 ||
इन्द्राणिशाकं सघृतं शिरीषत्वग्बलाघृतम्।இந்த்³ராணிஶாகம்ʼ ஸக்⁴ருʼதம்ʼ ஶிரீஷத்வக்³ப³லாக்⁴ருʼதம்|न्यग्रोधोदुम्बरप्लक्षवेतसाश्वत्थपल्लवैः॥ ८५ ॥ந்யக்³ரோதோ⁴து³ம்ப³ரப்லக்ஷவேதஸாஶ்வத்த²பல்லவை꞉|| 85 ||
त्वक्कल्कैर्बहुसर्पिर्भिः शीतैरालेपनं हितम्।த்வக்கல்கைர்ப³ஹுஸர்பிர்பி⁴꞉ ஶீதைராலேபநம்ʼ ஹிதம்|प्रदेहाः सर्व एवैते वातपित्तोल्बणे शुभाः॥ ८६ ॥ப்ரதே³ஹா꞉ ஸர்வ ஏவைதே வாதபித்தோல்ப³ணே ஶுபா⁴꞉|| 86 ||
सकफे तु प्रवक्ष्यामि प्रदेहानपरान् हितान्।ஸகபே² து ப்ரவக்ஷ்யாமி ப்ரதே³ஹாநபராந் ஹிதாந்|त्रिफलां पद्मकोशीरं समङ्गां करवीरकम्॥ ८७ ॥த்ரிப²லாம்ʼ பத்³மகோஶீரம்ʼ ஸமங்கா³ம்ʼ கரவீரகம்|| 87 ||
नलमूलान्यनन्तां च प्रदेहमुपकल्पयेत्।நலமூலாந்யநந்தாம்ʼ ச ப்ரதே³ஹமுபகல்பயேத்|खदिरं सप्तपर्णं च मुस्तमारग्वधं धवम्॥ ८८ ॥க²தி³ரம்ʼ ஸப்தபர்ணம்ʼ ச முஸ்தமாரக்³வத⁴ம்ʼ த⁴வம்|| 88 ||
कुरण्टकं देवदारु दद्यादालेपनं भिषक्।குரண்டகம்ʼ தே³வதா³ரு த³த்³யாதா³லேபநம்ʼ பி⁴ஷக்|आरग्वधस्य पत्राणि त्वचं श्लेष्मातकस्य च॥ ८९ ॥ஆரக்³வத⁴ஸ்ய பத்ராணி த்வசம்ʼ ஶ்லேஷ்மாதகஸ்ய ச|| 89 ||
इन्द्राणिशाकं काकाह्वां शिरीषकुसुमानि च।இந்த்³ராணிஶாகம்ʼ காகாஹ்வாம்ʼ ஶிரீஷகுஸுமாநி ச|शौवालं नलमूलानि वीरां गन्धप्रियङ्गुकाम्॥ ९० ॥ஶௌவாலம்ʼ நலமூலாநி வீராம்ʼ க³ந்த⁴ப்ரியங்கு³காம்|| 90 ||
त्रिफलां मधुकं वीरां शिरीषकुसुर्मानि च।த்ரிப²லாம்ʼ மது⁴கம்ʼ வீராம்ʼ ஶிரீஷகுஸுர்மாநி ச|प्रपौण्डरीकं ह्रीबेरं दार्वीत्वङ्मधुकं बलाम्॥ ९१ ॥ப்ரபௌண்ட³ரீகம்ʼ ஹ்ரீபே³ரம்ʼ தா³ர்வீத்வங்மது⁴கம்ʼ ப³லாம்|| 91 ||
पृथगालेपनं कुर्याद्द्वन्द्वशः सर्वशोऽपि वा।ப்ருʼத²கா³லேபநம்ʼ குர்யாத்³த்³வந்த்³வஶ꞉ ஸர்வஶோ(அ)பி வா|प्रदेहाः सर्व एवैते देयाः स्वल्पघृताप्लुताः॥ ९२ ॥ப்ரதே³ஹா꞉ ஸர்வ ஏவைதே தே³யா꞉ ஸ்வல்பக்⁴ருʼதாப்லுதா꞉|| 92 ||
वातपित्तोल्बणे ये तु प्रदेहास्ते घृताधिकाः।வாதபித்தோல்ப³ணே யே து ப்ரதே³ஹாஸ்தே க்⁴ருʼதாதி⁴கா꞉|घृतेन शतधौतेन प्रदिग्यात् केवलेन वा॥ ९३ ॥க்⁴ருʼதேந ஶததௌ⁴தேந ப்ரதி³க்³யாத் கேவலேந வா|| 93 ||
घृतमण्डेन शीतेन पयसा मधुकाम्बुना।க்⁴ருʼதமண்டே³ந ஶீதேந பயஸா மது⁴காம்பு³நா|पञ्चवल्ककषायेण सेचयेच्छीतलेन वा॥ ९४ ॥பஞ்சவல்ககஷாயேண ஸேசயேச்சீ²தலேந வா|| 94 ||
वातासृक्पित्तबहुलं विसर्पं बहुशो भिषक्।வாதாஸ்ருʼக்பித்தப³ஹுலம்ʼ விஸர்பம்ʼ ப³ஹுஶோ பி⁴ஷக்|सेचनास्ते प्रदेहा ये त एव घृतसाधनाः॥ ९५ ॥ஸேசநாஸ்தே ப்ரதே³ஹா யே த ஏவ க்⁴ருʼதஸாத⁴நா꞉|| 95 ||
ते चूर्णयोगा वीसर्पव्रणानामवचूर्णनाः।தே சூர்ணயோகா³ வீஸர்பவ்ரணாநாமவசூர்ணநா꞉|दूर्वास्वरससिद्धं च घृतं स्याद्व्रणरोपणम्॥ ९६ ॥தூ³ர்வாஸ்வரஸஸித்³த⁴ம்ʼ ச க்⁴ருʼதம்ʼ ஸ்யாத்³வ்ரணரோபணம்|| 96 ||
दार्वीत्वङ्मधुकं लोध्रं केशरं चावचूर्णनम्।தா³ர்வீத்வங்மது⁴கம்ʼ லோத்⁴ரம்ʼ கேஶரம்ʼ சாவசூர்ணநம்|पटोलः पिचुमर्दश्च त्रिफला मधुकोत्पले॥ ९७ ॥படோல꞉ பிசுமர்த³ஶ்ச த்ரிப²லா மது⁴கோத்பலே|| 97 ||
एतत् प्रक्षालनं सर्पिर्व्रणचूर्णं प्रलेपनम्।ஏதத் ப்ரக்ஷாலநம்ʼ ஸர்பிர்வ்ரணசூர்ணம்ʼ ப்ரலேபநம்|प्रदेहाः सर्व एवैते कर्तव्याः संप्रसादनाः॥ ९८ ॥ப்ரதே³ஹா꞉ ஸர்வ ஏவைதே கர்தவ்யா꞉ ஸம்ʼப்ரஸாத³நா꞉|| 98 ||
क्षणे क्षणे प्रयोक्तव्याः पूर्वमुद्धृत्य लेपनम्।க்ஷணே க்ஷணே ப்ரயோக்தவ்யா꞉ பூர்வமுத்³த்⁴ருʼத்ய லேபநம்|अधावनोद्धृते पूर्वे प्रदेहा बहुशोऽघनाः॥ ९९ ॥அதா⁴வநோத்³த்⁴ருʼதே பூர்வே ப்ரதே³ஹா ப³ஹுஶோ(அ)க⁴நா꞉|| 99 ||
देयाः प्रदेहाः कफजे पर्याधानोद्दृते घनाः।தே³யா꞉ ப்ரதே³ஹா꞉ கப²ஜே பர்யாதா⁴நோத்³த்³ருʼதே க⁴நா꞉|त्रिभागाङ्गुष्ठमात्रः स्यात् प्रलेपः कल्कपेषितः॥ १०० ॥த்ரிபா⁴கா³ங்கு³ஷ்ட²மாத்ர꞉ ஸ்யாத் ப்ரலேப꞉ கல்கபேஷித꞉|| 100 ||
नातिस्निग्धो न रूक्षश्च न पिण्डो न द्रवः समः।நாதிஸ்நிக்³தோ⁴ ந ரூக்ஷஶ்ச ந பிண்டோ³ ந த்³ரவ꞉ ஸம꞉|न च पर्युषितं लेपं कदाचिदवचारयेत्॥ १०१ ॥ந ச பர்யுஷிதம்ʼ லேபம்ʼ கதா³சித³வசாரயேத்|| 101 ||
न च तेनैव लेपेन पुनर्जातु प्रलेपयेत्।ந ச தேநைவ லேபேந புநர்ஜாது ப்ரலேபயேத்|क्लेदवीसर्पशूलानि सोष्णाभावात् प्रवर्तयेत्॥ १०२ ॥க்லேத³வீஸர்பஶூலாநி ஸோஷ்ணாபா⁴வாத் ப்ரவர்தயேத்|| 102 ||
लेपो ह्युपरि पट्टस्य कृतः स्वेदयति व्रणम्।லேபோ ஹ்யுபரி பட்டஸ்ய க்ருʼத꞉ ஸ்வேத³யதி வ்ரணம்|स्वेदजाः पिडकास्तस्य कण्डूश्चैवोपजायते॥ १०३ ॥ஸ்வேத³ஜா꞉ பிட³காஸ்தஸ்ய கண்டூ³ஶ்சைவோபஜாயதே|| 103 ||
उपर्युपरि लेपस्य लेपो यद्यवचार्यते।உபர்யுபரி லேபஸ்ய லேபோ யத்³யவசார்யதே|तानेव दोषाञ्जनयेत् पट्टस्योपरि यान् कृतः॥ १०४ ॥தாநேவ தோ³ஷாஞ்ஜநயேத் பட்டஸ்யோபரி யாந் க்ருʼத꞉|| 104 ||
अतिस्निग्धोऽतिद्रवश्च लेपो यद्यवचार्यते।அதிஸ்நிக்³தோ⁴(அ)தித்³ரவஶ்ச லேபோ யத்³யவசார்யதே|त्वचि न श्लिष्यते सम्यङ्न दोषं शमयत्यपि॥ १०५ ॥த்வசி ந ஶ்லிஷ்யதே ஸம்யங்ந தோ³ஷம்ʼ ஶமயத்யபி|| 105 ||
तन्वालिप्तं न कुर्वीत संशुष्को ह्यापुटायते।தந்வாலிப்தம்ʼ ந குர்வீத ஸம்ʼஶுஷ்கோ ஹ்யாபுடாயதே|न चौषधिरसो व्याधिं प्राप्नोत्यपि च शुष्यति॥ १०६ ॥ந சௌஷதி⁴ரஸோ வ்யாதி⁴ம்ʼ ப்ராப்நோத்யபி ச ஶுஷ்யதி|| 106 ||
तन्वालिप्तेन ये दोषास्तानेव जनयेद्भृशम्।தந்வாலிப்தேந யே தோ³ஷாஸ்தாநேவ ஜநயேத்³ப்⁴ருʼஶம்|संशुष्कः पीडयेद्व्याधिं निःस्नेहो ह्यवचारितः॥ १०७ ॥ஸம்ʼஶுஷ்க꞉ பீட³யேத்³வ்யாதி⁴ம்ʼ நி꞉ஸ்நேஹோ ஹ்யவசாரித꞉|| 107 ||
अन्नपानानि वक्ष्यामि विसर्पाणां निवृत्तये।அந்நபாநாநி வக்ஷ்யாமி விஸர்பாணாம்ʼ நிவ்ருʼத்தயே|लङ्घितेभ्यो हितो मन्थो रूक्षः सक्षौद्रशर्करः॥ १०८ ॥லங்கி⁴தேப்⁴யோ ஹிதோ மந்தோ² ரூக்ஷ꞉ ஸக்ஷௌத்³ரஶர்கர꞉|| 108 ||
मधुरः किंचिदम्लो वा दाडिमामलकान्वितः।மது⁴ர꞉ கிம்ʼசித³ம்லோ வா தா³டி³மாமலகாந்வித꞉|सपरूषकमृद्वीकः सखर्जूरः शृताम्बुना॥ १०९ ॥ஸபரூஷகம்ருʼத்³வீக꞉ ஸக²ர்ஜூர꞉ ஶ்ருʼதாம்பு³நா|| 109 ||
तर्पणैर्यवशालीनां सस्नेहा चावलेहिका।தர்பணைர்யவஶாலீநாம்ʼ ஸஸ்நேஹா சாவலேஹிகா|जीर्णे पुराणशालीनां यूषैर्भुञ्जीत भोजनम्॥ ११० ॥ஜீர்ணே புராணஶாலீநாம்ʼ யூஷைர்பு⁴ஞ்ஜீத போ⁴ஜநம்|| 110 ||
मुद्गान्मसूरांशणकान् यूषार्ह्तमुपकल्पयेत्।முத்³கா³ந்மஸூராம்ʼஶணகாந் யூஷார்ஹ்தமுபகல்பயேத்|अनम्लान् दाडिमाम्लान् वा पटोलामलकैः सह॥ १११ ॥அநம்லாந் தா³டி³மாம்லாந் வா படோலாமலகை꞉ ஸஹ|| 111 ||
जाङ्गलानां च मांसानां रसांस्तस्योपकल्पयेत्।ஜாங்க³லாநாம்ʼ ச மாம்ʼஸாநாம்ʼ ரஸாம்ʼஸ்தஸ்யோபகல்பயேத்|रूक्षान् परूषकद्राक्षादाडिमामलकान्वितान्॥ ११२ ॥ரூக்ஷாந் பரூஷகத்³ராக்ஷாதா³டி³மாமலகாந்விதாந்|| 112 ||
रक्ताः श्वेता महाह्वाश्च शालयः षष्टिकैः सह।ரக்தா꞉ ஶ்வேதா மஹாஹ்வாஶ்ச ஶாலய꞉ ஷஷ்டிகை꞉ ஸஹ|भोजनार्थे प्रशस्यन्ते पुराणाः सुपरिस्रुताः॥ ११३ ॥போ⁴ஜநார்தே² ப்ரஶஸ்யந்தே புராணா꞉ ஸுபரிஸ்ருதா꞉|| 113 ||
यवगोधूमशालीनां सात्म्यान्येव प्रदापयेत्।யவகோ³தூ⁴மஶாலீநாம்ʼ ஸாத்ம்யாந்யேவ ப்ரதா³பயேத்|येषां नात्युचितः शालिर्नरा ये च कफाधिकाः॥ ११४ ॥யேஷாம்ʼ நாத்யுசித꞉ ஶாலிர்நரா யே ச கபா²தி⁴கா꞉|| 114 ||
विदाहीन्यन्नपानानि विरुद्धं स्वपनं दिवा।விதா³ஹீந்யந்நபாநாநி விருத்³த⁴ம்ʼ ஸ்வபநம்ʼ தி³வா|क्रोधव्यायामसूर्याग्निप्रवातांश्च विवर्जयेत्॥ ११५ ॥க்ரோத⁴வ்யாயாமஸூர்யாக்³நிப்ரவாதாம்ʼஶ்ச விவர்ஜயேத்|| 115 ||
कुर्याच्चिकित्सितादस्माच्छीतप्रायाणि पैत्तिके।குர்யாச்சிகித்ஸிதாத³ஸ்மாச்சீ²தப்ராயாணி பைத்திகே|रूक्षप्रायाणि कफजे स्नैहिकान्यनिलात्मके॥ ११६ ॥ரூக்ஷப்ராயாணி கப²ஜே ஸ்நைஹிகாந்யநிலாத்மகே|| 116 ||
वातपित्तप्रशमनमग्निवीसर्पणे हितम्।வாதபித்தப்ரஶமநமக்³நிவீஸர்பணே ஹிதம்|कफपित्तप्रशमनं प्रायः कर्दमसंज्ञिते॥ ११७ ॥கப²பித்தப்ரஶமநம்ʼ ப்ராய꞉ கர்த³மஸம்ʼஜ்ஞிதே|| 117 ||
रक्तपित्तोत्तरं दृष्ट्वा ग्रन्थिवीसर्पमादितः।ரக்தபித்தோத்தரம்ʼ த்³ருʼஷ்ட்வா க்³ரந்தி²வீஸர்பமாதி³த꞉|रूक्षणैर्लङ्घनैः सेकैः प्रदेहैः पाञ्चवल्कलैः॥ ११८ ॥ரூக்ஷணைர்லங்க⁴நை꞉ ஸேகை꞉ ப்ரதே³ஹை꞉ பாஞ்சவல்கலை꞉|| 118 ||
सिरामोक्षैर्जलौकोभिर्वमनैः सविरेचनैः।ஸிராமோக்ஷைர்ஜலௌகோபி⁴ர்வமநை꞉ ஸவிரேசநை꞉|घृतैः कषायतिक्तैश्च कालज्ञः समुपाचरेत्॥ ११९ ॥க்⁴ருʼதை꞉ கஷாயதிக்தைஶ்ச காலஜ்ஞ꞉ ஸமுபாசரேத்|| 119 ||
ऊर्ध्वं चाधश्च शुद्धाय रक्ते चाप्यवसेचिते।ஊர்த்⁴வம்ʼ சாத⁴ஶ்ச ஶுத்³தா⁴ய ரக்தே சாப்யவஸேசிதே|वातश्लेष्महरं कर्म ग्रन्थिवीसर्पिणे हितम्॥ १२० ॥வாதஶ்லேஷ்மஹரம்ʼ கர்ம க்³ரந்தி²வீஸர்பிணே ஹிதம்|| 120 ||
उत्कारिकाभिरुष्णाभिरुपनाहः प्रशस्यते।உத்காரிகாபி⁴ருஷ்ணாபி⁴ருபநாஹ꞉ ப்ரஶஸ்யதே|स्निग्धाभिर्वेशवारैर्वा ग्रन्थिवीसर्पशूलिनाम्॥ १२१ ॥ஸ்நிக்³தா⁴பி⁴ர்வேஶவாரைர்வா க்³ரந்தி²வீஸர்பஶூலிநாம்|| 121 ||
दशमूलोपसिद्धेन तैलेनोष्णेन सेचयेत्।த³ஶமூலோபஸித்³தே⁴ந தைலேநோஷ்ணேந ஸேசயேத்|कुष्ठतैलेन चोष्णेन पाक्यक्षारयुतेन च॥ १२२ ॥குஷ்ட²தைலேந சோஷ்ணேந பாக்யக்ஷாரயுதேந ச|| 122 ||
गोमूत्रैः पत्रनिर्यूहैरुष्णैर्वा परिषेचयेत्।கோ³மூத்ரை꞉ பத்ரநிர்யூஹைருஷ்ணைர்வா பரிஷேசயேத்|सुखोष्णया प्रदिह्याद्वा पिष्टया चाश्वगन्धया॥ १२३ ॥ஸுகோ²ஷ்ணயா ப்ரதி³ஹ்யாத்³வா பிஷ்டயா சாஶ்வக³ந்த⁴யா|| 123 ||
शुष्कमूलककल्केन नक्तमालत्वचाऽपि वा।ஶுஷ்கமூலககல்கேந நக்தமாலத்வசா(அ)பி வா|बिभीतकत्वचां वाऽपि कल्केनोष्णेन लेपयेत्॥ १२४ ॥பி³பீ⁴தகத்வசாம்ʼ வா(அ)பி கல்கேநோஷ்ணேந லேபயேத்|| 124 ||
बलां नागबलां पथ्यां भूर्जग्रन्थिं बिभीतकम्।ப³லாம்ʼ நாக³ப³லாம்ʼ பத்²யாம்ʼ பூ⁴ர்ஜக்³ரந்தி²ம்ʼ பி³பீ⁴தகம்|वंशपत्राण्यग्निमन्थं कुर्याद्ग्रन्थिप्रलेपनम्॥ १२५ ॥வம்ʼஶபத்ராண்யக்³நிமந்த²ம்ʼ குர்யாத்³க்³ரந்தி²ப்ரலேபநம்|| 125 ||
दन्ती चित्रकमूलत्वक् सुधार्कपयसी गुडः।த³ந்தீ சித்ரகமூலத்வக் ஸுதா⁴ர்கபயஸீ கு³ட³꞉|भल्लातकास्थि कासीसं लेपो भिन्द्याच्छिलामपि॥ १२६ ॥ப⁴ல்லாதகாஸ்தி² காஸீஸம்ʼ லேபோ பி⁴ந்த்³யாச்சி²லாமபி|| 126 ||
बहिर्मार्गस्थितं ग्रन्थिं किं पुनः कफसंभवम्।ப³ஹிர்மார்க³ஸ்தி²தம்ʼ க்³ரந்தி²ம்ʼ கிம்ʼ புந꞉ கப²ஸம்ʼப⁴வம்|दीर्घकालस्थितं ग्रन्थिं भिन्द्याद्वा भेषजैरिमैः॥ १२७ ॥தீ³ர்க⁴காலஸ்தி²தம்ʼ க்³ரந்தி²ம்ʼ பி⁴ந்த்³யாத்³வா பே⁴ஷஜைரிமை꞉|| 127 ||
मूलकानां कुलत्थानां यूषैः सक्षारदाडिमैः।மூலகாநாம்ʼ குலத்தா²நாம்ʼ யூஷை꞉ ஸக்ஷாரதா³டி³மை꞉|गोधूमान्नैर्यवान्नैर्वा ससीधुमधुशर्करैः॥ १२८ ॥கோ³தூ⁴மாந்நைர்யவாந்நைர்வா ஸஸீது⁴மது⁴ஶர்கரை꞉|| 128 ||
सक्षौद्रैर्वारुणीमण्डैर्मातुलुङ्गरसान्वितैः।ஸக்ஷௌத்³ரைர்வாருணீமண்டை³ர்மாதுலுங்க³ரஸாந்விதை꞉|त्रिफलायाः प्रयोगैश्च पिप्पलीक्षौद्रसंयुतैः॥ १२९ ॥த்ரிப²லாயா꞉ ப்ரயோகை³ஶ்ச பிப்பலீக்ஷௌத்³ரஸம்ʼயுதை꞉|| 129 ||
मुस्तभल्लातशक्तूनां प्रयोगैर्माक्षिकस्य च।முஸ்தப⁴ல்லாதஶக்தூநாம்ʼ ப்ரயோகை³ர்மாக்ஷிகஸ்ய ச|देवदारुगुडूच्योश्च प्रयोगैर्गिरिजस्य च॥ १३० ॥தே³வதா³ருகு³டூ³ச்யோஶ்ச ப்ரயோகை³ர்கி³ரிஜஸ்ய ச|| 130 ||
धूमैर्विरेकैः शिरसः पूर्वोक्तैर्गुल्मभेदनैः।தூ⁴மைர்விரேகை꞉ ஶிரஸ꞉ பூர்வோக்தைர்கு³ல்மபே⁴த³நை꞉|अयोलवणपाषाणहेमताम्रप्रपीडनैः॥ १३१ ॥அயோலவணபாஷாணஹேமதாம்ரப்ரபீட³நை꞉|| 131 ||
आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिर्विविधाभिर्बली स्थिरः।ஆபி⁴꞉ க்ரியாபி⁴꞉ ஸித்³தா⁴பி⁴ர்விவிதா⁴பி⁴ர்ப³லீ ஸ்தி²ர꞉|ग्रन्थिः पाषाणकठिनो यदा नैवोपशाम्यति॥ १३२ ॥க்³ரந்தி²꞉ பாஷாணகடி²நோ யதா³ நைவோபஶாம்யதி|| 132 ||
अथास्य दाहः क्षारेण शरैर्हेम्नाऽथ वा हितः।அதா²ஸ்ய தா³ஹ꞉ க்ஷாரேண ஶரைர்ஹேம்நா(அ)த² வா ஹித꞉|पाकिभिः पाचयित्वा वा पाटयित्वा समुद्धरेत्॥ १३३ ॥பாகிபி⁴꞉ பாசயித்வா வா பாடயித்வா ஸமுத்³த⁴ரேத்|| 133 ||
मोक्षयेद्बहुशश्चास्य रक्तमुत्क्लेशमागतम्।மோக்ஷயேத்³ப³ஹுஶஶ்சாஸ்ய ரக்தமுத்க்லேஶமாக³தம்|पुनश्चापहृते रक्ते वातश्लेष्मजिदौषधम्॥ १३४ ॥புநஶ்சாபஹ்ருʼதே ரக்தே வாதஶ்லேஷ்மஜிதௌ³ஷத⁴ம்|| 134 ||
धूमो विरेकः शिरसः स्वेदनं परिमर्दनम्।தூ⁴மோ விரேக꞉ ஶிரஸ꞉ ஸ்வேத³நம்ʼ பரிமர்த³நம்|अप्रशाम्यति दोषे च पाचनं वा प्रशस्यते॥ १३५ ॥அப்ரஶாம்யதி தோ³ஷே ச பாசநம்ʼ வா ப்ரஶஸ்யதே|| 135 ||
प्रक्लिन्नं दाहपाकाभ्यां भिषक् शोधनरोपणैः।ப்ரக்லிந்நம்ʼ தா³ஹபாகாப்⁴யாம்ʼ பி⁴ஷக் ஶோத⁴நரோபணை꞉|बाह्यैश्चाभ्यन्तरैश्चैव व्रणवत् समुपाचरेत्॥ १३६ ॥பா³ஹ்யைஶ்சாப்⁴யந்தரைஶ்சைவ வ்ரணவத் ஸமுபாசரேத்|| 136 ||
कम्पिल्लकं विडङ्गानि दार्वीं कारञ्जकं फलम्।கம்பில்லகம்ʼ விட³ங்கா³நி தா³ர்வீம்ʼ காரஞ்ஜகம்ʼ ப²லம்|पिष्ट्वा तैलं विपक्तव्यं ग्रन्थिव्रणचिकित्सितम्॥ १३७ ॥பிஷ்ட்வா தைலம்ʼ விபக்தவ்யம்ʼ க்³ரந்தி²வ்ரணசிகித்ஸிதம்|| 137 ||
द्विव्रणीयोपदिष्टेन कर्मणा चाप्युपाचरेत्।த்³விவ்ரணீயோபதி³ஷ்டேந கர்மணா சாப்யுபாசரேத்|देशकालविभागज्ञो व्रणान् वीसर्पजान् बुधः॥தே³ஶகாலவிபா⁴க³ஜ்ஞோ வ்ரணாந் வீஸர்பஜாந் பு³த⁴꞉||इति ग्रन्थिविसर्पचिकित्सा।இதி க்³ரந்தி²விஸர்பசிகித்ஸா|
य एव विधिरुद्दिष्टो ग्रन्थीनां विनिवृत्तये।ய ஏவ விதி⁴ருத்³தி³ஷ்டோ க்³ரந்தீ²நாம்ʼ விநிவ்ருʼத்தயே|स एव गलगण्डानां कफजानां निवृत्तये॥ १३९ ॥ஸ ஏவ க³லக³ண்டா³நாம்ʼ கப²ஜாநாம்ʼ நிவ்ருʼத்தயே|| 139 ||
गलगण्डास्तु वातोत्था ये कफानुगता नृणाम्।க³லக³ண்டா³ஸ்து வாதோத்தா² யே கபா²நுக³தா ந்ருʼணாம்|घृतक्षीरकषायाणामभ्यासान्न भवन्ति ते॥ १४० ॥க்⁴ருʼதக்ஷீரகஷாயாணாமப்⁴யாஸாந்ந ப⁴வந்தி தே|| 140 ||
यानीहोक्तानि कर्माणि विसर्पाणां निवृत्तये।யாநீஹோக்தாநி கர்மாணி விஸர்பாணாம்ʼ நிவ்ருʼத்தயே|एकतस्तानि सर्वाणि रक्तमोक्षणमेकतः॥ १४१ ॥ஏகதஸ்தாநி ஸர்வாணி ரக்தமோக்ஷணமேகத꞉|| 141 ||
विसर्पो न ह्यसंसृष्टो रक्तपित्तेन जायते।விஸர்போ ந ஹ்யஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டோ ரக்தபித்தேந ஜாயதே|तस्मात् साधारणं सर्वमुक्तमेतच्चिकित्सितम्॥ १४२ ॥தஸ்மாத் ஸாதா⁴ரணம்ʼ ஸர்வமுக்தமேதச்சிகித்ஸிதம்|| 142 ||
विशेषो दोषवैषम्यान्न च नोक्तः समासतः।விஶேஷோ தோ³ஷவைஷம்யாந்ந ச நோக்த꞉ ஸமாஸத꞉|समासव्यासनिर्दिष्टां क्रियां विद्वानुपाचरेत्॥ १४३ ॥ஸமாஸவ்யாஸநிர்தி³ஷ்டாம்ʼ க்ரியாம்ʼ வித்³வாநுபாசரேத்|| 143 ||
तत्र श्लोकाः-தத்ர ஶ்லோகா꞉-निरुक्तं नामभेदाश्च दोषा दूष्याणि हेतवः।நிருக்தம்ʼ நாமபே⁴தா³ஶ்ச தோ³ஷா தூ³ஷ்யாணி ஹேதவ꞉|आश्रयो मार्गतश्चैव विसर्पगुरुलाघवम्॥ १४४ ॥ஆஶ்ரயோ மார்க³தஶ்சைவ விஸர்பகு³ருலாக⁴வம்|| 144 ||
लिङ्गान्युपद्रवा ये च यल्लक्षण उपद्रवः।லிங்கா³ந்யுபத்³ரவா யே ச யல்லக்ஷண உபத்³ரவ꞉|साध्यत्वं, न च, साध्यानां साधनं च यथाक्रमम्॥ १४५ ॥ஸாத்⁴யத்வம்ʼ, ந ச, ஸாத்⁴யாநாம்ʼ ஸாத⁴நம்ʼ ச யதா²க்ரமம்|| 145 ||
इति पिप्रक्षवे सिद्धिमग्निवेशाय धीमते।இதி பிப்ரக்ஷவே ஸித்³தி⁴மக்³நிவேஶாய தீ⁴மதே|पुनर्वसुरुवाचेदं विसर्पाणां चिकित्सितम्॥ १४६ ॥புநர்வஸுருவாசேத³ம்ʼ விஸர்பாணாம்ʼ சிகித்ஸிதம்|| 146 ||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने विसर्पचिकित्सितं नामैकविंशोऽध्यायः॥२१॥இத்யக்³நிவேஶக்ருʼதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸம்ʼஸ்க்ருʼதே சிகித்ஸாஸ்தா²நே விஸர்பசிகித்ஸிதம்ʼ நாமைகவிம்ʼஶோ(அ)த்⁴யாய꞉||21||