॥ १ ॥அதா²தோ ரஸவிமாநம்ʼ வ்யாக்²யாஸ்யாம꞉|| 1 ||
அத்தியாயம் 1
रसविमानम्
இந்த நூலின் தமிழ் மொழிபெயர்ப்பு தயாராகிக்கொண்டிருக்கிறது. இப்போதைக்கு மூலமும் அதன் தமிழ் எழுத்துப்பெயர்ப்பும் காட்டப்படுகின்றன. இந்தி மொழிபெயர்ப்புடன் படியுங்கள்
இந்த அத்தியாயத்தில் (அத்தியாயத்தின் சொந்தச் சுருக்கம், ஸ்லோகங்கள் 27-28)
तत्र श्लोकौविमानार्थो रसद्रव्यदोषरोगाः प्रभावतः।द्रव्याणि नातिसेव्यानि त्रिविधं सात्म्यमेव च॥
ஸ்லோகம் 27 →आहारायतनान्यष्टौ भोज्यसाद्गुण्यमेव च।विमाने रससंख्याते सर्वमेतत् प्रकाशितम्॥
ஸ்லோகம் 28 →மூலத்தின் எந்தச் சொல்லையும் தொடுங்கள் - அதன் பொருள் தோன்றும்.
॥ २ ॥இதி ஹ ஸ்மாஹ ப⁴க³வாநாத்ரேய꞉|| 2 ||
, ।இஹ க²லு வ்யாதீ⁴நாம்ʼ நிமித்தபூர்வரூபரூபோபஶயஸம்ʼக்²யாப்ராதா⁴ந்யவிதி⁴விகல்பப³லகாலவிஶேஷாநநுப்ரவிஶ்யாநந்தரம்ʼ தோ³ஷபே⁴ஷஜதே³ஶகாலப³லஶரீரஸாராஹாரஸாத்ம்யஸத்த்வப்ரக்ருʼதிவயஸாம்ʼ மாநம ப்³ அஹிதமநஸா யதா²வஜ்ஜ்ஞேயம்ʼ ப⁴வதி பி⁴ஷஜா, தோ³ஷாதி³மாநஜ்ஞாநாயத்தத்வாத் க்ரியாயா꞉| ।ந ஹ்யமாநஜ்ஞோ தோ³ஷாதீ³நாம்ʼ பி⁴ஷக்³ வ்யாதி⁴நிக்³ரஹஸமர்தோ² ப⁴வதி| ॥ ३ ॥தஸ்மாத்³தோ³ஷாதி³மாநஜ்ஞாநார்த²ம்ʼ விமாநஸ்தா²நமுபதே³க்ஷ்யாமோ(அ)க்³நிவேஶ|| 3 ||
।தத்ராதௌ³ ரஸத்³ரவ்யதோ³ஷவிகாரப்ரபா⁴வாந் வக்ஷ்யாம꞉| षट् - ।ரஸாஸ்தாவத் ஷட் - மது⁴ராம்லலவணகடுதிக்தகஷாயா꞉| , ॥ ४ ॥தே ஸம்யகு³பயுஜ்யமாநா꞉ ஶரீரம்ʼ யாபயந்தி, மித்²யோபயுஜ்யமாநாஸ்து க²லு தோ³ஷப்ரகோபாயோபகல்பந்தே|| 4 ||
।தோ³ஷா꞉ புநஸ்த்ரயோ வாதபித்தஶ்லேஷ்மாண꞉| , ॥ ५ ॥தே ப்ரக்ருʼதிபூ⁴தா꞉ ஶரீரோபகாரகா ப⁴வந்தி, விக்ருʼதிமாபந்நாஸ்து க²லு நாநாவிதை⁴ர்விகாரை꞉ ஶரீரமுபதாபயந்தி|| 5 ||
, ।தத்ர தோ³ஷமேகைகம்ʼ த்ரயஸ்த்ரயோ ரஸா ஜநயந்தி, த்ரயஸ்த்ரயஶ்சோபஶமயந்தி| - , ; , ; , ॥ ६ ॥தத்³யதா² - கடுதிக்தகஷாயா வாதம்ʼ ஜநயந்தி, மது⁴ராம்லலவணாஸ்த்வேநம்ʼ ஶமயந்தி; கட்வம்லலவணா꞉ பித்தம்ʼ ஜநயந்தி, மது⁴ரதிக்தகஷாயாஸ்த்வேநச்ச²மயந்தி; மது⁴ராம்லலவணா꞉ ஶ்லேஷ்மாணம்ʼ ஜநயந்தி, கடுதிக்தகஷாயாஸ்த்வேநம்ʼ ஶமயந்தி|| 6 ||
, ।ரஸதோ³ஷஸந்நிபாதே து யே ரஸா யைர்தோ³ஷை꞉ ஸமாநகு³ணா꞉ ஸமாநகு³ணபூ⁴யிஷ்டா² வா ப⁴வந்தி தே தாநபி⁴வர்த⁴யந்தி, விபரீதகு³ணா விபரீதகு³ணபூ⁴யிஷ்டா² வா ஶமயந்த்யப்⁴யஸ்யமாநா இதி| , ॥ ७ ॥ஏதத்³வ்யவஸ்தா²ஹேதோ꞉ ஷட்த்வமுபதி³ஶ்யதே ரஸாநாம்ʼ பரஸ்பரேணாஸம்ʼஸ்ருʼஷ்டாநாம்ʼ, த்ரித்வம்ʼ ச தோ³ஷாணாம்|| 7 ||
, ॥ ८ ॥ஸம்ʼஸர்க³விகல்பவிஸ்தரோ ஹ்யேஷாமபரிஸம்ʼக்²யேயோ ப⁴வதி, விகல்பபே⁴தா³பரிஸம்ʼக்²யேயத்வாத்|| 8 ||
॥ ९ ॥தத்ர க²ல்வநேகரஸேஷு த்³ரவ்யேஷ்வநேகதோ³ஷாத்மகேஷு ச விகாரேஷு ரஸதோ³ஷப்ரபா⁴வமேகைகஶ்யேநாபி⁴ஸமீக்ஷ்ய ததோ த்³ரவ்யவிகாரயோ꞉ ப்ரபா⁴வதத்த்வம்ʼ வ்யவஸ்யேத்|| 9 ||
।ந த்வேவம்ʼ க²லு ஸர்வத்ர| ॥ १० ॥ந ஹி விக்ருʼதிவிஷமஸமவேதாநாம்ʼ நாநாத்மகாநாம்ʼ பரஸ்பரேண சோபஹதாநாமந்யைஶ்ச விகல்பநைர்விகல்பிதாநாமவயவப்ரபா⁴வாநுமாநேநைவ ஸமுதா³யப்ரபா⁴வதத்த்வமத்⁴யவஸாதும்ʼ ஶக்யம்|| 10 ||
॥ ११ ॥ததா²யுக்தே ஹி ஸமுத³யே ஸமுதா³யப்ரபா⁴வதத்த்வமேவமேவோபலப்⁴ய ததோ த்³ரவ்யவிகாரப்ரபா⁴வதத்த்வம்ʼ வ்யவஸ்யேத்|| 11 ||
॥ १२ ॥தஸ்மாத்³ரஸப்ரபா⁴வதஶ்ச த்³ரவ்யப்ரபா⁴வதஶ்ச தோ³ஷப்ரபா⁴வதஶ்ச விகாரப்ரபா⁴வதஶ்ச தத்த்வமுபதே³க்ஷ்யாம꞉|| 12 ||
। ।தத்ரைஷ ரஸப்ரபா⁴வ உபதி³ஷ்டோ ப⁴வதி| த்³ரவ்யப்ரபா⁴வம்ʼ புநருபதே³க்ஷ்யாம꞉| ॥ १३ ॥தைலஸர்பிர்மதூ⁴நி வாதபித்தஶ்லேஷ்மப்ரஶமநார்தா²நி த்³ரவ்யாணி ப⁴வந்தி|| 13 ||
; , , । , ; ।தத்ர தைலம்ʼ ஸ்நேஹௌஷ்ண்யகௌ³ரவோபபந்நத்வாத்³வாதம்ʼ ஜயதி ஸததமப்⁴யஸ்யமாநம்ʼ; வாதோ ஹி ரௌக்ஷ்யஶைத்யலாக⁴வோபபந்நோ விருத்³த⁴கு³ணோ ப⁴வதி, விருத்³த⁴கு³ணஸந்நிபாதே ஹி பூ⁴யஸா(அ)ல்பமவஜீயதே, தஸ்மாத்தைலம்ʼ வாதம்ʼ ஜயதி ஸததமப்⁴யஸ்யமாநம்| ஸர்பி꞉ க²ல்வேவமேவ பித்தம்ʼ ஜயதி, மாது⁴ர்யாச்சை²த்யாந்மந்த³த்வாச்ச; பித்தம்ʼ ஹ்யமது⁴ரமுஷ்ணம்ʼ தீக்ஷ்ணம்ʼ ச| , ; ।மது⁴ ச ஶ்லேஷ்மாணம்ʼ ஜயதி, ரௌக்ஷ்யாத்தைக்ஷ்ண்யாத் கஷாயத்வாச்ச; ஶ்லேஷ்மா ஹி ஸ்நிக்³தோ⁴ மந்தோ³ மது⁴ரஶ்ச| ॥ १४ ॥யச்சாந்யத³பி கிஞ்சித்³த்³ரவ்யமேவம்ʼ வாதபித்தகபே²ப்⁴யோ கு³ணதோ விபரீதம்ʼ ஸ்யாத்தச்சைதாஞ்ஜயத்யப்⁴யஸ்யமாநம்|| 14 ||
; - पिप्पली, , ॥ १५ ॥அத² க²லு த்ரீணி த்³ரவ்யாணி நாத்யுபயுஞ்ஜீதாதி⁴கமந்யேப்⁴யோ த்³ரவ்யேப்⁴ய꞉; தத்³யதா² - பிப்பலீ, க்ஷார꞉, லவணமிதி|| 15 ||
; ; , ; ; - , , ; ; ॥ १६ ॥பிப்பல்யோ ஹி கடுகா꞉ ஸத்யோ மது⁴ரவிபாகா கு³ர்வ்யோ நாத்யர்த²ம்ʼ ஸ்நிக்³தோ⁴ஷ்ணா꞉ ப்ரக்லேதி³ந்யோ பே⁴ஷஜாபி⁴மதாஶ்ச தா꞉ ஸத்³ய꞉; ஶுபா⁴ஶுப⁴காரிண்யோ ப⁴வந்தி; ஆபாதப⁴த்³ரா꞉, ப்ரயோக³ஸமஸாத்³கு³ண்யாத்; தோ³ஷஸஞ்சயாநுப³ந்தா⁴꞉; - ஸததமுபயுஜ்யமாநா ஹி கு³ருப்ரக்லேதி³த்வாச்ச்²லேஷ்மாணமுத்க்லேஶயந்தி, ஔஷ்ண்யாத் பித்தம்ʼ, ந ச வாதப்ரஶமநாயோபகல்பந்தே(அ)ல்பஸ்நேஹோஷ்ணபா⁴வாத்; யோக³வாஹிந்யஸ்து க²லு ப⁴வந்தி; தஸ்மாத் பிப்பலீர்நாத்யுபயுஞ்ஜீத|| 16 ||
, ; ।க்ஷார꞉ புநரௌஷ்ண்யதைக்ஷ்ண்யலாக⁴வோபபந்ந꞉ க்லேத³யத்யாதௌ³ பஶ்சாத்³விஶோஷயதி, ஸ பசநத³ஹநபே⁴த³நார்த²முபயுஜ்யதே; ஸோ(அ)திப்ரயுஜ்யமாந꞉ கேஶாக்ஷிஹ்ருʼத³யபும்ʼஸ்த்வோபகா⁴தகர꞉ ஸம்ʼபத்³யதே| , - ; क्षारं ॥ १७ ॥யே ஹ்யேநம்ʼ க்³ராமநக³ரநிக³மஜநபதா³꞉ ஸததமுபயுஞ்ஜதே த ஆந்த்⁴யஷாண்ட்⁴யகா²லித்யபாலித்யபா⁴ஜோ ஹ்ருʼத³யாபகர்திநஶ்ச ப⁴வந்தி, தத்³யதா² - ப்ராச்யாஶ்சீநாஶ்ச; தஸ்மாத் க்ஷாரம்ʼ நாத்யுபயுஞ்ஜீத|| 17 ||
, , , , , , , , ।லவணம்ʼ புநரௌஷ்ண்யதைக்ஷ்ண்யோபபந்நம், அநதிகு³ரு, அநதிஸ்நிக்³த⁴ம், உபக்லேதி³, விஸ்ரம்ʼஸநஸமர்த²ம், அந்நத்³ரவ்யருசிகரம், ஆபாதப⁴த்³ரம்ʼ ப்ரயோக³ஸமஸாத்³கு³ண்யாத், தோ³ஷஸம்ʼசயாநுப³ந்த⁴ம்ʼ, தத்³ரோசநபாசநோபக்லேத³நவிஸ்ரம்ʼஸநார்த²முபயுஜ்யதே|।தத்³ரோசநபாசநோபக்லேத³நவிஸ்ரம்ʼஸநார்த²முபயுஜ்யதே| ।தத³த்யர்த²முபயுஜ்யமாநம்ʼ க்³லாநிஶைதி²ல்யதௌ³ர்ப³ல்யாபி⁴நிர்வ்ருʼத்திகரம்ʼ ஶரீரஸ்ய ப⁴வதி| , ।யே ஹ்யேநத்³க்³ராமநக³ரநிக³மஜநபதா³꞉ ஸததமுபயுஞ்ஜதே, தே பூ⁴யிஷ்ட²ம்ʼ க்³லாஸ்நவ꞉ ஶிதி²லமாம்ʼஸஶோணிதா அபரிக்லேஶஸஹாஶ்ச ப⁴வந்தி| - ; ।தத்³யதா² - பா³ஹ்லீகஸௌராஷ்ட்ரிகஸைந்த⁴வஸௌவீரகா꞉; தே ஹி பயஸா(அ)பி ஸஹ லவணமஶ்நந்தி| ।யே(அ)பீஹ பூ⁴மேரத்யூஷரா தே³ஶாஸ்தேஷ்வோஷதி⁴வீருத்³வநஸ்பதிவாநஸ்பத்யா ந ஜாயந்தே(அ)ல்பதேஜஸோ வா ப⁴வந்தி லவணோபஹதத்வாத்| ।தஸ்மால்லவணம்ʼ நாத்யுபயுஞ்ஜீத| ॥ १८ ॥யே ஹ்யதிலவணஸாத்ம்யா꞉ புருஷாஸ்தேஷாமபி கா²லித்யபாலித்யாநி வலயஶ்சாகாலே ப⁴வந்தி|| 18 ||
।தஸ்மாத்தேஷாம்ʼ தத்ஸாத்ம்யத꞉ க்ரமேணாபக³மநம்ʼ ஶ்ரேய꞉| ॥ १९ ॥ஸாத்ம்யமபி ஹி க்ரமேணோபநிவர்த்யமாநமதோ³ஷமல்பதோ³ஷம்ʼ வா ப⁴வதி|| 19 ||
; ।ஸாத்ம்யம்ʼ நாம தத்³ யதா³த்மந்யுபஶேதே; ஸாத்ம்யார்தோ² ஹ்யுபஶயார்த²꞉| ; । , , ।தத்த்ரிவித⁴ம்ʼ ப்ரவராவரமத்⁴யவிபா⁴கே³ந; ஸப்தவித⁴ம்ʼ து ரஸைகைகத்வேந ஸர்வரஸோபயோகா³ச்ச|தத்ர ஸர்வரஸம்ʼ ப்ரவரம், அவரமேகரஸம்ʼ, மத்⁴யம்ʼ து ப்ரவராவரமத்⁴யஸ்த²ம்| ।தத்ராவரமத்⁴யாப்⁴யாம்ʼ ஸாத்ம்யாப்⁴யாம்ʼ க்ரமேணைவ ப்ரவரமுபபாத³யேத் ஸாத்ம்யம்| ॥ २० ॥ஸர்வரஸமபி ச ஸாத்ம்யமுபபந்ந꞉ ப்ரக்ருʼத்யாத்³யுபயோக்த்ரஷ்டமாநி ஸர்வாண்யாஹாரவிதி⁴விஶேஷாயதநாந்யபி⁴ஸமீக்ஷ்ய ஹிதமேவாநுருத்⁴யேத|| 20 ||
; - ()॥ २१ ॥தத்ர க²ல்விமாந்யஷ்டாவாஹாரவிதி⁴விஶேஷாயதநாநி ப⁴வந்தி; தத்³யதா² - ப்ரக்ருʼதிகரணஸம்ʼயோக³ராஶிதே³ஶகாலோபயோக³ஸம்ʼஸ்தோ²பயோக்த்ரஷ்டமாநி (ப⁴வந்தி)|| 21 ||
, ; - , ॥தத்ர ப்ரக்ருʼதிருச்யதே ஸ்வபா⁴வோ ய꞉, ஸ புநராஹாரௌஷத⁴த்³ரவ்யாணாம்ʼ ஸ்வாபா⁴விகோ கு³ர்வாதி³கு³ணயோக³꞉; தத்³யதா² - மாஷமுத்³க³யோ꞉, ஶூகரைணயோஶ்ச|| ।கரணம்ʼ புந꞉ ஸ்வாபா⁴விகாநாம்ʼ த்³ரவ்யாணாமபி⁴ஸம்ʼஸ்கார꞉| ।ஸம்ʼஸ்காரோ ஹி கு³ணாந்தராதா⁴நமுச்யதே| ॥தே கு³ணாஸ்தோயாக்³நிஸந்நிகர்ஷஶௌசமந்த²நதே³ஶகாலவாஸநபா⁴வநாதி³பி⁴꞉ காலப்ரகர்ஷபா⁴ஜநாதி³பி⁴ஶ்சாதீ⁴யந்தே|| , , ; - , ॥ஸம்ʼயோக³꞉ புநர்த்³வயோர்ப³ஹூநாம்ʼ வா த்³ரவ்யாணாம்ʼ ஸம்ʼஹதீபா⁴வ꞉, ஸ விஶேஷமாரப⁴தே, யம்ʼ புநர்நைகைகஶோ த்³ரவ்யாண்யாரப⁴ந்தே; தத்³யதா² - மது⁴ஸர்பிஷோ꞉, மது⁴மத்ஸ்யபயஸாம்ʼ ச ஸம்ʼயோக³꞉|| ।ராஶிஸ்து ஸர்வக்³ரஹபரிக்³ரஹௌ மாத்ராமாத்ரப²லவிநிஶ்சயார்த²꞉| , ।தத்ர ஸர்வஸ்யாஹாரஸ்ய ப்ரமாணக்³ரஹணமேகபிண்டே³ந ஸர்வக்³ரஹ꞉, பரிக்³ரஹ꞉ புந꞉ ப்ரமாணக்³ரஹணமேகைகஶ்யேநாஹாரத்³ரவ்யாணாம்| , ॥ஸர்வஸ்ய ஹி க்³ரஹ꞉ ஸர்வக்³ரஹ꞉, ஸர்வதஶ்ச க்³ரஹ꞉ பரிக்³ரஹ உச்யதே|| ; ॥தே³ஶ꞉ புந꞉ ஸ்தா²நம்ʼ; ஸ த்³ரவ்யாணாமுத்பத்திப்ரசாரௌ தே³ஶஸாத்ம்யம்ʼ சாசஷ்டே|| ; , ॥காலோ ஹி நித்யக³ஶ்சாவஸ்தி²கஶ்ச; தத்ராவஸ்தி²கோவிகாரமபேக்ஷதே, நித்யக³ஸ்து ருʼதுஸாத்ம்யாபேக்ஷ꞉|| ; ॥உபயோக³ஸம்ʼஸ்தா² தூபயோக³நியம꞉; ஸ ஜீர்ணலக்ஷணாபேக்ஷ꞉|| , ।உபயோக்தா புநர்யஸ்தமாஹாரமுபயுங்க்தே, யதா³யத்தமோகஸாத்ம்யம்| ॥ २२ ॥இத்யஷ்டாவாஹாரவிதி⁴விஶேஷாயதநாநி வ்யாக்²யாதாநி ப⁴வந்தி|| 22 ||
; , ; ॥ २३ ॥ஏஷாம்ʼ விஶேஷா꞉ ஶுபா⁴ஶுப⁴ப²லா꞉ பரஸ்பரோபகாரகா ப⁴வந்தி; தாந் பு³பு⁴த்ஸேத, பு³த்³த்⁴வா ச ஹிதேப்ஸுரேவ ஸ்யாத்; நச மோஹாத் ப்ரமாதா³த்³வா ப்ரியமஹிதமஸுகோ²த³ர்கமுபஸேவ்யமாஹாரஜாதமந்யத்³வா கிம்ʼசித்|| 23 ||
, , , , , , , , , , , ॥ २४ ॥தத்ரேத³மாஹாரவிதி⁴விதா⁴நமரோகா³ணாமாதுராணாம்ʼ சாபி கேஷாம்ʼசித் காலே ப்ரக்ருʼத்யைவ ஹிததமம்ʼ பு⁴ஞ்ஜாநாநாம்ʼ ப⁴வதி உஷ்ணம்ʼ, ஸ்நிக்³த⁴ம்ʼ, மாத்ராவத், ஜீர்ணே வீர்யாவிருத்³த⁴ம், இஷ்டே தே³ஶே, இஷ்டஸர்வோபகரணம்ʼ, நாதித்³ருதம்ʼ, நாதிவிலம்பி³தம், அஜல்பந், அஹஸந், தந்மநா பு⁴ஞ்ஜீத, ஆத்மாநமபி⁴ஸமீக்ஷ்ய ஸம்யக்|| 24 ||
- ; , , , , ; ॥தஸ்ய ஸாத்³கு³ண்யமுபதே³க்ஷ்யாம꞉ - உஷ்ணமஶ்நீயாத்; உஷ்ணம்ʼ ஹி பு⁴ஜ்யமாநம்ʼ ஸ்வத³தே, பு⁴க்தம்ʼ சாக்³நிமௌத³ர்யமுதீ³ரயதி, க்ஷிப்ரம்ʼ ஜராம்ʼ க³ச்ச²தி, வாதமநுலோமயதி, ஶ்லேஷ்மாணம்ʼ ச பரிஹ்ராஸயதி; தஸ்மாது³ஷ்ணமஶ்நீயாத்||; , , , , , , , ; ॥ஸ்நிக்³த⁴மஶ்நீயாத்; ஸ்நிக்³த⁴ம்ʼ ஹி பு⁴ஜ்யமாநம்ʼ ஸ்வத³தே, பு⁴க்தம்ʼ சாநுதீ³ர்ணமக்³நிமுதீ³ரயதி, க்ஷிப்ரம்ʼ ஜராம்ʼ க³ச்ச²தி, வாதமநுலோமயதி, ஶரீரமுபசிநோதி, த்³ருʼடீ⁴கரோதீந்த்³ரியாணி, ப³லாபி⁴வ்ருʼத்³தி⁴முபஜநயதி, வர்ணப்ரஸாத³ம்ʼ சாபி⁴நிர்வர்தயதி; தஸ்மாத் ஸ்நிக்³த⁴மஶ்நீயாத்||; , , , ; ॥மாத்ராவத³ஶ்நீயாத்; மாத்ராவத்³தி⁴ பு⁴க்தம்ʼ வாதபித்தகபா²நபீட³யதா³யுரேவ விவர்த⁴யதி கேவலம்ʼ, ஸுக²ம்ʼ கு³த³மநுபர்யேதி, ந சோஷ்மாணமுபஹந்தி, அவ்யத²ம்ʼ ச பரிபாகமேதி; தஸ்மாந்மாத்ராவத³ஶ்நீயாத்||; , ; ॥ஜீர்ணே(அ)ஶ்நீயாத்; அஜீர்ணே ஹி பு⁴ஞ்ஜாநஸ்யாப்⁴யவஹ்ருʼதமாஹாரஜாதம்ʼ பூர்வஸ்யாஹாரஸ்ய ரஸமபரிணதமுத்தரேணாஹாரரஸேநோபஸ்ருʼஜத் ஸர்வாந் தோ³ஷாந் ப்ரகோபயத்யாஶு, ஜீர்ணே து பு⁴ஞ்ஜாநஸ்ய ஸ்வஸ்தா²நஸ்தே²ஷு தோ³ஷேஷ்வக்³நௌ சோதீ³ர்ணே ஜாதாயாம்ʼ ச பு³பு⁴க்ஷாயாம்ʼ விவ்ருʼதேஷு ச ஸ்ரோதஸாம்ʼ முகே²ஷு விஶுத்³தே⁴ சோத்³கா³ரே ஹ்ருʼத³யே விஶுத்³தே⁴ வாதாநுலோம்யே விஸ்ருʼஷ்டேஷு ச வாதமூத்ரபுரீஷவேகே³ஷ்வப்⁴யவஹ்ருʼதமாஹாரஜாதம்ʼ ஸர்வஶரீரதா⁴தூநப்ரதூ³ஷயதா³யுரேவாபி⁴வர்த⁴யதி கேவலம்ʼ; தஸ்மாஜ்ஜீர்ணே(அ)ஶ்நீயாத்||; ; ॥வீர்யாவிருத்³த⁴மஶ்நீயாத்; அவிருத்³த⁴வீர்யமஶ்நந் ஹி விருத்³த⁴வீர்யாஹாரஜைர்விகாரைர்நோபஸ்ருʼஜ்யதே; தஸ்மாத்³வீர்யாவிருத்³த⁴மஶ்நீயாத்|| ; , ; ॥இஷ்டே தே³ஶே இஷ்டஸர்வோபகரணம்ʼ சாஶ்நீயாத்; இஷ்டே ஹி தே³ஶே பு⁴ஞ்ஜாநோ நாநிஷ்டதே³ஶஜைர்மநோவிகா⁴தகரைர்பா⁴வைர்மநோவிகா⁴தம்ʼ ப்ராப்நோதி, ததை²வேஷ்டை꞉ ஸர்வோபகரணை꞉; தஸ்மாதி³ஷ்டே தே³ஶே ததே²ஷ்டஸர்வோபகரணம்ʼ சாஶ்நீயாத்||; , ; ॥நாதித்³ருதமஶ்நீயாத்; அதித்³ருதம்ʼ ஹி பு⁴ஞ்ஜாநஸ்யோத்ஸ்நேஹநமவஸாத³நம்ʼ போ⁴ஜநஸ்யாப்ரதிஷ்டா²நம்ʼ ச, போ⁴ஜ்யதோ³ஷஸாத்³க³ண்யோபலப்³தி⁴ஶ்ச ந நியதா; தஸ்மாந்நாதித்³ருதமஶ்நீயாத்||; , , , ; ॥நாதிவிலம்பி³தமஶ்நீயாத்; அதிவிலம்பி³தம்ʼ ஹி பு⁴ஞ்ஜாநோ ந த்ருʼப்திமதி⁴க³ச்ச²தி, ப³ஹு பு⁴ங்க்தே, ஶீதீப⁴வத்யாஹாரஜாதம்ʼ, விஷமம்ʼ ச பச்யதே; தஸ்மாந்நாதிவிலம்பி³தமஶ்நீயாத்|| ; , ; ॥அஜல்பந்நஹஸந் தந்மநா பு⁴ஞ்ஜீத; ஜல்பதோ ஹஸதோ(அ)ந்யமநஸோ வா பு⁴ஞ்ஜாநஸ்ய த ஏவ ஹி தோ³ஷா ப⁴வந்தி, ய ஏவாதித்³ருதமஶ்நத꞉; தஸ்மாத³ஜல்பந்நஹஸம்ʼஸ்தந்மநா பு⁴ஞ்ஜீத|| ; ; ॥ २५ ॥ஆத்மாநமபி⁴ஸமீக்ஷ்ய பு⁴ஞ்ஜீத ஸம்யக்; இத³ம்ʼ மமோபஶேதே இத³ம்ʼ நோபஶேத இத்யேவம்ʼ விதி³தம்ʼ ஹ்யஸ்யாத்மந ஆத்மஸாத்ம்யம்ʼ ப⁴வதி; தஸ்மாதா³த்மாநமபி⁴ஸமீக்ஷ்ய பு⁴ஞ்ஜீத ஸம்யகி³தி|| 25 ||
ப⁴வதி சாத்ர ।ரஸாந் த்³ரவ்யாணி தோ³ஷாம்ʼஶ்ச விகாராம்ʼஶ்ச ப்ரபா⁴வத꞉| ॥ २६ ॥வேத³ யோ தே³ஶகாலௌ ச ஶரீரம்ʼ ச ஸ நோ பி⁴ஷக்|| 26 ||
தத்ர ஶ்லோகௌ ।விமாநார்தோ² ரஸத்³ரவ்யதோ³ஷரோகா³꞉ ப்ரபா⁴வத꞉| ॥ २७ ॥த்³ரவ்யாணி நாதிஸேவ்யாநி த்ரிவித⁴ம்ʼ ஸாத்ம்யமேவ ச|| 27 ||
।ஆஹாராயதநாந்யஷ்டௌ போ⁴ஜ்யஸாத்³கு³ண்யமேவ ச| प्रकाशितम्॥ २८ ॥விமாநே ரஸஸம்ʼக்²யாதே ஸர்வமேதத் ப்ரகாஶிதம்|| 28 ||
॥॥இத்யக்³நிவேஶக்ருʼதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸம்ʼஸ்க்ருʼதே விமாநஸ்தா²நே ரஸவிமாநம்ʼ நாம ப்ரத²மோ(அ)த்⁴யாய꞉||1||