Bharat Samhita

Quarter 1

संयोगशरमूलीयः पादः

The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation

In this chapter (the chapter's own summary, verses 52-53)

तत्र श्लोकौ-वाजीकरणसामर्थ्यं क्षेत्रं स्त्री यस्य चैव या।ये दोषा निरपत्यानां गुणाः पुत्रवतां च ये॥

verse 52 →

दश पञ्च च संयोगा वीर्यापत्यविवर्धनाः।उक्तास्ते शरमूलीये पादे पुष्टिबलप्रदाः॥

verse 53 →

Tap any word of the original to see its meaning.

Ca. Ci. 2.1/1

॥ १ ॥athātaḥ saṃyogaśaramūlīyaṃ vājīkaraṇapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||

Ca. Ci. 2.1/2

॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||

Ca. Ci. 2.1/3

।vājīkaraṇamanvicchet puruṣo nityamātmavān| ॥ ३ ॥tadāyattau hi dharmārthau prītiśca yaśa eva ca|| 3 ||

Ca. Ci. 2.1/4

।putrasyāyatanaṃ hyetadguṇāścaite sutāśrayāḥ| ॥ ४ ॥vājīkaraṇamagryaṃ ca kṣetraṃ strī yā praharṣiṇī|| 4 ||

Ca. Ci. 2.1/5

।iṣṭā hyekaikaśo'pyarthā paraṃ prītikarā smṛtāḥ| ॥kiṃ punaḥ strīśarīre ye saṅghātena pratiṣṭhitāḥ||( ।)(saṅghāto hīndriyārthānāṃ strīṣu nānyatra vidyate|)

Ca. Ci. 2.1/6

।stryāśrayo hīndriyārtho yaḥ sa prītijanano'dhikam| ॥ ६ ॥strīṣu prītirviśeṣeṇa strīṣvapatyaṃ pratiṣṭhitam|| 6 ||

Ca. Ci. 2.1/7

।dharmārthau strīṣu lakṣmīśca strīṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ| ॥ ७ ॥surūpā yauvanasthā yā lakṣaṇairyā vibhūṣitā|| 7 ||

Ca. Ci. 2.1/8

।yā vaśyā śikṣitā yā ca sā strī vṛṣyatamā matā| ॥ ८ ॥nānābhaktyā tu lokasya daivayogācca yoṣitām|| 8 ||

Ca. Ci. 2.1/9

।taṃ taṃ prāpya vivardhante naraṃ rūpādayo guṇāḥ| ॥ ९ ॥vayorūpavacohāvairyā yasya paramāṅganā|| 9 ||

Ca. Ci. 2.1/10

।praviśatyāśu hṛdayaṃ daivādvā karmaṇo'pi vā| ॥ १० ॥hṛdayotsavarūpā yā yā samānamanaḥśayā|| 10 ||

Ca. Ci. 2.1/11

।samānasattvā yā vaśyā yā yasya prīyate priyaiḥ| ॥ ११ ॥yā pāśabhūtā sarveṣāmindriyāṇāṃ parairguṇaiḥ|| 11 ||

Ca. Ci. 2.1/12

।yayā viyukto nistrīkamaratirmanyate jagat| ॥ १२ ॥yasyā ṛte śarīraṃ nā dhatte śūnyamivendriyaiḥ|| 12 ||

Ca. Ci. 2.1/13

।śokodvegāratibhayairyāṃ dṛṣṭvā nābhibhūyate| ॥ १३ ॥yāti yāṃ prāpya visrambhaṃ dṛṣṭvā hṛṣyatyatīva yām|| 13 ||

Ca. Ci. 2.1/14

।apūrvāmiva yāṃ yāti nityaṃ harṣātivegataḥ| ॥ १४ ॥gatvā garvā'pi bahuśo yāṃ tṛptiṃ naiva gacchati|| 14 ||

Ca. Ci. 2.1/15

।sā strī vṛṣyatamā tasya nānābhāvā hi mānavāḥ| ॥ १५ ॥atulyagotrāṃ vṛṣyāṃ ca prahṛṣṭāṃ nirupadravām|| 15 ||

Ca. Ci. 2.1/16

।śuddhasnātāṃ vrajennārīmapatyārthī nirāmayaḥ| ॥ १६ ॥acchāyaścaikaśākhaśca niṣphalaśca yathā drumaḥ|| 16 ||

Ca. Ci. 2.1/17

।aniṣṭagandhaścaikaśca nirapatyastathā naraḥ| ॥ १७ ॥citradīpaḥ saraḥ śuṣkamadhāturdhātusannibhaḥ|| 17 ||

Ca. Ci. 2.1/18

।niṣprajastṛṇapūlīti mantavyaḥ puruṣākṛtiḥ| ॥ १८ ॥apratiṣṭhaśca nagnaśca śūnyaścaikendriyaśca nā|| 18 ||

Ca. Ci. 2.1/19

।mantavyo niṣkriyaścaiva yasyāpatyaṃ na vidyate| ॥ १९ ॥bahumūrtirbahumukho bahuvyūho bahukriyaḥ|| 19 ||

Ca. Ci. 2.1/20

।bahucakṣurbahujñāno bahvātmā ca bahuprajaḥ| ॥ २० ॥maṅgalyo'yaṃ praśasyo'yaṃ dhanyo'yaṃ vīryavānayam|| 20 ||

Ca. Ci. 2.1/21

।bahuśākho'yamiti ca stūyate nā bahuprajaḥ| ॥ २१ ॥prītirbalaṃ sukhaṃ vṛttirvistāro vipulaṃ kulam|| 21 ||

Ca. Ci. 2.1/22

।yaśo lokāḥ sukhodarkāstuṣṭiścāpatyasaṃśritāḥ| ॥ २२ ॥tasmādapatyamanvicchan guṇāṃścāpatyasaṃśritān|| 22 ||

Ca. Ci. 2.1/23

।vājīkaraṇanityaḥ syādicchan kāmasukhāni ca| ॥ २३ ॥upabhogasukhān siddhān vīryāpatyavivardhanān|| 23 ||

Ca. Ci. 2.1/24

।vājīkaraṇasaṃyogān pravakṣyāmyata uttaram| ॥ २४ ॥śaramūlekṣumūlāni kāṇḍekṣuḥ sekṣuvālikā|| 24 ||

Ca. Ci. 2.1/25

।śatāvarī payasyā ca vidārī kaṇṭakārikā| ॥ २५ ॥jīvantī jīvako medā vīrā carṣabhako balā|| 25 ||

Ca. Ci. 2.1/26

।ṛddhirgokṣurakaṃ rāsnā sātmaguptā punarnavā| ॥ २६ ॥eṣāṃ tripalikān bhāgān māṣāṇāmāḍhakaṃ navam|| 26 ||

Ca. Ci. 2.1/27

।vipācayejjaladroṇe caturbhāgaṃ ca śeṣayet| ॥ २७ ॥tatra peṣyāṇi madhukaṃ drākṣā phalgūni pippalī|| 27 ||

Ca. Ci. 2.1/28

।ātmaguptā madhūkāni kharjūrāṇi śatāvarī| ॥ २८ ॥vidāryāmalakekṣūṇāṃ rasasya ca pṛthak pṛthak|| 28 ||

Ca. Ci. 2.1/29

।sarpiṣaścāḍhakaṃ dadyāt kṣīradroṇaṃ ca tadbhiṣak| ॥ २९ ॥sādhayedghṛtaśeṣaṃ ca supūtaṃ yojayet punaḥ|| 29 ||

Ca. Ci. 2.1/30

।śarkarāyāstugākṣīryāścūrṇaiḥ prasthonmataiḥ pṛthak| ॥ ३० ॥palaiścaturbhirmāgadhyāḥ palena maricasya ca|| 30 ||

Ca. Ci. 2.1/31

।tvagelākeśarāṇāṃ ca cūrṇairardhapalonmitaiḥ| ॥ ३१ ॥madhunaḥ kuḍavābhyāṃ ca dvābhyāṃ tatkārayedbhiṣak|| 31 ||

Ca. Ci. 2.1/32

।palikā gulikāstyānāstā yathāgni prayojayet| ॥eṣa vṛṣyaḥ paraṃ yogo bṛṃhaṇo balavardhanaḥ||‘ ।‘kṛtvā' iti pā|

Ca. Ci. 2.1/33

।anenāśva ivodīrṇo balī liṅgaṃ samarpayet|( ।) ॥ ३३ ॥(iti vṛṃhaṇīguṭikā|) māṣāṇāmātmaguptāyā bījānāmāḍhakaṃ navam|| 33 ||

Ca. Ci. 2.1/34

।jīvakarṣabhakau vīrāṃ medāmṛddhiṃ śatāvarīm| ॥ ३४ ॥madhukaṃ cāśvagandhāṃ ca sādhayet kuḍavonmitām|| 34 ||

Ca. Ci. 2.1/35

।rase tasmin ghṛtaprasthaṃ gavyaṃ daśaguṇaṃ payaḥ| ॥ ३५ ॥vidārīṇāṃ rasaprasthaṃ prasthamikṣurasasya ca|| 35 ||

Ca. Ci. 2.1/36

।dattvā mṛdvagninā sādhyaṃ siddhaṃ sarpirnidhāpayet| ॥ ३६ ॥śarkarāyāstugākṣīryāḥ kṣaudrasya ca pṛthak pṛthak|| 36 ||

Ca. Ci. 2.1/37

।bhāgāṃścatuṣpalāṃstatra pippalyāścāvapet palam| ॥ ३७ ॥palaṃ pūrvamato līḍhvā tato'nnamupayojayet|| 37 ||

Ca. Ci. 2.1/38

।ya icchedakṣayaṃ śukraṃ śephasaścottamaṃ balam|( ।) ॥ ३८ ॥(iti vājīkaraṇaṃ ghṛtam|) śarkarā māṣavidalāstugākṣīrī payo ghṛtam|| 38 ||

Ca. Ci. 2.1/39

।godhūmacūrṇaṣaṣṭhāni sarpiṣyutkārikāṃ pacet| ॥ ३९ ॥tāṃ nātipakvāṃ mṛditāṃ kaukkuṭe madhure rase|| 39 ||

Ca. Ci. 2.1/40

।sugandhe prakṣipeduṣṇe yathā sāndrībhavedrasaḥ| ॥ ४० ॥eṣa piṇḍdaraso vṛṣyaḥ pauṣṭiko balavardhanaḥ|| 40 ||

Ca. Ci. 2.1/41

।anenāśva ivodīrṇo balī liṅgaṃ samarpayet| ।śikhitittirihaṃsānāmevaṃ piṇḍaraso mataḥ| ॥ ४१ ॥balavarṇasvarakaraḥ pumāṃstena vṛṣāyate|| 41 ||

Ca. Ci. 2.1/42

।ghṛtaṃ māṣān sabastāṇḍān sādhayenmāhiṣe rase| ॥ ४२ ॥bharjayettaṃ rasaṃ pūtaṃ phalāmlaṃ navasarpiṣi|| 42 ||

Ca. Ci. 2.1/43

।īṣatsalavaṇaṃ yuktaṃ dhānyajīrakanāgaraiḥ| ॥eṣa vṛṣyaśca balyaśca bṛṃhaṇaśca rasottamaḥ||( ।)(iti vṛṣyamāhiṣarasaḥ|)

Ca. Ci. 2.1/44

।caṭakāṃstittirirase tittirīn kaukkuṭe rase| ॥ ४४ ॥kukkuṭān bārhiṇarase hāṃse bārhiṇameva ca|| 44 ||

Ca. Ci. 2.1/45

।navasarpiṣi saṃtaptān phalāmlān kārayedrasān| ॥madhurān vā yathāsātmyaṃ gandhāḍhyān balavardhanām||( ।)(ityanye vṛṣyarasāḥ|)

Ca. Ci. 2.1/46

।tṛptiṃ caṭakamāṃsānāṃ gatvā yo'nupibet payaḥ| ॥na tasya liṅgaśaithilyaṃ syānna śukrakṣayo niśi||( ।)(iti vṛṣyamāṃsam|)

Ca. Ci. 2.1/47

।māṣayūṣeṇa yo bhuktvā ghṛtāḍhyaṃ ṣaṣṭikaudanam| ॥payaḥ pibati rātriṃ sa kṛtsnāṃ jāgarti vegavān||( ।)(iti vṛṣyamāṣayogaḥ|)

Ca. Ci. 2.1/48

।na nā svapiti rātriṣu nityastabdhena śephasā| ॥ ४८ ॥tṛptaḥ kukkuṭamāṃsānāṃ bhṛṣṭānāṃ nakraretasi|| 48 ||

Ca. Ci. 2.1/49

।niḥsrāvya matsyāṇḍarasaṃ bhṛṣṭaṃ sarpiṣi bhakṣayet| ॥haṃsabarhiṇadakṣāṇāmevamaṇḍāni bhakṣayet||( ।)(iti vṛṣyo'ṇḍarasaḥ|)

Ca. Ci. 2.1/50

-bhavataścātra- ।srotaḥsu śuddheṣvamale śarīre vṛṣyaṃ yadā nā mitamatti kāle| ॥ ५० ॥vṛṣāyate tena paraṃ manuṣyastadbṛṃhaṇaṃ caiva balapradaṃ ca|| 50 ||

Ca. Ci. 2.1/51

।tasmāt purā śodhanameva kāryaṃ balānurūpaṃ na hi vṛṣyayogāḥ| ॥ ५१ ॥sidhyanti dehe maline prayuktāḥ kliṣṭe yathā vāsasi rāgayogāḥ|| 51 ||

Ca. Ci. 2.1/52

-tatra ślokau- ।vājīkaraṇasāmarthyaṃ kṣetraṃ strī yasya caiva yā| ॥ ५२ ॥ye doṣā nirapatyānāṃ guṇāḥ putravatāṃ ca ye|| 52 ||

Ca. Ci. 2.1/53

।daśa pañca ca saṃyogā vīryāpatyavivardhanāḥ| ॥ ५३ ॥uktāste śaramūlīye pāde puṣṭibalapradāḥ|| 53 ||

Ca. Ci. 2.1

॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne vājīkaraṇādhyāye saṃyogaśaramūlīyo nāma vājīkaraṇapādaḥ prathamaḥ||1||