अथातो योनिव्यापच्चिकित्सितं व्याख्यास्यामः॥ १ ॥அதா²தோ யோநிவ்யாபச்சிகித்ஸிதம்ʼ வ்யாக்²யாஸ்யாம꞉|| 1 ||
அத்தியாயம் 30
योनिव्यापच्चिकित्सितम्
இந்த நூலின் தமிழ் மொழிபெயர்ப்பு தயாராகிக்கொண்டிருக்கிறது. இப்போதைக்கு மூலமும் அதன் தமிழ் எழுத்துப்பெயர்ப்பும் காட்டப்படுகின்றன. இந்தி மொழிபெயர்ப்புடன் படியுங்கள்
மூலத்தின் எந்தச் சொல்லையும் தொடுங்கள் - அதன் பொருள் தோன்றும்.
इति ह स्माह भगवानात्रेयः॥ २ ॥இதி ஹ ஸ்மாஹ ப⁴க³வாநாத்ரேய꞉|| 2 ||
दिव्यतीर्ह्तौषधिमतश्चित्रधातुशिलावतः।தி³வ்யதீர்ஹ்தௌஷதி⁴மதஶ்சித்ரதா⁴துஶிலாவத꞉|पुण्ये हिमवतः पार्श्वे सुरसिद्धर्षिसेविते॥ ३ ॥புண்யே ஹிமவத꞉ பார்ஶ்வே ஸுரஸித்³த⁴ர்ஷிஸேவிதே|| 3 ||
विहरन्तं तपोयोगात्तत्त्वज्ञानार्ह्तदर्शिनम्।விஹரந்தம்ʼ தபோயோகா³த்தத்த்வஜ்ஞாநார்ஹ்தத³ர்ஶிநம்|पुनर्वसुं जितात्मानमग्निवेशोऽनु पृष्टवान्॥ ४ ॥புநர்வஸும்ʼ ஜிதாத்மாநமக்³நிவேஶோ(அ)நு ப்ருʼஷ்டவாந்|| 4 ||
भगवन्! यदपत्यानां मूलं नार्यः परं नृणाम्।ப⁴க³வந்! யத³பத்யாநாம்ʼ மூலம்ʼ நார்ய꞉ பரம்ʼ ந்ருʼணாம்|तद्धिघातो गदैश्चासां क्रियते योनिमाश्रितैः॥ ५ ॥தத்³தி⁴கா⁴தோ க³தை³ஶ்சாஸாம்ʼ க்ரியதே யோநிமாஶ்ரிதை꞉|| 5 ||
तस्मात्तेषां समुत्पत्तिमुत्पन्नानां च लक्षणम्।தஸ்மாத்தேஷாம்ʼ ஸமுத்பத்திமுத்பந்நாநாம்ʼ ச லக்ஷணம்|सौषधं श्रोतुमिच्छामि प्रजानुग्रहकाम्यया॥ ६ ॥ஸௌஷத⁴ம்ʼ ஶ்ரோதுமிச்சா²மி ப்ரஜாநுக்³ரஹகாம்யயா|| 6 ||
इति शिष्येण पृष्टस्तु प्रोवाचर्षिवरोऽत्रिजः।இதி ஶிஷ்யேண ப்ருʼஷ்டஸ்து ப்ரோவாசர்ஷிவரோ(அ)த்ரிஜ꞉|विंशतिर्व्यापदो योनेर्निर्दिष्टा रोगसंग्रहे॥ ७ ॥விம்ʼஶதிர்வ்யாபதோ³ யோநேர்நிர்தி³ஷ்டா ரோக³ஸம்ʼக்³ரஹே|| 7 ||
मिथ्याचारेण ताः स्त्रीणां प्रदुष्टेनार्तवेन च।மித்²யாசாரேண தா꞉ ஸ்த்ரீணாம்ʼ ப்ரது³ஷ்டேநார்தவேந ச|जायन्ते बीजदोषाच्च दैवाच्च शृणु ताः पृथक्॥ ८ ॥ஜாயந்தே பீ³ஜதோ³ஷாச்ச தை³வாச்ச ஶ்ருʼணு தா꞉ ப்ருʼத²க்|| 8 ||
वातलाहारचेष्टाया वातलायाः समीरणः।வாதலாஹாரசேஷ்டாயா வாதலாயா꞉ ஸமீரண꞉|विवृद्धो योनिमाश्रित्य योनेस्तोदं सवेदनम्॥ ९ ॥விவ்ருʼத்³தோ⁴ யோநிமாஶ்ரித்ய யோநேஸ்தோத³ம்ʼ ஸவேத³நம்|| 9 ||
स्तम्भं पिपीलिकासृप्तिमिव कर्कशतां तथा।ஸ்தம்ப⁴ம்ʼ பிபீலிகாஸ்ருʼப்திமிவ கர்கஶதாம்ʼ ததா²|करोति सुप्तिमायासं वातजांश्चापरान् गदान्॥ १० ॥கரோதி ஸுப்திமாயாஸம்ʼ வாதஜாம்ʼஶ்சாபராந் க³தா³ந்|| 10 ||
सा स्यात् सशब्दरुक्फेनतनुरूक्षार्तवाऽनिलात्।ஸா ஸ்யாத் ஸஶப்³த³ருக்பே²நதநுரூக்ஷார்தவா(அ)நிலாத்|व्यापत्कट्वम्ललवणक्षाराद्यैः पित्तजा भवेत्॥ ११ ॥வ்யாபத்கட்வம்லலவணக்ஷாராத்³யை꞉ பித்தஜா ப⁴வேத்|| 11 ||
दाहपाकज्वरोष्णार्ता नीलपीतासितार्तवा।தா³ஹபாகஜ்வரோஷ்ணார்தா நீலபீதாஸிதார்தவா|भृशोष्णकुणपस्रावा योनिः स्यात्पित्तदूषिता॥ १२ ॥ப்⁴ருʼஶோஷ்ணகுணபஸ்ராவா யோநி꞉ ஸ்யாத்பித்ததூ³ஷிதா|| 12 ||
कफोऽभिष्यन्दिभिर्वृद्धो योनिं चेद्दूषयेत् स्त्रियाः।கபோ²(அ)பி⁴ஷ்யந்தி³பி⁴ர்வ்ருʼத்³தோ⁴ யோநிம்ʼ சேத்³தூ³ஷயேத் ஸ்த்ரியா꞉|स कुर्यात् पिच्छिलां शीतां कण्डुग्रस्ताल्पवेदनाम्॥ १३ ॥ஸ குர்யாத் பிச்சி²லாம்ʼ ஶீதாம்ʼ கண்டு³க்³ரஸ்தால்பவேத³நாம்|| 13 ||
पाण्डुवर्णां तथा पाण्डुपिच्छिलार्तववाहिनीम्।பாண்டு³வர்ணாம்ʼ ததா² பாண்டு³பிச்சி²லார்தவவாஹிநீம்|समश्नन्त्या रसान् सर्वान्दूषयित्वा त्रयो मलाः॥ १४ ॥ஸமஶ்நந்த்யா ரஸாந் ஸர்வாந்தூ³ஷயித்வா த்ரயோ மலா꞉|| 14 ||
योनिगर्भाशयस्थाः स्वैर्योनिं युञ्जन्ति लक्षणैः।யோநிக³ர்பா⁴ஶயஸ்தா²꞉ ஸ்வைர்யோநிம்ʼ யுஞ்ஜந்தி லக்ஷணை꞉|सा भवेद्दाहशूलार्ता श्वेतपिच्छिलवाहिनी॥ १५ ॥ஸா ப⁴வேத்³தா³ஹஶூலார்தா ஶ்வேதபிச்சி²லவாஹிநீ|| 15 ||
रक्तपित्तकरैर्नार्या रक्तं पित्तेन दूषितम्।ரக்தபித்தகரைர்நார்யா ரக்தம்ʼ பித்தேந தூ³ஷிதம்|अतिप्रवर्तते योन्यां लब्धे गर्भेऽपि सासृजा॥ १६ ॥அதிப்ரவர்ததே யோந்யாம்ʼ லப்³தே⁴ க³ர்பே⁴(அ)பி ஸாஸ்ருʼஜா|| 16 ||
योनिगर्भाशयस्थं चेत् पित्तं संदूषयेदसृक्।யோநிக³ர்பா⁴ஶயஸ்த²ம்ʼ சேத் பித்தம்ʼ ஸம்ʼதூ³ஷயேத³ஸ்ருʼக்|साऽरजस्का मता कार्श्यवैवर्ण्यजननी भृशम्॥ १७ ॥ஸா(அ)ரஜஸ்கா மதா கார்ஶ்யவைவர்ண்யஜநநீ ப்⁴ருʼஶம்|| 17 ||
योन्यामधावनात् कण्डूं जाताः कुर्वन्ति जन्तवः।யோந்யாமதா⁴வநாத் கண்டூ³ம்ʼ ஜாதா꞉ குர்வந்தி ஜந்தவ꞉|सा स्यादचरणा कण्ड्वा तयाऽतिनरकाङ्क्षिणी॥ १८ ॥ஸா ஸ்யாத³சரணா கண்ட்³வா தயா(அ)திநரகாங்க்ஷிணீ|| 18 ||
पवनोऽतिव्यवायेन शोफसुप्तिरुजः स्त्रियाः।பவநோ(அ)திவ்யவாயேந ஶோப²ஸுப்திருஜ꞉ ஸ்த்ரியா꞉|करोति कुपितो योनौ सा चातिचरणा मता॥ १९ ॥கரோதி குபிதோ யோநௌ ஸா சாதிசரணா மதா|| 19 ||
मैथुनादतिबालायाः पृष्ठकट्यूरुवंक्षणम्।மைது²நாத³திபா³லாயா꞉ ப்ருʼஷ்ட²கட்யூருவம்ʼக்ஷணம்|रुजन् दूषयते योनिं वायुः प्राक्चरणा हि सा॥ २० ॥ருஜந் தூ³ஷயதே யோநிம்ʼ வாயு꞉ ப்ராக்சரணா ஹி ஸா|| 20 ||
गर्भिण्याः श्लेष्मलाभ्यासाच्छर्दिनिःश्वासनिग्रहात्।க³ர்பி⁴ண்யா꞉ ஶ்லேஷ்மலாப்⁴யாஸாச்ச²ர்தி³நி꞉ஶ்வாஸநிக்³ரஹாத்|वायुः क्रुद्धः कफं योनिमुपनीय प्रदूषयेत्॥ २१ ॥வாயு꞉ க்ருத்³த⁴꞉ கப²ம்ʼ யோநிமுபநீய ப்ரதூ³ஷயேத்|| 21 ||
पाण्डुं सतोदमास्रावं श्वेतं स्रवति वा कफम्।பாண்டு³ம்ʼ ஸதோத³மாஸ்ராவம்ʼ ஶ்வேதம்ʼ ஸ்ரவதி வா கப²ம்|कफवातामयव्याप्ता सा स्याद्योनिरुपप्लुता॥ २२ ॥கப²வாதாமயவ்யாப்தா ஸா ஸ்யாத்³யோநிருபப்லுதா|| 22 ||
पित्तलाया नृसंवासे क्षवथूद्गारधारणात्।பித்தலாயா ந்ருʼஸம்ʼவாஸே க்ஷவதூ²த்³கா³ரதா⁴ரணாத்|पित्तसंमूर्च्छितो वायुर्योनिं दूषयति स्त्रियाः॥ २३ ॥பித்தஸம்ʼமூர்ச்சி²தோ வாயுர்யோநிம்ʼ தூ³ஷயதி ஸ்த்ரியா꞉|| 23 ||
शूना स्पर्शाक्षमा सार्तिर्नीलपीतमसृक् स्रवेत्।ஶூநா ஸ்பர்ஶாக்ஷமா ஸார்திர்நீலபீதமஸ்ருʼக் ஸ்ரவேத்|श्रोणिवंक्षणपृष्ठार्तिज्वरार्तायाः परिप्लुता॥ २४ ॥ஶ்ரோணிவம்ʼக்ஷணப்ருʼஷ்டா²ர்திஜ்வரார்தாயா꞉ பரிப்லுதா|| 24 ||
वेगोदावर्तनाद्योनिमुदावर्तयतेऽनिलः।வேகோ³தா³வர்தநாத்³யோநிமுதா³வர்தயதே(அ)நில꞉|सा रुगार्ता रजः कृच्छ्रेणोदावृत्तं विमुञ्चति॥ २५ ॥ஸா ருகா³ர்தா ரஜ꞉ க்ருʼச்ச்²ரேணோதா³வ்ருʼத்தம்ʼ விமுஞ்சதி|| 25 ||
आर्तवे सा विमुक्ते तु तत्क्षणं लभते सुखम्।ஆர்தவே ஸா விமுக்தே து தத்க்ஷணம்ʼ லப⁴தே ஸுக²ம்|रजसो गमनादूर्ध्वं ज्ञेयोदावर्तिनी बुधैः॥ २६ ॥ரஜஸோ க³மநாதூ³ர்த்⁴வம்ʼ ஜ்ஞேயோதா³வர்திநீ பு³தை⁴꞉|| 26 ||
अकाले वाहमानाया गर्भेण पिहितोऽनिलः।அகாலே வாஹமாநாயா க³ர்பே⁴ண பிஹிதோ(அ)நில꞉|कर्णिकां जनयेद्योनौ श्लेष्मरक्तेन मूर्च्छितः॥ २७ ॥கர்ணிகாம்ʼ ஜநயேத்³யோநௌ ஶ்லேஷ்மரக்தேந மூர்ச்சி²த꞉|| 27 ||
रक्तमार्गावरोधिन्या सा तया कर्णिनी मता।ரக்தமார்கா³வரோதி⁴ந்யா ஸா தயா கர்ணிநீ மதா|रौक्ष्याद्वायुर्यदा गर्भं जातं जातं विनाशयेत्॥ २८ ॥ரௌக்ஷ்யாத்³வாயுர்யதா³ க³ர்ப⁴ம்ʼ ஜாதம்ʼ ஜாதம்ʼ விநாஶயேத்|| 28 ||
दुष्टशोणितजं नार्याः पुत्रघ्नी नाम सा मता।து³ஷ்டஶோணிதஜம்ʼ நார்யா꞉ புத்ரக்⁴நீ நாம ஸா மதா|व्यवायमतितृप्ताया भजन्त्यास्त्वन्नपीडितः॥ २९ ॥வ்யவாயமதித்ருʼப்தாயா ப⁴ஜந்த்யாஸ்த்வந்நபீடி³த꞉|| 29 ||
वायुर्मिथ्यास्थिताङ्गाया योनिस्रोतसि संस्थितः।வாயுர்மித்²யாஸ்தி²தாங்கா³யா யோநிஸ்ரோதஸி ஸம்ʼஸ்தி²த꞉|वक्रयत्याननं योन्याः साऽस्थिमांसानिलार्तिभिः॥ ३० ॥வக்ரயத்யாநநம்ʼ யோந்யா꞉ ஸா(அ)ஸ்தி²மாம்ʼஸாநிலார்திபி⁴꞉|| 30 ||
भृशार्तिर्मैथुनाशक्ता योनिरन्तर्मुखी मता।ப்⁴ருʼஶார்திர்மைது²நாஶக்தா யோநிரந்தர்முகீ² மதா|गर्भस्थायाः स्त्रिया रौक्ष्याद्वायुर्योनिं प्रदूषयन्॥ ३१ ॥க³ர்ப⁴ஸ்தா²யா꞉ ஸ்த்ரியா ரௌக்ஷ்யாத்³வாயுர்யோநிம்ʼ ப்ரதூ³ஷயந்|| 31 ||
मातृदोषादणुद्वारां कुर्यात् सूचीमुखी तु सा।மாத்ருʼதோ³ஷாத³ணுத்³வாராம்ʼ குர்யாத் ஸூசீமுகீ² து ஸா|व्यवायकाले रुन्धन्त्या वेगान् प्रकुपितोऽनिलः॥ ३२ ॥வ்யவாயகாலே ருந்த⁴ந்த்யா வேகா³ந் ப்ரகுபிதோ(அ)நில꞉|| 32 ||
कुर्याद्विण्मूत्रसङ्गार्तिं शोषं योनिमुखस्य च।குர்யாத்³விண்மூத்ரஸங்கா³ர்திம்ʼ ஶோஷம்ʼ யோநிமுக²ஸ்ய ச|षडहात् सप्तरात्राद्वा शुक्रं गर्भाशयं गतम्॥ ३३ ॥ஷட³ஹாத் ஸப்தராத்ராத்³வா ஶுக்ரம்ʼ க³ர்பா⁴ஶயம்ʼ க³தம்|| 33 ||
सरुजं नीरुजं वाऽपि या स्रवेत् सा तु वामिनी।ஸருஜம்ʼ நீருஜம்ʼ வா(அ)பி யா ஸ்ரவேத் ஸா து வாமிநீ|बीजदोषात्तु गर्भस्थमारुतोपहताशया॥ ३४ ॥பீ³ஜதோ³ஷாத்து க³ர்ப⁴ஸ்த²மாருதோபஹதாஶயா|| 34 ||
नृद्वेषिण्यस्तनी चैव षण्ढी स्यादनुपक्रमा।ந்ருʼத்³வேஷிண்யஸ்தநீ சைவ ஷண்டீ⁴ ஸ்யாத³நுபக்ரமா|विषमं दुःखशय्यायां मैथुनात् कुपितोऽनिलः॥ ३५ ॥விஷமம்ʼ து³꞉க²ஶய்யாயாம்ʼ மைது²நாத் குபிதோ(அ)நில꞉|| 35 ||
गर्भाशयस्य योन्याश्च मुखं विष्टम्भयेत् स्त्रियाः।க³ர்பா⁴ஶயஸ்ய யோந்யாஶ்ச முக²ம்ʼ விஷ்டம்ப⁴யேத் ஸ்த்ரியா꞉|असंवृतमुखी सार्ती रूक्षफेनास्रवाहिनी॥ ३६ ॥அஸம்ʼவ்ருʼதமுகீ² ஸார்தீ ரூக்ஷபே²நாஸ்ரவாஹிநீ|| 36 ||
मांसोत्सन्ना महायोनिः पर्ववंक्षणशूलिनी।மாம்ʼஸோத்ஸந்நா மஹாயோநி꞉ பர்வவம்ʼக்ஷணஶூலிநீ|इत्येतैर्लक्षणैः प्रोक्ता विंशतिर्योनिजा गदाः॥ ३७ ॥இத்யேதைர்லக்ஷணை꞉ ப்ரோக்தா விம்ʼஶதிர்யோநிஜா க³தா³꞉|| 37 ||
न शुक्रं धारयत्येभिर्दोषैर्योनिरुपद्रुता।ந ஶுக்ரம்ʼ தா⁴ரயத்யேபி⁴ர்தோ³ஷைர்யோநிருபத்³ருதா|तस्माद्गर्भं न गृह्णाति स्त्री गच्छत्यामयान् बहून्॥ ३८ ॥தஸ்மாத்³க³ர்ப⁴ம்ʼ ந க்³ருʼஹ்ணாதி ஸ்த்ரீ க³ச்ச²த்யாமயாந் ப³ஹூந்|| 38 ||
गुल्मार्शःप्रदरादींश्च वाताद्यैश्चातिपीडनम्।கு³ல்மார்ஶ꞉ப்ரத³ராதீ³ம்ʼஶ்ச வாதாத்³யைஶ்சாதிபீட³நம்|आसां षोडश यास्त्वन्त्या आद्ये द्वे पित्तदोषजे॥ ३९ ॥ஆஸாம்ʼ ஷோட³ஶ யாஸ்த்வந்த்யா ஆத்³யே த்³வே பித்ததோ³ஷஜே|| 39 ||
परिप्लुता वामिनी च वातपित्तात्मिके मते।பரிப்லுதா வாமிநீ ச வாதபித்தாத்மிகே மதே|कर्णिन्युपप्लुते वातकफाच्छेषास्तु वातजाः॥ ४० ॥கர்ணிந்யுபப்லுதே வாதகபா²ச்சே²ஷாஸ்து வாதஜா꞉|| 40 ||
देहं वातादयस्तासां स्वैर्लिङ्गैः पीडयन्ति हि।தே³ஹம்ʼ வாதாத³யஸ்தாஸாம்ʼ ஸ்வைர்லிங்கை³꞉ பீட³யந்தி ஹி|स्नेहनस्वेदबस्त्यादि वातजास्वनिलापहम्॥ ४१ ॥ஸ்நேஹநஸ்வேத³ப³ஸ்த்யாதி³ வாதஜாஸ்வநிலாபஹம்|| 41 ||
कारयेद्रक्तपितघ्नं शीतं पित्तकृतासु च।காரயேத்³ரக்தபிதக்⁴நம்ʼ ஶீதம்ʼ பித்தக்ருʼதாஸு ச|श्लेष्मजासु च रूक्षोष्णं कर्म कुर्याद्विचक्षणः॥ ४२ ॥ஶ்லேஷ்மஜாஸு ச ரூக்ஷோஷ்ணம்ʼ கர்ம குர்யாத்³விசக்ஷண꞉|| 42 ||
सन्निपाते विमिश्रं तु संसृष्टासु च कारयेत्।ஸந்நிபாதே விமிஶ்ரம்ʼ து ஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டாஸு ச காரயேத்|स्निग्धस्विन्नां तथा योनिं दुःस्थितां स्थापयेत्पुनः॥ ४३ ॥ஸ்நிக்³த⁴ஸ்விந்நாம்ʼ ததா² யோநிம்ʼ து³꞉ஸ்தி²தாம்ʼ ஸ்தா²பயேத்புந꞉|| 43 ||
पाणिना नामयेज्जिह्मां संवृतां वर्धयेत् पुनः।பாணிநா நாமயேஜ்ஜிஹ்மாம்ʼ ஸம்ʼவ்ருʼதாம்ʼ வர்த⁴யேத் புந꞉|प्रवेशयेन्निःसृतां च विवृतां परिवर्तयेत्॥ ४४ ॥ப்ரவேஶயேந்நி꞉ஸ்ருʼதாம்ʼ ச விவ்ருʼதாம்ʼ பரிவர்தயேத்|| 44 ||
योनिः स्थानापवृत्ता हि शल्यभूता मता स्त्रियाः।யோநி꞉ ஸ்தா²நாபவ்ருʼத்தா ஹி ஶல்யபூ⁴தா மதா ஸ்த்ரியா꞉|सर्वां व्यापन्नयोनिं तु कर्मभिर्वमनादिभिः॥ ४५ ॥ஸர்வாம்ʼ வ்யாபந்நயோநிம்ʼ து கர்மபி⁴ர்வமநாதி³பி⁴꞉|| 45 ||
मृदुभिः पञ्चभिर्नारीं स्निग्धस्विन्नामुपाचरेत्।ம்ருʼது³பி⁴꞉ பஞ்சபி⁴ர்நாரீம்ʼ ஸ்நிக்³த⁴ஸ்விந்நாமுபாசரேத்|सर्वतः सुविशुद्धायाः शेषं कर्म विधीयते॥ ४६ ॥ஸர்வத꞉ ஸுவிஶுத்³தா⁴யா꞉ ஶேஷம்ʼ கர்ம விதீ⁴யதே|| 46 ||
वातव्याधिहरं कर्म वातार्तानां सदा हितम्।வாதவ்யாதி⁴ஹரம்ʼ கர்ம வாதார்தாநாம்ʼ ஸதா³ ஹிதம்|औदकानूपजैर्मांसैः क्षीरैः सतिलतण्डुलैः॥ ४७ ॥ஔத³காநூபஜைர்மாம்ʼஸை꞉ க்ஷீரை꞉ ஸதிலதண்டு³லை꞉|| 47 ||
सवातघ्नौषधैर्नाडीकुम्भीस्वेदैरुपाचरेत्।ஸவாதக்⁴நௌஷதை⁴ர்நாடீ³கும்பீ⁴ஸ்வேதை³ருபாசரேத்|अक्तां लवणतैलेन साश्मप्रस्तरसङ्करैः॥ ४८ ॥அக்தாம்ʼ லவணதைலேந ஸாஶ்மப்ரஸ்தரஸங்கரை꞉|| 48 ||
स्विन्नां कोष्णाम्बुसिक्ताङ्गीं वातघ्नैर्भोजयेद्रसैः।ஸ்விந்நாம்ʼ கோஷ்ணாம்பு³ஸிக்தாங்கீ³ம்ʼ வாதக்⁴நைர்போ⁴ஜயேத்³ரஸை꞉|बलाद्रोणद्वयक्वाथे घृततैलाडकं पचेत्॥ ४९ ॥ப³லாத்³ரோணத்³வயக்வாதே² க்⁴ருʼததைலாட³கம்ʼ பசேத்|| 49 ||
स्थिरापयस्याजीवन्तीवीरर्षभकजीवकैः।ஸ்தி²ராபயஸ்யாஜீவந்தீவீரர்ஷப⁴கஜீவகை꞉|श्रावणीपिप्पलीमुद्गपीलुमाषाख्यपर्णिभिः॥ ५० ॥ஶ்ராவணீபிப்பலீமுத்³க³பீலுமாஷாக்²யபர்ணிபி⁴꞉|| 50 ||
शर्कराक्षीरकाकोलीकाकनासाभिरेव च।ஶர்கராக்ஷீரகாகோலீகாகநாஸாபி⁴ரேவ ச|पिष्टैश्चतुर्गुणक्षीरे सिद्धं पेयं यथाबलम्॥ ५१ ॥பிஷ்டைஶ்சதுர்கு³ணக்ஷீரே ஸித்³த⁴ம்ʼ பேயம்ʼ யதா²ப³லம்|| 51 ||
वातपित्तकृतान् रोगान् हत्वा गर्भं दधाति तत्।வாதபித்தக்ருʼதாந் ரோகா³ந் ஹத்வா க³ர்ப⁴ம்ʼ த³தா⁴தி தத்|काश्मर्यत्रिफलाद्राक्षाकासमर्दपरूषकैः॥ ५२ ॥காஶ்மர்யத்ரிப²லாத்³ராக்ஷாகாஸமர்த³பரூஷகை꞉|| 52 ||
पुनर्नवाद्विरजनीकाकनासासहाचरैः।புநர்நவாத்³விரஜநீகாகநாஸாஸஹாசரை꞉|शतावर्या गुडूच्याश्च प्रस्थमक्षसमैर्घृतात्॥ ५३ ॥ஶதாவர்யா கு³டூ³ச்யாஶ்ச ப்ரஸ்த²மக்ஷஸமைர்க்⁴ருʼதாத்|| 53 ||
साधितं योनिवातघ्नं गर्भदं परमं पिबेत्।ஸாதி⁴தம்ʼ யோநிவாதக்⁴நம்ʼ க³ர்ப⁴த³ம்ʼ பரமம்ʼ பிபே³த்|पिप्पलीकुञ्चिकाजाजीवृषकं सैन्धवं वचाम्॥ ५४ ॥பிப்பலீகுஞ்சிகாஜாஜீவ்ருʼஷகம்ʼ ஸைந்த⁴வம்ʼ வசாம்|| 54 ||
यवक्षाराजमोदे च शर्करां चित्रकं तथा।யவக்ஷாராஜமோதே³ ச ஶர்கராம்ʼ சித்ரகம்ʼ ததா²|पिष्ट्वा सर्पिषि भृष्टानि पाययेत प्रसन्नया॥ ५५ ॥பிஷ்ட்வா ஸர்பிஷி ப்⁴ருʼஷ்டாநி பாயயேத ப்ரஸந்நயா|| 55 ||
योनिपार्श्वार्तिहृद्रोगगुल्मार्शोविनिवृत्तये।யோநிபார்ஶ்வார்திஹ்ருʼத்³ரோக³கு³ல்மார்ஶோவிநிவ்ருʼத்தயே|वृषकं मातुलुङ्गस्य मूलानि मदयन्तिकाम्॥ ५६ ॥வ்ருʼஷகம்ʼ மாதுலுங்க³ஸ்ய மூலாநி மத³யந்திகாம்|| 56 ||
पिबेत् सलवणैर्मद्यैः पिप्पलीकुञ्चिके तथा।பிபே³த் ஸலவணைர்மத்³யை꞉ பிப்பலீகுஞ்சிகே ததா²|रास्नाश्वदंष्ट्रावृषकैः पिबेच्छूले शृतं पयः॥ ५७ ॥ராஸ்நாஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ராவ்ருʼஷகை꞉ பிபே³ச்சூ²லே ஶ்ருʼதம்ʼ பய꞉|| 57 ||
गुडूचीत्रिफलादन्तीक्वाथैश्च परिषेचयेत्।கு³டூ³சீத்ரிப²லாத³ந்தீக்வாதை²ஶ்ச பரிஷேசயேத்|सैन्धवं तगरं कुष्ठं बृहती देवदारु च॥ ५८ ॥ஸைந்த⁴வம்ʼ தக³ரம்ʼ குஷ்ட²ம்ʼ ப்³ருʼஹதீ தே³வதா³ரு ச|| 58 ||
समांशैः साधितं कल्कैस्तैलं धार्यं रुजापहम्।ஸமாம்ʼஶை꞉ ஸாதி⁴தம்ʼ கல்கைஸ்தைலம்ʼ தா⁴ர்யம்ʼ ருஜாபஹம்|गुडूचीमालतीरास्नाबलामधुकचित्रकैः॥ ५९ ॥கு³டூ³சீமாலதீராஸ்நாப³லாமது⁴கசித்ரகை꞉|| 59 ||
निदिग्धिकादेवदारुयूथिकाभिश्च कार्षिकैः।நிதி³க்³தி⁴காதே³வதா³ருயூதி²காபி⁴ஶ்ச கார்ஷிகை꞉|तैलप्रस्थं गवां मूत्रे क्षीरे च द्विगुणे पचेत्॥ ६० ॥தைலப்ரஸ்த²ம்ʼ க³வாம்ʼ மூத்ரே க்ஷீரே ச த்³விகு³ணே பசேத்|| 60 ||
वातार्तायाः पिचुं दद्याद्योनौ च प्रणयेत्ततः।வாதார்தாயா꞉ பிசும்ʼ த³த்³யாத்³யோநௌ ச ப்ரணயேத்தத꞉|वातार्तानां च योनीनां सेकाभ्यङ्गपिचुक्रियाः॥ ६१ ॥வாதார்தாநாம்ʼ ச யோநீநாம்ʼ ஸேகாப்⁴யங்க³பிசுக்ரியா꞉|| 61 ||
(उष्णाः सिग्धाः प्रकर्तव्यास्तैलानि स्नेहनानि च।) हिंस्राकल्कं तु वातार्ता कोष्णमभ्यज्य धारयेत्।(உஷ்ணா꞉ ஸிக்³தா⁴꞉ ப்ரகர்தவ்யாஸ்தைலாநி ஸ்நேஹநாநி ச|) ஹிம்ʼஸ்ராகல்கம்ʼ து வாதார்தா கோஷ்ணமப்⁴யஜ்ய தா⁴ரயேத்|पञ्चवल्कस्य पित्तार्ता श्यामादीनां कफातुरा॥ ६२ ॥பஞ்சவல்கஸ்ய பித்தார்தா ஶ்யாமாதீ³நாம்ʼ கபா²துரா|| 62 ||
पित्तलानां तु योनीनां सेकाभ्यङ्गपिचुक्रियाः।பித்தலாநாம்ʼ து யோநீநாம்ʼ ஸேகாப்⁴யங்க³பிசுக்ரியா꞉|शीताः पित्तहराः कार्याः स्नेहनार्थं घृतानि च॥ ६३ ॥ஶீதா꞉ பித்தஹரா꞉ கார்யா꞉ ஸ்நேஹநார்த²ம்ʼ க்⁴ருʼதாநி ச|| 63 ||
(पित्तघ्नौषधसिद्धानि कार्याणि भिषजा तथा।) शतावरीमूलतुलाश्चतस्रः संप्रपीडयेत्॥ ६४ ॥(பித்தக்⁴நௌஷத⁴ஸித்³தா⁴நி கார்யாணி பி⁴ஷஜா ததா²|) ஶதாவரீமூலதுலாஶ்சதஸ்ர꞉ ஸம்ʼப்ரபீட³யேத்|| 64 ||
रसेन क्षीरतुल्येन पचेत्तेन घृताढकम्।ரஸேந க்ஷீரதுல்யேந பசேத்தேந க்⁴ருʼதாட⁴கம்|जीवनीयैः शतावर्या मृद्वीकाभिः परूषकैः॥ ६५ ॥ஜீவநீயை꞉ ஶதாவர்யா ம்ருʼத்³வீகாபி⁴꞉ பரூஷகை꞉|| 65 ||
पिष्टैः प्रियालैश्चाक्षांशैर्द्वियष्टिमधुकैर्भिषक्।பிஷ்டை꞉ ப்ரியாலைஶ்சாக்ஷாம்ʼஶைர்த்³வியஷ்டிமது⁴கைர்பி⁴ஷக்|सिद्धे शीते च मधुनः पिप्पल्याश्च पलाष्टकम्॥ ६६ ॥ஸித்³தே⁴ ஶீதே ச மது⁴ந꞉ பிப்பல்யாஶ்ச பலாஷ்டகம்|| 66 ||
सितादशपलोन्मिश्राल्लिह्यात् पाणितलं ततः।ஸிதாத³ஶபலோந்மிஶ்ரால்லிஹ்யாத் பாணிதலம்ʼ தத꞉|योन्यसृक्शुक्रदोषघ्नं वृष्यं पुंसवनं च तत्॥ ६७ ॥யோந்யஸ்ருʼக்ஶுக்ரதோ³ஷக்⁴நம்ʼ வ்ருʼஷ்யம்ʼ பும்ʼஸவநம்ʼ ச தத்|| 67 ||
क्षतं क्षतं रक्तपित्तं कासं श्वासं हलीमकम्।க்ஷதம்ʼ க்ஷதம்ʼ ரக்தபித்தம்ʼ காஸம்ʼ ஶ்வாஸம்ʼ ஹலீமகம்|कामलां वातरक्तं च वीसर्पं हृच्छिरोग्रहम्॥ ६८ ॥காமலாம்ʼ வாதரக்தம்ʼ ச வீஸர்பம்ʼ ஹ்ருʼச்சி²ரோக்³ரஹம்|| 68 ||
उन्मादारत्यपस्मारान् वातपित्तात्मकाञ्जयेत्।உந்மாதா³ரத்யபஸ்மாராந் வாதபித்தாத்மகாஞ்ஜயேத்|इति बृहच्छतावरीघृतम्।இதி ப்³ருʼஹச்ச²தாவரீக்⁴ருʼதம்|एवमेव क्षीरसर्पिर्जीवनीयोपसाधितम्॥ ६९ ॥ஏவமேவ க்ஷீரஸர்பிர்ஜீவநீயோபஸாதி⁴தம்|| 69 ||
गर्भदं पित्तलानां च योनीनां स्याद्भिषग्जितम्।க³ர்ப⁴த³ம்ʼ பித்தலாநாம்ʼ ச யோநீநாம்ʼ ஸ்யாத்³பி⁴ஷக்³ஜிதம்|योन्यां श्लेष्मप्रदुष्टायां वार्तिः संशोधनी हिता॥ ७० ॥யோந்யாம்ʼ ஶ்லேஷ்மப்ரது³ஷ்டாயாம்ʼ வார்தி꞉ ஸம்ʼஶோத⁴நீ ஹிதா|| 70 ||
वाराहे बहुशः पित्ते भावितैर्लक्तकैः कृता।வாராஹே ப³ஹுஶ꞉ பித்தே பா⁴விதைர்லக்தகை꞉ க்ருʼதா|भावितं पयसाऽर्कस्य यवचूर्णं ससैन्धवम्॥ ७१ ॥பா⁴விதம்ʼ பயஸா(அ)ர்கஸ்ய யவசூர்ணம்ʼ ஸஸைந்த⁴வம்|| 71 ||
वर्तिः कृता मुहुर्धार्या ततः सेच्या सुखाम्बुना।வர்தி꞉ க்ருʼதா முஹுர்தா⁴ர்யா தத꞉ ஸேச்யா ஸுகா²ம்பு³நா|पिप्पल्या मरिचैर्माषैः शताह्वाकुष्ठसैन्धवैः॥ ७२ ॥பிப்பல்யா மரிசைர்மாஷை꞉ ஶதாஹ்வாகுஷ்ட²ஸைந்த⁴வை꞉|| 72 ||
वर्तिस्तुल्या प्रदेशिन्या धार्या योनिविशोधनी।வர்திஸ்துல்யா ப்ரதே³ஶிந்யா தா⁴ர்யா யோநிவிஶோத⁴நீ|उदुम्बरशलाटूनां द्रोणमब्द्रोणसंयुतम्॥ ७३ ॥உது³ம்ப³ரஶலாடூநாம்ʼ த்³ரோணமப்³த்³ரோணஸம்ʼயுதம்|| 73 ||
सपञ्चवक्लकुलकमालतीनिम्बपल्लवम्।ஸபஞ்சவக்லகுலகமாலதீநிம்ப³பல்லவம்|निशां स्थाप्य जले तस्मिंस्तैलप्रस्थं विपाचयेत्॥ ७४ ॥நிஶாம்ʼ ஸ்தா²ப்ய ஜலே தஸ்மிம்ʼஸ்தைலப்ரஸ்த²ம்ʼ விபாசயேத்|| 74 ||
लाक्षाधवपलाशत्वङ्निर्यासैः शाल्मलेन च।லாக்ஷாத⁴வபலாஶத்வங்நிர்யாஸை꞉ ஶால்மலேந ச|पिष्टैः सिद्धस्य तैलस्य पिचुं योनौ निधापयेत्॥ ७५ ॥பிஷ்டை꞉ ஸித்³த⁴ஸ்ய தைலஸ்ய பிசும்ʼ யோநௌ நிதா⁴பயேத்|| 75 ||
सशर्करैः कषायैश्च शीतैः कुर्वीत सेचनम्।ஸஶர்கரை꞉ கஷாயைஶ்ச ஶீதை꞉ குர்வீத ஸேசநம்|पिच्छिला विवृता कालदुष्टा योनिश्च दारुणा॥ ७६ ॥பிச்சி²லா விவ்ருʼதா காலது³ஷ்டா யோநிஶ்ச தா³ருணா|| 76 ||
सप्ताहाच्छुध्यति क्षिप्रमपत्यं चापि विन्दति।ஸப்தாஹாச்சு²த்⁴யதி க்ஷிப்ரமபத்யம்ʼ சாபி விந்த³தி|उदुम्बरस्य दुग्धेन षट्कृत्वो भावितात्तिलात्॥ ७७ ॥உது³ம்ப³ரஸ்ய து³க்³தே⁴ந ஷட்க்ருʼத்வோ பா⁴விதாத்திலாத்|| 77 ||
तैलं क्वाथेन तस्यैव सिद्धं धार्यं च पूर्ववत्।தைலம்ʼ க்வாதே²ந தஸ்யைவ ஸித்³த⁴ம்ʼ தா⁴ர்யம்ʼ ச பூர்வவத்|धातक्यामलकीपत्रस्रोतोजमधुकोत्पलैः॥ ७८ ॥தா⁴தக்யாமலகீபத்ரஸ்ரோதோஜமது⁴கோத்பலை꞉|| 78 ||
जम्ब्वाम्रमध्यकासीसलोध्रकट्फलतिन्दुकैः।ஜம்ப்³வாம்ரமத்⁴யகாஸீஸலோத்⁴ரகட்ப²லதிந்து³கை꞉|सौराष्ट्रिकादाडिमत्वगुदुम्बरशलाडुभिः॥ ७९ ॥ஸௌராஷ்ட்ரிகாதா³டி³மத்வகு³து³ம்ப³ரஶலாடு³பி⁴꞉|| 79 ||
अक्षमात्रैरजामूत्रे क्षीरे च द्विगुणे पचेत्।அக்ஷமாத்ரைரஜாமூத்ரே க்ஷீரே ச த்³விகு³ணே பசேத்|तैलप्रस्थं पिचुं दद्याद्योनौ च प्रणयेत्ततः॥ ८० ॥தைலப்ரஸ்த²ம்ʼ பிசும்ʼ த³த்³யாத்³யோநௌ ச ப்ரணயேத்தத꞉|| 80 ||
कटीपृष्ठत्रिकाभ्यङ्गं स्नेहबस्तिं च दापयेत्।கடீப்ருʼஷ்ட²த்ரிகாப்⁴யங்க³ம்ʼ ஸ்நேஹப³ஸ்திம்ʼ ச தா³பயேத்|पिच्छिला स्राविणी योनिर्विप्लुतोपप्लुता तथा॥ ८१ ॥பிச்சி²லா ஸ்ராவிணீ யோநிர்விப்லுதோபப்லுதா ததா²|| 81 ||
उत्ताना चोन्नता शूना सिध्येत् सस्फोटशूलिनी।உத்தாநா சோந்நதா ஶூநா ஸித்⁴யேத் ஸஸ்போ²டஶூலிநீ|करीरधवनिम्बर्कवेणुकोशाम्रजाम्बवैः॥ ८२ ॥கரீரத⁴வநிம்ப³ர்கவேணுகோஶாம்ரஜாம்ப³வை꞉|| 82 ||
जिङ्गिनीवृषमूलानां क्वाथैर्मार्द्वीकसीधुभिः।ஜிங்கி³நீவ்ருʼஷமூலாநாம்ʼ க்வாதை²ர்மார்த்³வீகஸீது⁴பி⁴꞉|सशुक्तैर्धावनं मिथैर्योन्यास्रावविनाशनम्॥ ८३ ॥ஸஶுக்தைர்தா⁴வநம்ʼ மிதை²ர்யோந்யாஸ்ராவவிநாஶநம்|| 83 ||
कुर्यात् सतक्रगोमूत्रशुक्तैर्वा त्रिफलारसैः।குர்யாத் ஸதக்ரகோ³மூத்ரஶுக்தைர்வா த்ரிப²லாரஸை꞉|पिप्पल्ययोरजः पथ्याप्रयोगा मधुना हिताः॥ ८४ ॥பிப்பல்யயோரஜ꞉ பத்²யாப்ரயோகா³ மது⁴நா ஹிதா꞉|| 84 ||
श्लेष्मलायां कटुप्रायाः समूत्रा बस्तयो हिताः।ஶ்லேஷ்மலாயாம்ʼ கடுப்ராயா꞉ ஸமூத்ரா ப³ஸ்தயோ ஹிதா꞉|पित्ते समधुरक्षीरा वाते तैलाम्लसंयुताः॥ ८५ ॥பித்தே ஸமது⁴ரக்ஷீரா வாதே தைலாம்லஸம்ʼயுதா꞉|| 85 ||
सन्निपातसमुत्थायाः कर्म साधारणं हितम्।ஸந்நிபாதஸமுத்தா²யா꞉ கர்ம ஸாதா⁴ரணம்ʼ ஹிதம்|रक्तयोन्यामसृग्वर्णैरनुबन्धं समीक्ष्य च॥ ८६ ॥ரக்தயோந்யாமஸ்ருʼக்³வர்ணைரநுப³ந்த⁴ம்ʼ ஸமீக்ஷ்ய ச|| 86 ||
ततः कुर्याद्यथादोषं रक्तस्थापनमौषधम्।தத꞉ குர்யாத்³யதா²தோ³ஷம்ʼ ரக்தஸ்தா²பநமௌஷத⁴ம்|तिलचूर्णं दधि घृतं फाणितं शौकरी वसा॥ ८७ ॥திலசூர்ணம்ʼ த³தி⁴ க்⁴ருʼதம்ʼ பா²ணிதம்ʼ ஶௌகரீ வஸா|| 87 ||
क्षौद्रेण संयुतं पेयं वातसृग्दरनाशनम्।க்ஷௌத்³ரேண ஸம்ʼயுதம்ʼ பேயம்ʼ வாதஸ்ருʼக்³த³ரநாஶநம்|वराहस्य रसो मेद्यः सकौलत्थोऽनिलाधिके॥ ८८ ॥வராஹஸ்ய ரஸோ மேத்³ய꞉ ஸகௌலத்தோ²(அ)நிலாதி⁴கே|| 88 ||
शर्कराक्षौद्रयष्ट्याह्वनागरैर्वा युतं दधि।ஶர்கராக்ஷௌத்³ரயஷ்ட்யாஹ்வநாக³ரைர்வா யுதம்ʼ த³தி⁴|पयस्योत्पलशालूकबिसकालीयकाम्बुदम्॥ ८९ ॥பயஸ்யோத்பலஶாலூகபி³ஸகாலீயகாம்பு³த³ம்|| 89 ||
सपयःशर्कराक्षौद्रं पैत्तिकेऽसृग्दरे पिबेत्।ஸபய꞉ஶர்கராக்ஷௌத்³ரம்ʼ பைத்திகே(அ)ஸ்ருʼக்³த³ரே பிபே³த்|पाठा जम्ब्वाम्रयोर्मध्यं शिलोद्भेदं रसाञ्जनम्॥ ९० ॥பாடா² ஜம்ப்³வாம்ரயோர்மத்⁴யம்ʼ ஶிலோத்³பே⁴த³ம்ʼ ரஸாஞ்ஜநம்|| 90 ||
अम्बष्ठा शाल्मलीश्लेषं समङ्गां वत्सकत्वचम्।அம்ப³ஷ்டா² ஶால்மலீஶ்லேஷம்ʼ ஸமங்கா³ம்ʼ வத்ஸகத்வசம்|बाह्लीकातिविषे बिल्वं मुस्तं लोध्रं सगैरिकम्॥ ९१ ॥பா³ஹ்லீகாதிவிஷே பி³ல்வம்ʼ முஸ்தம்ʼ லோத்⁴ரம்ʼ ஸகை³ரிகம்|| 91 ||
कट्वङ्गं मरिचं शुण्ठीं मृद्वीकां रक्तचन्दनम्।கட்வங்க³ம்ʼ மரிசம்ʼ ஶுண்டீ²ம்ʼ ம்ருʼத்³வீகாம்ʼ ரக்தசந்த³நம்|कट्फलं वत्सकानन्ताधातकीमधुकार्जुनम्॥ ९२ ॥கட்ப²லம்ʼ வத்ஸகாநந்தாதா⁴தகீமது⁴கார்ஜுநம்|| 92 ||
पुष्येणोद्धृत्य तुल्यानि सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत्।புஷ்யேணோத்³த்⁴ருʼத்ய துல்யாநி ஸூக்ஷ்மசூர்ணாநி காரயேத்|तानि क्षौद्रेण संयोज्य पिबेत्तण्डुलवारिणा॥ ९३ ॥தாநி க்ஷௌத்³ரேண ஸம்ʼயோஜ்ய பிபே³த்தண்டு³லவாரிணா|| 93 ||
अर्शःसु चातिसारेषु रक्तं यच्चोपवेश्यते।அர்ஶ꞉ஸு சாதிஸாரேஷு ரக்தம்ʼ யச்சோபவேஶ்யதே|दोषागन्तुकृता ये च बालानां तांश्च नाशयेत्॥ ९४ ॥தோ³ஷாக³ந்துக்ருʼதா யே ச பா³லாநாம்ʼ தாம்ʼஶ்ச நாஶயேத்|| 94 ||
योनिदोषं रजोदोषं श्वेतं नीलं सपीतकम्।யோநிதோ³ஷம்ʼ ரஜோதோ³ஷம்ʼ ஶ்வேதம்ʼ நீலம்ʼ ஸபீதகம்|स्त्रीणां श्यावारुणं यच्च प्रसह्य विनिवर्तयेत्॥ ९५ ॥ஸ்த்ரீணாம்ʼ ஶ்யாவாருணம்ʼ யச்ச ப்ரஸஹ்ய விநிவர்தயேத்|| 95 ||
चूर्णं पुष्यानुगं नाम हितमात्रेयपूजितम्।சூர்ணம்ʼ புஷ்யாநுக³ம்ʼ நாம ஹிதமாத்ரேயபூஜிதம்|इति पुष्यानुगचूर्णम्।இதி புஷ்யாநுக³சூர்ணம்|तण्डुलीयकमूलं तु सक्षौद्रं तण्डुलाम्बुना॥ ९६ ॥தண்டு³லீயகமூலம்ʼ து ஸக்ஷௌத்³ரம்ʼ தண்டு³லாம்பு³நா|| 96 ||
रसाञ्जनं च लाक्षां च छागेन पयसा पिबेत्।ரஸாஞ்ஜநம்ʼ ச லாக்ஷாம்ʼ ச சா²கே³ந பயஸா பிபே³த்|पत्रकल्कौ घृते भृष्टौ राजादनकपित्थयोः॥ ९७ ॥பத்ரகல்கௌ க்⁴ருʼதே ப்⁴ருʼஷ்டௌ ராஜாத³நகபித்த²யோ꞉|| 97 ||
पित्तानिलहरौ, पैत्ते सर्वथैवास्रपित्तजित्।பித்தாநிலஹரௌ, பைத்தே ஸர்வதை²வாஸ்ரபித்தஜித்|मधुकं त्रिफलां लोध्रं मुस्तं सौराष्ट्रिकां मधु॥ ९८ ॥மது⁴கம்ʼ த்ரிப²லாம்ʼ லோத்⁴ரம்ʼ முஸ்தம்ʼ ஸௌராஷ்ட்ரிகாம்ʼ மது⁴|| 98 ||
मद्यैर्निम्बगुडूच्यौ वा कफजेऽसृग्दरे पिबेत्।மத்³யைர்நிம்ப³கு³டூ³ச்யௌ வா கப²ஜே(அ)ஸ்ருʼக்³த³ரே பிபே³த்|विरेचनं महातिक्तं पैत्तिकेऽसृग्दरे पिबेत्॥ ९९ ॥விரேசநம்ʼ மஹாதிக்தம்ʼ பைத்திகே(அ)ஸ்ருʼக்³த³ரே பிபே³த்|| 99 ||
हितं गर्भपरिस्रावे यच्चोकतं तच्च् कारयेत्।ஹிதம்ʼ க³ர்ப⁴பரிஸ்ராவே யச்சோகதம்ʼ தச்ச் காரயேத்|काश्मर्यकुटजाक्वाथसिद्धमुत्तरबस्तिना॥ १०० ॥காஶ்மர்யகுடஜாக்வாத²ஸித்³த⁴முத்தரப³ஸ்திநா|| 100 ||
रक्तयोन्यरजस्कानां पुत्रघ्न्याश्च हितं घृतम्।ரக்தயோந்யரஜஸ்காநாம்ʼ புத்ரக்⁴ந்யாஶ்ச ஹிதம்ʼ க்⁴ருʼதம்|मृगाजाविवराहासृग्दध्यम्लफलसर्पिषा॥ १०१ ॥ம்ருʼகா³ஜாவிவராஹாஸ்ருʼக்³த³த்⁴யம்லப²லஸர்பிஷா|| 101 ||
अरजस्का पिबेत् सिद्धं जीवनीयैः पयोऽपि वा।அரஜஸ்கா பிபே³த் ஸித்³த⁴ம்ʼ ஜீவநீயை꞉ பயோ(அ)பி வா|कर्णिन्यचरणाशुष्कयोनिप्राक्चरणासु च॥ १०२ ॥கர்ணிந்யசரணாஶுஷ்கயோநிப்ராக்சரணாஸு ச|| 102 ||
कफवाते च दातव्यं तैलमुत्तरबस्तिना।கப²வாதே ச தா³தவ்யம்ʼ தைலமுத்தரப³ஸ்திநா|गोपित्ते मत्स्यपित्ते वा क्षौमं त्रिःसप्तभावितम्॥ १०३ ॥கோ³பித்தே மத்ஸ்யபித்தே வா க்ஷௌமம்ʼ த்ரி꞉ஸப்தபா⁴விதம்|| 103 ||
मधुना किण्वचूर्णं वा दद्यादचरणापहम्।மது⁴நா கிண்வசூர்ணம்ʼ வா த³த்³யாத³சரணாபஹம்|स्रोतसां शोधनं कण्डूक्लेदशोफहरं च तत्॥ १०४ ॥ஸ்ரோதஸாம்ʼ ஶோத⁴நம்ʼ கண்டூ³க்லேத³ஶோப²ஹரம்ʼ ச தத்|| 104 ||
वातघ्नैः शतपाकैश्च तैलैः प्रागतिचारिणी।வாதக்⁴நை꞉ ஶதபாகைஶ்ச தைலை꞉ ப்ராக³திசாரிணீ|आस्थाप्या चानुवास्या च स्वेद्या चानिलसूदनैः॥ १०५ ॥ஆஸ்தா²ப்யா சாநுவாஸ்யா ச ஸ்வேத்³யா சாநிலஸூத³நை꞉|| 105 ||
स्नेहद्रव्यैस्तथाऽऽहारैरुपनाहैश्च युक्तितः।ஸ்நேஹத்³ரவ்யைஸ்ததா²(அ)(அ)ஹாரைருபநாஹைஶ்ச யுக்தித꞉|शताह्वायवगोधूमकिण्वकुष्ठप्रियङ्गुभिः॥ १०६ ॥ஶதாஹ்வாயவகோ³தூ⁴மகிண்வகுஷ்ட²ப்ரியங்கு³பி⁴꞉|| 106 ||
बलाखुपर्णिकाश्र्याह्वैः संयावो धारणः स्मृतः।ப³லாகு²பர்ணிகாஶ்ர்யாஹ்வை꞉ ஸம்ʼயாவோ தா⁴ரண꞉ ஸ்ம்ருʼத꞉|वामिन्युपप्लुतानां च स्नेहस्वेदादिकः क्रमः॥ १०७ ॥வாமிந்யுபப்லுதாநாம்ʼ ச ஸ்நேஹஸ்வேதா³தி³க꞉ க்ரம꞉|| 107 ||
कार्यस्ततः स्नेहपिचुस्ततः संतर्पणं भवेत्।கார்யஸ்தத꞉ ஸ்நேஹபிசுஸ்தத꞉ ஸம்ʼதர்பணம்ʼ ப⁴வேத்|शल्लकीजिङ्गिनीजम्बूधवत्वक्पञ्चवल्कलैः॥ १०८ ॥ஶல்லகீஜிங்கி³நீஜம்பூ³த⁴வத்வக்பஞ்சவல்கலை꞉|| 108 ||
कषायैः साधितः स्नेहपिचुः स्याद्विप्लुतापहः।கஷாயை꞉ ஸாதி⁴த꞉ ஸ்நேஹபிசு꞉ ஸ்யாத்³விப்லுதாபஹ꞉|कर्णिन्यां वर्तिका कुष्ठपिप्पल्यर्काग्रसैन्धवैः॥ १०९ ॥கர்ணிந்யாம்ʼ வர்திகா குஷ்ட²பிப்பல்யர்காக்³ரஸைந்த⁴வை꞉|| 109 ||
बस्तमूत्रकृता धार्या सर्वं च श्लेष्मनुद्धितम्।ப³ஸ்தமூத்ரக்ருʼதா தா⁴ர்யா ஸர்வம்ʼ ச ஶ்லேஷ்மநுத்³தி⁴தம்|त्रैवृतं स्नेहनं स्वेदो ग्राम्यानूपौदका रसाः॥ ११० ॥த்ரைவ்ருʼதம்ʼ ஸ்நேஹநம்ʼ ஸ்வேதோ³ க்³ராம்யாநூபௌத³கா ரஸா꞉|| 110 ||
दशमूलपयोबस्तिश्चोदावर्तानिलार्तिषु।த³ஶமூலபயோப³ஸ்திஶ்சோதா³வர்தாநிலார்திஷு|त्रैवृतेनानुवास्या च बस्तिश्चोत्तरसंज्ञितः॥ १११ ॥த்ரைவ்ருʼதேநாநுவாஸ்யா ச ப³ஸ்திஶ்சோத்தரஸம்ʼஜ்ஞித꞉|| 111 ||
एतदेव महायोन्यां स्रस्तायां च विधीयते।ஏததே³வ மஹாயோந்யாம்ʼ ஸ்ரஸ்தாயாம்ʼ ச விதீ⁴யதே|वसा र्क्षवराहाणां घृतं च म्धुरैः शृतम्॥ ११२ ॥வஸா ர்க்ஷவராஹாணாம்ʼ க்⁴ருʼதம்ʼ ச ம்து⁴ரை꞉ ஶ்ருʼதம்|| 112 ||
पूरयित्वा महायोनिं बध्नीयात् क्षौमलक्तकैः।பூரயித்வா மஹாயோநிம்ʼ ப³த்⁴நீயாத் க்ஷௌமலக்தகை꞉|प्रस्रस्तां सर्पिषाऽभ्यज्य क्षीरस्विन्नां प्रवेश्य च॥ ११३ ॥ப்ரஸ்ரஸ்தாம்ʼ ஸர்பிஷா(அ)ப்⁴யஜ்ய க்ஷீரஸ்விந்நாம்ʼ ப்ரவேஶ்ய ச|| 113 ||
बध्नीयाद्वेशवारस्य पिण्डेनामूत्रकालतः।ப³த்⁴நீயாத்³வேஶவாரஸ்ய பிண்டே³நாமூத்ரகாலத꞉|यच्च वातविकाराणां कर्मोक्तं तच्च कारयेत्॥ ११४ ॥யச்ச வாதவிகாராணாம்ʼ கர்மோக்தம்ʼ தச்ச காரயேத்|| 114 ||
सर्वव्यापत्सु मतिमान्महायोन्यां विशेषतः।ஸர்வவ்யாபத்ஸு மதிமாந்மஹாயோந்யாம்ʼ விஶேஷத꞉|नहि वातादृते योनिर्नारीणां संप्रदुष्यति॥ ११५ ॥நஹி வாதாத்³ருʼதே யோநிர்நாரீணாம்ʼ ஸம்ʼப்ரது³ஷ்யதி|| 115 ||
शमयित्वा तमन्यस्य कुर्याद्दोषस्य मेषजम्।ஶமயித்வா தமந்யஸ்ய குர்யாத்³தோ³ஷஸ்ய மேஷஜம்|रोहीतकान्मूलकल्कं पाण्डुरेऽसृग्दरे पिबेत्॥ ११६ ॥ரோஹீதகாந்மூலகல்கம்ʼ பாண்டு³ரே(அ)ஸ்ருʼக்³த³ரே பிபே³த்|| 116 ||
जलेनामलकीबीजं कल्कं वा ससितामधुम्।ஜலேநாமலகீபீ³ஜம்ʼ கல்கம்ʼ வா ஸஸிதாமது⁴ம்|मधुनाऽऽमलकाच्चूर्णं रसं वा लेहयेच्च ताम्॥ ११७ ॥மது⁴நா(அ)(அ)மலகாச்சூர்ணம்ʼ ரஸம்ʼ வா லேஹயேச்ச தாம்|| 117 ||
न्यग्रोधत्वक्कषायेण लोध्रकल्कं ततहा पिबेत्।ந்யக்³ரோத⁴த்வக்கஷாயேண லோத்⁴ரகல்கம்ʼ ததஹா பிபே³த்|आस्रावे क्षौमपट्टं वा भावितं तेन धारयेत्॥ ११८ ॥ஆஸ்ராவே க்ஷௌமபட்டம்ʼ வா பா⁴விதம்ʼ தேந தா⁴ரயேத்|| 118 ||
प्लक्षत्वक्चूर्णपिण्डं वा धारयेन्मधुना कृतम्।ப்லக்ஷத்வக்சூர்ணபிண்ட³ம்ʼ வா தா⁴ரயேந்மது⁴நா க்ருʼதம்|योन्या स्नेहाक्तया लोध्रप्रियङ्गुमधुकस्य वा॥ ११९ ॥யோந்யா ஸ்நேஹாக்தயா லோத்⁴ரப்ரியங்கு³மது⁴கஸ்ய வா|| 119 ||
धार्या मधुयुता वर्तिः कषायाणां च सर्वशः।தா⁴ர்யா மது⁴யுதா வர்தி꞉ கஷாயாணாம்ʼ ச ஸர்வஶ꞉|स्रावच्छेदार्थमभ्यक्तां धूपयेद्वा घृताप्लुतैः॥ १२० ॥ஸ்ராவச்சே²தா³ர்த²மப்⁴யக்தாம்ʼ தூ⁴பயேத்³வா க்⁴ருʼதாப்லுதை꞉|| 120 ||
सरलागुग्गुलुयवैः सतैलकटुमत्स्यकैः।ஸரலாகு³க்³கு³லுயவை꞉ ஸதைலகடுமத்ஸ்யகை꞉|कासीसं त्रिफला कांक्षी समङ्गाऽऽम्रास्थि धातकी॥ १२१ ॥காஸீஸம்ʼ த்ரிப²லா காம்ʼக்ஷீ ஸமங்கா³(அ)(அ)ம்ராஸ்தி² தா⁴தகீ|| 121 ||
पैच्छिल्ये क्षौद्रसंयुक्तश्चूर्णो वैशद्यकारकः।பைச்சி²ல்யே க்ஷௌத்³ரஸம்ʼயுக்தஶ்சூர்ணோ வைஶத்³யகாரக꞉|पलाशसर्जजम्बूत्वक्समङ्गामोचधातकीः॥ १२२ ॥பலாஶஸர்ஜஜம்பூ³த்வக்ஸமங்கா³மோசதா⁴தகீ꞉|| 122 ||
सपिच्छिलापरिक्लिन्नास्तम्भनः कल्क इष्यते।ஸபிச்சி²லாபரிக்லிந்நாஸ்தம்ப⁴ந꞉ கல்க இஷ்யதே|स्तब्धानां कर्कशानां च कार्यं मार्दवकारकम्॥ १२३ ॥ஸ்தப்³தா⁴நாம்ʼ கர்கஶாநாம்ʼ ச கார்யம்ʼ மார்த³வகாரகம்|| 123 ||
धारयेद्वेशवारं वा पायसं कृशरां तथा।தா⁴ரயேத்³வேஶவாரம்ʼ வா பாயஸம்ʼ க்ருʼஶராம்ʼ ததா²|दुर्गन्धानां कषायः स्यात्तौवरः कल्क एव वा॥ १२४ ॥து³ர்க³ந்தா⁴நாம்ʼ கஷாய꞉ ஸ்யாத்தௌவர꞉ கல்க ஏவ வா|| 124 ||
चूर्णं वा सर्वगन्धानां पूतिगन्धापकर्षणम्।சூர்ணம்ʼ வா ஸர்வக³ந்தா⁴நாம்ʼ பூதிக³ந்தா⁴பகர்ஷணம்|एवं योनिषु शुद्धासु गर्भं विन्दन्ति योषितः॥ १२५ ॥ஏவம்ʼ யோநிஷு ஶுத்³தா⁴ஸு க³ர்ப⁴ம்ʼ விந்த³ந்தி யோஷித꞉|| 125 ||
अदुष्टे प्राकृते बीजे जीवोपक्रमणे सति।அது³ஷ்டே ப்ராக்ருʼதே பீ³ஜே ஜீவோபக்ரமணே ஸதி|पञ्चकर्मविशुद्धस्य पुरुषस्यापि चेन्द्रियम्॥ १२६ ॥பஞ்சகர்மவிஶுத்³த⁴ஸ்ய புருஷஸ்யாபி சேந்த்³ரியம்|| 126 ||
परीक्ष्य वर्णैर्दोषाणां दुष्टं तद्घ्नैरुपाचरेत्।பரீக்ஷ்ய வர்ணைர்தோ³ஷாணாம்ʼ து³ஷ்டம்ʼ தத்³க்⁴நைருபாசரேத்|भवन्ति चात्र- सलिङ्गा व्यापदो योनेः सनिदानचिकित्सिताः॥ १२७ ॥ப⁴வந்தி சாத்ர- ஸலிங்கா³ வ்யாபதோ³ யோநே꞉ ஸநிதா³நசிகித்ஸிதா꞉|| 127 ||
उक्ता विस्तरतः सम्यङ्गुनिना तत्त्वदर्शिना।உக்தா விஸ்தரத꞉ ஸம்யங்கு³நிநா தத்த்வத³ர்ஶிநா|पुनरेवाग्निवेशस्तु पप्रच्छ भिषजां वरम्॥ १२८ ॥புநரேவாக்³நிவேஶஸ்து பப்ரச்ச² பி⁴ஷஜாம்ʼ வரம்|| 128 ||
आत्रेयमुपसङ्गम्य शुक्रदोषास्त्वयाऽनघ!।ஆத்ரேயமுபஸங்க³ம்ய ஶுக்ரதோ³ஷாஸ்த்வயா(அ)நக⁴!|रोगाध्याये समुद्दिष्टा ह्यष्टौ पुंसामशेषतः॥ १२९ ॥ரோகா³த்⁴யாயே ஸமுத்³தி³ஷ்டா ஹ்யஷ்டௌ பும்ʼஸாமஶேஷத꞉|| 129 ||
तेषां हेतुं भिषक्श्रेष्ठ! दुष्टादुष्टस्य चाकृतिम्।தேஷாம்ʼ ஹேதும்ʼ பி⁴ஷக்ஶ்ரேஷ்ட²! து³ஷ்டாது³ஷ்டஸ்ய சாக்ருʼதிம்|चिकित्सितं च कार्त्स्न्योन क्लैब्यं यच्च चतुर्विधम्॥ १३० ॥சிகித்ஸிதம்ʼ ச கார்த்ஸ்ந்யோந க்லைப்³யம்ʼ யச்ச சதுர்வித⁴ம்|| 130 ||
उपद्रवेषु योनीनां प्रदरो यश्च कीर्तितः।உபத்³ரவேஷு யோநீநாம்ʼ ப்ரத³ரோ யஶ்ச கீர்தித꞉|तेषां निदानं लिङ्गं च चिकित्सां चैव तत्त्वतः॥ १३१ ॥தேஷாம்ʼ நிதா³நம்ʼ லிங்க³ம்ʼ ச சிகித்ஸாம்ʼ சைவ தத்த்வத꞉|| 131 ||
समासव्यासमेदेन प्रब्रूहि भिषजांवर!।ஸமாஸவ்யாஸமேதே³ந ப்ரப்³ரூஹி பி⁴ஷஜாம்ʼவர!|तस्मै शुश्रूषमाणाय प्रोवाच मुनिपुङ्गवः॥ १३२ ॥தஸ்மை ஶுஶ்ரூஷமாணாய ப்ரோவாச முநிபுங்க³வ꞉|| 132 ||
बीजं यस्माद्व्यवाये तु हर्षयोनिसमुत्थितम्।பீ³ஜம்ʼ யஸ்மாத்³வ்யவாயே து ஹர்ஷயோநிஸமுத்தி²தம்|शुक्रं पौरुषमित्युक्तं तस्माद्वक्ष्यामि तच्छृणु॥ १३३ ॥ஶுக்ரம்ʼ பௌருஷமித்யுக்தம்ʼ தஸ்மாத்³வக்ஷ்யாமி தச்ச்²ருʼணு|| 133 ||
यथा बीजमकालाम्बुकृमिकीटाग्निदूषितम्।யதா² பீ³ஜமகாலாம்பு³க்ருʼமிகீடாக்³நிதூ³ஷிதம்|न विरोहति संदुष्टं तथा शुक्रं शरीरिणाम्॥ १३४ ॥ந விரோஹதி ஸம்ʼது³ஷ்டம்ʼ ததா² ஶுக்ரம்ʼ ஶரீரிணாம்|| 134 ||
अतिव्यवायद्व्यायामादसात्म्यानां च सेवनात्।அதிவ்யவாயத்³வ்யாயாமாத³ஸாத்ம்யாநாம்ʼ ச ஸேவநாத்|अकाले वाऽप्ययोनौ वा मैथुनं न च गच्छतः॥ १३५ ॥அகாலே வா(அ)ப்யயோநௌ வா மைது²நம்ʼ ந ச க³ச்ச²த꞉|| 135 ||
रूक्षतिक्तकषायातिलवणाम्लोष्णसेवनात्।ரூக்ஷதிக்தகஷாயாதிலவணாம்லோஷ்ணஸேவநாத்|नारीणामरसज्ञानां गमनाज्जरया तथा॥ १३६ ॥நாரீணாமரஸஜ்ஞாநாம்ʼ க³மநாஜ்ஜரயா ததா²|| 136 ||
चिन्ताशोकादविस्रम्भाच्छस्त्रक्षारग्निविभ्रमात्।சிந்தாஶோகாத³விஸ்ரம்பா⁴ச்ச²ஸ்த்ரக்ஷாரக்³நிவிப்⁴ரமாத்|भयात्क्रोधादभीचाराद्व्याधिभिः कर्शितस्य च॥ १३७ ॥ப⁴யாத்க்ரோதா⁴த³பீ⁴சாராத்³வ்யாதி⁴பி⁴꞉ கர்ஶிதஸ்ய ச|| 137 ||
वेगाघातात् क्षताच्चापि धातूनां संप्रदूषणात्।வேகா³கா⁴தாத் க்ஷதாச்சாபி தா⁴தூநாம்ʼ ஸம்ʼப்ரதூ³ஷணாத்|दोषाः पृथक् समस्ता वा प्राप्य रेतोवहाः सिराः॥ १३८ ॥தோ³ஷா꞉ ப்ருʼத²க் ஸமஸ்தா வா ப்ராப்ய ரேதோவஹா꞉ ஸிரா꞉|| 138 ||
शुक्रं स्ंदूषयन्त्याशु तद्वक्ष्यामि विभागशः।ஶுக்ரம்ʼ ஸ்ம்ʼதூ³ஷயந்த்யாஶு தத்³வக்ஷ்யாமி விபா⁴க³ஶ꞉|फेनिलं तनु रूक्षं च विवर्णं पूति पिच्छिलम्॥ १३९ ॥பே²நிலம்ʼ தநு ரூக்ஷம்ʼ ச விவர்ணம்ʼ பூதி பிச்சி²லம்|| 139 ||
अन्यधातूपसंसृष्टमवसादि तथाऽष्टमम्।அந்யதா⁴தூபஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டமவஸாதி³ ததா²(அ)ஷ்டமம்|फेनिलं तनु रूक्षं च कृच्छ्रेणाल्पं च मारुतात्॥ १४० ॥பே²நிலம்ʼ தநு ரூக்ஷம்ʼ ச க்ருʼச்ச்²ரேணால்பம்ʼ ச மாருதாத்|| 140 ||
भवत्युपहतं शुक्रं न तद्गर्भाय कल्पते।ப⁴வத்யுபஹதம்ʼ ஶுக்ரம்ʼ ந தத்³க³ர்பா⁴ய கல்பதே|सनीलमथवा पीतमत्युष्णं पूतिगन्धि च॥ १४१ ॥ஸநீலமத²வா பீதமத்யுஷ்ணம்ʼ பூதிக³ந்தி⁴ ச|| 141 ||
दहल्लिङ्गं विनिर्याति शुक्रं पित्तेन दूषितम्।த³ஹல்லிங்க³ம்ʼ விநிர்யாதி ஶுக்ரம்ʼ பித்தேந தூ³ஷிதம்|श्लेष्मणा बद्धमार्गं तु भवत्यत्यर्थपिच्छिलम्॥ १४२ ॥ஶ்லேஷ்மணா ப³த்³த⁴மார்க³ம்ʼ து ப⁴வத்யத்யர்த²பிச்சி²லம்|| 142 ||
स्त्रीणामत्यर्थगमनादभिघातात् क्षतादपि।ஸ்த்ரீணாமத்யர்த²க³மநாத³பி⁴கா⁴தாத் க்ஷதாத³பி|शुक्रं प्रवर्तते जन्तोः प्रायेण रुधिरान्वयम्॥ १४३ ॥ஶுக்ரம்ʼ ப்ரவர்ததே ஜந்தோ꞉ ப்ராயேண ருதி⁴ராந்வயம்|| 143 ||
वेगसंधारणाच्छुक्रं वायुना विहतं पथि।வேக³ஸம்ʼதா⁴ரணாச்சு²க்ரம்ʼ வாயுநா விஹதம்ʼ பதி²|कृच्छ्रेण याति ग्रथितमवसादि तथाऽऽष्टमम्॥ १४४ ॥க்ருʼச்ச்²ரேண யாதி க்³ரதி²தமவஸாதி³ ததா²(அ)(அ)ஷ்டமம்|| 144 ||
इति दोषाः समाख्याताः शुक्रस्याष्टौ सलक्षणाः।இதி தோ³ஷா꞉ ஸமாக்²யாதா꞉ ஶுக்ரஸ்யாஷ்டௌ ஸலக்ஷணா꞉|स्निग्धं घनं पिच्छिलं च मधुरं चाविदाहि च॥ १४५ ॥ஸ்நிக்³த⁴ம்ʼ க⁴நம்ʼ பிச்சி²லம்ʼ ச மது⁴ரம்ʼ சாவிதா³ஹி ச|| 145 ||
रेतः शुद्धं विजानीयाच्छ्वेतं स्फटिकसन्निभम्।ரேத꞉ ஶுத்³த⁴ம்ʼ விஜாநீயாச்ச்²வேதம்ʼ ஸ்ப²டிகஸந்நிப⁴ம்|वाजीकरणयोगैस्तैरुपयोगसुखैर्हितैः॥ १४६ ॥வாஜீகரணயோகை³ஸ்தைருபயோக³ஸுகை²ர்ஹிதை꞉|| 146 ||
रक्तपित्तहरैर्योगैर्योनिव्यापदिकैस् तथा।ரக்தபித்தஹரைர்யோகை³ர்யோநிவ்யாபதி³கைஸ் ததா²|दुष्टं यदा भवेच्छुक्रं तदा तत् समुपाचरेत्॥ १४७ ॥து³ஷ்டம்ʼ யதா³ ப⁴வேச்சு²க்ரம்ʼ ததா³ தத் ஸமுபாசரேத்|| 147 ||
घृतं च जीवनीयं यच्च्यवनप्राश एव च।க்⁴ருʼதம்ʼ ச ஜீவநீயம்ʼ யச்ச்யவநப்ராஶ ஏவ ச|गिरिजस्य प्रयोगश्च रेतोदोषानपोहति॥ १४८ ॥கி³ரிஜஸ்ய ப்ரயோக³ஶ்ச ரேதோதோ³ஷாநபோஹதி|| 148 ||
वातान्विते हिताः शुक्रे निरूहाः सानुवासनाः।வாதாந்விதே ஹிதா꞉ ஶுக்ரே நிரூஹா꞉ ஸாநுவாஸநா꞉|अभयामलकीयं च पैत्ते शस्तं रसायनम्॥ १४९ ॥அப⁴யாமலகீயம்ʼ ச பைத்தே ஶஸ்தம்ʼ ரஸாயநம்|| 149 ||
मागध्यमृतलोहानां त्रिफलाया रसायनम्।மாக³த்⁴யம்ருʼதலோஹாநாம்ʼ த்ரிப²லாயா ரஸாயநம்|कफोत्थितं शुक्रदोषं हन्याद्भल्लातकस्य च॥ १५० ॥கபோ²த்தி²தம்ʼ ஶுக்ரதோ³ஷம்ʼ ஹந்யாத்³ப⁴ல்லாதகஸ்ய ச|| 150 ||
यदन्यधातुसंसृष्टां शुक्रं तद्वीक्ष्य युक्तितः।யத³ந்யதா⁴துஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டாம்ʼ ஶுக்ரம்ʼ தத்³வீக்ஷ்ய யுக்தித꞉|यथादोषां प्रयुञ्जीत दोषधातुभिषग्जितम्॥ १५१ ॥யதா²தோ³ஷாம்ʼ ப்ரயுஞ்ஜீத தோ³ஷதா⁴துபி⁴ஷக்³ஜிதம்|| 151 ||
सर्पिः पयो रसाः शालिर्यवगोधूमषष्टिकाः।ஸர்பி꞉ பயோ ரஸா꞉ ஶாலிர்யவகோ³தூ⁴மஷஷ்டிகா꞉|प्रशस्ताः शुक्रदोषेषु बस्तिकर्म विशेषतः॥ १५२ ॥ப்ரஶஸ்தா꞉ ஶுக்ரதோ³ஷேஷு ப³ஸ்திகர்ம விஶேஷத꞉|| 152 ||
इत्यष्टशुक्रदोषाणां मुनिनोक्तं चिकित्सितम्।இத்யஷ்டஶுக்ரதோ³ஷாணாம்ʼ முநிநோக்தம்ʼ சிகித்ஸிதம்|रेतोदोषोद्भवं क्लैब्यं यस्माच्छुद्ध्यैव सिध्यति॥ १५३ ॥ரேதோதோ³ஷோத்³ப⁴வம்ʼ க்லைப்³யம்ʼ யஸ்மாச்சு²த்³த்⁴யைவ ஸித்⁴யதி|| 153 ||
ततो वक्ष्यामि ते सम्यगग्निवेश! यथातथम्।ததோ வக்ஷ்யாமி தே ஸம்யக³க்³நிவேஶ! யதா²தத²ம்|बीजध्वजोपघाताभ्यां जरया शुक्रसंक्षयात्॥ १५४ ॥பீ³ஜத்⁴வஜோபகா⁴தாப்⁴யாம்ʼ ஜரயா ஶுக்ரஸம்ʼக்ஷயாத்|| 154 ||
क्लैब्यं संपद्यते तस्य शृणु सामान्यलक्षणम्।க்லைப்³யம்ʼ ஸம்ʼபத்³யதே தஸ்ய ஶ்ருʼணு ஸாமாந்யலக்ஷணம்|सङ्कल्पप्रवणो नित्यं प्रियां वश्यामपि स्त्रियम्॥ १५५ ॥ஸங்கல்பப்ரவணோ நித்யம்ʼ ப்ரியாம்ʼ வஶ்யாமபி ஸ்த்ரியம்|| 155 ||
न याति लिङ्गशैत्थिल्यात् कदाचिद्याति वा यदि।ந யாதி லிங்க³ஶைத்தி²ல்யாத் கதா³சித்³யாதி வா யதி³|श्वासार्तः स्विन्नगात्रश्च मोघसङ्कल्पचेष्टितः॥ १५६ ॥ஶ்வாஸார்த꞉ ஸ்விந்நகா³த்ரஶ்ச மோக⁴ஸங்கல்பசேஷ்டித꞉|| 156 ||
म्लानशिश्नश्च निर्बीजः स्यादेतत् क्लैब्यलक्षणम्।ம்லாநஶிஶ்நஶ்ச நிர்பீ³ஜ꞉ ஸ்யாதே³தத் க்லைப்³யலக்ஷணம்|सामान्यलक्षणं ह्येतद्विस्तरेण प्रवक्ष्यते॥ १५७ ॥ஸாமாந்யலக்ஷணம்ʼ ஹ்யேதத்³விஸ்தரேண ப்ரவக்ஷ்யதே|| 157 ||
शीतरूक्षाल्पसंक्लिष्टविरुद्धाजीर्णभोजनात्।ஶீதரூக்ஷால்பஸம்ʼக்லிஷ்டவிருத்³தா⁴ஜீர்ணபோ⁴ஜநாத்|शोकचिन्ताभयत्रासात् स्त्रीणां चात्यर्थसेवनात्॥ १५८ ॥ஶோகசிந்தாப⁴யத்ராஸாத் ஸ்த்ரீணாம்ʼ சாத்யர்த²ஸேவநாத்|| 158 ||
अभिचारादविस्रम्भाद्रसादीनां च संक्षयात्।அபி⁴சாராத³விஸ்ரம்பா⁴த்³ரஸாதீ³நாம்ʼ ச ஸம்ʼக்ஷயாத்|वातादीनां च वैषम्यात्तथैवानशनाच्छ्रमात्॥ १५९ ॥வாதாதீ³நாம்ʼ ச வைஷம்யாத்ததை²வாநஶநாச்ச்²ரமாத்|| 159 ||
नारीणामरसज्ञत्वात् पञ्चकर्मापचारतः।நாரீணாமரஸஜ்ஞத்வாத் பஞ்சகர்மாபசாரத꞉|बीजोपघाताद्भवति पाण्डुवर्णः सुदुर्बलः॥ १६० ॥பீ³ஜோபகா⁴தாத்³ப⁴வதி பாண்டு³வர்ண꞉ ஸுது³ர்ப³ல꞉|| 160 ||
अल्पप्राणोऽल्पहर्षश्च प्रमदासु भवेन्नरः।அல்பப்ராணோ(அ)ல்பஹர்ஷஶ்ச ப்ரமதா³ஸு ப⁴வேந்நர꞉|हृत्पाण्डुरोगतमककामलाश्रमपीडितः॥ १६१ ॥ஹ்ருʼத்பாண்டு³ரோக³தமககாமலாஶ்ரமபீடி³த꞉|| 161 ||
छर्द्यतीसारशूलार्तः कासज्वरनिपीडितः।ச²ர்த்³யதீஸாரஶூலார்த꞉ காஸஜ்வரநிபீடி³த꞉|वीजोपघातजं क्लैब्यं ध्वजभङ्गकृतं शृणु॥ १६२ ॥வீஜோபகா⁴தஜம்ʼ க்லைப்³யம்ʼ த்⁴வஜப⁴ங்க³க்ருʼதம்ʼ ஶ்ருʼணு|| 162 ||
अत्यम्ललवणक्षारविरुद्धासात्म्यभोजनात्।அத்யம்லலவணக்ஷாரவிருத்³தா⁴ஸாத்ம்யபோ⁴ஜநாத்|अत्यम्बुपानाद्विषमात् पिष्टान्नगुरुभोजनात्॥ १६३ ॥அத்யம்பு³பாநாத்³விஷமாத் பிஷ்டாந்நகு³ருபோ⁴ஜநாத்|| 163 ||
दधिक्षीरानूपमांससेवनाध्याधिकर्षणात्।த³தி⁴க்ஷீராநூபமாம்ʼஸஸேவநாத்⁴யாதி⁴கர்ஷணாத்|कन्यानां चैव गमनादयोनिगमनादपि॥ १६४ ॥கந்யாநாம்ʼ சைவ க³மநாத³யோநிக³மநாத³பி|| 164 ||
दीर्घरोगां चिरोत्सृष्टां तथैव च रजस्वलाम्।தீ³ர்க⁴ரோகா³ம்ʼ சிரோத்ஸ்ருʼஷ்டாம்ʼ ததை²வ ச ரஜஸ்வலாம்|दुर्गन्धां दुष्टयोनिं च तथैव च परिस्रुताम्॥ १६५ ॥து³ர்க³ந்தா⁴ம்ʼ து³ஷ்டயோநிம்ʼ ச ததை²வ ச பரிஸ்ருதாம்|| 165 ||
ईदृशीं प्रमदां मोहाद्यो गच्छेत् कामहर्षितः।ஈத்³ருʼஶீம்ʼ ப்ரமதா³ம்ʼ மோஹாத்³யோ க³ச்சே²த் காமஹர்ஷித꞉|चतुष्पदाभिगमनाच्छेफसश्चाभिघाततः॥ १६६ ॥சதுஷ்பதா³பி⁴க³மநாச்சே²ப²ஸஶ்சாபி⁴கா⁴தத꞉|| 166 ||
अधावनाद्वा मेढ्रस्य शस्त्रदन्तमखक्षतात्।அதா⁴வநாத்³வா மேட்⁴ரஸ்ய ஶஸ்த்ரத³ந்தமக²க்ஷதாத்|काष्ठप्रहारनिष्पेषाच्छूकानां चातिसेवनात्॥ १६७ ॥காஷ்ட²ப்ரஹாரநிஷ்பேஷாச்சூ²காநாம்ʼ சாதிஸேவநாத்|| 167 ||
रेतसश्च प्रतीघाताद्ध्वजभङ्गः प्रवर्तते।ரேதஸஶ்ச ப்ரதீகா⁴தாத்³த்⁴வஜப⁴ங்க³꞉ ப்ரவர்ததே|(भवन्ति यानि रूपाणि तस्य वक्ष्याम्यतः परम्।) श्वयथुर्वेदना मेढ्रे रागश्चैवोपलक्ष्यते॥ १६८ ॥(ப⁴வந்தி யாநி ரூபாணி தஸ்ய வக்ஷ்யாம்யத꞉ பரம்|) ஶ்வயது²ர்வேத³நா மேட்⁴ரே ராக³ஶ்சைவோபலக்ஷ்யதே|| 168 ||
स्फोटाश्च तीव्रा जायन्ते लिङ्गपाको भवत्यपि।ஸ்போ²டாஶ்ச தீவ்ரா ஜாயந்தே லிங்க³பாகோ ப⁴வத்யபி|मांसवृद्धिर्भवेच्चास्य व्रणाः क्षिप्रं भवन्त्यपि॥ १६९ ॥மாம்ʼஸவ்ருʼத்³தி⁴ர்ப⁴வேச்சாஸ்ய வ்ரணா꞉ க்ஷிப்ரம்ʼ ப⁴வந்த்யபி|| 169 ||
पुलाकोदकसङ्काशः स्रावः श्यावारुणप्रभः।புலாகோத³கஸங்காஶ꞉ ஸ்ராவ꞉ ஶ்யாவாருணப்ரப⁴꞉|वलयीकुरुते चापि कठिनश्च परिग्रहः॥ १७० ॥வலயீகுருதே சாபி கடி²நஶ்ச பரிக்³ரஹ꞉|| 170 ||
ज्वरस्तृष्णा भ्रमो मूर्च्छा च्छर्दिश्चास्योपजायते।ஜ்வரஸ்த்ருʼஷ்ணா ப்⁴ரமோ மூர்ச்சா² ச்ச²ர்தி³ஶ்சாஸ்யோபஜாயதே|रक्तं कृष्णं स्रवेच्चापि नीलमाविललोहितम्॥ १७१ ॥ரக்தம்ʼ க்ருʼஷ்ணம்ʼ ஸ்ரவேச்சாபி நீலமாவிலலோஹிதம்|| 171 ||
अग्निनेव च दग्धस्य तीव्रो दाहः सवेदनः।அக்³நிநேவ ச த³க்³த⁴ஸ்ய தீவ்ரோ தா³ஹ꞉ ஸவேத³ந꞉|बस्तौ वृषणयोर्वाऽपि सीवन्यां वङ्क्षणेषु च॥ १७२ ॥ப³ஸ்தௌ வ்ருʼஷணயோர்வா(அ)பி ஸீவந்யாம்ʼ வங்க்ஷணேஷு ச|| 172 ||
कदाचित्पिच्छिलो वाऽपि पाण्डुः स्रावश्च जायते।கதா³சித்பிச்சி²லோ வா(அ)பி பாண்டு³꞉ ஸ்ராவஶ்ச ஜாயதே|श्वयथुर्जायते मन्दः स्तिमितोऽल्पपरिस्रवः॥ १७३ ॥ஶ்வயது²ர்ஜாயதே மந்த³꞉ ஸ்திமிதோ(அ)ல்பபரிஸ்ரவ꞉|| 173 ||
चिराच्च पाकं व्रजति शूघ्रं वाऽथ प्रमुच्यते।சிராச்ச பாகம்ʼ வ்ரஜதி ஶூக்⁴ரம்ʼ வா(அ)த² ப்ரமுச்யதே|जायन्ते क्रिमयश्चापि क्लिद्यते पूतिगन्धि च॥ १७४ ॥ஜாயந்தே க்ரிமயஶ்சாபி க்லித்³யதே பூதிக³ந்தி⁴ ச|| 174 ||
चिशीर्यते मणिश्चास्य मेढ्रं मुष्कावथापि च।சிஶீர்யதே மணிஶ்சாஸ்ய மேட்⁴ரம்ʼ முஷ்காவதா²பி ச|ध्वजभङ्गकृतं क्लैब्यमित्येतत् समुदाहृतम्॥ १७५ ॥த்⁴வஜப⁴ங்க³க்ருʼதம்ʼ க்லைப்³யமித்யேதத் ஸமுதா³ஹ்ருʼதம்|| 175 ||
एतं पञ्चविधं देचिद्ध्वजभङ्गं प्रचक्षते।ஏதம்ʼ பஞ்சவித⁴ம்ʼ தே³சித்³த்⁴வஜப⁴ங்க³ம்ʼ ப்ரசக்ஷதே|क्लैब्यं जरासंभवं हि प्रवक्ष्याम्यथ तच्छृणु॥ १७६ ॥க்லைப்³யம்ʼ ஜராஸம்ʼப⁴வம்ʼ ஹி ப்ரவக்ஷ்யாம்யத² தச்ச்²ருʼணு|| 176 ||
जघन्यमध्यप्रवरं वयस्त्रिविधमुच्यते।ஜக⁴ந்யமத்⁴யப்ரவரம்ʼ வயஸ்த்ரிவித⁴முச்யதே|अतिप्रवयसां शुक्रं प्रायशः क्षीयते नृणाम्॥ १७७ ॥அதிப்ரவயஸாம்ʼ ஶுக்ரம்ʼ ப்ராயஶ꞉ க்ஷீயதே ந்ருʼணாம்|| 177 ||
रसादीनां संक्षयाच्च तथैवावृष्यसेवनात्।ரஸாதீ³நாம்ʼ ஸம்ʼக்ஷயாச்ச ததை²வாவ்ருʼஷ்யஸேவநாத்|बलवीर्येन्दिर्याणां च क्रमेणैव परिक्षयात्॥ १७८ ॥ப³லவீர்யேந்தி³ர்யாணாம்ʼ ச க்ரமேணைவ பரிக்ஷயாத்|| 178 ||
परिक्षयादायुषश्चाप्यनाहाराच्छ्रमात् क्लमात्।பரிக்ஷயாதா³யுஷஶ்சாப்யநாஹாராச்ச்²ரமாத் க்லமாத்|जरासंभवजं क्लैब्यमित्येतैर्हेतुभिर्नृणाम्॥ १७९ ॥ஜராஸம்ʼப⁴வஜம்ʼ க்லைப்³யமித்யேதைர்ஹேதுபி⁴ர்ந்ருʼணாம்|| 179 ||
जायते तेन सोऽत्यर्ह्तं क्षीणधातुः सुदुर्बलः।ஜாயதே தேந ஸோ(அ)த்யர்ஹ்தம்ʼ க்ஷீணதா⁴து꞉ ஸுது³ர்ப³ல꞉|विवर्णो दुर्बलो दीनः क्षिप्रं व्याधिमथाश्नुते॥ १८० ॥விவர்ணோ து³ர்ப³லோ தீ³ந꞉ க்ஷிப்ரம்ʼ வ்யாதி⁴மதா²ஶ்நுதே|| 180 ||
एतज्जरासंभवं हि चतुर्थं क्षयजं शृणु।ஏதஜ்ஜராஸம்ʼப⁴வம்ʼ ஹி சதுர்த²ம்ʼ க்ஷயஜம்ʼ ஶ்ருʼணு|अतीव चिन्तनाच्चैव शोकात्क्रोधाद्भयात्तथा॥ १८१ ॥அதீவ சிந்தநாச்சைவ ஶோகாத்க்ரோதா⁴த்³ப⁴யாத்ததா²|| 181 ||
ईर्ष्योत्कण्ठामदोद्वेगान् सदा विशति यो नरः।ஈர்ஷ்யோத்கண்டா²மதோ³த்³வேகா³ந் ஸதா³ விஶதி யோ நர꞉|कृशो वा सेवते रूक्षमन्नपानं तथौषधम्॥ १८२ ॥க்ருʼஶோ வா ஸேவதே ரூக்ஷமந்நபாநம்ʼ ததௌ²ஷத⁴ம்|| 182 ||
दुर्बलप्रकृतिश्चैव निराहारो भवेद्यदि।து³ர்ப³லப்ரக்ருʼதிஶ்சைவ நிராஹாரோ ப⁴வேத்³யதி³|असात्म्यभोजनाच्चापि हृदये यो व्यवस्थितः॥ १८३ ॥அஸாத்ம்யபோ⁴ஜநாச்சாபி ஹ்ருʼத³யே யோ வ்யவஸ்தி²த꞉|| 183 ||
रसः प्रधानधातुर्हि क्षीयेताशु ततो मृणाम्।ரஸ꞉ ப்ரதா⁴நதா⁴துர்ஹி க்ஷீயேதாஶு ததோ ம்ருʼணாம்|रक्तादयश्च क्षीयन्ते धातवस्तस्य देहिनः॥ १८४ ॥ரக்தாத³யஶ்ச க்ஷீயந்தே தா⁴தவஸ்தஸ்ய தே³ஹிந꞉|| 184 ||
शुक्रावसानास्तेभ्योऽपि शुक्रं धाम परं मतम्।ஶுக்ராவஸாநாஸ்தேப்⁴யோ(அ)பி ஶுக்ரம்ʼ தா⁴ம பரம்ʼ மதம்|चेतसो वाऽतिहर्षेण व्यवायं सेवतेऽति यः॥ १८५ ॥சேதஸோ வா(அ)திஹர்ஷேண வ்யவாயம்ʼ ஸேவதே(அ)தி ய꞉|| 185 ||
तस्याशु क्षीयते शुक्रं ततः प्राप्नोति संक्षयम्।தஸ்யாஶு க்ஷீயதே ஶுக்ரம்ʼ தத꞉ ப்ராப்நோதி ஸம்ʼக்ஷயம்|घोरं व्याधिमवाप्नोति मरणं वा स गच्छति॥ १८६ ॥கோ⁴ரம்ʼ வ்யாதி⁴மவாப்நோதி மரணம்ʼ வா ஸ க³ச்ச²தி|| 186 ||
शुक्रं तस्माद्विशेषेण रक्ष्यमारोग्यमिच्छता।ஶுக்ரம்ʼ தஸ்மாத்³விஶேஷேண ரக்ஷ்யமாரோக்³யமிச்ச²தா|एवं निदानलिङ्गाभ्यामुक्तं क्लैब्यं चतुर्विधम्॥ १८७ ॥ஏவம்ʼ நிதா³நலிங்கா³ப்⁴யாமுக்தம்ʼ க்லைப்³யம்ʼ சதுர்வித⁴ம்|| 187 ||
केचित् क्लैब्ये त्वसाध्ये द्वे ध्वजभङ्गक्षयोद्भवे।கேசித் க்லைப்³யே த்வஸாத்⁴யே த்³வே த்⁴வஜப⁴ங்க³க்ஷயோத்³ப⁴வே|वदन्ति शेफसश्छेदाद्वृषणोत्पाटनेन च॥ १८८ ॥வத³ந்தி ஶேப²ஸஶ்சே²தா³த்³வ்ருʼஷணோத்பாடநேந ச|| 188 ||
मातापित्रोर्बीजदोषादशुभैश्चाकृतात्मनः।மாதாபித்ரோர்பீ³ஜதோ³ஷாத³ஶுபை⁴ஶ்சாக்ருʼதாத்மந꞉|गर्भस्थस्य यदा दोषाः प्राप्य रेतोवहाः सिराः॥ १८९ ॥க³ர்ப⁴ஸ்த²ஸ்ய யதா³ தோ³ஷா꞉ ப்ராப்ய ரேதோவஹா꞉ ஸிரா꞉|| 189 ||
शोषयन्त्याशु तन्नाशाद्रेतश्चाप्युपहन्यते।ஶோஷயந்த்யாஶு தந்நாஶாத்³ரேதஶ்சாப்யுபஹந்யதே|तत्र संपूर्णसर्वाङ्गः स भवत्यपुमान् पुमान्॥ १९० ॥தத்ர ஸம்ʼபூர்ணஸர்வாங்க³꞉ ஸ ப⁴வத்யபுமாந் புமாந்|| 190 ||
एते त्वसाध्या व्याख्याताः सन्निपातसमुच्छ्रयात्।ஏதே த்வஸாத்⁴யா வ்யாக்²யாதா꞉ ஸந்நிபாதஸமுச்ச்²ரயாத்|चिकित्सितमतस्तूर्ध्वं समासव्यासतः शृणु॥ १९१ ॥சிகித்ஸிதமதஸ்தூர்த்⁴வம்ʼ ஸமாஸவ்யாஸத꞉ ஶ்ருʼணு|| 191 ||
शुक्रदोषेषु निर्दिष्टं भेषजं यन्मयाऽनघ!।ஶுக்ரதோ³ஷேஷு நிர்தி³ஷ்டம்ʼ பே⁴ஷஜம்ʼ யந்மயா(அ)நக⁴!|क्लैब्योपशान्तये कुर्यात् क्षीणक्षतहितं च यत्॥ १९२ ॥க்லைப்³யோபஶாந்தயே குர்யாத் க்ஷீணக்ஷதஹிதம்ʼ ச யத்|| 192 ||
बस्तयः क्षीरसर्पींषि वृष्ययोगाश्च ये मताः।ப³ஸ்தய꞉ க்ஷீரஸர்பீம்ʼஷி வ்ருʼஷ்யயோகா³ஶ்ச யே மதா꞉|रसायनप्रयोगाश्च सर्वानेतान् प्रयोजयेत्॥ १९३ ॥ரஸாயநப்ரயோகா³ஶ்ச ஸர்வாநேதாந் ப்ரயோஜயேத்|| 193 ||
समीक्ष्य देहदोषाग्निबलं भेषजकालवित्।ஸமீக்ஷ்ய தே³ஹதோ³ஷாக்³நிப³லம்ʼ பே⁴ஷஜகாலவித்|व्यवायहेतुजे क्लैब्ये तथा धातुविपर्ययात्॥ १९४ ॥வ்யவாயஹேதுஜே க்லைப்³யே ததா² தா⁴துவிபர்யயாத்|| 194 ||
दैवव्यपाश्रयं चैव भेषजं चाभिचारजे।தை³வவ்யபாஶ்ரயம்ʼ சைவ பே⁴ஷஜம்ʼ சாபி⁴சாரஜே|समासेनैतदुद्दिष्टं भेषजं क्लैब्यशान्तये॥ १९५ ॥ஸமாஸேநைதது³த்³தி³ஷ்டம்ʼ பே⁴ஷஜம்ʼ க்லைப்³யஶாந்தயே|| 195 ||
विस्तरेण प्रवक्ष्यामि क्लैब्यानां भेषजं पुनः।விஸ்தரேண ப்ரவக்ஷ்யாமி க்லைப்³யாநாம்ʼ பே⁴ஷஜம்ʼ புந꞉|सुस्विन्नस्निग्धगात्रस्य स्नेहयुक्तं विरेचनम्॥ १९६ ॥ஸுஸ்விந்நஸ்நிக்³த⁴கா³த்ரஸ்ய ஸ்நேஹயுக்தம்ʼ விரேசநம்|| 196 ||
अन्नाशनं ततः कुर्यादथवाऽऽस्थापनं पुनः।அந்நாஶநம்ʼ தத꞉ குர்யாத³த²வா(அ)(அ)ஸ்தா²பநம்ʼ புந꞉|प्रदद्यान्मतिमान् वैद्यस्ततस्तमनुवासयेत्॥ १९७ ॥ப்ரத³த்³யாந்மதிமாந் வைத்³யஸ்ததஸ்தமநுவாஸயேத்|| 197 ||
पलाशैरण्डमुस्ताद्यैः पश्चादास्थापयेत्ततः।பலாஶைரண்ட³முஸ்தாத்³யை꞉ பஶ்சாதா³ஸ்தா²பயேத்தத꞉|वाजीकरणयोगाश्च पूर्वं ये समुदाहृताः॥ १९८ ॥வாஜீகரணயோகா³ஶ்ச பூர்வம்ʼ யே ஸமுதா³ஹ்ருʼதா꞉|| 198 ||
भिषजा ते प्रयोज्याः स्युः क्लैब्ये बीजोपघातजे।பி⁴ஷஜா தே ப்ரயோஜ்யா꞉ ஸ்யு꞉ க்லைப்³யே பீ³ஜோபகா⁴தஜே|ध्वजभङ्गकृतं क्लैब्यं ज्ञात्वा तस्याचरेत् क्रियाम्॥ १९९ ॥த்⁴வஜப⁴ங்க³க்ருʼதம்ʼ க்லைப்³யம்ʼ ஜ்ஞாத்வா தஸ்யாசரேத் க்ரியாம்|| 199 ||
प्रदेहान् परिषेकांश्च कुर्याद्वा रक्तमोक्षणम्।ப்ரதே³ஹாந் பரிஷேகாம்ʼஶ்ச குர்யாத்³வா ரக்தமோக்ஷணம்|स्नेहपानं च कुर्वीत सस्नेहं च विरेचनम्॥ २०० ॥ஸ்நேஹபாநம்ʼ ச குர்வீத ஸஸ்நேஹம்ʼ ச விரேசநம்|| 200 ||
अनुवासं ततः कुर्यादथवाऽऽस्थापनं पुनः।அநுவாஸம்ʼ தத꞉ குர்யாத³த²வா(அ)(அ)ஸ்தா²பநம்ʼ புந꞉|व्रणवच्च क्रियाः सर्वास्तत्र कुर्याद्विचक्षणः॥ २०१ ॥வ்ரணவச்ச க்ரியா꞉ ஸர்வாஸ்தத்ர குர்யாத்³விசக்ஷண꞉|| 201 ||
जरासंभवजे क्लैब्ये क्षयजे चैव कारयेत्।ஜராஸம்ʼப⁴வஜே க்லைப்³யே க்ஷயஜே சைவ காரயேத்|स्नेहस्वेदोपपन्नस्य सस्नेहं शोधनं हितम्॥ २०२ ॥ஸ்நேஹஸ்வேதோ³பபந்நஸ்ய ஸஸ்நேஹம்ʼ ஶோத⁴நம்ʼ ஹிதம்|| 202 ||
क्षीरसर्पिर्वृष्ययोगा बस्तयश्चैव यापनाः।க்ஷீரஸர்பிர்வ்ருʼஷ்யயோகா³ ப³ஸ்தயஶ்சைவ யாபநா꞉|रसायनप्रयोगाश्च तयोर्भेषजमुच्यते॥ २०३ ॥ரஸாயநப்ரயோகா³ஶ்ச தயோர்பே⁴ஷஜமுச்யதே|| 203 ||
विस्तरेणैतदुद्दिष्टं क्लैब्यानां भेषजं मया।விஸ்தரேணைதது³த்³தி³ஷ்டம்ʼ க்லைப்³யாநாம்ʼ பே⁴ஷஜம்ʼ மயா|यः पूर्वमुक्तः प्रदरः शृणु हेत्वादिभिस्तु तम्॥ २०४ ॥ய꞉ பூர்வமுக்த꞉ ப்ரத³ர꞉ ஶ்ருʼணு ஹேத்வாதி³பி⁴ஸ்து தம்|| 204 ||
याऽत्यर्थं सेवते नारी लवणाम्लगुरूणि च।யா(அ)த்யர்த²ம்ʼ ஸேவதே நாரீ லவணாம்லகு³ரூணி ச|कटून्यथ विदाहीनि स्निग्धानि पिशितानि च॥ २०५ ॥கடூந்யத² விதா³ஹீநி ஸ்நிக்³தா⁴நி பிஶிதாநி ச|| 205 ||
ग्राम्यौदकानि मेद्यानि कृशरां पायसं दधि।க்³ராம்யௌத³காநி மேத்³யாநி க்ருʼஶராம்ʼ பாயஸம்ʼ த³தி⁴|शुक्रमस्तुसुरादीनि भजन्त्याः कुपितोऽनिलः॥ २०६ ॥ஶுக்ரமஸ்துஸுராதீ³நி ப⁴ஜந்த்யா꞉ குபிதோ(அ)நில꞉|| 206 ||
रक्तं प्रमाणमुत्क्रम्य गर्भाशयगताः सिराः।ரக்தம்ʼ ப்ரமாணமுத்க்ரம்ய க³ர்பா⁴ஶயக³தா꞉ ஸிரா꞉|रजोवहाः समाश्रित्य रक्तमादाय तद्रजः॥ २०७ ॥ரஜோவஹா꞉ ஸமாஶ்ரித்ய ரக்தமாதா³ய தத்³ரஜ꞉|| 207 ||
यस्माद्विवर्धयत्याशु रसभावाद्विमानता।யஸ்மாத்³விவர்த⁴யத்யாஶு ரஸபா⁴வாத்³விமாநதா|तस्मादसृग्दरं प्राहुरेतत्तन्त्रविशारदाः॥ २०८ ॥தஸ்மாத³ஸ்ருʼக்³த³ரம்ʼ ப்ராஹுரேதத்தந்த்ரவிஶாரதா³꞉|| 208 ||
रजः प्रदीर्यते यस्मात् प्रदरस्तेन स स्मृतः।ரஜ꞉ ப்ரதீ³ர்யதே யஸ்மாத் ப்ரத³ரஸ்தேந ஸ ஸ்ம்ருʼத꞉|सामान्यतः समुद्दिष्टं कारणं लिङ्गमेव च॥ २०९ ॥ஸாமாந்யத꞉ ஸமுத்³தி³ஷ்டம்ʼ காரணம்ʼ லிங்க³மேவ ச|| 209 ||
चतुर्विधं व्यासतस्तु वाताद्यैः सन्निपाततः।சதுர்வித⁴ம்ʼ வ்யாஸதஸ்து வாதாத்³யை꞉ ஸந்நிபாதத꞉|अतःपरं प्रवक्ष्यामि हेत्वाकृतिभिषग्जितम्॥ २१० ॥அத꞉பரம்ʼ ப்ரவக்ஷ்யாமி ஹேத்வாக்ருʼதிபி⁴ஷக்³ஜிதம்|| 210 ||
रूक्षादिभिर्मारुतस्तु रक्तमादाय पूर्ववत्।ரூக்ஷாதி³பி⁴ர்மாருதஸ்து ரக்தமாதா³ய பூர்வவத்|कुपितः प्रदरं कुर्याल्लक्षणं तस्य मे शृणु॥ २११ ॥குபித꞉ ப்ரத³ரம்ʼ குர்யால்லக்ஷணம்ʼ தஸ்ய மே ஶ்ருʼணு|| 211 ||
फेनिलं तनु रूक्षं च श्यावं चारुणमेव च।பே²நிலம்ʼ தநு ரூக்ஷம்ʼ ச ஶ்யாவம்ʼ சாருணமேவ ச|किंशुकोदकसङ्काशं सरुजं वाऽथ नीरुजम्॥ २१२ ॥கிம்ʼஶுகோத³கஸங்காஶம்ʼ ஸருஜம்ʼ வா(அ)த² நீருஜம்|| 212 ||
कटिवङ्क्षणहृत्पार्श्वपृष्ठश्रोणिषु मारुतः।கடிவங்க்ஷணஹ்ருʼத்பார்ஶ்வப்ருʼஷ்ட²ஶ்ரோணிஷு மாருத꞉|कुरुते वेदनां तीव्रामेतद्वातात्मकं विदुः॥ २१३ ॥குருதே வேத³நாம்ʼ தீவ்ராமேதத்³வாதாத்மகம்ʼ விது³꞉|| 213 ||
अम्लोष्णलवणक्षारैः पित्तं प्रकुपितं यदा।அம்லோஷ்ணலவணக்ஷாரை꞉ பித்தம்ʼ ப்ரகுபிதம்ʼ யதா³|पूर्ववत् प्रदरं कुर्यात् पैत्तिकं लिङ्गतः शृणु॥ २१४ ॥பூர்வவத் ப்ரத³ரம்ʼ குர்யாத் பைத்திகம்ʼ லிங்க³த꞉ ஶ்ருʼணு|| 214 ||
सनीलमथवा पीतमत्युष्णमसितं तथा।ஸநீலமத²வா பீதமத்யுஷ்ணமஸிதம்ʼ ததா²|नितान्तरक्तं स्रवति मुहुर्मुहुरथार्तिमत्॥ २१५ ॥நிதாந்தரக்தம்ʼ ஸ்ரவதி முஹுர்முஹுரதா²ர்திமத்|| 215 ||
दाहरागतृषामोहज्वरभ्रमसमायुतम्।தா³ஹராக³த்ருʼஷாமோஹஜ்வரப்⁴ரமஸமாயுதம்|असृग्दरं पैत्तिकं स्याच्छ्लैब्मिकं तु प्रवक्ष्यते॥ २१६ ॥அஸ்ருʼக்³த³ரம்ʼ பைத்திகம்ʼ ஸ்யாச்ச்²லைப்³மிகம்ʼ து ப்ரவக்ஷ்யதே|| 216 ||
गुर्वादिभिर्हेतुभिश्च पूर्ववत् कुपितः कफः।கு³ர்வாதி³பி⁴ர்ஹேதுபி⁴ஶ்ச பூர்வவத் குபித꞉ கப²꞉|प्रदरं कुरुते तस्य लक्षणं तत्त्वतः शृणु॥ २१७ ॥ப்ரத³ரம்ʼ குருதே தஸ்ய லக்ஷணம்ʼ தத்த்வத꞉ ஶ்ருʼணு|| 217 ||
पिच्छिलं पाण्डुवर्णं चगुरु स्निग्धं च शीतलम्।பிச்சி²லம்ʼ பாண்டு³வர்ணம்ʼ சகு³ரு ஸ்நிக்³த⁴ம்ʼ ச ஶீதலம்|स्रवत्यसृक् श्लेष्मलं च घनं मन्दरुजाकरम्॥ २१८ ॥ஸ்ரவத்யஸ்ருʼக் ஶ்லேஷ்மலம்ʼ ச க⁴நம்ʼ மந்த³ருஜாகரம்|| 218 ||
छर्द्यरोचकहृल्लासश्वासकाससमन्वितम्।ச²ர்த்³யரோசகஹ்ருʼல்லாஸஶ்வாஸகாஸஸமந்விதம்|(वक्ष्यते क्षीरदोषाणां सामान्यमिह कारणम्॥ २१९ ॥(வக்ஷ்யதே க்ஷீரதோ³ஷாணாம்ʼ ஸாமாந்யமிஹ காரணம்|| 219 ||
यत्तदेव त्रिदोषस्य कारणं प्रदरस्य तु।) त्रिलिङ्गसंयुतं विद्यान्नैकावस्थमसृग्दरम्॥ २२० ॥யத்ததே³வ த்ரிதோ³ஷஸ்ய காரணம்ʼ ப்ரத³ரஸ்ய து|) த்ரிலிங்க³ஸம்ʼயுதம்ʼ வித்³யாந்நைகாவஸ்த²மஸ்ருʼக்³த³ரம்|| 220 ||
नारी त्वतिपरिक्लिष्टा यदा प्रक्षीणशोणिता।நாரீ த்வதிபரிக்லிஷ்டா யதா³ ப்ரக்ஷீணஶோணிதா|सर्वहेतुसमाचारादतिवृद्धस्तदाऽनिलः॥ २२१ ॥ஸர்வஹேதுஸமாசாராத³திவ்ருʼத்³த⁴ஸ்ததா³(அ)நில꞉|| 221 ||
रक्तमार्गेण सृजति प्रत्यनीकबलं कफम्।ரக்தமார்கே³ண ஸ்ருʼஜதி ப்ரத்யநீகப³லம்ʼ கப²ம்|दुर्गन्धं पिच्छिलं पीतं विदग्धं पित्ततेजसा॥ २२२ ॥து³ர்க³ந்த⁴ம்ʼ பிச்சி²லம்ʼ பீதம்ʼ வித³க்³த⁴ம்ʼ பித்ததேஜஸா|| 222 ||
वसां मेदश्च यावद्धि समुपादाय वेगवान्।வஸாம்ʼ மேத³ஶ்ச யாவத்³தி⁴ ஸமுபாதா³ய வேக³வாந்|सृजत्यपत्यमार्गेण सर्पिर्मज्जवसोपमम्॥ २२३ ॥ஸ்ருʼஜத்யபத்யமார்கே³ண ஸர்பிர்மஜ்ஜவஸோபமம்|| 223 ||
शश्वत् स्रवत्यथास्रावं तृष्णादाहज्वरान्विताम्।ஶஶ்வத் ஸ்ரவத்யதா²ஸ்ராவம்ʼ த்ருʼஷ்ணாதா³ஹஜ்வராந்விதாம்|क्षीणरक्तां दुर्बलां स तामसाध्यां विवर्जयेत्॥ २२४ ॥க்ஷீணரக்தாம்ʼ து³ர்ப³லாம்ʼ ஸ தாமஸாத்⁴யாம்ʼ விவர்ஜயேத்|| 224 ||
मासान्निष्पिच्छदाहार्ति पञ्चरात्रानुबन्धि च।மாஸாந்நிஷ்பிச்ச²தா³ஹார்தி பஞ்சராத்ராநுப³ந்தி⁴ ச|नैवातिबहु नात्यल्पमार्तवं शुद्धमादिशेत्॥ २२५ ॥நைவாதிப³ஹு நாத்யல்பமார்தவம்ʼ ஶுத்³த⁴மாதி³ஶேத்|| 225 ||
गुञ्जाफलसवर्णं च पद्मालक्तकसन्निभम्।கு³ஞ்ஜாப²லஸவர்ணம்ʼ ச பத்³மாலக்தகஸந்நிப⁴ம்|इन्द्रगोपकसङ्काशमार्तवं शुद्धमादिशेत्॥ २२६ ॥இந்த்³ரகோ³பகஸங்காஶமார்தவம்ʼ ஶுத்³த⁴மாதி³ஶேத்|| 226 ||
योनीनां वातलाद्यानां यदुक्तमिह भेषजम्।யோநீநாம்ʼ வாதலாத்³யாநாம்ʼ யது³க்தமிஹ பே⁴ஷஜம்|चतुर्णां प्रदराणां च तत् सर्वं कारयेद्भिषक्॥ २२७ ॥சதுர்ணாம்ʼ ப்ரத³ராணாம்ʼ ச தத் ஸர்வம்ʼ காரயேத்³பி⁴ஷக்|| 227 ||
रक्ततिसारिणां यच्च तथा शोणितपित्तिनाम्।ரக்ததிஸாரிணாம்ʼ யச்ச ததா² ஶோணிதபித்திநாம்|रक्तार्शसां च यत् प्रोक्तं भेषजं तच्च कारयेत्॥ २२८ ॥ரக்தார்ஶஸாம்ʼ ச யத் ப்ரோக்தம்ʼ பே⁴ஷஜம்ʼ தச்ச காரயேத்|| 228 ||
धात्रीस्तनस्तन्यसंपदुक्ता विस्तरतः पुरा।தா⁴த்ரீஸ்தநஸ்தந்யஸம்ʼபது³க்தா விஸ்தரத꞉ புரா|स्तन्यसंजननं चैव स्तन्यस्य च विशोधनम्॥ २२९ ॥ஸ்தந்யஸம்ʼஜநநம்ʼ சைவ ஸ்தந்யஸ்ய ச விஶோத⁴நம்|| 229 ||
वातादिदुष्टे लिङ्गं च क्षीणस्य च चिकित्सितम्।வாதாதி³து³ஷ்டே லிங்க³ம்ʼ ச க்ஷீணஸ்ய ச சிகித்ஸிதம்|तत्सर्वमुक्तं ये त्वष्टौ क्षीरदोषाः प्रकीर्तिताः॥ २३० ॥தத்ஸர்வமுக்தம்ʼ யே த்வஷ்டௌ க்ஷீரதோ³ஷா꞉ ப்ரகீர்திதா꞉|| 230 ||
वातादिष्वेव तान् विद्याच्छास्त्रचक्षुर्भिषक्तमः।வாதாதி³ஷ்வேவ தாந் வித்³யாச்சா²ஸ்த்ரசக்ஷுர்பி⁴ஷக்தம꞉|त्रिविधास्तु यतः शिष्यास्ततो वक्ष्यामि विस्तरम्॥ २३१ ॥த்ரிவிதா⁴ஸ்து யத꞉ ஶிஷ்யாஸ்ததோ வக்ஷ்யாமி விஸ்தரம்|| 231 ||
अजीर्णासात्म्यविषमविरुद्धात्यर्थभोजनात्।அஜீர்ணாஸாத்ம்யவிஷமவிருத்³தா⁴த்யர்த²போ⁴ஜநாத்|लवणाम्लकटुक्षारप्रक्लिन्नानां च सेवनात्॥ २३२ ॥லவணாம்லகடுக்ஷாரப்ரக்லிந்நாநாம்ʼ ச ஸேவநாத்|| 232 ||
मनःशरीरसंतापादस्वप्नान्निशि चिन्तनात्।மந꞉ஶரீரஸம்ʼதாபாத³ஸ்வப்நாந்நிஶி சிந்தநாத்|प्राप्तवेगप्रतीघातादप्राप्तोदीरणेन च॥ २३३ ॥ப்ராப்தவேக³ப்ரதீகா⁴தாத³ப்ராப்தோதீ³ரணேந ச|| 233 ||
परमान्नं गुडकृतं कृशरां दधि मन्दकम्।பரமாந்நம்ʼ கு³ட³க்ருʼதம்ʼ க்ருʼஶராம்ʼ த³தி⁴ மந்த³கம்|अभिष्यन्दीनि मांसानि ग्राम्यानूपौदकानि च॥ २३४ ॥அபி⁴ஷ்யந்தீ³நி மாம்ʼஸாநி க்³ராம்யாநூபௌத³காநி ச|| 234 ||
भुक्त्वा भुक्त्वा दिवास्वप्नान्मद्यस्यातिनिषेवणात्।பு⁴க்த்வா பு⁴க்த்வா தி³வாஸ்வப்நாந்மத்³யஸ்யாதிநிஷேவணாத்|अनायासादभीघातात् क्रोधाच्चातङ्ककर्शनैः॥ २३५ ॥அநாயாஸாத³பீ⁴கா⁴தாத் க்ரோதா⁴ச்சாதங்ககர்ஶநை꞉|| 235 ||
दोषाः क्षीरवहाः प्राप्य सिराः स्तन्यं प्रदूष्य च।தோ³ஷா꞉ க்ஷீரவஹா꞉ ப்ராப்ய ஸிரா꞉ ஸ்தந்யம்ʼ ப்ரதூ³ஷ்ய ச|कुर्युरष्टविधं भूयो दोषतस्तन्निबोध मे॥ २३६ ॥குர்யுரஷ்டவித⁴ம்ʼ பூ⁴யோ தோ³ஷதஸ்தந்நிபோ³த⁴ மே|| 236 ||
वैरस्यं फेनसङ्घातो रौक्ष्यं चेत्यनिलात्मके।வைரஸ்யம்ʼ பே²நஸங்கா⁴தோ ரௌக்ஷ்யம்ʼ சேத்யநிலாத்மகே|पित्ताद्वैवर्ण्यदौर्गन्ध्ये स्नेहपैच्छिल्यगौरवम्॥ २३७ ॥பித்தாத்³வைவர்ண்யதௌ³ர்க³ந்த்⁴யே ஸ்நேஹபைச்சி²ல்யகௌ³ரவம்|| 237 ||
कफाद्भवति रूक्षाद्यैरनिलः स्वैः प्रकोपणैः।கபா²த்³ப⁴வதி ரூக்ஷாத்³யைரநில꞉ ஸ்வை꞉ ப்ரகோபணை꞉|क्रुद्धः क्षीराशयं प्राप्य रसं स्तन्यस्य दूषयेत्॥ २३८ ॥க்ருத்³த⁴꞉ க்ஷீராஶயம்ʼ ப்ராப்ய ரஸம்ʼ ஸ்தந்யஸ்ய தூ³ஷயேத்|| 238 ||
विरसं वातसंसृष्टं कृशीभवति तत् पिबन्।விரஸம்ʼ வாதஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டம்ʼ க்ருʼஶீப⁴வதி தத் பிப³ந்|न चास्य स्वदते क्षीरं कृच्छ्रेण च विवर्धते॥ २३९ ॥ந சாஸ்ய ஸ்வத³தே க்ஷீரம்ʼ க்ருʼச்ச்²ரேண ச விவர்த⁴தே|| 239 ||
तथैव वायुः कुपितः स्तन्यमन्तर्विलोडयन्।ததை²வ வாயு꞉ குபித꞉ ஸ்தந்யமந்தர்விலோட³யந்|करोति फेनसङ्घातं तत्तु कृच्छ्रात् प्रवर्तते॥ २४० ॥கரோதி பே²நஸங்கா⁴தம்ʼ தத்து க்ருʼச்ச்²ராத் ப்ரவர்ததே|| 240 ||
तेन क्षामस्वरो बालो बद्धविण्मूत्रमारुतः।தேந க்ஷாமஸ்வரோ பா³லோ ப³த்³த⁴விண்மூத்ரமாருத꞉|वातिकं शीर्षरोगं वा पीनसं वाऽधिगच्छति॥ २४१ ॥வாதிகம்ʼ ஶீர்ஷரோக³ம்ʼ வா பீநஸம்ʼ வா(அ)தி⁴க³ச்ச²தி|| 241 ||
पूर्ववत् कुपितः स्तन्ये स्नेहं शोषयतेऽनिलः।பூர்வவத் குபித꞉ ஸ்தந்யே ஸ்நேஹம்ʼ ஶோஷயதே(அ)நில꞉|रूक्षं तत् पिबतो रौक्ष्याद्बलह्रासः प्रजायते॥ २४२ ॥ரூக்ஷம்ʼ தத் பிப³தோ ரௌக்ஷ்யாத்³ப³லஹ்ராஸ꞉ ப்ரஜாயதே|| 242 ||
पित्तमुष्णादिभिः क्रुद्धं स्तन्याशयमभिप्लुतम्।பித்தமுஷ்ணாதி³பி⁴꞉ க்ருத்³த⁴ம்ʼ ஸ்தந்யாஶயமபி⁴ப்லுதம்|करोति स्तन्यवैवर्ण्यं नीलपीतासितादिकम्॥ २४३ ॥கரோதி ஸ்தந்யவைவர்ண்யம்ʼ நீலபீதாஸிதாதி³கம்|| 243 ||
विवर्णगात्रः स्विन्नः स्यात्तृष्णालुर्भिन्नविट् शिशुः।விவர்ணகா³த்ர꞉ ஸ்விந்ந꞉ ஸ்யாத்த்ருʼஷ்ணாலுர்பி⁴ந்நவிட் ஶிஶு꞉|नित्यमुष्णशरीरश्च नाभिनन्दति तं स्तनम्॥ २४४ ॥நித்யமுஷ்ணஶரீரஶ்ச நாபி⁴நந்த³தி தம்ʼ ஸ்தநம்|| 244 ||
पूर्ववत् कुपिते पित्ते दौर्गन्ध्यं क्षीरमृच्छति।பூர்வவத் குபிதே பித்தே தௌ³ர்க³ந்த்⁴யம்ʼ க்ஷீரம்ருʼச்ச²தி|पाण्ड्वामयस्तत्पिबतः कामला च भवेच्छिशोः॥ २४५ ॥பாண்ட்³வாமயஸ்தத்பிப³த꞉ காமலா ச ப⁴வேச்சி²ஶோ꞉|| 245 ||
क्रुद्धो गुर्वादिभिः श्लेष्मा क्षीराशयगतः स्त्रियाः।க்ருத்³தோ⁴ கு³ர்வாதி³பி⁴꞉ ஶ்லேஷ்மா க்ஷீராஶயக³த꞉ ஸ்த்ரியா꞉|स्नेहान्वितत्वात्तत्क्षीरमतिस्निग्धं करोति तु॥ २४६ ॥ஸ்நேஹாந்விதத்வாத்தத்க்ஷீரமதிஸ்நிக்³த⁴ம்ʼ கரோதி து|| 246 ||
छर्दनः कुन्थनस्तेन लालालुर्जायते शिशुः।ச²ர்த³ந꞉ குந்த²நஸ்தேந லாலாலுர்ஜாயதே ஶிஶு꞉|नित्योपदिग्धैः स्रोतोभिर्निद्राक्लमसमन्वितः॥ २४७ ॥நித்யோபதி³க்³தை⁴꞉ ஸ்ரோதோபி⁴ர்நித்³ராக்லமஸமந்வித꞉|| 247 ||
श्वासकासपरीतस्तु प्रसेकतमकान्वितः।ஶ்வாஸகாஸபரீதஸ்து ப்ரஸேகதமகாந்வித꞉|अभिभूय कफः स्तन्यं पिच्छिलं कुरुते यदा॥ २४८ ॥அபி⁴பூ⁴ய கப²꞉ ஸ்தந்யம்ʼ பிச்சி²லம்ʼ குருதே யதா³|| 248 ||
लालालुः शूनवक्त्राक्षिर्जडः स्यात्तत् पिबञ्छिशुः।லாலாலு꞉ ஶூநவக்த்ராக்ஷிர்ஜட³꞉ ஸ்யாத்தத் பிப³ஞ்சி²ஶு꞉|कफः क्षीराशयगतो गुरुत्वात् क्षीरगौरवम्॥ २४९ ॥கப²꞉ க்ஷீராஶயக³தோ கு³ருத்வாத் க்ஷீரகௌ³ரவம்|| 249 ||
करोति गुरु तत् पीत्वा बालो हृद्रोगमृच्छति।கரோதி கு³ரு தத் பீத்வா பா³லோ ஹ்ருʼத்³ரோக³ம்ருʼச்ச²தி|अन्यांश्च विविधान्रोगान्कुर्यात्क्षीरसमाश्रितान्॥ २५० ॥அந்யாம்ʼஶ்ச விவிதா⁴ந்ரோகா³ந்குர்யாத்க்ஷீரஸமாஶ்ரிதாந்|| 250 ||
क्षीरे वातादिभिर्दुष्टे संभवन्ति तदात्मकाः।க்ஷீரே வாதாதி³பி⁴ர்து³ஷ்டே ஸம்ʼப⁴வந்தி ததா³த்மகா꞉|तत्रादौ स्तन्यशुद्ध्यर्थं धात्रीं स्नेहोपपादिताम्॥ २५१ ॥தத்ராதௌ³ ஸ்தந்யஶுத்³த்⁴யர்த²ம்ʼ தா⁴த்ரீம்ʼ ஸ்நேஹோபபாதி³தாம்|| 251 ||
संस्वेद्य विधिवद्वैद्यो वमनेनोपपादयेत्।ஸம்ʼஸ்வேத்³ய விதி⁴வத்³வைத்³யோ வமநேநோபபாத³யேத்|वचाप्रियङ्गुयष्ट्याह्वफलवत्सकसर्षपैः॥ २५२ ॥வசாப்ரியங்கு³யஷ்ட்யாஹ்வப²லவத்ஸகஸர்ஷபை꞉|| 252 ||
कल्कैर्निम्बपटोलानां क्वाथैः सलवणैर्वमेत्।கல்கைர்நிம்ப³படோலாநாம்ʼ க்வாதை²꞉ ஸலவணைர்வமேத்|सम्यग्वान्तां यथान्यायं कृतसंसर्जनां ततः॥ २५३ ॥ஸம்யக்³வாந்தாம்ʼ யதா²ந்யாயம்ʼ க்ருʼதஸம்ʼஸர்ஜநாம்ʼ தத꞉|| 253 ||
दोषकालबलापेक्षी स्नेहयित्वा विरेचयेत्।தோ³ஷகாலப³லாபேக்ஷீ ஸ்நேஹயித்வா விரேசயேத்|त्रिवृतामभयां वाऽपि त्रिफलारससंयुताम्॥ २५४ ॥த்ரிவ்ருʼதாமப⁴யாம்ʼ வா(அ)பி த்ரிப²லாரஸஸம்ʼயுதாம்|| 254 ||
पाययेन्मधुसंयुक्तामभयां वाऽपि केवलाम्।பாயயேந்மது⁴ஸம்ʼயுக்தாமப⁴யாம்ʼ வா(அ)பி கேவலாம்|(पाययेन्मूत्रसंयुक्तां विरेकार्थं च शास्त्रवित्॥)(பாயயேந்மூத்ரஸம்ʼயுக்தாம்ʼ விரேகார்த²ம்ʼ ச ஶாஸ்த்ரவித்||)
सम्यग्विरिक्तां मतिमान् कृतसंसर्जनां पुनः।ஸம்யக்³விரிக்தாம்ʼ மதிமாந் க்ருʼதஸம்ʼஸர்ஜநாம்ʼ புந꞉|ततो दोषावशेषघ्नैरन्नपानैरुपाचरेत्॥ २५६ ॥ததோ தோ³ஷாவஶேஷக்⁴நைரந்நபாநைருபாசரேத்|| 256 ||
शालयः षष्टिका वा स्युः श्यामाका भोजने हिताः।ஶாலய꞉ ஷஷ்டிகா வா ஸ்யு꞉ ஶ்யாமாகா போ⁴ஜநே ஹிதா꞉|प्रियङ्गवः कोरदूषा यवा वेणुयवास्तथा॥ २५७ ॥ப்ரியங்க³வ꞉ கோரதூ³ஷா யவா வேணுயவாஸ்ததா²|| 257 ||
वंशवेत्रकलायाश्च शाकार्थे स्नेहसंस्कृताः।வம்ʼஶவேத்ரகலாயாஶ்ச ஶாகார்தே² ஸ்நேஹஸம்ʼஸ்க்ருʼதா꞉|मुद्गान् मसूरान् यूषार्थे कुलत्थांश्च प्रकल्पयेत्॥ २५८ ॥முத்³கா³ந் மஸூராந் யூஷார்தே² குலத்தா²ம்ʼஶ்ச ப்ரகல்பயேத்|| 258 ||
निम्बवेत्राग्रकुलकवार्ताकामलकैः शृतान्।நிம்ப³வேத்ராக்³ரகுலகவார்தாகாமலகை꞉ ஶ்ருʼதாந்|सव्योषसैन्धवान् यूषान्दापयेत्स्तन्यशोधनान्॥ २५९ ॥ஸவ்யோஷஸைந்த⁴வாந் யூஷாந்தா³பயேத்ஸ்தந்யஶோத⁴நாந்|| 259 ||
शशान् कपिञ्जिलानेणान् संस्कृतांश्च प्रदापयेत्।ஶஶாந் கபிஞ்ஜிலாநேணாந் ஸம்ʼஸ்க்ருʼதாம்ʼஶ்ச ப்ரதா³பயேத்|शार्ङ्गेष्टासप्तपर्णत्वगश्वगन्धाशृतं जलम्॥ २६० ॥ஶார்ங்கே³ஷ்டாஸப்தபர்ணத்வக³ஶ்வக³ந்தா⁴ஶ்ருʼதம்ʼ ஜலம்|| 260 ||
पाययेताथवा स्तन्यशुद्धये रोहिणीशृतम्।பாயயேதாத²வா ஸ்தந்யஶுத்³த⁴யே ரோஹிணீஶ்ருʼதம்|अमृतासप्तपर्णत्वक्क्वाथं चैव सनागरम्॥ २६१ ॥அம்ருʼதாஸப்தபர்ணத்வக்க்வாத²ம்ʼ சைவ ஸநாக³ரம்|| 261 ||
किराततिक्तकक्वाथं श्लोकपादेरितान् पिबेत्।கிராததிக்தகக்வாத²ம்ʼ ஶ்லோகபாதே³ரிதாந் பிபே³த்|त्रीनेतान्स्तन्यशुद्ध्यर्थमिति सामान्यभेषजम्॥ २६२ ॥த்ரீநேதாந்ஸ்தந்யஶுத்³த்⁴யர்த²மிதி ஸாமாந்யபே⁴ஷஜம்|| 262 ||
कीर्तितं स्तन्यदोषाणां पृथगन्यं निबोधत।கீர்திதம்ʼ ஸ்தந்யதோ³ஷாணாம்ʼ ப்ருʼத²க³ந்யம்ʼ நிபோ³த⁴த|पाययेद्विरसक्षीरां द्राक्षामधुकसारिवाः॥ २६३ ॥பாயயேத்³விரஸக்ஷீராம்ʼ த்³ராக்ஷாமது⁴கஸாரிவா꞉|| 263 ||
श्लक्ष्णपिष्टां पयस्यां च समालोड्य सुखाम्बुना।ஶ்லக்ஷ்ணபிஷ்டாம்ʼ பயஸ்யாம்ʼ ச ஸமாலோட்³ய ஸுகா²ம்பு³நா|पञ्चकोलकुलत्थैश्च पिष्टैरालेपयेत् स्तनौ॥ २६४ ॥பஞ்சகோலகுலத்தை²ஶ்ச பிஷ்டைராலேபயேத் ஸ்தநௌ|| 264 ||
शुष्कौ प्रक्षाल्य निर्दुह्यात्तथा स्तन्यं विशुध्यति।ஶுஷ்கௌ ப்ரக்ஷால்ய நிர்து³ஹ்யாத்ததா² ஸ்தந்யம்ʼ விஶுத்⁴யதி|फेनसङ्घातवत्क्षीरं यस्यास्तां पाययेत् स्त्रियम्॥ २६५ ॥பே²நஸங்கா⁴தவத்க்ஷீரம்ʼ யஸ்யாஸ்தாம்ʼ பாயயேத் ஸ்த்ரியம்|| 265 ||
पाठानागरशार्ङ्गेष्टामूर्वाः पिष्ट्वा सुखाम्बुना।பாடா²நாக³ரஶார்ங்கே³ஷ்டாமூர்வா꞉ பிஷ்ட்வா ஸுகா²ம்பு³நா|अञ्जनं नागरं दारु बिल्वमूलं प्रियङ्गवः॥ २६६ ॥அஞ்ஜநம்ʼ நாக³ரம்ʼ தா³ரு பி³ல்வமூலம்ʼ ப்ரியங்க³வ꞉|| 266 ||
स्तनयोः पूर्ववत् कार्यं लेपनं क्षीरशोधनम्।ஸ்தநயோ꞉ பூர்வவத் கார்யம்ʼ லேபநம்ʼ க்ஷீரஶோத⁴நம்|किराततिक्तकं शुण्ठीं सामृतां क्वाथयेद्भिषक्॥ २६७ ॥கிராததிக்தகம்ʼ ஶுண்டீ²ம்ʼ ஸாம்ருʼதாம்ʼ க்வாத²யேத்³பி⁴ஷக்|| 267 ||
तं क्वाथं पाययेद्धात्रीं स्तन्यदोषनिबर्हणम्।தம்ʼ க்வாத²ம்ʼ பாயயேத்³தா⁴த்ரீம்ʼ ஸ்தந்யதோ³ஷநிப³ர்ஹணம்|स्तनौ चालेपयेत् पिष्टैर्यवगोधूमसर्षपैः॥ २६८ ॥ஸ்தநௌ சாலேபயேத் பிஷ்டைர்யவகோ³தூ⁴மஸர்ஷபை꞉|| 268 ||
षड्विरेकाश्रितीयोक्तैरौषधैः स्तन्यशोधनैः।ஷட்³விரேகாஶ்ரிதீயோக்தைரௌஷதை⁴꞉ ஸ்தந்யஶோத⁴நை꞉|रूक्षक्षीरा पिबेत् क्षीरं तैर्वा सिद्धं घृतं पिबेत्॥ २६९ ॥ரூக்ஷக்ஷீரா பிபே³த் க்ஷீரம்ʼ தைர்வா ஸித்³த⁴ம்ʼ க்⁴ருʼதம்ʼ பிபே³த்|| 269 ||
पूर्ववज्जीवकाद्यं च पञ्चमूलं प्रलेपनम्।பூர்வவஜ்ஜீவகாத்³யம்ʼ ச பஞ்சமூலம்ʼ ப்ரலேபநம்|स्तनयोः संविधातव्यं सुखोष्णं स्तन्यशोधनम्॥ २७० ॥ஸ்தநயோ꞉ ஸம்ʼவிதா⁴தவ்யம்ʼ ஸுகோ²ஷ்ணம்ʼ ஸ்தந்யஶோத⁴நம்|| 270 ||
यष्टीमधुकमृद्वीकापयस्यासिन्धुवारिकाः।யஷ்டீமது⁴கம்ருʼத்³வீகாபயஸ்யாஸிந்து⁴வாரிகா꞉|शीताम्बुना पिबेत्कल्कं क्षीरवैवर्ण्यनाशनम्॥ २७१ ॥ஶீதாம்பு³நா பிபே³த்கல்கம்ʼ க்ஷீரவைவர்ண்யநாஶநம்|| 271 ||
द्राक्षामधुककल्केन स्तनौ चास्याः प्रलेपयेत्।த்³ராக்ஷாமது⁴ககல்கேந ஸ்தநௌ சாஸ்யா꞉ ப்ரலேபயேத்|प्रक्षाल्य वारिणा चैव निर्दुह्यात्तौ पुनः पुनः॥ २७२ ॥ப்ரக்ஷால்ய வாரிணா சைவ நிர்து³ஹ்யாத்தௌ புந꞉ புந꞉|| 272 ||
विषाणिकाजशृङ्ग्यौ च त्रिफलां रजनीं वचाम्।விஷாணிகாஜஶ்ருʼங்க்³யௌ ச த்ரிப²லாம்ʼ ரஜநீம்ʼ வசாம்|पिबेच्छीताम्बुना पिष्ट्वा क्षीरदौर्गन्ध्यनाशिनीम्॥ २७३ ॥பிபே³ச்சீ²தாம்பு³நா பிஷ்ட்வா க்ஷீரதௌ³ர்க³ந்த்⁴யநாஶிநீம்|| 273 ||
लिह्याद्वाऽप्यभयाचूर्णं सव्योषं माक्षिकप्लुतम्।லிஹ்யாத்³வா(அ)ப்யப⁴யாசூர்ணம்ʼ ஸவ்யோஷம்ʼ மாக்ஷிகப்லுதம்|क्षीरदौर्गन्ध्यनाशार्थं धात्री पथ्याशिनी तथा॥ २७४ ॥க்ஷீரதௌ³ர்க³ந்த்⁴யநாஶார்த²ம்ʼ தா⁴த்ரீ பத்²யாஶிநீ ததா²|| 274 ||
सारिवोशीरमञ्जिष्ठाश्लेष्मातककुचन्दनैः।ஸாரிவோஶீரமஞ்ஜிஷ்டா²ஶ்லேஷ்மாதககுசந்த³நை꞉|पत्राम्बुचन्दनोशीरैः स्तनौ चास्याः प्रलेपयेत्॥ २७५ ॥பத்ராம்பு³சந்த³நோஶீரை꞉ ஸ்தநௌ சாஸ்யா꞉ ப்ரலேபயேத்|| 275 ||
स्निग्धक्षीरा दारुमुस्तपाठाः पिष्ट्वा सुखाम्बुना।ஸ்நிக்³த⁴க்ஷீரா தா³ருமுஸ்தபாடா²꞉ பிஷ்ட்வா ஸுகா²ம்பு³நா|पीत्वा ससैन्धवाः क्षिप्रं क्षीरशुद्धिमवाप्नुयात्॥ २७६ ॥பீத்வா ஸஸைந்த⁴வா꞉ க்ஷிப்ரம்ʼ க்ஷீரஶுத்³தி⁴மவாப்நுயாத்|| 276 ||
पाययेत् पिच्छिलक्षीरां शार्ङ्गेष्टामभयां वचाम्।பாயயேத் பிச்சி²லக்ஷீராம்ʼ ஶார்ங்கே³ஷ்டாமப⁴யாம்ʼ வசாம்|मुस्तनागरपाठाश्च पीताः स्तन्यविशोधनाः॥ २७७ ॥முஸ்தநாக³ரபாடா²ஶ்ச பீதா꞉ ஸ்தந்யவிஶோத⁴நா꞉|| 277 ||
तक्रारिष्टं पिबेच्चापि यदुक्तं गुदजापहम्।தக்ராரிஷ்டம்ʼ பிபே³ச்சாபி யது³க்தம்ʼ கு³த³ஜாபஹம்|विदारीबिल्वमधुकैः स्तनौ चास्याः प्रलेपयेत्॥ २७८ ॥விதா³ரீபி³ல்வமது⁴கை꞉ ஸ்தநௌ சாஸ்யா꞉ ப்ரலேபயேத்|| 278 ||
त्रायमाणामृतानिम्बपटोलत्रिफलाशृतम्।த்ராயமாணாம்ருʼதாநிம்ப³படோலத்ரிப²லாஶ்ருʼதம்|गुरुक्षीरा पिबेदाशु स्तन्यदोषविशुद्धये॥ २७९ ॥கு³ருக்ஷீரா பிபே³தா³ஶு ஸ்தந்யதோ³ஷவிஶுத்³த⁴யே|| 279 ||
पिबेद्वा पिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरम्।பிபே³த்³வா பிப்பலீமூலசவ்யசித்ரகநாக³ரம்|बलानागरशार्ङ्गेष्टामूर्वाभिर्लेपयेत् स्तनौ॥ २८० ॥ப³லாநாக³ரஶார்ங்கே³ஷ்டாமூர்வாபி⁴ர்லேபயேத் ஸ்தநௌ|| 280 ||
पृश्निपर्णी पयस्याभ्यां स्तनौ चास्याः प्रलेपयेत्।ப்ருʼஶ்நிபர்ணீ பயஸ்யாப்⁴யாம்ʼ ஸ்தநௌ சாஸ்யா꞉ ப்ரலேபயேத்|अष्टावेते क्षीरदोषा हेतुलक्षणभेषजैः॥ २८१ ॥அஷ்டாவேதே க்ஷீரதோ³ஷா ஹேதுலக்ஷணபே⁴ஷஜை꞉|| 281 ||
निर्दिष्टाः क्षीरदोषोत्थास्तथोक्ताः केचिदामयाः।நிர்தி³ஷ்டா꞉ க்ஷீரதோ³ஷோத்தா²ஸ்ததோ²க்தா꞉ கேசிதா³மயா꞉|दोषदूष्यमलाश्चैव महतां व्याधयश्च ये॥ २८२ ॥தோ³ஷதூ³ஷ்யமலாஶ்சைவ மஹதாம்ʼ வ்யாத⁴யஶ்ச யே|| 282 ||
त एव सर्वे बालानां मात्रा त्वल्पतरा मता।த ஏவ ஸர்வே பா³லாநாம்ʼ மாத்ரா த்வல்பதரா மதா|निवृत्तिर्वमनादीनां मृदुत्वं परतन्त्रताम्॥ २८३ ॥நிவ்ருʼத்திர்வமநாதீ³நாம்ʼ ம்ருʼது³த்வம்ʼ பரதந்த்ரதாம்|| 283 ||
वाक्चेष्टयोरसामर्थ्यं वीक्ष्य बालेषु शास्त्रवित्।வாக்சேஷ்டயோரஸாமர்த்²யம்ʼ வீக்ஷ்ய பா³லேஷு ஶாஸ்த்ரவித்|भेषजं स्वल्पमात्रं तु यथाव्याधि प्रयोजयेत्॥ २८४ ॥பே⁴ஷஜம்ʼ ஸ்வல்பமாத்ரம்ʼ து யதா²வ்யாதி⁴ ப்ரயோஜயேத்|| 284 ||
मधुराणि कषायाणि क्षीरवन्ति मृदूनि च।மது⁴ராணி கஷாயாணி க்ஷீரவந்தி ம்ருʼதூ³நி ச|प्रयोजयेद्भिषग्बाले मतिमानप्रमादतः॥ २८५ ॥ப்ரயோஜயேத்³பி⁴ஷக்³பா³லே மதிமாநப்ரமாத³த꞉|| 285 ||
अत्यर्ह्तस्निग्धरूक्षोष्णमम्लं कटुविपाकि च।அத்யர்ஹ்தஸ்நிக்³த⁴ரூக்ஷோஷ்ணமம்லம்ʼ கடுவிபாகி ச|गुरु चौषधपानान्नमेतद्बालेषु गर्हितम्॥ २८६ ॥கு³ரு சௌஷத⁴பாநாந்நமேதத்³பா³லேஷு க³ர்ஹிதம்|| 286 ||
समासात् सर्वरोगाणामेतद्बालेषु भेषजम्।ஸமாஸாத் ஸர்வரோகா³ணாமேதத்³பா³லேஷு பே⁴ஷஜம்|निर्दिष्टं शास्त्रविद्वैद्यः प्रविविच्य प्रयोजयेत्॥ २८७ ॥நிர்தி³ஷ்டம்ʼ ஶாஸ்த்ரவித்³வைத்³ய꞉ ப்ரவிவிச்ய ப்ரயோஜயேத்|| 287 ||
-ப⁴வந்தி சாத்ர- ।இதி ஸர்வவிகாராணாமுக்தமேதச்சிகித்ஸிதம்| ॥ २८८ ॥ஸ்தா²நமேதத்³தி⁴ தந்த்ரஸ்ய ரஹஸ்யம்ʼ பரமுத்தமம்|| 288 ||
।அஸ்மிந் ஸப்தத³ஶாத்⁴யாயா꞉ கல்பா꞉ ஸித்³த⁴ய ஏவ ச| ॥ २८९ ॥நாஸாத்³யந்தே(அ)க்³நிவேஶஸ்ய தந்த்ரே சரகஸம்ʼஸ்க்ருʼதே|| 289 ||
।தாநேதாந் காபிலப³லி꞉ ஶேஷாந் த்³ருʼட⁴ப³லோ(அ)கரோத்| ॥ २९० ॥தந்த்ரஸ்யாஸ்ய மஹார்த²ஸ்ய பூரணார்த²ம்ʼ யதா²தத²ம்|| 290 ||
।ரோகா³ யே(அ)ப்யத்ர நோத்³தி³ஷ்டா ப³ஹுத்வாந்நாமரூபத꞉| ॥ २९१ ॥தேஷாமப்யேததே³வ ஸ்யாத்³தோ³ஷாதீ³ந் வீக்ஷ்ய பே⁴ஷஜம்|| 291 ||
दोषदूष्यनिदानानां विपरीतं हितं ध्रुवम्।தோ³ஷதூ³ஷ்யநிதா³நாநாம்ʼ விபரீதம்ʼ ஹிதம்ʼ த்⁴ருவம்|उक्तानुक्तान् गदान् सर्वान् सम्यग्युक्तं नियच्छति॥ २९२ ॥உக்தாநுக்தாந் க³தா³ந் ஸர்வாந் ஸம்யக்³யுக்தம்ʼ நியச்ச²தி|| 292 ||
देशकालप्रमाणानां सात्म्यासात्म्यस्य चैव हि।தே³ஶகாலப்ரமாணாநாம்ʼ ஸாத்ம்யாஸாத்ம்யஸ்ய சைவ ஹி|सम्यग्योगोऽन्यथा ह्येषां पथ्यमप्यन्यथा भवेत्॥ २९३ ॥ஸம்யக்³யோகோ³(அ)ந்யதா² ஹ்யேஷாம்ʼ பத்²யமப்யந்யதா² ப⁴வேத்|| 293 ||
आस्यादामाशयस्थान् हि रोगान् नस्तःशिरोगतान्।ஆஸ்யாதா³மாஶயஸ்தா²ந் ஹி ரோகா³ந் நஸ்த꞉ஶிரோக³தாந்|गुदात् पक्वाशयस्थांश्च हन्त्याशु दत्तमौषधम्॥ २९४ ॥கு³தா³த் பக்வாஶயஸ்தா²ம்ʼஶ்ச ஹந்த்யாஶு த³த்தமௌஷத⁴ம்|| 294 ||
शरीरावयवोत्थेषु विसर्पपिडकादिषु।ஶரீராவயவோத்தே²ஷு விஸர்பபிட³காதி³ஷு|यथादेशं प्रदेहादि शमनं स्याद्विशेषतः॥ २९५ ॥யதா²தே³ஶம்ʼ ப்ரதே³ஹாதி³ ஶமநம்ʼ ஸ்யாத்³விஶேஷத꞉|| 295 ||
दिनातुरौषधव्याधिजीर्णलिङ्गर्त्ववेक्षणम्।தி³நாதுரௌஷத⁴வ்யாதி⁴ஜீர்ணலிங்க³ர்த்வவேக்ஷணம்|कालं विद्याद्दिनावेक्षः पूर्वाह्णे वनमं यथा॥ २९६ ॥காலம்ʼ வித்³யாத்³தி³நாவேக்ஷ꞉ பூர்வாஹ்ணே வநமம்ʼ யதா²|| 296 ||
रोग्यवेक्षो यथा प्रातर्विरन्नो बलवान् पिबेत्।ரோக்³யவேக்ஷோ யதா² ப்ராதர்விரந்நோ ப³லவாந் பிபே³த்|भेषजं लघुपथ्यान्नैर्युक्तमद्यात्तु दुर्बलः॥ २९७ ॥பே⁴ஷஜம்ʼ லகு⁴பத்²யாந்நைர்யுக்தமத்³யாத்து து³ர்ப³ல꞉|| 297 ||
भैषज्यकालो भुक्तादौ मध्ये पश्चान्मुहुर्मुहुः।பை⁴ஷஜ்யகாலோ பு⁴க்தாதௌ³ மத்⁴யே பஶ்சாந்முஹுர்முஹு꞉|सामुद्गं भक्तसंयुक्तं ग्रासग्रासान्तरे दश॥ २९८ ॥ஸாமுத்³க³ம்ʼ ப⁴க்தஸம்ʼயுக்தம்ʼ க்³ராஸக்³ராஸாந்தரே த³ஶ|| 298 ||
अपाने विगुणे पूर्वं, समाने मध्यम्भोजनम्।அபாநே விகு³ணே பூர்வம்ʼ, ஸமாநே மத்⁴யம்போ⁴ஜநம்|व्याने तु प्रातरशितमुदाने भोजनोत्तरम्॥ २९९ ॥வ்யாநே து ப்ராதரஶிதமுதா³நே போ⁴ஜநோத்தரம்|| 299 ||
वायौ प्राणे प्रदुष्टे तु ग्रासग्रासान्तरिष्यते।வாயௌ ப்ராணே ப்ரது³ஷ்டே து க்³ராஸக்³ராஸாந்தரிஷ்யதே|श्वासकासपिपासासु त्ववचार्यं मुहुर्मुहुः॥ ३०० ॥ஶ்வாஸகாஸபிபாஸாஸு த்வவசார்யம்ʼ முஹுர்முஹு꞉|| 300 ||
सामुद्गं हिक्किने देयं लघुनाऽन्नेन संयुतम्।ஸாமுத்³க³ம்ʼ ஹிக்கிநே தே³யம்ʼ லகு⁴நா(அ)ந்நேந ஸம்ʼயுதம்|संभोज्यं त्वौषधं भोज्यैर्विचित्रैररुचौ हितम्॥ ३०१ ॥ஸம்ʼபோ⁴ஜ்யம்ʼ த்வௌஷத⁴ம்ʼ போ⁴ஜ்யைர்விசித்ரைரருசௌ ஹிதம்|| 301 ||
ज्वरे पेयाः कषायाश्च क्षीरं सर्पिर्विरेचनम्।ஜ்வரே பேயா꞉ கஷாயாஶ்ச க்ஷீரம்ʼ ஸர்பிர்விரேசநம்|षडहे षाडहे देयं कालं वीक्ष्यामयस्य च॥ ३०२ ॥ஷட³ஹே ஷாட³ஹே தே³யம்ʼ காலம்ʼ வீக்ஷ்யாமயஸ்ய ச|| 302 ||
क्षुद्वेगमोक्षौ लघुता विशुद्धिर्जीर्णलक्षणम्।க்ஷுத்³வேக³மோக்ஷௌ லகு⁴தா விஶுத்³தி⁴ர்ஜீர்ணலக்ஷணம்|तदा भेषजमादेयं स्याद्धि दोषवदन्यथा॥ ३०३ ॥ததா³ பே⁴ஷஜமாதே³யம்ʼ ஸ்யாத்³தி⁴ தோ³ஷவத³ந்யதா²|| 303 ||
चयादयश्च दोषाणां वर्ज्यं सेव्यं च यत्र यत्।சயாத³யஶ்ச தோ³ஷாணாம்ʼ வர்ஜ்யம்ʼ ஸேவ்யம்ʼ ச யத்ர யத்|र्ताववेक्ष्यं यत् कर्म पूर्वं सर्वमुदाहृतम्॥ ३०४ ॥ர்தாவவேக்ஷ்யம்ʼ யத் கர்ம பூர்வம்ʼ ஸர்வமுதா³ஹ்ருʼதம்|| 304 ||
उपक्रमाणां करणं प्रतिषेधे च कारणम्।உபக்ரமாணாம்ʼ கரணம்ʼ ப்ரதிஷேதே⁴ ச காரணம்|व्याख्यातमबलानां सविकल्पानामवेक्षणे॥ ३०५ ॥வ்யாக்²யாதமப³லாநாம்ʼ ஸவிகல்பாநாமவேக்ஷணே|| 305 ||
मुहुर्मुहुश्च रोगाणामवस्थामातुरस्य च।முஹுர்முஹுஶ்ச ரோகா³ணாமவஸ்தா²மாதுரஸ்ய ச|अवेक्षमाणस्तु भिषक् चिकित्सायां न मुह्यति॥)அவேக்ஷமாணஸ்து பி⁴ஷக் சிகித்ஸாயாம்ʼ ந முஹ்யதி||)
इत्येवं षड्विधं कालमनवेक्ष्य भिषग्जितम्।இத்யேவம்ʼ ஷட்³வித⁴ம்ʼ காலமநவேக்ஷ்ய பி⁴ஷக்³ஜிதம்|प्रयुक्तमहिताय स्यात् सस्यस्याकालवर्षवत्॥ ३०७ ॥ப்ரயுக்தமஹிதாய ஸ்யாத் ஸஸ்யஸ்யாகாலவர்ஷவத்|| 307 ||
व्याधीनामृत्वहोरात्रवयसां भोजनस्य च।வ்யாதீ⁴நாம்ருʼத்வஹோராத்ரவயஸாம்ʼ போ⁴ஜநஸ்ய ச|विशेषो भिद्यते यस्तु कालावेक्षः स उच्यते॥ ३०८ ॥விஶேஷோ பி⁴த்³யதே யஸ்து காலாவேக்ஷ꞉ ஸ உச்யதே|| 308 ||
वसन्ते श्लेष्मजा रोगाः शरत्काले तु पित्तजाः।வஸந்தே ஶ்லேஷ்மஜா ரோகா³꞉ ஶரத்காலே து பித்தஜா꞉|वर्षासु वातिकाश्चैव प्रायः प्रादुर्भवन्ति हि॥ ३०९ ॥வர்ஷாஸு வாதிகாஶ்சைவ ப்ராய꞉ ப்ராது³ர்ப⁴வந்தி ஹி|| 309 ||
निशान्ते दिवसान्ते च वर्षान्ते वातजा गदाः।நிஶாந்தே தி³வஸாந்தே ச வர்ஷாந்தே வாதஜா க³தா³꞉|प्रातः क्षपादौ कफजास्तयोर्मध्ये तु पित्तजाः॥ ३१० ॥ப்ராத꞉ க்ஷபாதௌ³ கப²ஜாஸ்தயோர்மத்⁴யே து பித்தஜா꞉|| 310 ||
वयोन्तमध्यप्रथमे वातपित्तकफामयाः।வயோந்தமத்⁴யப்ரத²மே வாதபித்தகபா²மயா꞉|बलवन्तो भवन्त्येव स्वभावाद्वयसो नृणाम्॥ ३११ ॥ப³லவந்தோ ப⁴வந்த்யேவ ஸ்வபா⁴வாத்³வயஸோ ந்ருʼணாம்|| 311 ||
जीर्णान्ते वातजा रोगा जीर्यमाणे तु पित्तजाः।ஜீர்ணாந்தே வாதஜா ரோகா³ ஜீர்யமாணே து பித்தஜா꞉|श्लेष्मजा भुक्तमात्रे तु लभन्ते प्रायशो बलम्॥ ३१२ ॥ஶ்லேஷ்மஜா பு⁴க்தமாத்ரே து லப⁴ந்தே ப்ராயஶோ ப³லம்|| 312 ||
नाल्पं हन्त्यौषधं व्याधिं यथाऽऽपोऽल्पा महानलम्।நால்பம்ʼ ஹந்த்யௌஷத⁴ம்ʼ வ்யாதி⁴ம்ʼ யதா²(அ)(அ)போ(அ)ல்பா மஹாநலம்|दोषवच्चातिमात्रं स्यात्सस्यस्यात्युदकं यथा॥ ३१३ ॥தோ³ஷவச்சாதிமாத்ரம்ʼ ஸ்யாத்ஸஸ்யஸ்யாத்யுத³கம்ʼ யதா²|| 313 ||
संप्रधार्य बलं तस्मादामयस्यौषधस्य च।ஸம்ʼப்ரதா⁴ர்ய ப³லம்ʼ தஸ்மாதா³மயஸ்யௌஷத⁴ஸ்ய ச|नैवातिबहु नात्यल्पं भैषज्यमवचारयेत्॥ ३१४ ॥நைவாதிப³ஹு நாத்யல்பம்ʼ பை⁴ஷஜ்யமவசாரயேத்|| 314 ||
औचित्याद्यस्य यत् सात्म्यं देशस्य पुरुषस्य च।ஔசித்யாத்³யஸ்ய யத் ஸாத்ம்யம்ʼ தே³ஶஸ்ய புருஷஸ்ய ச|अपथ्यमपि नैकान्तात्तत्त्यजंल्लभते सुखम्॥ ३१५ ॥அபத்²யமபி நைகாந்தாத்தத்த்யஜம்ʼல்லப⁴தே ஸுக²ம்|| 315 ||
वाह्लीकाः पह्लवाश्चीनाः शूलीका यवनाः शकाः।வாஹ்லீகா꞉ பஹ்லவாஶ்சீநா꞉ ஶூலீகா யவநா꞉ ஶகா꞉|मांसगोधूममाध्वीकशस्त्रवैश्वानरोचिताः॥ ३१६ ॥மாம்ʼஸகோ³தூ⁴மமாத்⁴வீகஶஸ்த்ரவைஶ்வாநரோசிதா꞉|| 316 ||
मत्स्यसात्म्यास्तथा प्राच्याः क्षीरसात्म्याश्च सैन्धवाः।மத்ஸ்யஸாத்ம்யாஸ்ததா² ப்ராச்யா꞉ க்ஷீரஸாத்ம்யாஶ்ச ஸைந்த⁴வா꞉|अश्मकावन्तिकानां तु तैलाम्लं सात्म्यमुच्यते॥ ३१७ ॥அஶ்மகாவந்திகாநாம்ʼ து தைலாம்லம்ʼ ஸாத்ம்யமுச்யதே|| 317 ||
कन्दमूलफलं सात्म्यं विद्यान्मलयवासिनाम्।கந்த³மூலப²லம்ʼ ஸாத்ம்யம்ʼ வித்³யாந்மலயவாஸிநாம்|सात्म्यं दक्षिणतः पेया मन्थश्चोत्तरपश्चिमे॥ ३१८ ॥ஸாத்ம்யம்ʼ த³க்ஷிணத꞉ பேயா மந்த²ஶ்சோத்தரபஶ்சிமே|| 318 ||
मध्यदेशे भवेत् सात्म्यं यवगोधूमगोरसाः।மத்⁴யதே³ஶே ப⁴வேத் ஸாத்ம்யம்ʼ யவகோ³தூ⁴மகோ³ரஸா꞉|तेषां तत्सात्म्ययुक्तानि भैषजान्यवचारयेत्॥ ३१९ ॥தேஷாம்ʼ தத்ஸாத்ம்யயுக்தாநி பை⁴ஷஜாந்யவசாரயேத்|| 319 ||
सात्म्यं ह्याशु बलं धत्ते नातिदोषं च बह्वपि।ஸாத்ம்யம்ʼ ஹ்யாஶு ப³லம்ʼ த⁴த்தே நாதிதோ³ஷம்ʼ ச ப³ஹ்வபி|योगैरेव चिकित्सन् हि देशाद्यज्ञोऽपराध्यति॥ ३२० ॥யோகை³ரேவ சிகித்ஸந் ஹி தே³ஶாத்³யஜ்ஞோ(அ)பராத்⁴யதி|| 320 ||
वयोबलशरीरादिभेदा हि बहवो मताः।வயோப³லஶரீராதி³பே⁴தா³ ஹி ப³ஹவோ மதா꞉|तथाऽन्तःसन्धिमार्गाणां दोषाणां गूढचारिणाम्॥ ३२१ ॥ததா²(அ)ந்த꞉ஸந்தி⁴மார்கா³ணாம்ʼ தோ³ஷாணாம்ʼ கூ³ட⁴சாரிணாம்|| 321 ||
भवेत् कदाचित् कार्याऽपि विरुद्धाभिमता क्रिया।ப⁴வேத் கதா³சித் கார்யா(அ)பி விருத்³தா⁴பி⁴மதா க்ரியா|पित्तमन्तर्गतं गूढं स्वेदसेकोपनाहनैः॥ ३२२ ॥பித்தமந்தர்க³தம்ʼ கூ³ட⁴ம்ʼ ஸ்வேத³ஸேகோபநாஹநை꞉|| 322 ||
नीयते बहिरुष्णैर्हि तथोष्णं शमयन्ति ते।நீயதே ப³ஹிருஷ்ணைர்ஹி ததோ²ஷ்ணம்ʼ ஶமயந்தி தே|बाह्यैश्च शीतैः सेकाद्यैरूष्माऽन्तर्याति पीडितः॥ ३२३ ॥பா³ஹ்யைஶ்ச ஶீதை꞉ ஸேகாத்³யைரூஷ்மா(அ)ந்தர்யாதி பீடி³த꞉|| 323 ||
सोऽन्तर्गूढं कफं हन्ति शीतं शीतैस्तथा जयेत्।ஸோ(அ)ந்தர்கூ³ட⁴ம்ʼ கப²ம்ʼ ஹந்தி ஶீதம்ʼ ஶீதைஸ்ததா² ஜயேத்|श्लक्ष्णपिष्टो घनो लेपश्चन्दनस्यापि दाहकृत्॥ ३२४ ॥ஶ்லக்ஷ்ணபிஷ்டோ க⁴நோ லேபஶ்சந்த³நஸ்யாபி தா³ஹக்ருʼத்|| 324 ||
त्वग्गतस्योष्मणो रोधाच्छीतकृच्चान्यथाऽगुरोः।த்வக்³க³தஸ்யோஷ்மணோ ரோதா⁴ச்சீ²தக்ருʼச்சாந்யதா²(அ)கு³ரோ꞉|छर्दिघ्नी मक्षिकाविष्ठा मक्षिकैव तु वामयेत्॥ ३२५ ॥ச²ர்தி³க்⁴நீ மக்ஷிகாவிஷ்டா² மக்ஷிகைவ து வாமயேத்|| 325 ||
द्रव्येषु स्विन्नजग्धेषु चैव तेष्वेव विक्रिया।த்³ரவ்யேஷு ஸ்விந்நஜக்³தே⁴ஷு சைவ தேஷ்வேவ விக்ரியா|तस्माद्दोषौषधादीनि परीक्ष्य दश तत्त्वतः॥ ३२६ ॥தஸ்மாத்³தோ³ஷௌஷதா⁴தீ³நி பரீக்ஷ்ய த³ஶ தத்த்வத꞉|| 326 ||
कुर्याच्चिकित्सितं प्राज्ञो न योगैरेव केवलम्।குர்யாச்சிகித்ஸிதம்ʼ ப்ராஜ்ஞோ ந யோகை³ரேவ கேவலம்|निवृत्तोऽपि पुनर्व्याधिः स्वल्पेनायाति हेतुना॥ ३२७ ॥நிவ்ருʼத்தோ(அ)பி புநர்வ்யாதி⁴꞉ ஸ்வல்பேநாயாதி ஹேதுநா|| 327 ||
क्षीणे मार्गीकृते देहे शेषः सूक्ष्म इवानलः।க்ஷீணே மார்கீ³க்ருʼதே தே³ஹே ஶேஷ꞉ ஸூக்ஷ்ம இவாநல꞉|तस्मात्तमनुबध्नीयात् प्रयोगेणानपायिना॥ ३२८ ॥தஸ்மாத்தமநுப³த்⁴நீயாத் ப்ரயோகே³ணாநபாயிநா|| 328 ||
सिद्ध्यर्थं प्राक्प्रयुक्तस्य सिद्धस्याप्यौषधस्य तु।ஸித்³த்⁴யர்த²ம்ʼ ப்ராக்ப்ரயுக்தஸ்ய ஸித்³த⁴ஸ்யாப்யௌஷத⁴ஸ்ய து|काठिन्यादूनभावाद्वा दोषोऽन्तः कुपितो महान्॥ ३२९ ॥காடி²ந்யாதூ³நபா⁴வாத்³வா தோ³ஷோ(அ)ந்த꞉ குபிதோ மஹாந்|| 329 ||
पथ्यैर्मृद्वल्पतां नीतो मृदुदोषकरो भवेत्।பத்²யைர்ம்ருʼத்³வல்பதாம்ʼ நீதோ ம்ருʼது³தோ³ஷகரோ ப⁴வேத்|पथ्यमप्यश्नतस्तस्माद्यो व्याधिरुपजायते॥ ३३० ॥பத்²யமப்யஶ்நதஸ்தஸ்மாத்³யோ வ்யாதி⁴ருபஜாயதே|| 330 ||
ज्ञात्वैवं वृद्धिमभ्यासमथवा तस्य कारयेत्।ஜ்ஞாத்வைவம்ʼ வ்ருʼத்³தி⁴மப்⁴யாஸமத²வா தஸ்ய காரயேத்|सातत्यात्स्वाद्वभावाद्वा पथ्यं द्वेष्यत्वमागतम्॥ ३३१ ॥ஸாதத்யாத்ஸ்வாத்³வபா⁴வாத்³வா பத்²யம்ʼ த்³வேஷ்யத்வமாக³தம்|| 331 ||
कल्पनाविधिभिस्तैस्तैः प्रियत्वं गमयेत् पुनः।கல்பநாவிதி⁴பி⁴ஸ்தைஸ்தை꞉ ப்ரியத்வம்ʼ க³மயேத் புந꞉|मनसोऽर्थानुकूल्याद्धि तुष्टिरूर्जा रुचिर्बलम्॥ ३३२ ॥மநஸோ(அ)ர்தா²நுகூல்யாத்³தி⁴ துஷ்டிரூர்ஜா ருசிர்ப³லம்|| 332 ||
सुखोपभोगता च स्याद्व्याधेश्चातो बलक्षयः।ஸுகோ²பபோ⁴க³தா ச ஸ்யாத்³வ்யாதே⁴ஶ்சாதோ ப³லக்ஷய꞉|लौल्याद्दोषक्षयाद्व्याधेर्वैधर्म्याच्चापि या रुचिः॥ ३३३ ॥லௌல்யாத்³தோ³ஷக்ஷயாத்³வ்யாதே⁴ர்வைத⁴ர்ம்யாச்சாபி யா ருசி꞉|| 333 ||
तासु पथ्योपचारः स्याद्योगेनाद्यं विकल्पयेत्।தாஸு பத்²யோபசார꞉ ஸ்யாத்³யோகே³நாத்³யம்ʼ விகல்பயேத்|तत्र श्लोकाः-தத்ர ஶ்லோகா꞉-विंशतिर्व्यापदो योनेर्निदानं लिङ्गमेव च॥ ३३४ ॥விம்ʼஶதிர்வ்யாபதோ³ யோநேர்நிதா³நம்ʼ லிங்க³மேவ ச|| 334 ||
चिकित्सा चापि निर्दिष्टा शिष्याणां हितकाम्यया।சிகித்ஸா சாபி நிர்தி³ஷ்டா ஶிஷ்யாணாம்ʼ ஹிதகாம்யயா|शुक्रदोषास्तथा चाष्टौ निदानाकृतिभेषजैः॥ ३३५ ॥ஶுக்ரதோ³ஷாஸ்ததா² சாஷ்டௌ நிதா³நாக்ருʼதிபே⁴ஷஜை꞉|| 335 ||
क्लैब्यान्युक्तानि चत्वारि चत्वारः प्रदरास्तथा।க்லைப்³யாந்யுக்தாநி சத்வாரி சத்வார꞉ ப்ரத³ராஸ்ததா²|तेषां निदानं लिङ्गं च भैषज्यं चैव कीर्तितम्॥ ३३६ ॥தேஷாம்ʼ நிதா³நம்ʼ லிங்க³ம்ʼ ச பை⁴ஷஜ்யம்ʼ சைவ கீர்திதம்|| 336 ||
क्षीरदोषास्तथा चाष्टौ हेतुलिङ्गभिषग्जितैः।க்ஷீரதோ³ஷாஸ்ததா² சாஷ்டௌ ஹேதுலிங்க³பி⁴ஷக்³ஜிதை꞉|रेतसो रजसश्चैव कीर्तितं शुद्धिलक्षणम्॥ ३३७ ॥ரேதஸோ ரஜஸஶ்சைவ கீர்திதம்ʼ ஶுத்³தி⁴லக்ஷணம்|| 337 ||
उक्तानुक्तचिकित्सा च सम्यग्योगस्तथैव च।உக்தாநுக்தசிகித்ஸா ச ஸம்யக்³யோக³ஸ்ததை²வ ச|देशादिगुणशंसा च कालः षड्विध एव च॥ ३३८ ॥தே³ஶாதி³கு³ணஶம்ʼஸா ச கால꞉ ஷட்³வித⁴ ஏவ ச|| 338 ||
देशे देशे च यत् सात्म्यं यथा वैद्योऽपराध्यति।தே³ஶே தே³ஶே ச யத் ஸாத்ம்யம்ʼ யதா² வைத்³யோ(அ)பராத்⁴யதி|चिकित्सा चापि निर्दिष्टा दोषाणां गूढचारिणाम्॥ ३३९ ॥சிகித்ஸா சாபி நிர்தி³ஷ்டா தோ³ஷாணாம்ʼ கூ³ட⁴சாரிணாம்|| 339 ||
यो हि सम्यङ्न जानाति शास्त्रं शास्त्रार्थमेव च।யோ ஹி ஸம்யங்ந ஜாநாதி ஶாஸ்த்ரம்ʼ ஶாஸ்த்ரார்த²மேவ ச|न कुर्यात् स क्रियां चित्रमचक्षुरिव चित्रकृत्॥ ३४० ॥ந குர்யாத் ஸ க்ரியாம்ʼ சித்ரமசக்ஷுரிவ சித்ரக்ருʼத்|| 340 ||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसंपूरिते चिकित्सास्थाने योनिव्यापच्चिकित्सितं नाम त्रिंशोऽध्यायः॥३०॥இத்யக்³நிவேஶக்ருʼதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸம்ʼஸ்க்ருʼதே(அ)ப்ராப்தே த்³ருʼட⁴ப³லஸம்ʼபூரிதே சிகித்ஸாஸ்தா²நே யோநிவ்யாபச்சிகித்ஸிதம்ʼ நாம த்ரிம்ʼஶோ(அ)த்⁴யாய꞉||30||