॥ १ ॥அதா²த꞉ ஷட்³விரேசநஶதாஶ்ரிதீயமத்⁴யாயம்ʼ வ்யாக்²யாஸ்யாம꞉|| 1 ||
அத்தியாயம் 4
षड्विरेचनशताश्रितीयोऽध्यायः
இந்த நூலின் தமிழ் மொழிபெயர்ப்பு தயாராகிக்கொண்டிருக்கிறது. இப்போதைக்கு மூலமும் அதன் தமிழ் எழுத்துப்பெயர்ப்பும் காட்டப்படுகின்றன. இந்தி மொழிபெயர்ப்புடன் படியுங்கள்
இந்த அத்தியாயத்தில் (அத்தியாயத்தின் சொந்தச் சுருக்கம், ஸ்லோகங்கள் 23-29)
तत्र श्लोकाः -यतो यावन्ति यैर्द्रव्यैर्विरेचनशतानि षट्।उक्तानि संग्रहेणेह तथैवैषां षडाश्रयाः॥
ஸ்லோகம் 23 →रसा लवणवर्ज्याश्च कषाय इति संज्ञिताः।तस्मात् पञ्चविधा योनिः कषायाणामुदाहृता॥
ஸ்லோகம் 24 →तथा कल्पनमप्येषामुक्तं पञ्चविधं पुनः।महतां च कषायाणां पञ्चाशत् परिकीर्तिता॥
ஸ்லோகம் 25 →पञ्च चापि कषायाणां शतान्युक्तानि भागशः।लक्षणार्थं, प्रमाणं हि विस्तरस्य न विद्यते॥
ஸ்லோகம் 26 →न चालमतिसंक्षेपः सामर्थ्यायोपकल्पते।अल्पबुद्धेरयं तस्मान्नातिसंक्षेपविस्तरः॥
ஸ்லோகம் 27 →मन्दानां व्यवहाराय, बुधानां बुद्धिवृद्धये।पञ्चाशत्को ह्ययं वर्गः कषायाणामुदाहृतः॥
ஸ்லோகம் 28 →तेषां कर्मसु बाह्येषु योगमाभ्यन्तरेषु च।संयोगं च प्रयोगं च यो वेद स भिषग्वरः॥
ஸ்லோகம் 29 →மூலத்தின் எந்தச் சொல்லையும் தொடுங்கள் - அதன் பொருள் தோன்றும்.
॥ २ ॥இதி ஹ ஸ்மாஹ ப⁴க³வாநாத்ரேய꞉|| 2 ||
, , , , , , ॥ ३ ॥இஹ க²லு ஷட்³ விரேசநஶதாநி ப⁴வந்தி, ஷட்³ விரேசநாஶ்ரயா꞉, பஞ்ச கஷாயயோநய꞉, பஞ்சவித⁴ம்ʼ கஷாயகல்பநம்ʼ, பஞ்சாஶந்மஹாகஷாயா꞉, பஞ்ச கஷாயஶதாநி, இதி ஸம்ʼக்³ரஹ꞉|| 3 ||
, ; () , , , , , , , , , , , , ॥ ४ ॥ஷட்³ விரேசநஶதாநி, இதி யது³க்தம்ʼ ததி³ஹ ஸம்ʼக்³ரஹேணோதா³ஹ்ருʼத்ய விஸ்தரேண கல்போபநிஷதி³ வ்யாக்²யாஸ்யாம꞉; (தத்ர) த்ரயஸ்த்ரிம்ʼஶத்³யோக³ஶதம்ʼ ப்ரணீதம்ʼ ப²லேஷு, ஏகோநசத்வாரிம்ʼஶஜ்ஜீமூதகேஷு யோகா³꞉, பஞ்சசத்வாரிம்ʼஶதி³க்ஷ்வாகுஷு, தா⁴மார்க³வ꞉ ஷஷ்டிதா⁴ ப⁴வதி யோக³யுக்த꞉, குடஜஸ்த்வஷ்டாத³ஶதா⁴ யோக³மேதி, க்ருʼதவேத⁴நம்ʼ ஷஷ்டிதா⁴ ப⁴வதி யோக³யுக்தம்ʼ, ஶ்யாமாத்ரிவ்ருʼத்³யோக³ஶதம்ʼ ப்ரணீதம்ʼ த³ஶாபரே சாத்ர ப⁴வந்தி யோகா³꞉, சதுரங்கு³லோ த்³வாத³ஶதா⁴ யோக³மேதி, லோத்⁴ரம்ʼ விதௌ⁴ ஷோட³ஶயோக³யுக்தம்ʼ, மஹாவ்ருʼக்ஷோ ப⁴வதி விம்ʼஶதியோக³யுக்த꞉, ஏகோநசத்வாரிம்ʼஶத் ஸப்தலாஶங்கி²ந்யோர்யோகா³꞉, அஷ்டசத்வாரிம்ʼஶத்³த³ந்தீத்³ரவந்த்யோ꞉, இதி ஷட்³விரேசநஶதாநி|| 4 ||
॥ ५ ॥ஷட்³ விரேசநாஶ்ரயா இதி க்ஷீரமூலத்வக்பத்ரபுஷ்பப²லாநீதி|| 5 ||
॥ ६ ॥பஞ்ச கஷாயயோநய இதி மது⁴ரகஷாயோ(அ)ம்லகஷாய꞉ கடுகஷாயஸ்திக்தகஷாய꞉ கஷாயகஷாயஶ்சேதி தந்த்ரே ஸம்ʼஜ்ஞா|| 6 ||
- , , , , , ।பஞ்சவித⁴ம்ʼ கஷாயகல்பநமிதி தத்³யதா² - ஸ்வரஸ꞉, கல்க꞉, ஶ்ருʼத꞉, ஶீத꞉, பா²ண்ட꞉, கஷாய இதி|( ।(யந்த்ரநிஷ்பீடி³தாத்³த்³ரவ்யாத்³ரஸ꞉ ஸ்வரஸ உச்யதே| ॥ய꞉ பிண்டோ³ ரஸபிஷ்டாநாம்ʼ ஸ கல்க꞉ பரிகீர்தித꞉|| ।வஹ்நௌ து க்வதி²தம்ʼ த்³ரவ்யம்ʼ ஶ்ருʼதமாஹுஶ்சிகித்ஸகா꞉| ॥த்³ரவ்யாதா³போத்தி²தாத்தோயே ப்ரதப்தே நிஶி ஸம்ʼஸ்தி²தாத்|| ।கஷாயோ யோ(அ)பி⁴நிர்யாதி ஸ ஶீத꞉ ஸமுதா³ஹ்ருʼத꞉| ॥) ; ; ॥ ७ ॥க்ஷிப்த்வோஷ்ணதோயே ம்ருʼதி³தம்ʼ தத் பா²ண்டம்ʼ பரிகீர்திதம்||) தேஷாம்ʼ யதா²பூர்வம்ʼ ப³லாதி⁴க்யம்; அத꞉ கஷாயகல்பநா வ்யாத்⁴யாதுரப³லாபேக்ஷிணீ; ந த்வேவம்ʼ க²லு ஸர்வாணி ஸர்வத்ரோபயோகீ³நி ப⁴வந்தி|| 7 ||
‘ ; - ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ।‘பஞ்சாஶந்மஹாகஷாயா(அ) இதி யது³க்தம்ʼ தத³நுவ்யாக்²யாஸ்யாம꞉; தத்³யதா² - ஜீவநீயோ ப்³ருʼம்ʼஹணீயோ லேக²நீயோ பே⁴த³நீய꞉ ஸந்தா⁴நீயோ தீ³பநீய இதி ஷட்க꞉ கஷாயவர்க³꞉; ப³ல்யோ வர்ண்ய꞉ கண்ட்²யோ ஹ்ருʼத்³ய இதி சதுஷ்க꞉ கஷாயவர்க³꞉; த்ருʼப்திக்⁴நோ(அ)ர்ஶோக்⁴ர꞉ குஷ்ட²க்⁴ந꞉ கண்டூ³க்⁴ந꞉ க்ரிமிக்⁴நோ விஷக்⁴ந இதி ஷட்க꞉ கஷாயவர்க³꞉; ஸ்தந்யஜநந꞉ ஸ்தந்யஶோத⁴ந꞉ ஶுக்ரஜநந꞉ ஶுக்ரஶோத⁴ந இதி சதுஷ்க꞉ கஷாயவர்க³꞉; ஸ்நேஹோபக³꞉ ஸ்வேதோ³பகோ³ வமநோபகோ³ விரேசநோபக³ ஆஸ்தா²பநோபகோ³(அ)நுவாஸநோபக³꞉ ஶிரோவிரேசநோபக³ இதி ஸப்தக꞉ கஷாயவர்க³꞉; ச²ர்தி³நிக்³ரஹணஸ்த்ருʼஷ்ணாநிக்³ரஹணோ ஹிக்காநிக்³ரஹண இதி த்ரிக꞉ கஷாயவர்க³꞉; புரீஷஸம்ʼக்³ரஹணீய꞉ புரீஷவிரஜநீயோ மூத்ரஸம்ʼக்³ரஹணீயோ மூத்ரவிரஜநீயோ மூத்ரவிரேசநீய இதி பஞ்சக꞉ கஷாயவர்க³꞉; காஸஹர꞉ ஶ்வாஸஹர꞉ ஶோத²ஹரோ ஜ்வரஹர꞉ ஶ்ரமஹர இதி பஞ்சக꞉ கஷாயவர்க³꞉; தா³ஹப்ரஶமந꞉ ஶீதப்ரஶமந உத³ர்த³ப்ரஶமநோ(அ)ங்க³மர்த³ப்ரஶமந꞉ ஶூலப்ரஶமந இதி பஞ்சக꞉ கஷாயவர்க³꞉; ஶோணிதஸ்தா²பநோ வேத³நாஸ்தா²பந꞉ ஸம்ʼஜ்ஞாஸ்தா²பந꞉ ப்ரஜாஸ்தா²பநோ வய꞉ஸ்தா²பந இதி பஞ்சக꞉ கஷாயவர்க³꞉; இதி பஞ்சாஶந்மஹாகஷாயா மஹதாம்ʼ ச கஷாயாணாம்ʼ லக்ஷணோதா³ஹரணார்த²ம்ʼ வ்யாக்²யாதா ப⁴வந்தி| ; ॥ ८ ॥தேஷாமேகைகஸ்மிந் மஹாகஷாயே த³ஶ த³ஶாவயவிகாந் கஷாயாநநுவ்யாக்²யாஸ்யாம꞉; தாந்யேவ பஞ்ச கஷாயஶதாநி ப⁴வந்தி|| 8 ||
- ), ), ), ), ), ), ॥ ९ ॥தத்³யதா² - ஜீவகர்ஷப⁴கௌ மேதா³ மஹாமேதா³ காகோலீ க்ஷீரகாகோலீ முத்³க³பர்ணீமாஷபர்ண்யௌ ஜீவந்தீ மது⁴கமிதி த³ஶேமாநி ஜீவநீயாநி ப⁴வந்தி(1), க்ஷீரிணீ ராஜக்ஷவகாஶ்வக³ந்தா⁴காகோலீக்ஷீரகாகோலீவாட்²யாயநீப⁴த்³ரௌத³நீபா⁴ரத்³வாஜீபயஸ்யர்ஷ்யக³ந்தா⁴ இதி த³ஶேமாநி ப்³ருʼம்ʼஹணீயாநி ப⁴வந்தி(2), முஸ்தகுஷ்ட²ஹரித்³ராதா³ருஹரித்³ராவசாதிவிஷாகடுரோஹிணீசித்ரகசிரபி³ல்வஹைமவத்ய இதி த³ஶேமாநி லேக²நீயாநி ப⁴வந்தி(3), ஸுவஹார்கோருபு³காக்³நிமுகீ²சித்ராசித்ரகசிரபி³ல்வஶங்கி²நீஶகுலாத³நீஸ்வர்ணக்ஷீரிண்ய இதி த³ஶேமாநி பே⁴த³நீயாநி ப⁴வந்தி(4), மது⁴கமது⁴பர்ணீப்ருʼஶ்நிபர்ண்யம்ப³ஷ்ட²கீஸமங்கா³மோசரஸதா⁴தகீலோத்⁴ரப்ரியங்கு³கட்ப²லாநீதி த³ஶேமாநி ஸந்தா⁴நீயாநி ப⁴வந்தி(5), பிப்பலீபிப்பலீமூலசவ்யசித்ரகஶ்ருʼங்க³வேராம்லவேதஸமரிசாஜமோதா³ப⁴ல்லாதகாஸ்தி²ஹிங்கு³நிர்யாஸா இதி த³ஶேமாநி தீ³பநீயாநி ப⁴வந்தி(6), இதி ஷட்க꞉ கஷாயவர்க³꞉|| 9 ||
), ), ), ), ॥ १० ॥ஐந்த்³ர்ய்ருʼஷப்⁴யதிரஸர்ஷ்யப்ரோக்தாபயஸ்யாஶ்வக³ந்தா⁴ஸ்தி²ராரோஹிணீப³லாதிப³லா இதி த³ஶேமாநி ப³ல்யாநி ப⁴வந்தி(7), சந்த³நதுங்க³பத்³மகோஶீரமது⁴கமஞ்ஜிஷ்டா²ஸாரிவாபயஸ்யாஸிதாலதா இதி த³ஶேமாநி வர்ண்யாநி ப⁴வந்தி(8), ஸாரிவேக்ஷுமூலமது⁴கபிப்பலீத்³ராக்ஷாவிதா³ரீகைடர்யஹம்ʼஸபாதீ³ப்³ருʼஹதீகண்டகாரிகா இதி த³ஶேமாநி கண்ட்²யாநி ப⁴வந்தி(9), ஆம்ராம்ராதகலிகுசகரமர்த³வ்ருʼக்ஷாம்லாம்லவேதஸகுவலப³த³ரதா³டி³மமாதுலுங்கா³நீதி த³ஶேமாநி ஹ்ருʼத்³யாநி ப⁴வந்தி(10), இதி சதுஷ்க꞉ கஷாயவர்க³꞉|| 10 ||
), ), ), ), ), ), ॥ ११ ॥கா³க³ரசவ்யசித்ரகவிட³ங்க³மூர்வாகு³டூ³சீவசாமுஸ்தபிப்பலீபடோலாநீதி த³ஶேமாநி த்ருʼப்திக்⁴நாநி ப⁴வந்தி(11), குடஜபி³ல்வசித்ரகநாக³ராதிவிஷாப⁴யாத⁴ந்வயாஸகதா³ருஹரித்³ராவசாசவ்யாநீதி த³ஶேமாந்யர்ஶோக்⁴நாநி ப⁴வந்தி(12), க²தி³ராப⁴யாமலகஹரித்³ராருஷ்கரஸப்தபர்ணாரக்³வத⁴கரவீரவிட³ங்க³ஜாதீப்ரவாலா இதி த³ஶேமாநி குஷ்ட²க்⁴நாநி ப⁴வந்தி(13), சந்த³நநலத³க்ருʼதமாலநக்தமாலநிம்ப³குடஜஸர்ஷபமது⁴கதா³ருஹரித்³ராமுஸ்தாநீதி த³ஶேமாநி கண்டூ³க்⁴நாநி ப⁴வந்தி(14), அக்ஷீவமரிசக³ண்டீ³ரகேபு³கவிட³ங்க³நிர்கு³ண்டீ³கிணிஹீஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ராவ்ருʼஷபர்ணிகாகு²பர்ணிகா இதி த³ஶேமாநி க்ரிமிக்⁴நாநி ப⁴வந்தி(15), ஹரித்³ராமஞ்ஜிஷ்டா²ஸுவஹாஸூக்ஷ்மைலாபாலிந்தீ³சந்த³நகதகஶிரீஷஸிந்து⁴வாரஶ்லேஷ்மாதகா இதி த³ஶேமாநி விஷக்⁴நாநி ப⁴வந்தி(16), இதி ஷட்க꞉ கஷாயவர்க³꞉|| 11 ||
), ), ), ), ॥ १२ ॥வீரணஶாலிஷஷ்டிகேக்ஷுவாலிகாத³ர்ப⁴குஶகாஶகு³ந்த்³ரேத்கடகத்த்ருʼணமூலாநீதி த³ஶேமாநி ஸ்தந்யஜநநாநி ப⁴வந்தி(17), பாடா²மஹௌஷத⁴ஸுரதா³ருமுஸ்தமூர்வாகு³டூ³சீவத்ஸகப²லகிராததிக்தககடுரோஹிணீஸாரிவா இதி த³ஶேமாநி ஸ்தந்யஶோத⁴நாநி ப⁴வந்தி(18), ஜீவகர்ஷப⁴ககாகோலீக்ஷீரகாகோலீமுத்³க³பர்ணீமாஷபர்ணீமேதா³வ்ருʼத்³த⁴ருஹாஜடிலாகுலிங்கா³ இதி த³ஶேமாநி ஶுக்ரஜநநாநி ப⁴வந்தி(19), குஷ்டை²லவாலுககட்ப²லஸமுத்³ரபே²நகத³ம்ப³நிர்யாஸேக்ஷுகாண்டே³க்ஷ்விக்ஷுரகவஸுகோஶீராணீதி த³ஶேமாநி ஶுக்ரஶோத⁴நாநி ப⁴வந்தி(20), இதி சதுஷ்க꞉ கஷாயவர்க³꞉|| 12 ||
), ), ), ), ), ), ), ॥ १३ ॥ம்ருʼத்³வீகாமது⁴கமது⁴பர்ணீமேதா³விதா³ரீகாகோலீக்ஷீரகாலோலீஜீவகஜீவந்தீஶாலபர்ண்ய இதி த³ஶேமாநி ஸ்நேஹோபகா³நி ப⁴வந்தி(21), ஶோபா⁴ஞ்ஜநகைரண்டா³ர்கவ்ருʼஶ்சீரபுநர்நவாயவதிலகுலத்த²மாஷப³த³ராணீதி த³ஶேமாநி ஸ்வேதோ³பகா³நி ப⁴வந்தி(22), மது⁴மது⁴ககோவிதா³ரகர்பு³தா³ரநீபவிது³லபி³ம்பீ³ஶணபுஷ்பீஸதா³புஷ்பாப்ரத்யக்புஷ்பா இதி த³ஶேமாநி வமநோபகா³நி ப⁴வந்தி(23), த்³ராக்ஷாகாஶ்மர்யபரூஷகாப⁴யாமலகபி³பீ⁴தககுவலப³த³ரகர்கந்து⁴பீலூநீதி த³ஶேமாநி விரேசநோபகா³நி ப⁴வந்தி(24), த்ரிவ்ருʼத்³பி³ல்வபிப்பலீகுஷ்ட²ஸர்ஷபவசாவத்ஸகப²லஶதபுஷ்பாமது⁴கமத³நப²லாநீதி த³ஶேமாந்யாஸ்தா²பநோபகா³நி ப⁴வந்தி(25), ராஸ்நாஸுரதா³ருபி³ல்வமத³நஶதபுஷ்பாவ்ருʼஶ்சீரபுநர்நவாஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ராக்³நிமந்த²ஶ்யோநாகா இதி த³ஶேமாந்யநுவாஸநோபகா³நி ப⁴வந்தி(26), ஜ்யோதிஷ்மதீக்ஷவகமரிசபிப்பலீவிட³ங்க்³ஶிக்³ருஸர்ஷபாபாமார்க³தண்டு³லஶ்வேதாமஹாஶ்வேதா இதி த³ஶேமாநி ஶிரோவிரேசநோபகா³நி ப⁴வந்தி(27), இதி ஸப்தக꞉ கஷாயவர்க³꞉|| 13 ||
), ), ), ॥ १४ ॥ஜம்ப்³வாம்ரபல்லவமாதுலுங்கா³ம்லப³த³ரதா³டி³மயவயஷ்டிகோஶீரம்ருʼல்லாஜா இதி த³ஶேமாநி ச²ர்தி³நிக்³ரஹணாநி ப⁴வந்தி(28), நாக³ரத⁴ந்வயவாஸகமுஸ்தபர்படகசந்த³நகிராததிக்தககு³டூ³சீஹ்ரீவேரதா⁴ந்யகபடோலாநீதி த³ஶேமாநி த்ருʼஷ்ணாநிக்³ரஹணாநி ப⁴வந்தி(29), ஶடீபுஷ்கரமூலப³த³ரபீ³ஜகண்டகாரிகாப்³ருʼஹதீவ்ருʼக்ஷருஹாப⁴யாபிப்பலீது³ராலபா⁴குலீரஶ்ருʼங்க்³யா இதி த³ஶேமாநி ஹிக்காநிக்³ரஹணாநி ப⁴வந்தி(30), இதி த்ரிக꞉ கஷாயவர்க³꞉|| 14 ||
), ), ), ), ), ॥ १५ ॥ப்ரியங்க்³வநந்தாம்ராஸ்தி²கட்வங்க³லோத்⁴ரமோசரஸஸமங்கா³தா⁴தகீபுஷ்பபத்³மாபத்³மகேஶராணீதி த³ஶேமாநி புரீஷஸம்ʼக்³ரஹணீயாநி ப⁴வந்தி(31), ஜம்பு³ஶல்லகீத்வக்கச்சு²ராமதூ⁴கஶால்மலீஶ்ரீவேஷ்டகப்⁴ருʼஷ்டம்ருʼத்பயஸ்யோத்பலதிலகணா இதி த³ஶேமாநி புரீஷவிரஜநீயாநி ப⁴வந்தி(32), ஜம்ப்³வாம்ரப்லக்ஷவடகபீதநோடு³ம்ப³ராஶ்வத்த²ப⁴ல்லாதகாஶ்மந்தகஸோமவல்கா இதி த³ஶேமாநி மூத்ரஸம்ʼக்³ரஹணீயாநி ப⁴வந்தி(33), பத்³மோத்பலநலிநகுமுத³ஸௌக³ந்தி⁴கபுண்ட³ரீகஶதபத்ரமது⁴கப்ரியங்கு³தா⁴தகீபுஷ்பாணீதி த³ஶேமாநி மூத்ரவிரஜநீயாநி ப⁴வந்தி(34), வ்ருʼக்ஷாத³நீஶ்வத³ம்ʼஷ்ட்ராவஸுகவஶிரபாஷாணபே⁴த³த³ர்ப⁴குஶகாஶகு³ந்த்³ரேத்கடமூலாநீதி த³ஶேமாநி மூத்ரவிரேசநீயாநி ப⁴வந்தி(35), இதி பஞ்சக꞉ கஷாயவர்க³꞉|| 15 ||
), ), ), ), ), ॥ १६ ॥த்³ராக்ஷாப⁴யாமலகபிப்பலீது³ராலபா⁴ஶ்ருʼங்கீ³கண்டகாரிகாவ்ருʼஶ்சீரபுநர்நவாதாமலக்ய இதி த³ஶேமாநி காஸஹராணி ப⁴வந்தி(36), ஶடீபுஷ்கரமூலாம்லவேதஸைலாஹிங்க்³வகு³ருஸுரஸாதாமலகீஜீவந்தீசண்டா³ இதி த³ஶேமாநி ஶ்வாஸஹராணி ப⁴வந்தி(37), பாடலாக்³நிமந்த²ஶ்யோநாகபி³ல்வகாஶ்மர்யகண்டகாரிகாப்³ருʼஹதீஶாலபர்ணீப்ருʼஶ்நிபர்ணீகோ³க்ஷுரகா இதி த³ஶேமாநி ஶ்வயது²ஹராணி ப⁴வந்தி(38), ஸாரிவாஶர்கராபாடா²மஞ்ஜிஷ்டா²த்³ராக்ஷாபீலுபரூஷகாப⁴யாமலகபி³பீ⁴தகாநீதி த³ஶேமாநி ஜ்வரஹராணி ப⁴வந்தி(39), த்³ராக்ஷாக²ர்ஜூரப்ரியாலப³த³ரதா³டி³மப²ல்கு³பருஷகேக்ஷுயவஷஷ்டிகா இதி த³ஶேமாநி ஶ்ரமஹராணி ப⁴வந்தி(40), இதி பஞ்சக꞉ கஷாயவர்க³꞉|| 16 ||
), ), ), ), ), ॥ १७ ॥லாஜாசந்த³நகாஶ்மர்யப²லமதூ⁴கஶர்கராநீலோத்பலோஶீரஸாரிவாகு³டூ³சீஹ்ரிபே³ராணீதி த³ஶேமாநி தா³ஹப்ரஶமநாநி ப⁴வந்தி(41), தக³ராகு³ருதா⁴ந்யகஶ்ருʼங்க³வேரபூ⁴தீகவசாகண்டகார்யக்³நிமந்த²ஶ்யோநாகபிப்பல்ய இதி த³ஶேமாநி ஶீதப்ரஶமநாநி ப⁴வந்தி(42), திந்து³கப்ரியாலப³த³ரக²தி³ரகத³ரஸப்தபர்ணாஶ்வகர்ணாஶ்வகர்ணார்ஜுநாஸநாரிமேதா³ இதி த³ஶேமாந்யுத³ர்த³ப்ரஶமநாநி ப⁴வந்தி(43), விதா³ரீக³ந்தா⁴ப்ருʼஶ்நிபர்ணீப்³ருʼஹதீகண்டகாரிகைரண்ட³காகோலீசந்த³நோஶீரைலாமது⁴காநீதி த³ஶேமாந்யங்க³மர்த³ப்ரஶமநாநி ப⁴வந்தி(44), பிப்பலீபிப்பலீமூலசவ்யசித்ரகஶ்ருʼங்க³வேரமரிசாஜமோதா³ஜக³ந்தா⁴ஜாஜீக³ண்டீ³ராணீதி த³ஶேமாநி ஶூலப்ரஶமநாநி ப⁴வந்தி(45), இதி பஞ்சக꞉ கஷாயவர்க³꞉|| 17 ||
), ), ), ), ), ॥ १८ ॥மது⁴மது⁴கருதி⁴ரமோசரஸம்ருʼத்கபாலலோத்⁴ரகை³ரிகர்பியங்கு³ஶர்கராலாஜா இதி த³ஶேமாநி ஶோணிதஸ்தா²பநாநி ப⁴வந்தி(46), ஶாலகட்ப²லகத³ம்ப³பத்³மகதும்ப³மோசரஸஶிரீஷவஞ்ஜுலைலவாலுகாஶோகா இதி த³ஶேமாநி வேத³நாஸ்தா²பநாநி ப⁴வந்தி(47), ஹிங்கு³கைடர்யாரிமேதா³வசாசோரகவயஸ்தா²கோ³லோமீஜடிலாபலங்கஷாஶோகரோஹிண்ய இதி த³ஶேமாநி ஸம்ʼஜ்ஞாஸ்தா²பநாநி ப⁴வந்தி(48), ஐந்த்³ரீப்³ராஹ்மீஶதவீர்யஸஹஸ்ரவீர்யா(அ)மோகா⁴(அ)வ்யதா²ஶிவா(அ)ரிஷ்டாவாட்யபுஷ்பீவிஷ்வக்ஸேநகாந்தா இதி த³ஶேமாநி ப்ரஜாஸ்தா²பநாநி ப⁴வந்தி(49), அம்ருʼதா(அ)ப⁴யாதா⁴த்ரீமுக்தாஶ்வேதாஜீவந்த்யதிரஸாமண்டூ³கபர்ணீஸ்தி²ராபுநர்நவா இதி த³ஶேமாநி வய꞉ஸ்தா²பநாநி ப⁴வந்தி(50), இதி பஞ்சக꞉ கஷாயவர்க³꞉|| 18 ||
॥ १९ ॥இதி பஞ்சகஷாயஶதாந்யபி⁴ஸமஸ்ய பஞ்சாஶந்மஹாகஷாயா மஹதாம்ʼ ச கஷாயாணாம்ʼ லக்ஷணோதா³ஹரணார்த²ம்ʼ வ்யாக்²யாதா ப⁴வந்தி|| 19 ||
, , ।நஹி விஸ்தரஸ்ய ப்ரமாணமஸ்தி, ந சாப்யதிஸம்ʼக்ஷேபோ(அ)ல்பபு³த்³தீ⁴நாம்ʼ ஸாமர்த்²யாயோபகல்பதே, தஸ்மாத³நதிஸம்ʼக்ஷேபேணாநதிவிஸ்தரேண சோபதி³ஷ்டா꞉| , ॥ २० ॥ஏதாவந்தோ ஹ்யலமல்பபு³த்³தீ⁴நாம்ʼ வ்யவஹாராய, பு³த்³தி⁴மதாம்ʼ ச ஸ்வாலக்ஷண்யாநுமாநயுக்திகுஶலாநாமநுக்தார்த²ஜ்ஞாநாயேதி|| 20 ||
- ! , ॥ २१ ॥ஏவம்ʼவாதி³நம்ʼ ப⁴க³வந்தமாத்ரேயமக்³நிவேஶ உவாச - நைதாநி ப⁴க³வந்! பஞ்ச கஷாயஶதாநி பூர்யந்தே, தாநி தாநி ஹ்யேவாங்கா³ந்யுபப்லவந்தே தேஷு தேஷு மஹாகஷாயேஷ்வதி|| 21 ||
- ।தமுவாச ப⁴க³வாநாத்ரேய꞉ - நைததே³வம்ʼ பு³த்³தி⁴மதா த்³ரஷ்டவ்யமக்³நிவேஶ| , - , , ।ஏகோ(அ)பி ஹ்யநேகாம்ʼ ஸம்ʼஞ்ஜாம்ʼ லப⁴தே கார்யாந்தராணி குர்வந், தத்³யதா² - புருஷோ ப³ஹூநாம்ʼ கர்மணாம்ʼ கரணே ஸமர்தோ² ப⁴வதி, ஸ யத்³யத் கர்ம கரோதி தஸ்ய தஸ்ய கர்மண꞉ கர்த்ருʼகரணகார்யஸம்ʼப்ரயுக்தம்ʼ தத்தத்³கௌ³ணம்ʼ நாமவிஶேஷம்ʼ ப்ராப்நோதி, தத்³வதௌ³ஷத⁴த்³ரவ்யமபி த்³ரஷ்டவ்யம்| , ॥ २२ ॥யதி³ சைகமேவ கிம்ʼசித்³த்³ரவ்யமாஸாத³யாமஸ்ததா²கு³ணயுக்தம்ʼ யத் ஸர்வகர்மணாம்ʼ கரணே ஸமர்த²ம்ʼ ஸ்யாத், கஸ்ததோ(அ)ந்யதி³ச்சே²து³பதா⁴ரயிதுமுபதே³ஷ்டும்ʼ வா ஶிஷ்யேப்⁴ய இதி|| 22 ||
-தத்ர ஶ்லோகா꞉ - ।யதோ யாவந்தி யைர்த்³ரவ்யைர்விரேசநஶதாநி ஷட்| ॥ २३ ॥உக்தாநி ஸம்ʼக்³ரஹேணேஹ ததை²வைஷாம்ʼ ஷடா³ஶ்ரயா꞉|| 23 ||
।ரஸா லவணவர்ஜ்யாஶ்ச கஷாய இதி ஸம்ʼஜ்ஞிதா꞉| ॥ २४ ॥தஸ்மாத் பஞ்சவிதா⁴ யோநி꞉ கஷாயாணாமுதா³ஹ்ருʼதா|| 24 ||
।ததா² கல்பநமப்யேஷாமுக்தம்ʼ பஞ்சவித⁴ம்ʼ புந꞉| ॥ २५ ॥மஹதாம்ʼ ச கஷாயாணாம்ʼ பஞ்சாஶத் பரிகீர்திதா|| 25 ||
।பஞ்ச சாபி கஷாயாணாம்ʼ ஶதாந்யுக்தாநி பா⁴க³ஶ꞉|, ॥ २६ ॥லக்ஷணார்த²ம்ʼ, ப்ரமாணம்ʼ ஹி விஸ்தரஸ்ய ந வித்³யதே|| 26 ||
।ந சாலமதிஸம்ʼக்ஷேப꞉ ஸாமர்த்²யாயோபகல்பதே| ॥ २७ ॥அல்பபு³த்³தே⁴ரயம்ʼ தஸ்மாந்நாதிஸம்ʼக்ஷேபவிஸ்தர꞉|| 27 ||
, ।மந்தா³நாம்ʼ வ்யவஹாராய, பு³தா⁴நாம்ʼ பு³த்³தி⁴வ்ருʼத்³த⁴யே| ॥ २८ ॥பஞ்சாஶத்கோ ஹ்யயம்ʼ வர்க³꞉ கஷாயாணாமுதா³ஹ்ருʼத꞉|| 28 ||
।தேஷாம்ʼ கர்மஸு பா³ஹ்யேஷு யோக³மாப்⁴யந்தரேஷு ச| ॥ २९ ॥ஸம்ʼயோக³ம்ʼ ச ப்ரயோக³ம்ʼ ச யோ வேத³ ஸ பி⁴ஷக்³வர꞉|| 29 ||
॥॥இத்யக்³நிவேஶக்ருʼதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸம்ʼஸ்க்ருʼதே ஶ்லோகஸ்தா²நே ஷட்³விரேசநஶதாஶ்ரிதீயோ நாம சதுர்தோ²(அ)த்⁴யாய꞉||4||
॥॥இதி பே⁴ஷஜசதுஷ்க꞉||1||