अथातो वातव्याधिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः॥ १ ॥அதா²தோ வாதவ்யாதி⁴சிகித்ஸிதம்ʼ வ்யாக்²யாஸ்யாம꞉|| 1 ||
அத்தியாயம் 28
वातव्याधिचिकित्सितम्
இந்த நூலின் தமிழ் மொழிபெயர்ப்பு தயாராகிக்கொண்டிருக்கிறது. இப்போதைக்கு மூலமும் அதன் தமிழ் எழுத்துப்பெயர்ப்பும் காட்டப்படுகின்றன. இந்தி மொழிபெயர்ப்புடன் படியுங்கள்
இந்த அத்தியாயத்தில் (அத்தியாயத்தின் சொந்தச் சுருக்கம், ஸ்லோகங்கள் 248-249)
तत्र श्लोकौ-पञ्चात्मनः स्थानवशाच्छरीरे स्थानानि कर्माणि च देहधातोः।प्रकोपहेतुः कुपितश्च रोगान् स्थानेषु चान्येषु वृतोऽवृतश्च॥
ஸ்லோகம் 248 →प्राणेश्वरः प्राणभृतां करोति क्रिया च तेषामखिला निरुक्ता।तां देशसात्म्यर्तुबलान्यवेक्ष्य प्रयोजयेच्छास्त्रमतानुसारी॥
ஸ்லோகம் 249 →மூலத்தின் எந்தச் சொல்லையும் தொடுங்கள் - அதன் பொருள் தோன்றும்.
इति ह स्माह भगवानात्रेयः॥ २ ॥இதி ஹ ஸ்மாஹ ப⁴க³வாநாத்ரேய꞉|| 2 ||
वायुरायुर्बलं वायुर्वायुर्धाता शरीरिणाम्।வாயுராயுர்ப³லம்ʼ வாயுர்வாயுர்தா⁴தா ஶரீரிணாம்|वायुर्विश्वमिदं सर्वं प्रभुर्वायुश्च कीर्तितः॥ ३ ॥வாயுர்விஶ்வமித³ம்ʼ ஸர்வம்ʼ ப்ரபு⁴ர்வாயுஶ்ச கீர்தித꞉|| 3 ||
अव्याहतगतिर्यस्य स्थानस्थः प्रकृतौ स्थितः।அவ்யாஹதக³திர்யஸ்ய ஸ்தா²நஸ்த²꞉ ப்ரக்ருʼதௌ ஸ்தி²த꞉|वायुः स्यात्सोऽधिकं जीवेद्वीतरोगः समाः शतम्॥ ४ ॥வாயு꞉ ஸ்யாத்ஸோ(அ)தி⁴கம்ʼ ஜீவேத்³வீதரோக³꞉ ஸமா꞉ ஶதம்|| 4 ||
प्राणोदानसमानाख्यव्यानापानैः स पञ्चधा।ப்ராணோதா³நஸமாநாக்²யவ்யாநாபாநை꞉ ஸ பஞ்சதா⁴|देहं तन्त्रयते सम्यक् स्थानेष्वव्याहतश्चरन्॥ ५ ॥தே³ஹம்ʼ தந்த்ரயதே ஸம்யக் ஸ்தா²நேஷ்வவ்யாஹதஶ்சரந்|| 5 ||
स्थानं प्राणस्य मूर्धोरःकण्ठजिह्वास्यनासिकाः।ஸ்தா²நம்ʼ ப்ராணஸ்ய மூர்தோ⁴ர꞉கண்ட²ஜிஹ்வாஸ்யநாஸிகா꞉|ष्ठीवनक्षवथूद्गारश्वासाहारादि कर्म च॥ ६ ॥ஷ்டீ²வநக்ஷவதூ²த்³கா³ரஶ்வாஸாஹாராதி³ கர்ம ச|| 6 ||
उदानस्य पुनः स्थानं नाभ्युरः कण्ठ एव च।உதா³நஸ்ய புந꞉ ஸ்தா²நம்ʼ நாப்⁴யுர꞉ கண்ட² ஏவ ச|वाक्प्रवृत्तिः प्रयत्नौर्जोबलवर्णादि कर्म च॥ ७ ॥வாக்ப்ரவ்ருʼத்தி꞉ ப்ரயத்நௌர்ஜோப³லவர்ணாதி³ கர்ம ச|| 7 ||
स्वेददोषाम्बुवाहीनि स्रोतांसि समधिष्ठितः।ஸ்வேத³தோ³ஷாம்பு³வாஹீநி ஸ்ரோதாம்ʼஸி ஸமதி⁴ஷ்டி²த꞉|अन्तरग्नेश्च पार्श्वथः समानोऽग्निबलप्रदः॥ ८ ॥அந்தரக்³நேஶ்ச பார்ஶ்வத²꞉ ஸமாநோ(அ)க்³நிப³லப்ரத³꞉|| 8 ||
देहं व्याप्नोति सर्वं तु व्यानः शीघ्रगतिर्नृणाम्।தே³ஹம்ʼ வ்யாப்நோதி ஸர்வம்ʼ து வ்யாந꞉ ஶீக்⁴ரக³திர்ந்ருʼணாம்|गतिप्रसारणाक्षेपनिमेषादिक्रियः सदा॥ ९ ॥க³திப்ரஸாரணாக்ஷேபநிமேஷாதி³க்ரிய꞉ ஸதா³|| 9 ||
वृषणौ बस्तिमेढ्रं च नाभ्यूरू वंक्षणौ गुदम्।வ்ருʼஷணௌ ப³ஸ்திமேட்⁴ரம்ʼ ச நாப்⁴யூரூ வம்ʼக்ஷணௌ கு³த³ம்|अपानस्थानमन्त्रस्थः शुक्रमूत्रशकृन्ति च॥ १० ॥அபாநஸ்தா²நமந்த்ரஸ்த²꞉ ஶுக்ரமூத்ரஶக்ருʼந்தி ச|| 10 ||
सृजत्यार्तवगर्भौ च युक्ताः स्थानस्थिताश्च ते।ஸ்ருʼஜத்யார்தவக³ர்பௌ⁴ ச யுக்தா꞉ ஸ்தா²நஸ்தி²தாஶ்ச தே|स्वकर्म कुर्वते देहो धार्यते तैरनामयः॥ ११ ॥ஸ்வகர்ம குர்வதே தே³ஹோ தா⁴ர்யதே தைரநாமய꞉|| 11 ||
विमार्गस्था ह्ययुक्ता वा रोगैः स्वस्थानकर्मजैः।விமார்க³ஸ்தா² ஹ்யயுக்தா வா ரோகை³꞉ ஸ்வஸ்தா²நகர்மஜை꞉|शरीरं पीडयन्त्येते प्राणानाशु हरन्ति च॥ १२ ॥ஶரீரம்ʼ பீட³யந்த்யேதே ப்ராணாநாஶு ஹரந்தி ச|| 12 ||
सङ्ख्यामप्यतिवृत्तानां तज्जानां हि प्रधानतः।ஸங்க்²யாமப்யதிவ்ருʼத்தாநாம்ʼ தஜ்ஜாநாம்ʼ ஹி ப்ரதா⁴நத꞉|अशीतिर्नखभेदाद्या रोगाः सूत्रे निदर्शिताः॥ १३ ॥அஶீதிர்நக²பே⁴தா³த்³யா ரோகா³꞉ ஸூத்ரே நித³ர்ஶிதா꞉|| 13 ||
तानुव्यमानान् पर्यायैः सहेतूपक्रमाञ्छृणु।தாநுவ்யமாநாந் பர்யாயை꞉ ஸஹேதூபக்ரமாஞ்ச்²ருʼணு|केवलं वायुमुद्दिश्य स्थानभेदात्तथाऽऽवृतम्॥ १४ ॥கேவலம்ʼ வாயுமுத்³தி³ஶ்ய ஸ்தா²நபே⁴தா³த்ததா²(அ)(அ)வ்ருʼதம்|| 14 ||
रूक्षशीताल्पलघ्वन्नव्यवायातिप्रजागरैः।ரூக்ஷஶீதால்பலக்⁴வந்நவ்யவாயாதிப்ரஜாக³ரை꞉|विषमादुपचाराच्च दोषासृक्स्रवणादति॥ १५ ॥விஷமாது³பசாராச்ச தோ³ஷாஸ்ருʼக்ஸ்ரவணாத³தி|| 15 ||
लङ्घनप्लवनात्यध्वव्यायामातिविचेष्टितैः।லங்க⁴நப்லவநாத்யத்⁴வவ்யாயாமாதிவிசேஷ்டிதை꞉|धातूनां संक्षयाच्चिन्ताशोकरोगातिकर्षणात्॥ १६ ॥தா⁴தூநாம்ʼ ஸம்ʼக்ஷயாச்சிந்தாஶோகரோகா³திகர்ஷணாத்|| 16 ||
दुःखशय्यासनात् क्रोधाद्दिवास्वप्नाद्भयादपि।து³꞉க²ஶய்யாஸநாத் க்ரோதா⁴த்³தி³வாஸ்வப்நாத்³ப⁴யாத³பி|वेगसंधारणादामादभिघातादभोजनात्॥ १७ ॥வேக³ஸம்ʼதா⁴ரணாதா³மாத³பி⁴கா⁴தாத³போ⁴ஜநாத்|| 17 ||
मर्माघाताद्गजोष्ट्राश्वशीघ्रयानापतंसनात्।மர்மாகா⁴தாத்³க³ஜோஷ்ட்ராஶ்வஶீக்⁴ரயாநாபதம்ʼஸநாத்|देहे स्रोतांसि रिक्तानि पूरयित्वाऽनिलो बली॥ १८ ॥தே³ஹே ஸ்ரோதாம்ʼஸி ரிக்தாநி பூரயித்வா(அ)நிலோ ப³லீ|| 18 ||
करोति विविधान् व्याधीन् सर्वाङ्गैकाङ्गसंश्रितान्।கரோதி விவிதா⁴ந் வ்யாதீ⁴ந் ஸர்வாங்கை³காங்க³ஸம்ʼஶ்ரிதாந்|अव्यक्तं लक्षणं तेषां पूर्वरूपमिति स्मृतम्॥ १९ ॥அவ்யக்தம்ʼ லக்ஷணம்ʼ தேஷாம்ʼ பூர்வரூபமிதி ஸ்ம்ருʼதம்|| 19 ||
आत्मरूपं तु तद्व्यक्तमपायो लघुता पुनः।ஆத்மரூபம்ʼ து தத்³வ்யக்தமபாயோ லகு⁴தா புந꞉|सङ्कोचः पर्वणां स्तम्भो भेदोऽस्थ्नां पर्वणामपि॥ २० ॥ஸங்கோச꞉ பர்வணாம்ʼ ஸ்தம்போ⁴ பே⁴தோ³(அ)ஸ்த்²நாம்ʼ பர்வணாமபி|| 20 ||
लोमहर्षः प्रलापश्च पाणिपृष्ठशिरोग्रहः।லோமஹர்ஷ꞉ ப்ரலாபஶ்ச பாணிப்ருʼஷ்ட²ஶிரோக்³ரஹ꞉|खाञ्ज्यपाङ्गुल्यकुब्जत्वं शोषोऽङ्गानामनिद्रता॥ २१ ॥கா²ஞ்ஜ்யபாங்கு³ல்யகுப்³ஜத்வம்ʼ ஶோஷோ(அ)ங்கா³நாமநித்³ரதா|| 21 ||
गर्भशुक्ररजोनाशः स्पन्दनं गात्रसुप्तता।க³ர்ப⁴ஶுக்ரரஜோநாஶ꞉ ஸ்பந்த³நம்ʼ கா³த்ரஸுப்ததா|शिरोनासाक्षिजत्रूणां ग्रीवायाश्चापि हुण्डनम्॥ २२ ॥ஶிரோநாஸாக்ஷிஜத்ரூணாம்ʼ க்³ரீவாயாஶ்சாபி ஹுண்ட³நம்|| 22 ||
भेदस्तोदार्तिराक्षेपो मोहश्चायास एव च।பே⁴த³ஸ்தோதா³ர்திராக்ஷேபோ மோஹஶ்சாயாஸ ஏவ ச|एवंविधानि रूपाणि करोति कुपितोऽनिलः॥ २३ ॥ஏவம்ʼவிதா⁴நி ரூபாணி கரோதி குபிதோ(அ)நில꞉|| 23 ||
हेतुस्थानविशेषाच्च भवेद्रोगविशेषकृत्।ஹேதுஸ்தா²நவிஶேஷாச்ச ப⁴வேத்³ரோக³விஶேஷக்ருʼத்|तत्र कोष्ठाश्रिते दुष्टे निग्रहो मूत्रवर्चसो॥ २४ ॥தத்ர கோஷ்டா²ஶ்ரிதே து³ஷ்டே நிக்³ரஹோ மூத்ரவர்சஸோ|| 24 ||
ब्रध्नहृद्रोगगुल्मार्शःपार्श्वशूलं च मारुते।ப்³ரத்⁴நஹ்ருʼத்³ரோக³கு³ல்மார்ஶ꞉பார்ஶ்வஶூலம்ʼ ச மாருதே|सर्वाङ्गकुपिते वाते गात्रस्फुरणभञ्जने॥ २५ ॥ஸர்வாங்க³குபிதே வாதே கா³த்ரஸ்பு²ரணப⁴ஞ்ஜநே|| 25 ||
वेदनाभिः परीतश्च स्फुटन्तीवास्य सन्धयः।வேத³நாபி⁴꞉ பரீதஶ்ச ஸ்பு²டந்தீவாஸ்ய ஸந்த⁴ய꞉|ग्रहो विण्मूत्रवातानां शूलाध्मानाश्मशर्कराः॥ २६ ॥க்³ரஹோ விண்மூத்ரவாதாநாம்ʼ ஶூலாத்⁴மாநாஶ்மஶர்கரா꞉|| 26 ||
जङ्गोरुत्रिकपात्पृष्ठरोगशोषौ गुदस्थिते।ஜங்கோ³ருத்ரிகபாத்ப்ருʼஷ்ட²ரோக³ஶோஷௌ கு³த³ஸ்தி²தே|हृन्नाभिपार्श्वोदररुक्तृष्णोद्गारविसूचिकाः॥ २७ ॥ஹ்ருʼந்நாபி⁴பார்ஶ்வோத³ரருக்த்ருʼஷ்ணோத்³கா³ரவிஸூசிகா꞉|| 27 ||
कासः कण्ठास्यशोषश्च श्वासश्चामाशयस्थिते।காஸ꞉ கண்டா²ஸ்யஶோஷஶ்ச ஶ்வாஸஶ்சாமாஶயஸ்தி²தே|पक्वाशयस्थोऽन्त्रकूजं शूलाटोपौ करोति च॥ २८ ॥பக்வாஶயஸ்தோ²(அ)ந்த்ரகூஜம்ʼ ஶூலாடோபௌ கரோதி ச|| 28 ||
कृच्छ्रमूत्रपुरीषत्वमानाहं त्रिकवेदनाम्।க்ருʼச்ச்²ரமூத்ரபுரீஷத்வமாநாஹம்ʼ த்ரிகவேத³நாம்|श्रोत्रादिष्विन्द्रियवधं कुर्याद्दुष्टसमीरणः॥ २९ ॥ஶ்ரோத்ராதி³ஷ்விந்த்³ரியவத⁴ம்ʼ குர்யாத்³து³ஷ்டஸமீரண꞉|| 29 ||
त्वग्रूक्षा स्फुटिता सुप्ता कृशा कृष्णा च तुद्यते।த்வக்³ரூக்ஷா ஸ்பு²டிதா ஸுப்தா க்ருʼஶா க்ருʼஷ்ணா ச துத்³யதே|आतन्यते सरागा च पर्वरुक् त्वक्स्थितेऽनिले॥ ३० ॥ஆதந்யதே ஸராகா³ ச பர்வருக் த்வக்ஸ்தி²தே(அ)நிலே|| 30 ||
रुजस्तीव्राः ससंतापा वैवर्ण्यं कृशताऽरुचिः।ருஜஸ்தீவ்ரா꞉ ஸஸம்ʼதாபா வைவர்ண்யம்ʼ க்ருʼஶதா(அ)ருசி꞉|गात्रे चारूंषि भुक्तस्य स्तम्भश्चासृग्गतेऽनिले॥ ३१ ॥கா³த்ரே சாரூம்ʼஷி பு⁴க்தஸ்ய ஸ்தம்ப⁴ஶ்சாஸ்ருʼக்³க³தே(அ)நிலே|| 31 ||
गुर्वङ्गं तुद्यतेऽत्यर्थं दण्डमुष्टिहतं तथा।கு³ர்வங்க³ம்ʼ துத்³யதே(அ)த்யர்த²ம்ʼ த³ண்ட³முஷ்டிஹதம்ʼ ததா²|सरुक् श्रमितमत्यर्थं मांसमेदोगतेऽनिले॥ ३२ ॥ஸருக் ஶ்ரமிதமத்யர்த²ம்ʼ மாம்ʼஸமேதோ³க³தே(அ)நிலே|| 32 ||
भेदोऽस्थिपर्वणां सन्धिशूलं मांसबलक्षयः।பே⁴தோ³(அ)ஸ்தி²பர்வணாம்ʼ ஸந்தி⁴ஶூலம்ʼ மாம்ʼஸப³லக்ஷய꞉|अस्वप्नः संतता रुक् च मज्जास्थिकुपितेऽनिले॥ ३३ ॥அஸ்வப்ந꞉ ஸம்ʼததா ருக் ச மஜ்ஜாஸ்தி²குபிதே(அ)நிலே|| 33 ||
क्षिप्रं मुञ्चति बध्नाति शुक्रं गर्भमथापि वा।க்ஷிப்ரம்ʼ முஞ்சதி ப³த்⁴நாதி ஶுக்ரம்ʼ க³ர்ப⁴மதா²பி வா|विकृतिं जनयेच्चापि शुक्रस्थः कुपितेऽनिलः॥ ३४ ॥விக்ருʼதிம்ʼ ஜநயேச்சாபி ஶுக்ரஸ்த²꞉ குபிதே(அ)நில꞉|| 34 ||
बाह्याभ्यन्तरमायामं खल्लिं कुब्जत्वमेव च।பா³ஹ்யாப்⁴யந்தரமாயாமம்ʼ க²ல்லிம்ʼ குப்³ஜத்வமேவ ச|सर्वाङ्गैकाङ्गरोगांश्च कुर्यात् स्नायुगतोऽनिलः॥ ३५ ॥ஸர்வாங்கை³காங்க³ரோகா³ம்ʼஶ்ச குர்யாத் ஸ்நாயுக³தோ(அ)நில꞉|| 35 ||
शरीरं मन्दरुक्शोफं शुष्यति स्पन्दते तथा।ஶரீரம்ʼ மந்த³ருக்ஶோப²ம்ʼ ஶுஷ்யதி ஸ்பந்த³தே ததா²|सुप्तास्तन्व्यो महत्यो वा सिरा वाते सिरागते॥ ३६ ॥ஸுப்தாஸ்தந்வ்யோ மஹத்யோ வா ஸிரா வாதே ஸிராக³தே|| 36 ||
वातपूर्णदृतिस्पर्शः शोथः सन्धिगतेऽनिले।வாதபூர்ணத்³ருʼதிஸ்பர்ஶ꞉ ஶோத²꞉ ஸந்தி⁴க³தே(அ)நிலே|प्रसारणाकुञ्चनयोः प्रवृत्तिश्च सवेदना॥ ३७ ॥ப்ரஸாரணாகுஞ்சநயோ꞉ ப்ரவ்ருʼத்திஶ்ச ஸவேத³நா|| 37 ||
(इत्युक्तं स्थानभेदेन वायोर्लक्षणमेव च।) अतिवृद्धः शरीरार्धमेकं वायुः प्रपद्यते।(இத்யுக்தம்ʼ ஸ்தா²நபே⁴தே³ந வாயோர்லக்ஷணமேவ ச|) அதிவ்ருʼத்³த⁴꞉ ஶரீரார்த⁴மேகம்ʼ வாயு꞉ ப்ரபத்³யதே|यदा तदोपशोष्यासृग्बाहुं पादं च जानु च॥ ३८ ॥யதா³ ததோ³பஶோஷ்யாஸ்ருʼக்³பா³ஹும்ʼ பாத³ம்ʼ ச ஜாநு ச|| 38 ||
तस्मिन् सङ्कोचयत्यर्धे मुखं जिह्मं करोति च।தஸ்மிந் ஸங்கோசயத்யர்தே⁴ முக²ம்ʼ ஜிஹ்மம்ʼ கரோதி ச|वक्रीकरोति नासाभ्रूललाटाक्षिहनूस्तथा॥ ३९ ॥வக்ரீகரோதி நாஸாப்⁴ரூலலாடாக்ஷிஹநூஸ்ததா²|| 39 ||
ततो वक्रं व्रजत्यास्ये भोजनं वक्रनासिकम्।ததோ வக்ரம்ʼ வ்ரஜத்யாஸ்யே போ⁴ஜநம்ʼ வக்ரநாஸிகம்|स्तब्धं नेत्रं कथयतः क्षवथुश्च निगृह्यते॥ ४० ॥ஸ்தப்³த⁴ம்ʼ நேத்ரம்ʼ கத²யத꞉ க்ஷவது²ஶ்ச நிக்³ருʼஹ்யதே|| 40 ||
दिना जिह्मा समुत्क्षिप्ता कला सज्जति चास्य वाक्।தி³நா ஜிஹ்மா ஸமுத்க்ஷிப்தா கலா ஸஜ்ஜதி சாஸ்ய வாக்|दन्ताश्चलन्ति बाध्येते श्रवणौ भिद्यते स्वरः॥ ४१ ॥த³ந்தாஶ்சலந்தி பா³த்⁴யேதே ஶ்ரவணௌ பி⁴த்³யதே ஸ்வர꞉|| 41 ||
पादहस्ताक्षिजङ्घोरुशङ्खश्रवणगण्डरुक्।பாத³ஹஸ்தாக்ஷிஜங்கோ⁴ருஶங்க²ஶ்ரவணக³ண்ட³ருக்|अर्धे तस्मिन्मुखार्धे वा केवले स्यात्तदर्दितम्॥ ४२ ॥அர்தே⁴ தஸ்மிந்முகா²ர்தே⁴ வா கேவலே ஸ்யாத்தத³ர்தி³தம்|| 42 ||
मन्ये संश्रित्य वातोऽन्तर्यदा नाडीः प्रपद्यते।மந்யே ஸம்ʼஶ்ரித்ய வாதோ(அ)ந்தர்யதா³ நாடீ³꞉ ப்ரபத்³யதே|मन्यास्तम्भं तदा कुर्यादन्तरायामसंज्ञितम्॥ ४३ ॥மந்யாஸ்தம்ப⁴ம்ʼ ததா³ குர்யாத³ந்தராயாமஸம்ʼஜ்ஞிதம்|| 43 ||
अन्तरायम्यते ग्रीवा मन्या च स्तभ्यते भृशम्।அந்தராயம்யதே க்³ரீவா மந்யா ச ஸ்தப்⁴யதே ப்⁴ருʼஶம்|दन्तानां दंशनं लाला पृष्ठायामः शिरोग्रहः॥ ४४ ॥த³ந்தாநாம்ʼ த³ம்ʼஶநம்ʼ லாலா ப்ருʼஷ்டா²யாம꞉ ஶிரோக்³ரஹ꞉|| 44 ||
जृम्भा वदनसङ्गश्चाप्यन्तरायामलक्षणम्।ஜ்ருʼம்பா⁴ வத³நஸங்க³ஶ்சாப்யந்தராயாமலக்ஷணம்|(इत्युक्तस्त्वन्तरायामो बहिरायाम उच्यते॥)(இத்யுக்தஸ்த்வந்தராயாமோ ப³ஹிராயாம உச்யதே||)
पृष्ठमन्याश्रिता बाह्याः शोषयित्वा सिरा बली।ப்ருʼஷ்ட²மந்யாஶ்ரிதா பா³ஹ்யா꞉ ஶோஷயித்வா ஸிரா ப³லீ|वायुः कुर्याद्धनुस्तम्भं बहिरायामसंज्ञकम्॥ ४६ ॥வாயு꞉ குர்யாத்³த⁴நுஸ்தம்ப⁴ம்ʼ ப³ஹிராயாமஸம்ʼஜ்ஞகம்|| 46 ||
चापवन्नाम्यमानस्य पृष्ठतो नीयते शिरः।சாபவந்நாம்யமாநஸ்ய ப்ருʼஷ்ட²தோ நீயதே ஶிர꞉|उर उत्क्षिप्यते मन्या स्तब्धा ग्रीवाऽवमृद्यते॥ ४७ ॥உர உத்க்ஷிப்யதே மந்யா ஸ்தப்³தா⁴ க்³ரீவா(அ)வம்ருʼத்³யதே|| 47 ||
दन्तानां दशनं जृम्भा लालास्रावश्च वाग्ग्रहः।த³ந்தாநாம்ʼ த³ஶநம்ʼ ஜ்ருʼம்பா⁴ லாலாஸ்ராவஶ்ச வாக்³க்³ரஹ꞉|जातवेगो निहन्त्येष वैकल्यं वा प्रयच्छति॥ ४८ ॥ஜாதவேகோ³ நிஹந்த்யேஷ வைகல்யம்ʼ வா ப்ரயச்ச²தி|| 48 ||
हनुमूले स्थितो बन्धात् संस्रयत्यनिलो हनू।ஹநுமூலே ஸ்தி²தோ ப³ந்தா⁴த் ஸம்ʼஸ்ரயத்யநிலோ ஹநூ|विवृतास्यत्वमथवा कुर्यात् स्तब्धमवेदनम्॥ ४९ ॥விவ்ருʼதாஸ்யத்வமத²வா குர்யாத் ஸ்தப்³த⁴மவேத³நம்|| 49 ||
हनुग्रहं च संस्तभ्य हनुं(नू)संवृतवक्रताम्।ஹநுக்³ரஹம்ʼ ச ஸம்ʼஸ்தப்⁴ய ஹநும்ʼ(நூ)ஸம்ʼவ்ருʼதவக்ரதாம்|मुहुराक्षिपति क्रुद्धो गात्राण्याक्षेपकोऽनिलः॥ ५० ॥முஹுராக்ஷிபதி க்ருத்³தோ⁴ கா³த்ராண்யாக்ஷேபகோ(அ)நில꞉|| 50 ||
पाणिपादं च संशोष्य सिराः सस्नायुकण्डराः।பாணிபாத³ம்ʼ ச ஸம்ʼஶோஷ்ய ஸிரா꞉ ஸஸ்நாயுகண்ட³ரா꞉|पाणिपादशिरःपृष्ठश्रोणीः स्तभ्नाति मारुतः॥ ५१ ॥பாணிபாத³ஶிர꞉ப்ருʼஷ்ட²ஶ்ரோணீ꞉ ஸ்தப்⁴நாதி மாருத꞉|| 51 ||
दण्डवत्स्तब्धगात्रस्य दण्डकः सोऽनुपक्रमः।த³ண்ட³வத்ஸ்தப்³த⁴கா³த்ரஸ்ய த³ண்ட³க꞉ ஸோ(அ)நுபக்ரம꞉|स्वस्थः स्यादर्दितादीनां मुहुर्वेगे गतेऽगते॥ ५२ ॥ஸ்வஸ்த²꞉ ஸ்யாத³ர்தி³தாதீ³நாம்ʼ முஹுர்வேகே³ க³தே(அ)க³தே|| 52 ||
पीड्यते पीडनैस्तैस्तैर्भिषगेतान् विवर्जयेत्।பீட்³யதே பீட³நைஸ்தைஸ்தைர்பி⁴ஷகே³தாந் விவர்ஜயேத்|हत्वैकं मारुतः पक्षं दक्षिणं वाममेव वा॥ ५३ ॥ஹத்வைகம்ʼ மாருத꞉ பக்ஷம்ʼ த³க்ஷிணம்ʼ வாமமேவ வா|| 53 ||
कुर्याच्चेष्टानिवृत्तिं हि रुजं वाक्स्तम्भमेव च।குர்யாச்சேஷ்டாநிவ்ருʼத்திம்ʼ ஹி ருஜம்ʼ வாக்ஸ்தம்ப⁴மேவ ச|गृहीत्वाऽर्धं शरीरस्य सिराः स्नायूर्विशोष्य च॥ ५४ ॥க்³ருʼஹீத்வா(அ)ர்த⁴ம்ʼ ஶரீரஸ்ய ஸிரா꞉ ஸ்நாயூர்விஶோஷ்ய ச|| 54 ||
पादं संकोचयत्येकं हस्तं वा तोदशूलकृत्।பாத³ம்ʼ ஸம்ʼகோசயத்யேகம்ʼ ஹஸ்தம்ʼ வா தோத³ஶூலக்ருʼத்|एकाङ्गरोगं तं विद्यात् सर्वाङ्गं सर्वदेहजम्॥ ५५ ॥ஏகாங்க³ரோக³ம்ʼ தம்ʼ வித்³யாத் ஸர்வாங்க³ம்ʼ ஸர்வதே³ஹஜம்|| 55 ||
स्फिक्पूर्वा कटिपृष्ठोरुजानुजङ्घापदं क्रमात्।ஸ்பி²க்பூர்வா கடிப்ருʼஷ்டோ²ருஜாநுஜங்கா⁴பத³ம்ʼ க்ரமாத்|गृध्रसी स्तम्भरुक्तोदैर्गृह्णाति स्पन्दते मुहुः॥ ५६ ॥க்³ருʼத்⁴ரஸீ ஸ்தம்ப⁴ருக்தோதை³ர்க்³ருʼஹ்ணாதி ஸ்பந்த³தே முஹு꞉|| 56 ||
वाताद्वातकफात्तन्द्रागौरवारोचकान्विता।வாதாத்³வாதகபா²த்தந்த்³ராகௌ³ரவாரோசகாந்விதா|खल्ली तु पादजङ्गोरुकरमूलावमोटनी॥ ५७ ॥க²ல்லீ து பாத³ஜங்கோ³ருகரமூலாவமோடநீ|| 57 ||
स्थानानामनुरूपैश्च लिङ्गैः शेषान् विनिर्दिशेत्।ஸ்தா²நாநாமநுரூபைஶ்ச லிங்கை³꞉ ஶேஷாந் விநிர்தி³ஶேத்|सर्वेष्वेतेषु संसर्गं पित्ताद्यैरुपलक्षयेत्॥ ५८ ॥ஸர்வேஷ்வேதேஷு ஸம்ʼஸர்க³ம்ʼ பித்தாத்³யைருபலக்ஷயேத்|| 58 ||
वायोर्धातुक्षयात् कोपो मार्गस्यावरणेन च (वा)।வாயோர்தா⁴துக்ஷயாத் கோபோ மார்க³ஸ்யாவரணேந ச (வா)|वातपित्तकफा देहे सर्वस्रोतोऽनुसारिणः॥ ५९ ॥வாதபித்தகபா² தே³ஹே ஸர்வஸ்ரோதோ(அ)நுஸாரிண꞉|| 59 ||
वायुरेव हि सूक्ष्मत्वाद्द्बयोस्तत्राप्युदीरणः।வாயுரேவ ஹி ஸூக்ஷ்மத்வாத்³த்³ப³யோஸ்தத்ராப்யுதீ³ரண꞉|कुपितस्तौ समुद्धूय तत्र तत्र क्षिपन् गदान्॥ ६० ॥குபிதஸ்தௌ ஸமுத்³தூ⁴ய தத்ர தத்ர க்ஷிபந் க³தா³ந்|| 60 ||
करोत्यावृतमार्गत्वाद्रसादींश्चोपशोषयेत्।கரோத்யாவ்ருʼதமார்க³த்வாத்³ரஸாதீ³ம்ʼஶ்சோபஶோஷயேத்|लिङ्गं पित्तावृते दाहस्तृष्णा शूलं भ्रमस्तमः॥ ६१ ॥லிங்க³ம்ʼ பித்தாவ்ருʼதே தா³ஹஸ்த்ருʼஷ்ணா ஶூலம்ʼ ப்⁴ரமஸ்தம꞉|| 61 ||
कट्वम्ललवणोष्णैश्च विदाहः शीतकामिता।கட்வம்லலவணோஷ்ணைஶ்ச விதா³ஹ꞉ ஶீதகாமிதா|शैत्यगौरवशूलानि कट्वाद्युपशयोऽधिकम्॥ ६२ ॥ஶைத்யகௌ³ரவஶூலாநி கட்வாத்³யுபஶயோ(அ)தி⁴கம்|| 62 ||
लङ्घनायासरूक्षोष्णकामिता च कफावृते।லங்க⁴நாயாஸரூக்ஷோஷ்ணகாமிதா ச கபா²வ்ருʼதே|रक्तावृते सदाहार्तिस्त्वड्मांसान्तरजो भृशम्॥ ६३ ॥ரக்தாவ்ருʼதே ஸதா³ஹார்திஸ்த்வட்³மாம்ʼஸாந்தரஜோ ப்⁴ருʼஶம்|| 63 ||
भवेत् सरागः श्वयथुर्जायन्ते मण्डलानि च।ப⁴வேத் ஸராக³꞉ ஶ்வயது²ர்ஜாயந்தே மண்ட³லாநி ச|कठिनाश्च विवर्णाश्च पिडकाः श्वयथुस्तथा॥ ६४ ॥கடி²நாஶ்ச விவர்ணாஶ்ச பிட³கா꞉ ஶ்வயது²ஸ்ததா²|| 64 ||
हर्षः पिपीलिकानां च संचार इव मांसगे।ஹர்ஷ꞉ பிபீலிகாநாம்ʼ ச ஸம்ʼசார இவ மாம்ʼஸகே³|चलः स्निग्धो मृदुः शीतः शोफोऽङ्गेष्वरुचिस्तथा॥ ६५ ॥சல꞉ ஸ்நிக்³தோ⁴ ம்ருʼது³꞉ ஶீத꞉ ஶோபோ²(அ)ங்கே³ஷ்வருசிஸ்ததா²|| 65 ||
आढ्यवात इति ज्ञेयः स कृच्छ्रो मेदसाऽऽवृतः।ஆட்⁴யவாத இதி ஜ்ஞேய꞉ ஸ க்ருʼச்ச்²ரோ மேத³ஸா(அ)(அ)வ்ருʼத꞉|स्पर्शमस्थ्नाऽऽवृते तूष्णं पीडनं चाभिनन्दति॥ ६६ ॥ஸ்பர்ஶமஸ்த்²நா(அ)(அ)வ்ருʼதே தூஷ்ணம்ʼ பீட³நம்ʼ சாபி⁴நந்த³தி|| 66 ||
संभज्यते सीदति च सूचीभिरिव तुद्यते।ஸம்ʼப⁴ஜ்யதே ஸீத³தி ச ஸூசீபி⁴ரிவ துத்³யதே|मज्जावृते विनामः स्याज्जृम्भणं परिवेष्टनम्॥ ६७ ॥மஜ்ஜாவ்ருʼதே விநாம꞉ ஸ்யாஜ்ஜ்ருʼம்ப⁴ணம்ʼ பரிவேஷ்டநம்|| 67 ||
शूलं तु पीड्यमाने च पाणिभ्यां लभते सुखम्।ஶூலம்ʼ து பீட்³யமாநே ச பாணிப்⁴யாம்ʼ லப⁴தே ஸுக²ம்|शुक्रावेगोऽतिवेगो वा निष्फलत्वं च शुक्रगे॥ ६८ ॥ஶுக்ராவேகோ³(அ)திவேகோ³ வா நிஷ்ப²லத்வம்ʼ ச ஶுக்ரகே³|| 68 ||
भुक्ते कुक्षौ च रुग्जीर्णे शाम्यत्यन्नावृतेऽनिले।பு⁴க்தே குக்ஷௌ ச ருக்³ஜீர்ணே ஶாம்யத்யந்நாவ்ருʼதே(அ)நிலே|मूत्राप्रवृत्तिराध्मानं बस्तौ मूत्रावृतेऽनिले॥ ६९ ॥மூத்ராப்ரவ்ருʼத்திராத்⁴மாநம்ʼ ப³ஸ்தௌ மூத்ராவ்ருʼதே(அ)நிலே|| 69 ||
वर्चसोऽतिविबन्धोऽधः स्वे स्थाने परिकृन्तति।வர்சஸோ(அ)திவிப³ந்தோ⁴(அ)த⁴꞉ ஸ்வே ஸ்தா²நே பரிக்ருʼந்ததி|व्रजत्याशु जरां स्नेहो भुक्ते चानह्यते नरः॥ ७० ॥வ்ரஜத்யாஶு ஜராம்ʼ ஸ்நேஹோ பு⁴க்தே சாநஹ்யதே நர꞉|| 70 ||
चिरात् पीडितमन्नेन दुःखं शुष्कं शकृत् सृजेत्।சிராத் பீடி³தமந்நேந து³꞉க²ம்ʼ ஶுஷ்கம்ʼ ஶக்ருʼத் ஸ்ருʼஜேத்|श्रोणीवंक्षणपृष्ठेषु रुग्विलोमश्च मारुतः॥ ७१ ॥ஶ்ரோணீவம்ʼக்ஷணப்ருʼஷ்டே²ஷு ருக்³விலோமஶ்ச மாருத꞉|| 71 ||
अस्वस्थं हृदयं चैव वर्चसा त्वावृतेऽनिले।அஸ்வஸ்த²ம்ʼ ஹ்ருʼத³யம்ʼ சைவ வர்சஸா த்வாவ்ருʼதே(அ)நிலே|सन्धिच्युतिर्हनुस्तम्भः कुञ्चनं कुब्जताऽर्दितः॥ ७२ ॥ஸந்தி⁴ச்யுதிர்ஹநுஸ்தம்ப⁴꞉ குஞ்சநம்ʼ குப்³ஜதா(அ)ர்தி³த꞉|| 72 ||
एक्षाघातोऽङ्गसंशोषः पङ्गुत्वं खुडवातता।ஏக்ஷாகா⁴தோ(அ)ங்க³ஸம்ʼஶோஷ꞉ பங்கு³த்வம்ʼ கு²ட³வாததா|स्तम्भनं चाढ्यवातश्च रोगा मज्जास्थिगाश्च ये॥ ७३ ॥ஸ்தம்ப⁴நம்ʼ சாட்⁴யவாதஶ்ச ரோகா³ மஜ்ஜாஸ்தி²கா³ஶ்ச யே|| 73 ||
एते स्थानस्य गाम्भीर्याद्यत्नात् सिध्यन्ति वा च वा।ஏதே ஸ்தா²நஸ்ய கா³ம்பீ⁴ர்யாத்³யத்நாத் ஸித்⁴யந்தி வா ச வா|नवान् बलवतस्त्वेतान् साधयेन्निरुपद्रवान्॥ ७४ ॥நவாந் ப³லவதஸ்த்வேதாந் ஸாத⁴யேந்நிருபத்³ரவாந்|| 74 ||
क्रियामतः परं सिद्धां वातरोगापहां शृणु।க்ரியாமத꞉ பரம்ʼ ஸித்³தா⁴ம்ʼ வாதரோகா³பஹாம்ʼ ஶ்ருʼணு|केवलं निरुपस्तम्भमादौ स्नेहैरुपाचरेत्॥ ७५ ॥கேவலம்ʼ நிருபஸ்தம்ப⁴மாதௌ³ ஸ்நேஹைருபாசரேத்|| 75 ||
वायुं सर्पिर्वसातैलमज्जपानैर्नरं ततः।வாயும்ʼ ஸர்பிர்வஸாதைலமஜ்ஜபாநைர்நரம்ʼ தத꞉|स्नेहक्लान्तं समाश्वास्य पयोभिः स्नेहयेत् पुनः॥ ७६ ॥ஸ்நேஹக்லாந்தம்ʼ ஸமாஶ்வாஸ்ய பயோபி⁴꞉ ஸ்நேஹயேத் புந꞉|| 76 ||
यूषैर्ग्राम्याम्बुजानूपरसैर्वा स्नेहसंयुतैः।யூஷைர்க்³ராம்யாம்பு³ஜாநூபரஸைர்வா ஸ்நேஹஸம்ʼயுதை꞉|पायसैः कृशरैः साम्ललवणैरनुवासनैः॥ ७७ ॥பாயஸை꞉ க்ருʼஶரை꞉ ஸாம்லலவணைரநுவாஸநை꞉|| 77 ||
नावनैस्तर्पणैश्चान्नैः सुस्निग्धं स्वेदयेत्ततः।நாவநைஸ்தர்பணைஶ்சாந்நை꞉ ஸுஸ்நிக்³த⁴ம்ʼ ஸ்வேத³யேத்தத꞉|स्वभ्यक्तं स्नेहसंयुक्तैर्नाडीप्रस्तरसङ्करैः॥ ७८ ॥ஸ்வப்⁴யக்தம்ʼ ஸ்நேஹஸம்ʼயுக்தைர்நாடீ³ப்ரஸ்தரஸங்கரை꞉|| 78 ||
तथाऽन्यैर्विविधैः स्वेदैर्यथायोगमुपाचरेत्।ததா²(அ)ந்யைர்விவிதை⁴꞉ ஸ்வேதை³ர்யதா²யோக³முபாசரேத்|स्नेहाक्तं स्विन्नमङ्गं तु वक्रं स्तब्धमथापि वा॥ ७९ ॥ஸ்நேஹாக்தம்ʼ ஸ்விந்நமங்க³ம்ʼ து வக்ரம்ʼ ஸ்தப்³த⁴மதா²பி வா|| 79 ||
शनैर्नामयितुं शक्यं यथेष्टं शुष्कदारुवत्।ஶநைர்நாமயிதும்ʼ ஶக்யம்ʼ யதே²ஷ்டம்ʼ ஶுஷ்கதா³ருவத்|हर्षतोदरुगायामशोथस्तम्भग्रहादयः॥ ८० ॥ஹர்ஷதோத³ருகா³யாமஶோத²ஸ்தம்ப⁴க்³ரஹாத³ய꞉|| 80 ||
स्विन्नस्याशु प्रशाम्यन्ति मार्दवं चोपजायते।ஸ்விந்நஸ்யாஶு ப்ரஶாம்யந்தி மார்த³வம்ʼ சோபஜாயதே|स्नेहश्च धातून्संशुष्कान् पुष्णात्याशु प्रयोजितः॥ ८१ ॥ஸ்நேஹஶ்ச தா⁴தூந்ஸம்ʼஶுஷ்காந் புஷ்ணாத்யாஶு ப்ரயோஜித꞉|| 81 ||
बलमग्निबलं पुष्टिं प्राणांश्चाप्यभिवर्धयेत्।ப³லமக்³நிப³லம்ʼ புஷ்டிம்ʼ ப்ராணாம்ʼஶ்சாப்யபி⁴வர்த⁴யேத்|असकृत्तं पुनः स्नेहैः स्वेदैश्चाप्युपपादयेत्॥ ८२ ॥அஸக்ருʼத்தம்ʼ புந꞉ ஸ்நேஹை꞉ ஸ்வேதை³ஶ்சாப்யுபபாத³யேத்|| 82 ||
तथा स्नेहमृदौ कोष्ठे न तिष्ठन्त्यनिलामयाः।ததா² ஸ்நேஹம்ருʼதௌ³ கோஷ்டே² ந திஷ்ட²ந்த்யநிலாமயா꞉|यद्यनेन सदोषत्वात् कर्मणा न प्रशाम्यति॥ ८३ ॥யத்³யநேந ஸதோ³ஷத்வாத் கர்மணா ந ப்ரஶாம்யதி|| 83 ||
मृदुभिः स्नेहसंयुक्तैरौषधैस्तं विशोधयेत्।ம்ருʼது³பி⁴꞉ ஸ்நேஹஸம்ʼயுக்தைரௌஷதை⁴ஸ்தம்ʼ விஶோத⁴யேத்|घृतं तिल्वकसिद्धं वा सातलासिद्धमेव वा॥ ८४ ॥க்⁴ருʼதம்ʼ தில்வகஸித்³த⁴ம்ʼ வா ஸாதலாஸித்³த⁴மேவ வா|| 84 ||
पयसैरण्डतैलं वा पिबेद्दोषहरं शिवम्।பயஸைரண்ட³தைலம்ʼ வா பிபே³த்³தோ³ஷஹரம்ʼ ஶிவம்|स्निग्धाम्ललवणोष्णाद्यैराहारैर्हि मलश्चितः॥ ८५ ॥ஸ்நிக்³தா⁴ம்லலவணோஷ்ணாத்³யைராஹாரைர்ஹி மலஶ்சித꞉|| 85 ||
स्रोतो बद्ध्वाऽनिलं रुन्ध्यात्तस्मात्तमनुलोमयेत्।ஸ்ரோதோ ப³த்³த்⁴வா(அ)நிலம்ʼ ருந்த்⁴யாத்தஸ்மாத்தமநுலோமயேத்|दुर्बलो योऽविरेच्यः स्यात्तं निरूहैरुपाचरेत्॥ ८६ ॥து³ர்ப³லோ யோ(அ)விரேச்ய꞉ ஸ்யாத்தம்ʼ நிரூஹைருபாசரேத்|| 86 ||
पाचनैर्दीपनीयैर्वा भोजनैस्तद्युतैर्नरम्।பாசநைர்தீ³பநீயைர்வா போ⁴ஜநைஸ்தத்³யுதைர்நரம்|संशुद्धस्योत्थिते चाग्नौ स्नेहस्वेदौ पुनर्हितौ॥ ८७ ॥ஸம்ʼஶுத்³த⁴ஸ்யோத்தி²தே சாக்³நௌ ஸ்நேஹஸ்வேதௌ³ புநர்ஹிதௌ|| 87 ||
स्वाद्वम्ललवणस्निग्धैराहारैः सततं पुनः।ஸ்வாத்³வம்லலவணஸ்நிக்³தை⁴ராஹாரை꞉ ஸததம்ʼ புந꞉|नावनैर्धूमपानैश्च सर्वानेवोपपादयेत्॥ ८८ ॥நாவநைர்தூ⁴மபாநைஶ்ச ஸர்வாநேவோபபாத³யேத்|| 88 ||
इति सामान्यतः प्रोक्तं वातरोगचिकित्सितम्।இதி ஸாமாந்யத꞉ ப்ரோக்தம்ʼ வாதரோக³சிகித்ஸிதம்|विशेषतस्तु कोष्ठस्थे वाते क्षारं पिबेन्नरः॥ ८९ ॥விஶேஷதஸ்து கோஷ்ட²ஸ்தே² வாதே க்ஷாரம்ʼ பிபே³ந்நர꞉|| 89 ||
पाचनैर्दीपनैर्युक्तैरम्लैर्वा पाचयेन्मलान्।பாசநைர்தீ³பநைர்யுக்தைரம்லைர்வா பாசயேந்மலாந்|गुदपक्वाशयस्थे तु कर्मोदावर्तनुद्धितम्॥ ९० ॥கு³த³பக்வாஶயஸ்தே² து கர்மோதா³வர்தநுத்³தி⁴தம்|| 90 ||
आमाशयस्थे शुद्धस्य यथादोषहरीः क्रियाः।ஆமாஶயஸ்தே² ஶுத்³த⁴ஸ்ய யதா²தோ³ஷஹரீ꞉ க்ரியா꞉|सर्वाङ्गकुपितेऽभ्यङ्गो बस्तयः सानुवासनाः॥ ९१ ॥ஸர்வாங்க³குபிதே(அ)ப்⁴யங்கோ³ ப³ஸ்தய꞉ ஸாநுவாஸநா꞉|| 91 ||
स्वेदाभ्यङ्गावगाहाश्च दृद्यं चान्नं त्वगाश्रिते।ஸ்வேதா³ப்⁴யங்கா³வகா³ஹாஶ்ச த்³ருʼத்³யம்ʼ சாந்நம்ʼ த்வகா³ஶ்ரிதே|शीताः प्रदेहा रक्तस्थे विरेको रक्तमोक्षणम्॥ ९२ ॥ஶீதா꞉ ப்ரதே³ஹா ரக்தஸ்தே² விரேகோ ரக்தமோக்ஷணம்|| 92 ||
विरेको मांसमेदःस्थे निरूहाः शमनानि च।விரேகோ மாம்ʼஸமேத³꞉ஸ்தே² நிரூஹா꞉ ஶமநாநி ச|बाह्याभ्यन्तरतः स्नेहैरस्थिमज्जगतं जयेत्॥ ९३ ॥பா³ஹ்யாப்⁴யந்தரத꞉ ஸ்நேஹைரஸ்தி²மஜ்ஜக³தம்ʼ ஜயேத்|| 93 ||
हर्षोऽन्नपानं शुक्रस्थे बलशुक्रकरं हितम्।ஹர்ஷோ(அ)ந்நபாநம்ʼ ஶுக்ரஸ்தே² ப³லஶுக்ரகரம்ʼ ஹிதம்|विबद्धमार्गं दृष्ट्वा वा शुक्रं दद्याद्विरेचनम्॥ ९४ ॥விப³த்³த⁴மார்க³ம்ʼ த்³ருʼஷ்ட்வா வா ஶுக்ரம்ʼ த³த்³யாத்³விரேசநம்|| 94 ||
विरिक्तप्रतिभुक्तस्य पूर्वोक्तां कारयेत् क्रियाम्।விரிக்தப்ரதிபு⁴க்தஸ்ய பூர்வோக்தாம்ʼ காரயேத் க்ரியாம்|गर्भे शुष्के तु वातेन बालानां चापि शुष्यताम्॥ ९५ ॥க³ர்பே⁴ ஶுஷ்கே து வாதேந பா³லாநாம்ʼ சாபி ஶுஷ்யதாம்|| 95 ||
सिताकाश्मर्यमधुकैर्हितमुत्थापने पयः।ஸிதாகாஶ்மர்யமது⁴கைர்ஹிதமுத்தா²பநே பய꞉|हृदि प्रकुपिते सिद्धमंशुमत्या पयो हितम्॥ ९६ ॥ஹ்ருʼதி³ ப்ரகுபிதே ஸித்³த⁴மம்ʼஶுமத்யா பயோ ஹிதம்|| 96 ||
मत्स्यान्नाभिप्रदेशस्थे सिद्धान् बिल्वशलाटुभिः।மத்ஸ்யாந்நாபி⁴ப்ரதே³ஶஸ்தே² ஸித்³தா⁴ந் பி³ல்வஶலாடுபி⁴꞉|वायुना वेष्ट्यमाने तु गात्रे स्यादुपनाहनम्॥ ९७ ॥வாயுநா வேஷ்ட்யமாநே து கா³த்ரே ஸ்யாது³பநாஹநம்|| 97 ||
तैलं संकुचितेऽभ्यङ्गो माषसैन्धवसाधितम्।தைலம்ʼ ஸம்ʼகுசிதே(அ)ப்⁴யங்கோ³ மாஷஸைந்த⁴வஸாதி⁴தம்|बाहुशीर्षगते नस्यं पानं चैत्तरभक्तिकम्॥ ९८ ॥பா³ஹுஶீர்ஷக³தே நஸ்யம்ʼ பாநம்ʼ சைத்தரப⁴க்திகம்|| 98 ||
बस्तिकर्म त्वधो नाभेः शस्यते चावपीडकः।ப³ஸ்திகர்ம த்வதோ⁴ நாபே⁴꞉ ஶஸ்யதே சாவபீட³க꞉|अर्दिते नावनं मूर्ध्नि तैलं तर्पणमेव च॥ ९९ ॥அர்தி³தே நாவநம்ʼ மூர்த்⁴நி தைலம்ʼ தர்பணமேவ ச|| 99 ||
नाडीस्वेदोपनाहाश्चाप्यानूपपिशितैर्हिताः।நாடீ³ஸ்வேதோ³பநாஹாஶ்சாப்யாநூபபிஶிதைர்ஹிதா꞉|स्वेदनं स्नेहसंयुक्तं पक्षाघाते विरेचनम्॥ १०० ॥ஸ்வேத³நம்ʼ ஸ்நேஹஸம்ʼயுக்தம்ʼ பக்ஷாகா⁴தே விரேசநம்|| 100 ||
अन्तराकण्डरागुल्फं सिरा बस्त्यग्निकर्म च।அந்தராகண்ட³ராகு³ல்ப²ம்ʼ ஸிரா ப³ஸ்த்யக்³நிகர்ம ச|गृध्रसीषु प्रयुञ्जीत खल्ल्यां तूष्णोपनाहनम्॥ १०१ ॥க்³ருʼத்⁴ரஸீஷு ப்ரயுஞ்ஜீத க²ல்ல்யாம்ʼ தூஷ்ணோபநாஹநம்|| 101 ||
पायसैः कृशरैर्मांसैः शस्तं तैलघृतान्वितैः।பாயஸை꞉ க்ருʼஶரைர்மாம்ʼஸை꞉ ஶஸ்தம்ʼ தைலக்⁴ருʼதாந்விதை꞉|व्यात्तानने हनुं स्विन्नामङ्गुष्ठाभ्यां प्रपीड्य च॥ १०२ ॥வ்யாத்தாநநே ஹநும்ʼ ஸ்விந்நாமங்கு³ஷ்டா²ப்⁴யாம்ʼ ப்ரபீட்³ய ச|| 102 ||
प्रदेशिनीभ्यां चोन्नाम्य चिबुकोन्नामनं हितम्।ப்ரதே³ஶிநீப்⁴யாம்ʼ சோந்நாம்ய சிபு³கோந்நாமநம்ʼ ஹிதம்|स्रस्तं स्वं गमयेत्स्थानं स्तब्धं स्विन्नं विनामयेत्॥ १०३ ॥ஸ்ரஸ்தம்ʼ ஸ்வம்ʼ க³மயேத்ஸ்தா²நம்ʼ ஸ்தப்³த⁴ம்ʼ ஸ்விந்நம்ʼ விநாமயேத்|| 103 ||
प्रत्येकं स्थानदूष्यादिक्रियावैशेष्यमाचरेत्।ப்ரத்யேகம்ʼ ஸ்தா²நதூ³ஷ்யாதி³க்ரியாவைஶேஷ்யமாசரேத்|सर्पिस्तैलवसामज्जसेकाभ्यञ्जनबस्तयः॥ १०४ ॥ஸர்பிஸ்தைலவஸாமஜ்ஜஸேகாப்⁴யஞ்ஜநப³ஸ்தய꞉|| 104 ||
स्निग्धाः स्वेदा निवातं च स्थानं प्रावरणानि च।ஸ்நிக்³தா⁴꞉ ஸ்வேதா³ நிவாதம்ʼ ச ஸ்தா²நம்ʼ ப்ராவரணாநி ச|रसाः पयांसि भोज्यानि स्वाद्वम्ललवणानि च॥ १०५ ॥ரஸா꞉ பயாம்ʼஸி போ⁴ஜ்யாநி ஸ்வாத்³வம்லலவணாநி ச|| 105 ||
बृंहणं यच्च तत् सर्वं प्रशस्तं वातरोगिणाम्।ப்³ருʼம்ʼஹணம்ʼ யச்ச தத் ஸர்வம்ʼ ப்ரஶஸ்தம்ʼ வாதரோகி³ணாம்|बलायाः पञ्चमूलस्य दशमूलस्य वा रसे॥ १०६ ॥ப³லாயா꞉ பஞ்சமூலஸ்ய த³ஶமூலஸ்ய வா ரஸே|| 106 ||
अजशीर्षम्बुजानूपमांसादपिशितैः पृथक्।அஜஶீர்ஷம்பு³ஜாநூபமாம்ʼஸாத³பிஶிதை꞉ ப்ருʼத²க்|साधयित्वा रसान् स्निग्धान्दध्यम्लव्योषसंस्कृतान्॥ १०७ ॥ஸாத⁴யித்வா ரஸாந் ஸ்நிக்³தா⁴ந்த³த்⁴யம்லவ்யோஷஸம்ʼஸ்க்ருʼதாந்|| 107 ||
भोजयेद्वातरोगार्तं तैर्व्यक्तलवणैर्नरम्।போ⁴ஜயேத்³வாதரோகா³ர்தம்ʼ தைர்வ்யக்தலவணைர்நரம்|एतैरेवोपनाहांश्च पिशितैः संप्रकल्पयेत्॥ १०८ ॥ஏதைரேவோபநாஹாம்ʼஶ்ச பிஶிதை꞉ ஸம்ʼப்ரகல்பயேத்|| 108 ||
घृततैलयुतैः साम्लैः क्षुण्णस्विन्नैरनस्थिभिः।க்⁴ருʼததைலயுதை꞉ ஸாம்லை꞉ க்ஷுண்ணஸ்விந்நைரநஸ்தி²பி⁴꞉|पत्रोत्क्वाथपयस्तैलद्रोण्यः स्युरवगाहने॥ १०९ ॥பத்ரோத்க்வாத²பயஸ்தைலத்³ரோண்ய꞉ ஸ்யுரவகா³ஹநே|| 109 ||
स्वभ्यक्तानां प्रशस्यन्ते सेकाश्चानिलरोगिणाम्।ஸ்வப்⁴யக்தாநாம்ʼ ப்ரஶஸ்யந்தே ஸேகாஶ்சாநிலரோகி³ணாம்|आनूपौदकमांसानि दशमूलं शतावरीम्॥ ११० ॥ஆநூபௌத³கமாம்ʼஸாநி த³ஶமூலம்ʼ ஶதாவரீம்|| 110 ||
कुलत्थान् बदरान्माषांस्तिलाव्रास्नां यवान् बलाम्।குலத்தா²ந் ப³த³ராந்மாஷாம்ʼஸ்திலாவ்ராஸ்நாம்ʼ யவாந் ப³லாம்|वसादध्यारनालाम्लैः सह कुम्भ्यां विपाचयेत्॥ १११ ॥வஸாத³த்⁴யாரநாலாம்லை꞉ ஸஹ கும்ப்⁴யாம்ʼ விபாசயேத்|| 111 ||
नाडीस्वेदं प्रयुञ्जीत पिष्टैश्चाप्युपनाहनम्।நாடீ³ஸ்வேத³ம்ʼ ப்ரயுஞ்ஜீத பிஷ்டைஶ்சாப்யுபநாஹநம்|तैश्च सिद्धं घृतं तैलमभ्यङ्गं पानामेव च॥ ११२ ॥தைஶ்ச ஸித்³த⁴ம்ʼ க்⁴ருʼதம்ʼ தைலமப்⁴யங்க³ம்ʼ பாநாமேவ ச|| 112 ||
मुस्तं किण्वं तिलाः कुष्ठं सुराह्वं लवणं नतम्।முஸ்தம்ʼ கிண்வம்ʼ திலா꞉ குஷ்ட²ம்ʼ ஸுராஹ்வம்ʼ லவணம்ʼ நதம்|दधिक्षीरचतुःस्नेहैः सिद्धं स्यादुपनाहनम्॥ ११३ ॥த³தி⁴க்ஷீரசது꞉ஸ்நேஹை꞉ ஸித்³த⁴ம்ʼ ஸ்யாது³பநாஹநம்|| 113 ||
उत्कारिकावेसवारक्षीरमाषतिलौदनैः।உத்காரிகாவேஸவாரக்ஷீரமாஷதிலௌத³நை꞉|एरण्डबीजगोधूमयवकोलस्थिरादिभिः॥ ११४ ॥ஏரண்ட³பீ³ஜகோ³தூ⁴மயவகோலஸ்தி²ராதி³பி⁴꞉|| 114 ||
सस्नेहैः सरुजं गात्रमालिप्य बहलं भिषक्।ஸஸ்நேஹை꞉ ஸருஜம்ʼ கா³த்ரமாலிப்ய ப³ஹலம்ʼ பி⁴ஷக்|एरण्डपत्रैर्बध्नीयाद्रात्रौ कल्यं विमोक्षयेत्॥ ११५ ॥ஏரண்ட³பத்ரைர்ப³த்⁴நீயாத்³ராத்ரௌ கல்யம்ʼ விமோக்ஷயேத்|| 115 ||
क्षीरास्बुना ततः सिक्तं पुनश्चैवोपनाहितम्।க்ஷீராஸ்பு³நா தத꞉ ஸிக்தம்ʼ புநஶ்சைவோபநாஹிதம்|मुञ्चेद्रात्रौ दिवाबद्धं चर्मभिश्च सलोमभिः॥ ११६ ॥முஞ்சேத்³ராத்ரௌ தி³வாப³த்³த⁴ம்ʼ சர்மபி⁴ஶ்ச ஸலோமபி⁴꞉|| 116 ||
फलानां तैलयोनीनामम्लपिष्टान् सुशीतलान्।ப²லாநாம்ʼ தைலயோநீநாமம்லபிஷ்டாந் ஸுஶீதலாந்|प्रदेहानुपनाहांश्च गन्धैर्वातहरैरपि॥ ११७ ॥ப்ரதே³ஹாநுபநாஹாம்ʼஶ்ச க³ந்தை⁴ர்வாதஹரைரபி|| 117 ||
पायसैः कृशरैश्चैव कारयेत् स्नेहसंयुतैः।பாயஸை꞉ க்ருʼஶரைஶ்சைவ காரயேத் ஸ்நேஹஸம்ʼயுதை꞉|रूक्षशुद्धानिलार्तानामतः स्नेहान् प्रचक्ष्महे॥ ११८ ॥ரூக்ஷஶுத்³தா⁴நிலார்தாநாமத꞉ ஸ்நேஹாந் ப்ரசக்ஷ்மஹே|| 118 ||
विविधान् विविधव्याधिप्रशमायामृतोपमान्।விவிதா⁴ந் விவித⁴வ்யாதி⁴ப்ரஶமாயாம்ருʼதோபமாந்|द्रोणेऽम्भसः पचेद्भागान् दशमूलाच्चतुष्पलान्॥ ११९ ॥த்³ரோணே(அ)ம்ப⁴ஸ꞉ பசேத்³பா⁴கா³ந் த³ஶமூலாச்சதுஷ்பலாந்|| 119 ||
यवव्कोलकुलत्थानां भागैः प्रस्थोन्मितैः सह।யவவ்கோலகுலத்தா²நாம்ʼ பா⁴கை³꞉ ப்ரஸ்தோ²ந்மிதை꞉ ஸஹ|पादशेषे रसे पिष्टैर्जीवनीयैः सशर्करैः॥ १२० ॥பாத³ஶேஷே ரஸே பிஷ்டைர்ஜீவநீயை꞉ ஸஶர்கரை꞉|| 120 ||
तथा स्वर्जूरकाश्मर्यद्राक्षाबदरफल्गुभिः।ததா² ஸ்வர்ஜூரகாஶ்மர்யத்³ராக்ஷாப³த³ரப²ல்கு³பி⁴꞉|सक्षीरैः सर्पिषः प्रस्थः सिद्धः केवलवातनुत्॥ १२१ ॥ஸக்ஷீரை꞉ ஸர்பிஷ꞉ ப்ரஸ்த²꞉ ஸித்³த⁴꞉ கேவலவாதநுத்|| 121 ||
निरत्ययः प्रयोक्तव्यः पानाभ्यञ्जनबस्तिषु।நிரத்யய꞉ ப்ரயோக்தவ்ய꞉ பாநாப்⁴யஞ்ஜநப³ஸ்திஷு|चित्रकं नागरं रास्नां पौष्करं पिप्पलीं शटीम्॥ १२२ ॥சித்ரகம்ʼ நாக³ரம்ʼ ராஸ்நாம்ʼ பௌஷ்கரம்ʼ பிப்பலீம்ʼ ஶடீம்|| 122 ||
पिष्ट्वा विपाचयेत् सर्पिर्वातरोगहरं परम्।பிஷ்ட்வா விபாசயேத் ஸர்பிர்வாதரோக³ஹரம்ʼ பரம்|बलाबिल्वशृते क्षीरे घृतमण्डं विपाचयेत्॥ १२३ ॥ப³லாபி³ல்வஶ்ருʼதே க்ஷீரே க்⁴ருʼதமண்ட³ம்ʼ விபாசயேத்|| 123 ||
तस्य शुक्तिः प्रकुञ्चो वा नस्यं मूर्धगतेऽनिले।தஸ்ய ஶுக்தி꞉ ப்ரகுஞ்சோ வா நஸ்யம்ʼ மூர்த⁴க³தே(அ)நிலே|ग्राम्यानूपौदकानां तु भित्त्वाऽस्थीनि पचेज्जले॥ १२४ ॥க்³ராம்யாநூபௌத³காநாம்ʼ து பி⁴த்த்வா(அ)ஸ்தீ²நி பசேஜ்ஜலே|| 124 ||
तं स्नेहं दशमूलस्य कषायेण पुनः पचेत्।தம்ʼ ஸ்நேஹம்ʼ த³ஶமூலஸ்ய கஷாயேண புந꞉ பசேத்|जीवकर्षभकास्फोताविदारीकपिकच्छुभिः॥ १२५ ॥ஜீவகர்ஷப⁴காஸ்போ²தாவிதா³ரீகபிகச்சு²பி⁴꞉|| 125 ||
वातघ्नैर्जीवनीयैश्च कल्कैर्द्विक्षीरभागिकम्।வாதக்⁴நைர்ஜீவநீயைஶ்ச கல்கைர்த்³விக்ஷீரபா⁴கி³கம்|तत्सिद्धं नावनाभ्यङ्गात्तथा पानानुवासनात्॥ १२६ ॥தத்ஸித்³த⁴ம்ʼ நாவநாப்⁴யங்கா³த்ததா² பாநாநுவாஸநாத்|| 126 ||
सिरापर्वास्थिकोष्ठस्थं प्रणुदत्याशु मारुतम्।ஸிராபர்வாஸ்தி²கோஷ்ட²ஸ்த²ம்ʼ ப்ரணுத³த்யாஶு மாருதம்|य स्युः प्रक्षीणमज्जानः क्षीणशुक्रौजसश्च ये॥ १२७ ॥ய ஸ்யு꞉ ப்ரக்ஷீணமஜ்ஜாந꞉ க்ஷீணஶுக்ரௌஜஸஶ்ச யே|| 127 ||
बलपुष्टिकरं तेषामेतत् स्यादमृतोपमम्।ப³லபுஷ்டிகரம்ʼ தேஷாமேதத் ஸ்யாத³ம்ருʼதோபமம்|तद्वत्सिद्धा वसा नक्रमत्स्यकूर्मचुलूकजा॥ १२८ ॥தத்³வத்ஸித்³தா⁴ வஸா நக்ரமத்ஸ்யகூர்மசுலூகஜா|| 128 ||
प्रत्यग्रा विधिनाऽनेन नस्यपानेषु शस्यते।ப்ரத்யக்³ரா விதி⁴நா(அ)நேந நஸ்யபாநேஷு ஶஸ்யதே|प्रस्थः स्यात्त्रिफलायास्तु कुलत्थकुडवद्वयम्॥ १२९ ॥ப்ரஸ்த²꞉ ஸ்யாத்த்ரிப²லாயாஸ்து குலத்த²குட³வத்³வயம்|| 129 ||
कृष्णगन्धात्वगाढक्योः पृथक् पञ्चपलं भवेत्।க்ருʼஷ்ணக³ந்தா⁴த்வகா³ட⁴க்யோ꞉ ப்ருʼத²க் பஞ்சபலம்ʼ ப⁴வேத்|रास्नाचित्रकयोर्द्वे द्वे दशमूलं पलोन्मितम्॥ १३० ॥ராஸ்நாசித்ரகயோர்த்³வே த்³வே த³ஶமூலம்ʼ பலோந்மிதம்|| 130 ||
जलद्रोणे पचेत् पादशेषे प्रस्थोन्मितं पृथक्।ஜலத்³ரோணே பசேத் பாத³ஶேஷே ப்ரஸ்தோ²ந்மிதம்ʼ ப்ருʼத²க்|सुरारनालदध्यम्लसौबीरकतुषोदकम्॥ १३१ ॥ஸுராரநாலத³த்⁴யம்லஸௌபீ³ரகதுஷோத³கம்|| 131 ||
कोलदाडिमवृक्षाम्लरसं तैलं वसां घृतम्।கோலதா³டி³மவ்ருʼக்ஷாம்லரஸம்ʼ தைலம்ʼ வஸாம்ʼ க்⁴ருʼதம்|मज्जानं च पयश्चैव जीवनीयपलानि षट्॥ १३२ ॥மஜ்ஜாநம்ʼ ச பயஶ்சைவ ஜீவநீயபலாநி ஷட்|| 132 ||
कल्कं दत्त्वा महास्नेहं सम्यगेनं विपाचयेत्।கல்கம்ʼ த³த்த்வா மஹாஸ்நேஹம்ʼ ஸம்யகே³நம்ʼ விபாசயேத்|सिरामज्जास्थिगे वाते सर्वाङ्गैकाङ्गरोगिषु॥ १३३ ॥ஸிராமஜ்ஜாஸ்தி²கே³ வாதே ஸர்வாங்கை³காங்க³ரோகி³ஷு|| 133 ||
वेपनाक्षेपशूलेषु तदभ्यङ्गे प्रयोजयेत्।வேபநாக்ஷேபஶூலேஷு தத³ப்⁴யங்கே³ ப்ரயோஜயேத்|निर्गुण्ड्या मूलपत्राभ्यां गृहीत्वा स्वरसं ततः॥ १३४ ॥நிர்கு³ண்ட்³யா மூலபத்ராப்⁴யாம்ʼ க்³ருʼஹீத்வா ஸ்வரஸம்ʼ தத꞉|| 134 ||
तेन सिद्धं समं तैलं नाडीकुष्ठानिलार्तिषु।தேந ஸித்³த⁴ம்ʼ ஸமம்ʼ தைலம்ʼ நாடீ³குஷ்டா²நிலார்திஷு|हितं पामापचीनां च पानाभ्यञ्जनपूरणम्॥ १३५ ॥ஹிதம்ʼ பாமாபசீநாம்ʼ ச பாநாப்⁴யஞ்ஜநபூரணம்|| 135 ||
कार्पासास्थिकुलत्थानां रसे सिद्धं च वातनुत्।கார்பாஸாஸ்தி²குலத்தா²நாம்ʼ ரஸே ஸித்³த⁴ம்ʼ ச வாதநுத்|मूलकस्वरसे क्षीरसमे स्थाप्यं त्र्यहं दधि॥ १३६ ॥மூலகஸ்வரஸே க்ஷீரஸமே ஸ்தா²ப்யம்ʼ த்ர்யஹம்ʼ த³தி⁴|| 136 ||
तस्याम्लस्य त्रिभिः प्रस्थैस्तैलप्रस्थं विपाचयेत्।தஸ்யாம்லஸ்ய த்ரிபி⁴꞉ ப்ரஸ்தை²ஸ்தைலப்ரஸ்த²ம்ʼ விபாசயேத்|यष्ट्याह्वशर्करारास्नालवणार्द्रकनागरैः॥ १३७ ॥யஷ்ட்யாஹ்வஶர்கராராஸ்நாலவணார்த்³ரகநாக³ரை꞉|| 137 ||
सुपिष्टैः पलिकैः पानात्तदभ्यङ्गाच्च वातनुत्।ஸுபிஷ்டை꞉ பலிகை꞉ பாநாத்தத³ப்⁴யங்கா³ச்ச வாதநுத்|पञ्चमूलकषायेण पिण्याकं बहुवार्षिकम्॥ १३८ ॥பஞ்சமூலகஷாயேண பிண்யாகம்ʼ ப³ஹுவார்ஷிகம்|| 138 ||
पक्त्वा तस्य रसं पूत्वा तैलप्रस्थं विपाचयेत्।பக்த்வா தஸ்ய ரஸம்ʼ பூத்வா தைலப்ரஸ்த²ம்ʼ விபாசயேத்|पयसाऽष्टगुनैतत् सर्ववातविकारनुत्॥ १३९ ॥பயஸா(அ)ஷ்டகு³நைதத் ஸர்வவாதவிகாரநுத்|| 139 ||
संसृष्टे श्लेष्मणा चैतद्वाते शस्तं विशेषतः।ஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டே ஶ்லேஷ்மணா சைதத்³வாதே ஶஸ்தம்ʼ விஶேஷத꞉|यवकोलकुलत्थानां श्रेयस्याः शुष्कमूलकात्॥ १४० ॥யவகோலகுலத்தா²நாம்ʼ ஶ்ரேயஸ்யா꞉ ஶுஷ்கமூலகாத்|| 140 ||
बिल्वाच्चाञ्जलिमेकैकं द्रवैरम्लैर्विपाचयेत्।பி³ல்வாச்சாஞ்ஜலிமேகைகம்ʼ த்³ரவைரம்லைர்விபாசயேத்|तेन तैलं कषायेण फलाम्लैः कटुभिस्तथा॥ १४१ ॥தேந தைலம்ʼ கஷாயேண ப²லாம்லை꞉ கடுபி⁴ஸ்ததா²|| 141 ||
पिष्टैः सिद्धं महावातैरार्तः शीते प्रयोजयेत्।பிஷ்டை꞉ ஸித்³த⁴ம்ʼ மஹாவாதைரார்த꞉ ஶீதே ப்ரயோஜயேத்|सर्ववातविकाराणां तैलन्यन्यान्यतः शृणु॥ १४२ ॥ஸர்வவாதவிகாராணாம்ʼ தைலந்யந்யாந்யத꞉ ஶ்ருʼணு|| 142 ||
चतुष्प्रयोगाण्यायुष्यबलवर्णकराणि च।சதுஷ்ப்ரயோகா³ண்யாயுஷ்யப³லவர்ணகராணி ச|रजःशुक्रप्रदोषघ्नान्यपत्यजननानि च॥ १४३ ॥ரஜ꞉ஶுக்ரப்ரதோ³ஷக்⁴நாந்யபத்யஜநநாநி ச|| 143 ||
निरत्ययानि सिद्धानि सर्वदोषहराणि च।நிரத்யயாநி ஸித்³தா⁴நி ஸர்வதோ³ஷஹராணி ச|सहाचरतुलायाश्च रसे तैलाढकं पचेत्॥ १४४ ॥ஸஹாசரதுலாயாஶ்ச ரஸே தைலாட⁴கம்ʼ பசேத்|| 144 ||
मूलकल्काद्दशपलं पयो दत्त्वा चतुर्गुणम्।மூலகல்காத்³த³ஶபலம்ʼ பயோ த³த்த்வா சதுர்கு³ணம்|सिद्धेऽस्मिञ्छर्कराचूर्णादष्टादशपलं भिषक्॥ १४५ ॥ஸித்³தே⁴(அ)ஸ்மிஞ்ச²ர்கராசூர்ணாத³ஷ்டாத³ஶபலம்ʼ பி⁴ஷக்|| 145 ||
विनीय दारुणेष्वेतद्वातव्याधिषु योजयेत्।விநீய தா³ருணேஷ்வேதத்³வாதவ்யாதி⁴ஷு யோஜயேத்|श्वदंष्ट्रास्वरसप्रस्थौ द्वौ समौ पयसा सह॥ १४६ ॥ஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ராஸ்வரஸப்ரஸ்தௌ² த்³வௌ ஸமௌ பயஸா ஸஹ|| 146 ||
षट्पलं शृङ्गवेरस्य गुडस्याष्टपलं तथा।ஷட்பலம்ʼ ஶ்ருʼங்க³வேரஸ்ய கு³ட³ஸ்யாஷ்டபலம்ʼ ததா²|तैलप्रस्थं विपक्वं तैर्दद्यात् सर्वानिलार्तिषु॥ १४७ ॥தைலப்ரஸ்த²ம்ʼ விபக்வம்ʼ தைர்த³த்³யாத் ஸர்வாநிலார்திஷு|| 147 ||
जीर्णे तैले च दुग्धेन पेयाकल्पः प्रशस्यते।ஜீர்ணே தைலே ச து³க்³தே⁴ந பேயாகல்ப꞉ ப்ரஶஸ்யதே|बलाशतं गुडूच्याश्च पादं रास्नाष्टभागिकम्॥ १४८ ॥ப³லாஶதம்ʼ கு³டூ³ச்யாஶ்ச பாத³ம்ʼ ராஸ்நாஷ்டபா⁴கி³கம்|| 148 ||
जलाढकशते पक्त्वा दशभागस्थिते रसे।ஜலாட⁴கஶதே பக்த்வா த³ஶபா⁴க³ஸ்தி²தே ரஸே|दधिमस्त्विक्षुनिर्यासशुक्तैस्तैलाढकं समैः॥ १४९ ॥த³தி⁴மஸ்த்விக்ஷுநிர்யாஸஶுக்தைஸ்தைலாட⁴கம்ʼ ஸமை꞉|| 149 ||
पचेत् साजपयोऽर्धांशैः कल्कैरेभिः पलोन्मितैः।பசேத் ஸாஜபயோ(அ)ர்தா⁴ம்ʼஶை꞉ கல்கைரேபி⁴꞉ பலோந்மிதை꞉|शटीसरलदार्वेलामञ्जिष्ठागुरुचन्दनैः॥ १५० ॥ஶடீஸரலதா³ர்வேலாமஞ்ஜிஷ்டா²கு³ருசந்த³நை꞉|| 150 ||
पद्मकातिविषामुस्तसूर्पपर्णीहरेणुभिः।பத்³மகாதிவிஷாமுஸ்தஸூர்பபர்ணீஹரேணுபி⁴꞉|यष्ट्याह्वसुरसव्याघ्रनखर्षभकजीवकैः॥ १५१ ॥யஷ்ட்யாஹ்வஸுரஸவ்யாக்⁴ரநக²ர்ஷப⁴கஜீவகை꞉|| 151 ||
पलाशरसकस्तूरीनलिकाजातिकोषकैः।பலாஶரஸகஸ்தூரீநலிகாஜாதிகோஷகை꞉|स्पृक्काकुङ्कुमशैलेयजातीकटुफलाम्बुभिः॥ १५२ ॥ஸ்ப்ருʼக்காகுங்குமஶைலேயஜாதீகடுப²லாம்பு³பி⁴꞉|| 152 ||
त्वचाकुन्दुरुकर्पूरतुतुष्कश्रीनिवासकैः।த்வசாகுந்து³ருகர்பூரதுதுஷ்கஶ்ரீநிவாஸகை꞉|लवङ्गनखकक्कोलकुष्ठमांसीप्रियङ्गुभिः॥ १५३ ॥லவங்க³நக²கக்கோலகுஷ்ட²மாம்ʼஸீப்ரியங்கு³பி⁴꞉|| 153 ||
स्थौणेयतगरध्यामवचामदनपल्लवैः।ஸ்தௌ²ணேயதக³ரத்⁴யாமவசாமத³நபல்லவை꞉|सनागकेशरैः सिद्धे क्षिपेच्चात्रावतारिते॥ १५४ ॥ஸநாக³கேஶரை꞉ ஸித்³தே⁴ க்ஷிபேச்சாத்ராவதாரிதே|| 154 ||
पत्रकल्कं ततः पूतं विधिना तत् प्रयोजयेत्।பத்ரகல்கம்ʼ தத꞉ பூதம்ʼ விதி⁴நா தத் ப்ரயோஜயேத்|श्वासं कासं ज्वरं हिक्कां छर्दिं गुल्मान् क्षतं क्षयम्॥ १५५ ॥ஶ்வாஸம்ʼ காஸம்ʼ ஜ்வரம்ʼ ஹிக்காம்ʼ ச²ர்தி³ம்ʼ கு³ல்மாந் க்ஷதம்ʼ க்ஷயம்|| 155 ||
प्लीहशोषावपस्मारमलक्ष्मीं च प्रणाशयेत्।ப்லீஹஶோஷாவபஸ்மாரமலக்ஷ்மீம்ʼ ச ப்ரணாஶயேத்|बलातैलमिदं श्रेष्ठं वातव्याधिविनाशनम्॥ १५६ ॥ப³லாதைலமித³ம்ʼ ஶ்ரேஷ்ட²ம்ʼ வாதவ்யாதி⁴விநாஶநம்|| 156 ||
(अग्निवेशाय गुरुणा कृष्णात्रेयेण भाषितम्।) इति बलातैलम्।(அக்³நிவேஶாய கு³ருணா க்ருʼஷ்ணாத்ரேயேண பா⁴ஷிதம்|) இதி ப³லாதைலம்|अमृतायास्तुलाः पञ्च द्रोणेष्वष्टस्वपां पचेत्॥ १५७ ॥அம்ருʼதாயாஸ்துலா꞉ பஞ்ச த்³ரோணேஷ்வஷ்டஸ்வபாம்ʼ பசேத்|| 157 ||
पादशेषे समक्षीरं तैलस्य द्व्याढकं पचेत्।பாத³ஶேஷே ஸமக்ஷீரம்ʼ தைலஸ்ய த்³வ்யாட⁴கம்ʼ பசேத்|एलामांसीनतोशीरसारिवाकुष्ठचन्दनैः॥ १५८ ॥ஏலாமாம்ʼஸீநதோஶீரஸாரிவாகுஷ்ட²சந்த³நை꞉|| 158 ||
बलातामलकीमेदाशतपुष्पर्धिजीवकैः।ப³லாதாமலகீமேதா³ஶதபுஷ்பர்தி⁴ஜீவகை꞉|काकोलीक्षीरकाकोलीश्रावण्यतिबलानखैः॥ १५९ ॥காகோலீக்ஷீரகாகோலீஶ்ராவண்யதிப³லாநகை²꞉|| 159 ||
महाश्रावणिजीवन्तीविदारीकपिकच्छुभिः।மஹாஶ்ராவணிஜீவந்தீவிதா³ரீகபிகச்சு²பி⁴꞉|शतावरीमहामेदाकर्कटाख्याहरेणुभिः॥ १६० ॥ஶதாவரீமஹாமேதா³கர்கடாக்²யாஹரேணுபி⁴꞉|| 160 ||
वचागोक्षुरकैरण्डरास्नाकालासहाचरैः।வசாகோ³க்ஷுரகைரண்ட³ராஸ்நாகாலாஸஹாசரை꞉|वीराशल्लकिमुस्तत्वक्पत्रर्षभकबालकैः॥ १६१ ॥வீராஶல்லகிமுஸ்தத்வக்பத்ரர்ஷப⁴கபா³லகை꞉|| 161 ||
सहैलाकुङ्कुमस्पृक्कात्रिदशाह्वैश्च कार्षिकैः।ஸஹைலாகுங்குமஸ்ப்ருʼக்காத்ரித³ஶாஹ்வைஶ்ச கார்ஷிகை꞉|मञ्जिष्ठायास्त्रिकर्षेण मधुकाष्टपलेन च॥ १६२ ॥மஞ்ஜிஷ்டா²யாஸ்த்ரிகர்ஷேண மது⁴காஷ்டபலேந ச|| 162 ||
कल्कैस्तत् क्षीणवीर्याग्निबलसंमूढचेतसः।கல்கைஸ்தத் க்ஷீணவீர்யாக்³நிப³லஸம்ʼமூட⁴சேதஸ꞉|उन्मादारत्यपस्मारैरार्तांश्च प्रकृतिं नयेत्॥ १६३ ॥உந்மாதா³ரத்யபஸ்மாரைரார்தாம்ʼஶ்ச ப்ரக்ருʼதிம்ʼ நயேத்|| 163 ||
वातव्याधिहरं श्रेष्ठं तैलाग्र्यममृताह्वयम्।வாதவ்யாதி⁴ஹரம்ʼ ஶ்ரேஷ்ட²ம்ʼ தைலாக்³ர்யமம்ருʼதாஹ்வயம்|(कृष्णात्रेयेण गुरुणा भाषितं वैद्यपूजितम्॥) इत्यमृताद्यं तैलम्।(க்ருʼஷ்ணாத்ரேயேண கு³ருணா பா⁴ஷிதம்ʼ வைத்³யபூஜிதம்||) இத்யம்ருʼதாத்³யம்ʼ தைலம்|
रास्नासहस्रनिर्यूहे तैलद्रोणं विपाचयेत्।ராஸ்நாஸஹஸ்ரநிர்யூஹே தைலத்³ரோணம்ʼ விபாசயேத்|गन्धैर्हैमवतैः पिष्टैरेलाद्यैश्चानिलार्तिनुत्॥ १६५ ॥க³ந்தை⁴ர்ஹைமவதை꞉ பிஷ்டைரேலாத்³யைஶ்சாநிலார்திநுத்|| 165 ||
कल्पोऽयमश्वगन्धायां प्रसारण्यां बलाद्वये।கல்போ(அ)யமஶ்வக³ந்தா⁴யாம்ʼ ப்ரஸாரண்யாம்ʼ ப³லாத்³வயே|क्वाथकल्कपयोभिर्वा बलादीनां पचेत् पृथक्॥க்வாத²கல்கபயோபி⁴ர்வா ப³லாதீ³நாம்ʼ பசேத் ப்ருʼத²க்||इति रास्नातैलम्।இதி ராஸ்நாதைலம்|
मूलकस्वरसं क्षीरं तैलं दध्यम्लकाञ्जिकम्।மூலகஸ்வரஸம்ʼ க்ஷீரம்ʼ தைலம்ʼ த³த்⁴யம்லகாஞ்ஜிகம்|तुल्यं विपाचयेत् कल्कैर्बलाचित्रकसैन्धवैः॥ १६७ ॥துல்யம்ʼ விபாசயேத் கல்கைர்ப³லாசித்ரகஸைந்த⁴வை꞉|| 167 ||
पिप्पल्यतिविषारास्नाचविकागुरुशिग्रुकैः।பிப்பல்யதிவிஷாராஸ்நாசவிகாகு³ருஶிக்³ருகை꞉|भल्लातकवचाकुष्ठश्वदंष्ट्राविश्वभेषजैः॥ १६८ ॥ப⁴ல்லாதகவசாகுஷ்ட²ஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ராவிஶ்வபே⁴ஷஜை꞉|| 168 ||
पुष्कराह्वशटीबिल्वशताह्वानतदारुभिः।புஷ்கராஹ்வஶடீபி³ல்வஶதாஹ்வாநததா³ருபி⁴꞉|तत्सिद्धं पीतमत्युग्रान् हन्ति वातात्मकान् गदान्॥தத்ஸித்³த⁴ம்ʼ பீதமத்யுக்³ராந் ஹந்தி வாதாத்மகாந் க³தா³ந்||इति मूलकाद्यं तैलम्।இதி மூலகாத்³யம்ʼ தைலம்|
वृषमूलगुडूच्योश्च द्विशतस्य शतस्य च।வ்ருʼஷமூலகு³டூ³ச்யோஶ்ச த்³விஶதஸ்ய ஶதஸ்ய ச|चित्रकात् साश्वगन्धाच्च क्वाथे तैलाढकं पचेत्॥ १७० ॥சித்ரகாத் ஸாஶ்வக³ந்தா⁴ச்ச க்வாதே² தைலாட⁴கம்ʼ பசேத்|| 170 ||
सक्षीरं वायुना भग्ने दद्याज्जर्जरिते तथा।ஸக்ஷீரம்ʼ வாயுநா ப⁴க்³நே த³த்³யாஜ்ஜர்ஜரிதே ததா²|प्राक्तैलावापसिद्धं च भवेदेतद्गुणोत्तरम्॥ப்ராக்தைலாவாபஸித்³த⁴ம்ʼ ச ப⁴வேதே³தத்³கு³ணோத்தரம்||इति वृषमूलादितैलम्।இதி வ்ருʼஷமூலாதி³தைலம்|
रास्नाशिरीषयष्ट्याह्वशुण्ठीसहचरामृताः॥ १७२ ॥ராஸ்நாஶிரீஷயஷ்ட்யாஹ்வஶுண்டீ²ஸஹசராம்ருʼதா꞉|| 172 ||
स्योनाकदारुशम्पाकहयगन्धात्रिकण्टकाः।ஸ்யோநாகதா³ருஶம்பாகஹயக³ந்தா⁴த்ரிகண்டகா꞉|एषां दशपलान् भागान् कषायमुपकल्पयेत्॥ १७३ ॥ஏஷாம்ʼ த³ஶபலாந் பா⁴கா³ந் கஷாயமுபகல்பயேத்|| 173 ||
ततस्तेन कषायेण सर्वगन्धैश्च कार्षिकैः।ததஸ்தேந கஷாயேண ஸர்வக³ந்தை⁴ஶ்ச கார்ஷிகை꞉|दध्यारनालमाषाम्बुमूलकेक्षुरसैः शुभैः॥ १७४ ॥த³த்⁴யாரநாலமாஷாம்பு³மூலகேக்ஷுரஸை꞉ ஶுபை⁴꞉|| 174 ||
पृथक् प्रस्थोन्मितैः सार्धं तैलप्रस्थं विपाचयेत्।ப்ருʼத²க் ப்ரஸ்தோ²ந்மிதை꞉ ஸார்த⁴ம்ʼ தைலப்ரஸ்த²ம்ʼ விபாசயேத்|प्लीहमूत्रग्रहश्वासकासमारुतरोगनुत्॥ १७५ ॥ப்லீஹமூத்ரக்³ரஹஶ்வாஸகாஸமாருதரோக³நுத்|| 175 ||
एतन्मूलकतैलाख्यं वर्णायुर्बलवर्धनम्।ஏதந்மூலகதைலாக்²யம்ʼ வர்ணாயுர்ப³லவர்த⁴நம்|इति मूलकतैलम्।இதி மூலகதைலம்|यवकोलकुलत्थानां मत्स्यानां शिग्रुबिल्वयोः।யவகோலகுலத்தா²நாம்ʼ மத்ஸ்யாநாம்ʼ ஶிக்³ருபி³ல்வயோ꞉|रसेन मूलकानां च तैलं दधिपयोन्वितम्॥ १७६ ॥ரஸேந மூலகாநாம்ʼ ச தைலம்ʼ த³தி⁴பயோந்விதம்|| 176 ||
साधयित्वा भिषग्दद्यात् सर्ववातामयापहम्।ஸாத⁴யித்வா பி⁴ஷக்³த³த்³யாத் ஸர்வவாதாமயாபஹம்|लशुनस्वरसे सिद्धं तैलमेभिश्च वातनुत्॥ १७७ ॥லஶுநஸ்வரஸே ஸித்³த⁴ம்ʼ தைலமேபி⁴ஶ்ச வாதநுத்|| 177 ||
तैलान्येतान्यृतुस्नातामङ्गनां पाययेत च।தைலாந்யேதாந்ய்ருʼதுஸ்நாதாமங்க³நாம்ʼ பாயயேத ச|पीत्वाऽन्यतममेषां हि वन्ध्याऽपि जनयेत् सुतम्॥ १७८ ॥பீத்வா(அ)ந்யதமமேஷாம்ʼ ஹி வந்த்⁴யா(அ)பி ஜநயேத் ஸுதம்|| 178 ||
यच्च शीतज्वरे तैलमगुर्वाद्यमुदाहृतम्।யச்ச ஶீதஜ்வரே தைலமகு³ர்வாத்³யமுதா³ஹ்ருʼதம்|अनेकशतशस्तच्च सिद्धं स्याद्वातरोगनुत्॥ १७९ ॥அநேகஶதஶஸ்தச்ச ஸித்³த⁴ம்ʼ ஸ்யாத்³வாதரோக³நுத்|| 179 ||
वक्ष्यन्ते यानि तैलानि वातशोणितकेऽपि च।வக்ஷ்யந்தே யாநி தைலாநி வாதஶோணிதகே(அ)பி ச|तानि चानिलशान्त्यर्थं सिद्धिकामः प्रयोजयेत्॥ १८० ॥தாநி சாநிலஶாந்த்யர்த²ம்ʼ ஸித்³தி⁴காம꞉ ப்ரயோஜயேத்|| 180 ||
नास्ति तैलात् परं किंचिदौषधं मारुतापहम्।நாஸ்தி தைலாத் பரம்ʼ கிம்ʼசிதௌ³ஷத⁴ம்ʼ மாருதாபஹம்|व्यवाय्युष्णगुरुस्नेहात् संस्काराद्बलवत्तरम्॥ १८१ ॥வ்யவாய்யுஷ்ணகு³ருஸ்நேஹாத் ஸம்ʼஸ்காராத்³ப³லவத்தரம்|| 181 ||
गणैर्वातहरैस्तस्माच्छतशोऽथ सहस्रशः।க³ணைர்வாதஹரைஸ்தஸ்மாச்ச²தஶோ(அ)த² ஸஹஸ்ரஶ꞉|सिद्धं क्षिप्रतरं हन्ति सूक्ष्ममार्गस्थितान् गदान्॥ १८२ ॥ஸித்³த⁴ம்ʼ க்ஷிப்ரதரம்ʼ ஹந்தி ஸூக்ஷ்மமார்க³ஸ்தி²தாந் க³தா³ந்|| 182 ||
क्रिया साधारणी सर्वा संसृष्टे चापि शस्यते।க்ரியா ஸாதா⁴ரணீ ஸர்வா ஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டே சாபி ஶஸ்யதே|वाते पित्तादिभिः स्रोतःस्वावृतेषु विशेषतः॥ १८३ ॥வாதே பித்தாதி³பி⁴꞉ ஸ்ரோத꞉ஸ்வாவ்ருʼதேஷு விஶேஷத꞉|| 183 ||
पित्तावृते विशेषेण शीतामुष्णां तथा क्रियाम्।பித்தாவ்ருʼதே விஶேஷேண ஶீதாமுஷ்ணாம்ʼ ததா² க்ரியாம்|व्यत्यासात् कारयेत् सर्पिर्जीवनीयं च शस्यते॥ १८४ ॥வ்யத்யாஸாத் காரயேத் ஸர்பிர்ஜீவநீயம்ʼ ச ஶஸ்யதே|| 184 ||
धन्वमांसं यवाः शालिर्यापनाः क्षीरबस्तयः।த⁴ந்வமாம்ʼஸம்ʼ யவா꞉ ஶாலிர்யாபநா꞉ க்ஷீரப³ஸ்தய꞉|विरेकः क्षीरपानं च पञ्चमूलीबलाशृतम्॥ १८५ ॥விரேக꞉ க்ஷீரபாநம்ʼ ச பஞ்சமூலீப³லாஶ்ருʼதம்|| 185 ||
मधुयष्टिबलातैलघृतक्षीरैश्च सेचनम्।மது⁴யஷ்டிப³லாதைலக்⁴ருʼதக்ஷீரைஶ்ச ஸேசநம்|पञ्चमूलकषायेण कुर्याद्वा शीतबारिणा॥ १८६ ॥பஞ்சமூலகஷாயேண குர்யாத்³வா ஶீதபா³ரிணா|| 186 ||
कफावृते यवान्नानि जाङ्गला मृगपक्षिणः।கபா²வ்ருʼதே யவாந்நாநி ஜாங்க³லா ம்ருʼக³பக்ஷிண꞉|स्वेदास्तीक्ष्णा निरूहाश्च वमनं सविरेचनम्॥ १८७ ॥ஸ்வேதா³ஸ்தீக்ஷ்ணா நிரூஹாஶ்ச வமநம்ʼ ஸவிரேசநம்|| 187 ||
जीर्णं सर्पिस्तथा तैलं तिलसर्षपजं हितम्।ஜீர்ணம்ʼ ஸர்பிஸ்ததா² தைலம்ʼ திலஸர்ஷபஜம்ʼ ஹிதம்|संसृष्टे कफपित्ताभ्यां पित्तमादौ विनिर्जयेत्॥ १८८ ॥ஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டே கப²பித்தாப்⁴யாம்ʼ பித்தமாதௌ³ விநிர்ஜயேத்|| 188 ||
आमाशयगतं मत्वा कफं वमनमाचरेत्॥ १८९ ॥ஆமாஶயக³தம்ʼ மத்வா கப²ம்ʼ வமநமாசரேத்|| 189 ||
पक्वाशये विरेकं तु पित्ते सर्वत्रगे तथा।பக்வாஶயே விரேகம்ʼ து பித்தே ஸர்வத்ரகே³ ததா²|स्वेदैर्विष्यन्दितः श्लेष्मा यदा पक्वाशये स्थितः॥ १९० ॥ஸ்வேதை³ர்விஷ்யந்தி³த꞉ ஶ்லேஷ்மா யதா³ பக்வாஶயே ஸ்தி²த꞉|| 190 ||
पित्तं वा दर्शयेल्लिङ्गं बस्तिभिस्तौ विनिर्हरेत्।பித்தம்ʼ வா த³ர்ஶயேல்லிங்க³ம்ʼ ப³ஸ்திபி⁴ஸ்தௌ விநிர்ஹரேத்|श्लेष्मणाऽनुगतं वातमुष्णैर्गोमूत्रसंयुतैः॥ १९१ ॥ஶ்லேஷ்மணா(அ)நுக³தம்ʼ வாதமுஷ்ணைர்கோ³மூத்ரஸம்ʼயுதை꞉|| 191 ||
निरूहैः पित्तसंसृष्टं निर्हरेत् क्षीरसंयुतैः।நிரூஹை꞉ பித்தஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டம்ʼ நிர்ஹரேத் க்ஷீரஸம்ʼயுதை꞉|मधुरौषधसिद्धैश्च तैलैस्तमनुवासयेत्॥ १९२ ॥மது⁴ரௌஷத⁴ஸித்³தை⁴ஶ்ச தைலைஸ்தமநுவாஸயேத்|| 192 ||
शिरोगते तु सकफे धूमनस्यादि कारयेत्।ஶிரோக³தே து ஸகபே² தூ⁴மநஸ்யாதி³ காரயேத்|हृते पित्ते कफे यः स्यादुरःस्रोतोऽनुगोऽनिलः॥ १९३ ॥ஹ்ருʼதே பித்தே கபே² ய꞉ ஸ்யாது³ர꞉ஸ்ரோதோ(அ)நுகோ³(அ)நில꞉|| 193 ||
सशेषः स्यात् क्रिया तत्र कार्या केवलवातिकी।ஸஶேஷ꞉ ஸ்யாத் க்ரியா தத்ர கார்யா கேவலவாதிகீ|शोणितेनावृते कुर्याद्वातशोणितकीं क्रियाम्॥ १९४ ॥ஶோணிதேநாவ்ருʼதே குர்யாத்³வாதஶோணிதகீம்ʼ க்ரியாம்|| 194 ||
प्रमेहवातमेदोघ्नीमामवाते प्रयोजयेत्।ப்ரமேஹவாதமேதோ³க்⁴நீமாமவாதே ப்ரயோஜயேத்|स्वेदाभ्यङ्गरसक्षीरस्नेहा मांसावृते हिताः॥ १९५ ॥ஸ்வேதா³ப்⁴யங்க³ரஸக்ஷீரஸ்நேஹா மாம்ʼஸாவ்ருʼதே ஹிதா꞉|| 195 ||
महास्नेहोऽस्थिमज्जस्थे पूर्ववद्रेतसाऽऽवृते।மஹாஸ்நேஹோ(அ)ஸ்தி²மஜ்ஜஸ்தே² பூர்வவத்³ரேதஸா(அ)(அ)வ்ருʼதே|अन्नावृते तदुल्लेखः पाचनं दीपनं लघु॥ १९६ ॥அந்நாவ்ருʼதே தது³ல்லேக²꞉ பாசநம்ʼ தீ³பநம்ʼ லகு⁴|| 196 ||
मूत्रलानि तु मूत्रेण स्वेदाः सोत्तरबस्तयः।மூத்ரலாநி து மூத்ரேண ஸ்வேதா³꞉ ஸோத்தரப³ஸ்தய꞉|शकृता तैलमैरण्डं स्निग्धोदावर्तवत्क्रिया॥ १९७ ॥ஶக்ருʼதா தைலமைரண்ட³ம்ʼ ஸ்நிக்³தோ⁴தா³வர்தவத்க்ரியா|| 197 ||
स्वस्थानस्थो बली दोषः प्राक् तं स्वैरौषधैर्जयेत्।ஸ்வஸ்தா²நஸ்தோ² ப³லீ தோ³ஷ꞉ ப்ராக் தம்ʼ ஸ்வைரௌஷதை⁴ர்ஜயேத்|वमनैर्वा विरेकैर्वा बस्तिभिः शमनेन वा॥ १९८ ॥வமநைர்வா விரேகைர்வா ப³ஸ்திபி⁴꞉ ஶமநேந வா|| 198 ||
(इत्युक्तमावृते वाते पित्तादिभिर्यथायथम्।) मारुतानां हि पञ्चानामन्योन्यावरणे शृणु॥ १९९ ॥(இத்யுக்தமாவ்ருʼதே வாதே பித்தாதி³பி⁴ர்யதா²யத²ம்|) மாருதாநாம்ʼ ஹி பஞ்சாநாமந்யோந்யாவரணே ஶ்ருʼணு|| 199 ||
लिङ्गं व्याससमासाभ्यामुच्यमानं मयाऽनघ!।லிங்க³ம்ʼ வ்யாஸஸமாஸாப்⁴யாமுச்யமாநம்ʼ மயா(அ)நக⁴!|प्राणे वृणोत्युदानादीन् प्राणं वृण्वन्ति तेऽपि च॥ २०० ॥ப்ராணே வ்ருʼணோத்யுதா³நாதீ³ந் ப்ராணம்ʼ வ்ருʼண்வந்தி தே(அ)பி ச|| 200 ||
उदानाद्यास्तथाऽन्योन्यं सर्व एव यथाक्रमम्।உதா³நாத்³யாஸ்ததா²(அ)ந்யோந்யம்ʼ ஸர்வ ஏவ யதா²க்ரமம்|विंशतिर्वरणान्येतान्यूल्बणानां परस्परम्॥ २०१ ॥விம்ʼஶதிர்வரணாந்யேதாந்யூல்ப³ணாநாம்ʼ பரஸ்பரம்|| 201 ||
मारुतानां हि पञ्चानां तानि सम्यक् प्रतर्कयेत्।மாருதாநாம்ʼ ஹி பஞ்சாநாம்ʼ தாநி ஸம்யக் ப்ரதர்கயேத்|सर्वेन्द्रियाणां शून्यत्वं ज्ञात्वा स्मृतिबलक्षयम्॥ २०२ ॥ஸர்வேந்த்³ரியாணாம்ʼ ஶூந்யத்வம்ʼ ஜ்ஞாத்வா ஸ்ம்ருʼதிப³லக்ஷயம்|| 202 ||
व्याने प्राणावृते लिङ्गं कर्म तत्रोर्ध्वजत्रुकम्।வ்யாநே ப்ராணாவ்ருʼதே லிங்க³ம்ʼ கர்ம தத்ரோர்த்⁴வஜத்ருகம்|स्वेदोऽत्यर्थं लोमहर्षस्त्वग्दोषः सुप्तगात्रता॥ २०३ ॥ஸ்வேதோ³(அ)த்யர்த²ம்ʼ லோமஹர்ஷஸ்த்வக்³தோ³ஷ꞉ ஸுப்தகா³த்ரதா|| 203 ||
प्राणे व्यानावृते तत्र स्नेहयुक्तं विरेचनम्।ப்ராணே வ்யாநாவ்ருʼதே தத்ர ஸ்நேஹயுக்தம்ʼ விரேசநம்|प्राणावृते समाने स्युर्जडगद्गदमूकताः॥ २०४ ॥ப்ராணாவ்ருʼதே ஸமாநே ஸ்யுர்ஜட³க³த்³க³த³மூகதா꞉|| 204 ||
चतुष्प्रयोगाः शस्यन्ते स्नेहास्तत्र सयापनाः।சதுஷ்ப்ரயோகா³꞉ ஶஸ்யந்தே ஸ்நேஹாஸ்தத்ர ஸயாபநா꞉|समानेनावृतेऽपाने ग्रहणीपार्श्वहृद्गदाः॥ २०५ ॥ஸமாநேநாவ்ருʼதே(அ)பாநே க்³ரஹணீபார்ஶ்வஹ்ருʼத்³க³தா³꞉|| 205 ||
शूलं चामाशये तत्र दीपनं सर्पिरिष्यते।ஶூலம்ʼ சாமாஶயே தத்ர தீ³பநம்ʼ ஸர்பிரிஷ்யதே|शिरोग्रहः प्रतिश्यायो निःश्वासोच्छ्वाससंग्रहः॥ २०६ ॥ஶிரோக்³ரஹ꞉ ப்ரதிஶ்யாயோ நி꞉ஶ்வாஸோச்ச்²வாஸஸம்ʼக்³ரஹ꞉|| 206 ||
हृद्रोगो मुखशोषश्चाप्युदाने प्राणसंवृते।ஹ்ருʼத்³ரோகோ³ முக²ஶோஷஶ்சாப்யுதா³நே ப்ராணஸம்ʼவ்ருʼதே|तत्रोर्ध्वभागिकं कर्म कार्यमाश्वासनं तथा॥ २०७ ॥தத்ரோர்த்⁴வபா⁴கி³கம்ʼ கர்ம கார்யமாஶ்வாஸநம்ʼ ததா²|| 207 ||
कर्मौजोबलवर्णानां नाशो मृत्युरथापि वा।கர்மௌஜோப³லவர்ணாநாம்ʼ நாஶோ ம்ருʼத்யுரதா²பி வா|उदानेनावृते प्राणे तं शनैः शीतवारिणा॥ २०८ ॥உதா³நேநாவ்ருʼதே ப்ராணே தம்ʼ ஶநை꞉ ஶீதவாரிணா|| 208 ||
सिञ्चेदाश्वासयेच्चैनं सुखं चैवोपपादयेत्।ஸிஞ்சேதா³ஶ்வாஸயேச்சைநம்ʼ ஸுக²ம்ʼ சைவோபபாத³யேத்|ऊर्ध्वगेनावृतेऽपाने छर्दिश्वासादयो गदाः॥ २०९ ॥ஊர்த்⁴வகே³நாவ்ருʼதே(அ)பாநே ச²ர்தி³ஶ்வாஸாத³யோ க³தா³꞉|| 209 ||
स्युर्वाते तत्र बस्त्यादि भोज्यं चैवानुलोमनम्।ஸ்யுர்வாதே தத்ர ப³ஸ்த்யாதி³ போ⁴ஜ்யம்ʼ சைவாநுலோமநம்|मोहोऽल्पोऽग्निरतीसार ऊर्ध्वगेऽपानसंवृते॥ २१० ॥மோஹோ(அ)ல்போ(அ)க்³நிரதீஸார ஊர்த்⁴வகே³(அ)பாநஸம்ʼவ்ருʼதே|| 210 ||
वाते स्याद्वमनं तत्र दीपनं ग्राहि चाशनम्।வாதே ஸ்யாத்³வமநம்ʼ தத்ர தீ³பநம்ʼ க்³ராஹி சாஶநம்|वम्याध्मानमुदावर्तगुल्मार्तिपरिकर्तिकाः॥ २११ ॥வம்யாத்⁴மாநமுதா³வர்தகு³ல்மார்திபரிகர்திகா꞉|| 211 ||
लिङ्गं व्यानावृतेऽपाने तं स्निग्धैरनुलोमयेत्।லிங்க³ம்ʼ வ்யாநாவ்ருʼதே(அ)பாநே தம்ʼ ஸ்நிக்³தை⁴ரநுலோமயேத்|अपानेनावृते व्याने भवेद्विण्मूत्ररेतसाम्॥ २१२ ॥அபாநேநாவ்ருʼதே வ்யாநே ப⁴வேத்³விண்மூத்ரரேதஸாம்|| 212 ||
अतिप्रवृत्तिस्तत्रापि सर्वं संग्रहणं मतम्।அதிப்ரவ்ருʼத்திஸ்தத்ராபி ஸர்வம்ʼ ஸம்ʼக்³ரஹணம்ʼ மதம்|मूर्च्छा तन्द्रा प्रलापोऽङ्गसादोऽग्न्योजोबलक्षयः॥ २१३ ॥மூர்ச்சா² தந்த்³ரா ப்ரலாபோ(அ)ங்க³ஸாதோ³(அ)க்³ந்யோஜோப³லக்ஷய꞉|| 213 ||
समानेनावृते व्याने व्यायामो लघुभोजनम्।ஸமாநேநாவ்ருʼதே வ்யாநே வ்யாயாமோ லகு⁴போ⁴ஜநம்|स्तब्धताऽल्पाग्निताऽस्वेदश्चेष्टाहानिर्निमीलनम्॥ २१४ ॥ஸ்தப்³த⁴தா(அ)ல்பாக்³நிதா(அ)ஸ்வேத³ஶ்சேஷ்டாஹாநிர்நிமீலநம்|| 214 ||
उदानेनावृते व्याने तत्र पथ्यं मितं लघु।உதா³நேநாவ்ருʼதே வ்யாநே தத்ர பத்²யம்ʼ மிதம்ʼ லகு⁴|पञ्चान्योन्यावृतानेवं वातान् बुध्येत लक्षणैः॥ २१५ ॥பஞ்சாந்யோந்யாவ்ருʼதாநேவம்ʼ வாதாந் பு³த்⁴யேத லக்ஷணை꞉|| 215 ||
एषां स्वकर्मणां हानिर्वृद्धिर्वाऽऽवरणे मता।ஏஷாம்ʼ ஸ்வகர்மணாம்ʼ ஹாநிர்வ்ருʼத்³தி⁴ர்வா(அ)(அ)வரணே மதா|यथास्थूलं समुद्दिष्टमेतदावरणेऽष्टकम्॥ २१६ ॥யதா²ஸ்தூ²லம்ʼ ஸமுத்³தி³ஷ்டமேததா³வரணே(அ)ஷ்டகம்|| 216 ||
सलिङ्गभेषजं सम्यग्बुधानां बुद्धिवृद्धये।ஸலிங்க³பே⁴ஷஜம்ʼ ஸம்யக்³பு³தா⁴நாம்ʼ பு³த்³தி⁴வ்ருʼத்³த⁴யே|स्थानान्यवेक्ष्य वातानां वृद्धिं हानिं च कर्मणाम्॥ २१७ ॥ஸ்தா²நாந்யவேக்ஷ்ய வாதாநாம்ʼ வ்ருʼத்³தி⁴ம்ʼ ஹாநிம்ʼ ச கர்மணாம்|| 217 ||
द्वादशावरणान्यन्यान्यभिलक्ष्य भिषग्जितम्।த்³வாத³ஶாவரணாந்யந்யாந்யபி⁴லக்ஷ்ய பி⁴ஷக்³ஜிதம்|कुर्यादभ्यञ्जनस्नेहपानबस्त्यादि सर्वशः॥ २१८ ॥குர்யாத³ப்⁴யஞ்ஜநஸ்நேஹபாநப³ஸ்த்யாதி³ ஸர்வஶ꞉|| 218 ||
क्रममुष्णमनुष्णं वा व्यत्यासादवचारयेत्।க்ரமமுஷ்ணமநுஷ்ணம்ʼ வா வ்யத்யாஸாத³வசாரயேத்|उदानं योजयेदूर्ध्वमपानं चानुलोमयेत्॥ २१९ ॥உதா³நம்ʼ யோஜயேதூ³ர்த்⁴வமபாநம்ʼ சாநுலோமயேத்|| 219 ||
समानं शमयेच्चैव त्रिधा व्यानं तु योजयेत्।ஸமாநம்ʼ ஶமயேச்சைவ த்ரிதா⁴ வ்யாநம்ʼ து யோஜயேத்|प्राणो रक्ष्यश्चतुर्भ्योऽपि स्थाने ह्यस्य स्थितिर्ध्रुवा॥ २२० ॥ப்ராணோ ரக்ஷ்யஶ்சதுர்ப்⁴யோ(அ)பி ஸ்தா²நே ஹ்யஸ்ய ஸ்தி²திர்த்⁴ருவா|| 220 ||
स्वं स्थानं गमयेदेवं वृतानेतान् विमार्गगान्।ஸ்வம்ʼ ஸ்தா²நம்ʼ க³மயேதே³வம்ʼ வ்ருʼதாநேதாந் விமார்க³கா³ந்|मूर्च्छा दाहो भ्रमः शूलं विदाहः शीतकामिता॥ २२१ ॥மூர்ச்சா² தா³ஹோ ப்⁴ரம꞉ ஶூலம்ʼ விதா³ஹ꞉ ஶீதகாமிதா|| 221 ||
छर्दनं च विदग्धस्य प्राणे पित्तसमावृते।ச²ர்த³நம்ʼ ச வித³க்³த⁴ஸ்ய ப்ராணே பித்தஸமாவ்ருʼதே|ष्ठीवनं क्षवथूद्गारनिःश्वासोच्छ्वाससंग्रहः॥ २२२ ॥ஷ்டீ²வநம்ʼ க்ஷவதூ²த்³கா³ரநி꞉ஶ்வாஸோச்ச்²வாஸஸம்ʼக்³ரஹ꞉|| 222 ||
प्राणे कफावृते रूपाण्यरुचिश्छर्दिरेव च।ப்ராணே கபா²வ்ருʼதே ரூபாண்யருசிஶ்ச²ர்தி³ரேவ ச|मूर्च्छाद्यानि च रूपाणि दाहो नाभ्युरसः क्लमः॥ २२३ ॥மூர்ச்சா²த்³யாநி ச ரூபாணி தா³ஹோ நாப்⁴யுரஸ꞉ க்லம꞉|| 223 ||
औजोभ्रंशश्च सादश्चाप्युदाने पित्तसंवृते।ஔஜோப்⁴ரம்ʼஶஶ்ச ஸாத³ஶ்சாப்யுதா³நே பித்தஸம்ʼவ்ருʼதே|आवृते श्लेष्मणोदाने वैवर्ण्यं वाक्स्वरग्रहः॥ २२४ ॥ஆவ்ருʼதே ஶ்லேஷ்மணோதா³நே வைவர்ண்யம்ʼ வாக்ஸ்வரக்³ரஹ꞉|| 224 ||
दौर्बल्यं गुरुगात्रत्वमरुचिश्चोपजायते।தௌ³ர்ப³ல்யம்ʼ கு³ருகா³த்ரத்வமருசிஶ்சோபஜாயதே|अतिस्वेदस्तृषा दाहो मूर्च्छा चारुचिरेव च॥ २२५ ॥அதிஸ்வேத³ஸ்த்ருʼஷா தா³ஹோ மூர்ச்சா² சாருசிரேவ ச|| 225 ||
पित्तावृते समाने स्यादुपघातस्तथोष्मणाः।பித்தாவ்ருʼதே ஸமாநே ஸ்யாது³பகா⁴தஸ்ததோ²ஷ்மணா꞉|अस्वेदो वह्निमान्द्यं च लोमहर्षस्तथैव च॥ २२६ ॥அஸ்வேதோ³ வஹ்நிமாந்த்³யம்ʼ ச லோமஹர்ஷஸ்ததை²வ ச|| 226 ||
कफावृते समाने स्याद्गात्राणां चातिशीतता।கபா²வ்ருʼதே ஸமாநே ஸ்யாத்³கா³த்ராணாம்ʼ சாதிஶீததா|व्याने पित्तावृते तु स्याद्दाहः सर्वाङ्गगः क्लमः॥ २२७ ॥வ்யாநே பித்தாவ்ருʼதே து ஸ்யாத்³தா³ஹ꞉ ஸர்வாங்க³க³꞉ க்லம꞉|| 227 ||
गात्रविक्षेपसङ्गश्च ससंतापः सवेदनः।கா³த்ரவிக்ஷேபஸங்க³ஶ்ச ஸஸம்ʼதாப꞉ ஸவேத³ந꞉|गुरुता सर्वगात्राणां सर्वसन्ध्यस्थिजा रुजः॥ २२८ ॥கு³ருதா ஸர்வகா³த்ராணாம்ʼ ஸர்வஸந்த்⁴யஸ்தி²ஜா ருஜ꞉|| 228 ||
व्याने कफावृते लिङ्गं गतिसङ्गस्तथाऽधिकः।வ்யாநே கபா²வ்ருʼதே லிங்க³ம்ʼ க³திஸங்க³ஸ்ததா²(அ)தி⁴க꞉|हारिद्रमूत्रवर्चस्त्वं तापश्च गुदमेढ्रयोः॥ २२९ ॥ஹாரித்³ரமூத்ரவர்சஸ்த்வம்ʼ தாபஶ்ச கு³த³மேட்⁴ரயோ꞉|| 229 ||
लिङ्गं पित्तावृतेऽपाने रजसश्चातिवर्तनम्।லிங்க³ம்ʼ பித்தாவ்ருʼதே(அ)பாநே ரஜஸஶ்சாதிவர்தநம்|भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम्॥ २३० ॥பி⁴ந்நாமஶ்லேஷ்மஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டகு³ருவர்ச꞉ப்ரவர்தநம்|| 230 ||
श्लेष्मणा संवृतेऽपाने कफमेहस्य चागमः।ஶ்லேஷ்மணா ஸம்ʼவ்ருʼதே(அ)பாநே கப²மேஹஸ்ய சாக³ம꞉|लक्षणानां तु मिश्रत्वं पित्तस्य च कफस्य च॥ २३१ ॥லக்ஷணாநாம்ʼ து மிஶ்ரத்வம்ʼ பித்தஸ்ய ச கப²ஸ்ய ச|| 231 ||
उपलक्ष्य भिषग्विद्वान् मिश्रमावरणं वदेत्।உபலக்ஷ்ய பி⁴ஷக்³வித்³வாந் மிஶ்ரமாவரணம்ʼ வதே³த்|यद्यस्य वायोर्निर्दिष्टं स्थानं तत्रेतरौ स्थितौ॥ २३२ ॥யத்³யஸ்ய வாயோர்நிர்தி³ஷ்டம்ʼ ஸ்தா²நம்ʼ தத்ரேதரௌ ஸ்தி²தௌ|| 232 ||
दोषौ बहुविधान् व्याधीन् दर्शयेतां यथानिजान्।தோ³ஷௌ ப³ஹுவிதா⁴ந் வ்யாதீ⁴ந் த³ர்ஶயேதாம்ʼ யதா²நிஜாந்|आवृतं श्लेष्मपित्ताभ्यां प्राणं चोदानमेव च॥ २३३ ॥ஆவ்ருʼதம்ʼ ஶ்லேஷ்மபித்தாப்⁴யாம்ʼ ப்ராணம்ʼ சோதா³நமேவ ச|| 233 ||
गरीयस्त्वेन पश्यन्ति भिषजः शास्त्रवक्षुषः।க³ரீயஸ்த்வேந பஶ்யந்தி பி⁴ஷஜ꞉ ஶாஸ்த்ரவக்ஷுஷ꞉|विशेषाज्जीवितं प्राणे उदाने संश्रितं बलम्॥ २३४ ॥விஶேஷாஜ்ஜீவிதம்ʼ ப்ராணே உதா³நே ஸம்ʼஶ்ரிதம்ʼ ப³லம்|| 234 ||
स्यात्तयोः पीडनाद्धानिरायुषश्च बलस्य च।ஸ்யாத்தயோ꞉ பீட³நாத்³தா⁴நிராயுஷஶ்ச ப³லஸ்ய ச|सर्वेऽप्येतेऽपरिज्ञाताः परिसंवत्सरास्तथा॥ २३५ ॥ஸர்வே(அ)ப்யேதே(அ)பரிஜ்ஞாதா꞉ பரிஸம்ʼவத்ஸராஸ்ததா²|| 235 ||
उपेक्षणादसाध्याः स्युरथवा दुरुपक्रमाः।உபேக்ஷணாத³ஸாத்⁴யா꞉ ஸ்யுரத²வா து³ருபக்ரமா꞉|हृद्रोगो विद्रधिः प्लीहा गुल्मोऽतीसार एव च॥ २३६ ॥ஹ்ருʼத்³ரோகோ³ வித்³ரதி⁴꞉ ப்லீஹா கு³ல்மோ(அ)தீஸார ஏவ ச|| 236 ||
भवन्त्युपद्रवास्तेषामावृतानामुपेक्षणात्।ப⁴வந்த்யுபத்³ரவாஸ்தேஷாமாவ்ருʼதாநாமுபேக்ஷணாத்|तस्मादावरणं वैद्यः पवनस्योपलक्षयेत्॥ २३७ ॥தஸ்மாதா³வரணம்ʼ வைத்³ய꞉ பவநஸ்யோபலக்ஷயேத்|| 237 ||
पञ्चात्मकस्य वातेन पित्तेन श्लेष्मणाऽपि वा।பஞ்சாத்மகஸ்ய வாதேந பித்தேந ஶ்லேஷ்மணா(அ)பி வா|भिषग्जितमतः सम्यगुपलक्ष्य समाचरेत्॥ २३८ ॥பி⁴ஷக்³ஜிதமத꞉ ஸம்யகு³பலக்ஷ்ய ஸமாசரேத்|| 238 ||
अनभिष्यन्दिभिः स्निग्धैः स्रोतसां शुद्धिकारकैः।அநபி⁴ஷ்யந்தி³பி⁴꞉ ஸ்நிக்³தை⁴꞉ ஸ்ரோதஸாம்ʼ ஶுத்³தி⁴காரகை꞉|कफपित्ताविरुद्धं यद्यच्च वातानुलोमनम्॥ २३९ ॥கப²பித்தாவிருத்³த⁴ம்ʼ யத்³யச்ச வாதாநுலோமநம்|| 239 ||
सर्वस्थानावृतेऽप्याशु तत् कार्यं मारुते हितम्।ஸர்வஸ்தா²நாவ்ருʼதே(அ)ப்யாஶு தத் கார்யம்ʼ மாருதே ஹிதம்|यापना बस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः॥ २४० ॥யாபநா ப³ஸ்தய꞉ ப்ராயோ மது⁴ரா꞉ ஸாநுவாஸநா꞉|| 240 ||
प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु वा स्रंसनं हितम्।ப்ரஸமீக்ஷ்ய ப³லாதி⁴க்யம்ʼ ம்ருʼது³ வா ஸ்ரம்ʼஸநம்ʼ ஹிதம்|रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते॥ २४१ ॥ரஸாயநாநாம்ʼ ஸர்வேஷாமுபயோக³꞉ ப்ரஶஸ்யதே|| 241 ||
शैलस्य जतुनोऽत्यर्थं पयसा गुग्गुलोस्तथा।ஶைலஸ்ய ஜதுநோ(அ)த்யர்த²ம்ʼ பயஸா கு³க்³கு³லோஸ்ததா²|लेहं वा भार्गवप्रोक्तमभ्यसेत् क्षीरभुङ्नरः॥ २४२ ॥லேஹம்ʼ வா பா⁴ர்க³வப்ரோக்தமப்⁴யஸேத் க்ஷீரபு⁴ங்நர꞉|| 242 ||
अभयामलकीयोक्तमेकादशसिताशतम्।அப⁴யாமலகீயோக்தமேகாத³ஶஸிதாஶதம்|अपानेनावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्॥ २४३ ॥அபாநேநாவ்ருʼதே ஸர்வம்ʼ தீ³பநம்ʼ க்³ராஹி பே⁴ஷஜம்|| 243 ||
वातानुलोमनं यच्च पक्वाशयविशोधनम्।வாதாநுலோமநம்ʼ யச்ச பக்வாஶயவிஶோத⁴நம்|इति संक्षेपतः प्रोक्तमावृतानां चिकित्सितम्॥ २४४ ॥இதி ஸம்ʼக்ஷேபத꞉ ப்ரோக்தமாவ்ருʼதாநாம்ʼ சிகித்ஸிதம்|| 244 ||
प्राणादीनां भिषक् कुर्याद्वितर्क्य स्वयमेव तत्।ப்ராணாதீ³நாம்ʼ பி⁴ஷக் குர்யாத்³விதர்க்ய ஸ்வயமேவ தத்|पित्तावृते तु पित्तघ्नैर्मारुतस्याविरोधिभिः।பித்தாவ்ருʼதே து பித்தக்⁴நைர்மாருதஸ்யாவிரோதி⁴பி⁴꞉|कफावृते कफघ्नैस्तु मारुतस्यानुलोमनैः॥ २४५ ॥கபா²வ்ருʼதே கப²க்⁴நைஸ்து மாருதஸ்யாநுலோமநை꞉|| 245 ||
लोके वाय्वर्कसोमानां दुर्विज्ञेया यथा गतिः।லோகே வாய்வர்கஸோமாநாம்ʼ து³ர்விஜ்ஞேயா யதா² க³தி꞉|तथा शरीरे वातस्य पित्तस्य च कफस्य च॥ २४६ ॥ததா² ஶரீரே வாதஸ்ய பித்தஸ்ய ச கப²ஸ்ய ச|| 246 ||
क्षयं वृद्धिं समत्वं च तथैवावरणं भिषक्।க்ஷயம்ʼ வ்ருʼத்³தி⁴ம்ʼ ஸமத்வம்ʼ ச ததை²வாவரணம்ʼ பி⁴ஷக்|विज्ञाय पवनादीनां न प्रमद्यति कर्मसु॥ २४७ ॥விஜ்ஞாய பவநாதீ³நாம்ʼ ந ப்ரமத்³யதி கர்மஸு|| 247 ||
तत्र श्लोकौ-தத்ர ஶ்லோகௌ-पञ्चात्मनः स्थानवशाच्छरीरे स्थानानि कर्माणि च देहधातोः।பஞ்சாத்மந꞉ ஸ்தா²நவஶாச்ச²ரீரே ஸ்தா²நாநி கர்மாணி ச தே³ஹதா⁴தோ꞉|प्रकोपहेतुः कुपितश्च रोगान् स्थानेषु चान्येषु वृतोऽवृतश्च॥ २४८ ॥ப்ரகோபஹேது꞉ குபிதஶ்ச ரோகா³ந் ஸ்தா²நேஷு சாந்யேஷு வ்ருʼதோ(அ)வ்ருʼதஶ்ச|| 248 ||
प्राणेश्वरः प्राणभृतां करोति क्रिया च तेषामखिला निरुक्ता।ப்ராணேஶ்வர꞉ ப்ராணப்⁴ருʼதாம்ʼ கரோதி க்ரியா ச தேஷாமகி²லா நிருக்தா|तां देशसात्म्यर्तुबलान्यवेक्ष्य प्रयोजयेच्छास्त्रमतानुसारी॥ २४९ ॥தாம்ʼ தே³ஶஸாத்ம்யர்துப³லாந்யவேக்ஷ்ய ப்ரயோஜயேச்சா²ஸ்த்ரமதாநுஸாரீ|| 249 ||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसंपूरिते चिकित्सास्थाने वातव्याधिचिकित्सितं नामाष्टाविंशोऽध्यायः॥२८॥இத்யக்³நிவேஶக்ருʼதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸம்ʼஸ்க்ருʼதே(அ)ப்ராப்தே த்³ருʼட⁴ப³லஸம்ʼபூரிதே சிகித்ஸாஸ்தா²நே வாதவ்யாதி⁴சிகித்ஸிதம்ʼ நாமாஷ்டாவிம்ʼஶோ(அ)த்⁴யாய꞉||28||