Bharat Samhita

Quarter 4

पुमाञ्जातबलादिकः पादः

The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation

In this chapter (the chapter's own summary, verses 52-53)

तत्र श्लोकौ-हेतुर्योगोपदेशस्य योगा द्वादश चोत्तमाः।यत् पूर्वं मैथुनात् सेव्यं सेव्यं यन्मैथुनादनु॥

verse 52 →

यदा न सेव्याः प्रमदाः कृत्स्नः शुक्रविनिश्चयः।निरुक्तं चेह निर्दिष्टं पुमाञ्जातबलादिके॥

verse 53 →

Tap any word of the original to see its meaning.

Ca. Ci. 2.4/1

॥ १ ॥athātaḥ pumāñjātabalādikaṃ vājīkaraṇapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||

Ca. Ci. 2.4/2

॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||

Ca. Ci. 2.4/3

।pumān yathā jātabalo yāvadicchaṃ striyo vrajet| ॥ ३ ॥yathā cāpatyavān sadyo bhavettadupadekṣyate|| 3 ||

Ca. Ci. 2.4/4

।na hi jātabalāḥ sarve narāścāpatyabhāginaḥ| ॥ ४ ॥bṛhaccharīrā balinaḥ santi nārīṣu durbalāḥ|| 4 ||

Ca. Ci. 2.4/5

।santi cālpāśrayāḥ strīṣu balavanto bahuprajāḥ| ॥ ५ ॥prakṛtyā cābalāḥ santi santi cāmayadurbalāḥ|| 5 ||

Ca. Ci. 2.4/6

।narāścaṭakavat kecid vrajanti bahuśaḥ striyam| ॥ ६ ॥gajavacca prasiñcanti kecinna bahugāminaḥ|| 6 ||

Ca. Ci. 2.4/7

।kālayogabalāḥ kecit kecidabhyasanadhruvāḥ| प्रयत्नैर्व्यज्यन्ते ॥ ७ ॥kecit prayatnairvyajyante vṛṣāḥ kecit svabhāvataḥ|| 7 ||

Ca. Ci. 2.4/8

वक्ष्यामो ।tasmāt prayogān vakṣyāmo durbalānāṃ balapradān| ॥ ८ ॥sukhopabhogān balināṃ bhūyaśca balavardhanān|| 8 ||

Ca. Ci. 2.4/9

।pūrvaṃ śuddhaśarīrāṇāṃ nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ| ॥ ९ ॥balāpekṣī prayuñjīta śukrāpatyavivardhanān|| 9 ||

Ca. Ci. 2.4/10

।ghṛtatailarasakṣīraśarkarāmadhusaṃyutāḥ| ॥ १० ॥bastayaḥ saṃvidhātavyāḥ kṣīramāṃsarasāśinām|| 10 ||

Ca. Ci. 2.4/11

।piṣṭvā varāhamāṃsāni dattvā maricasaindhave| ॥ ११ ॥kolavadgulikāḥ kṛtvā tapte sarpiṣi vartayet|| 11 ||

Ca. Ci. 2.4/12

।vartanastambhitāstāśca prakṣepyāḥ kaukkuṭe rase| ॥ १२ ॥ghṛtāḍhye gandhapiśune dadhidāḍimasārike|| 12 ||

Ca. Ci. 2.4/13

।yathā na bhindyādguli(ṭi)kāstathā taṃ sādhayedrasam| ॥ १३ ॥taṃ piban bhakṣayaṃstāśca labhate śukramakṣayam|| 13 ||

Ca. Ci. 2.4/14

।māṃsānāmevamanyeṣāṃ medyānāṃ kārayedbhiṣak| ॥guṭikāḥ sarasāstāsāṃ prayogaḥ śukravardhanaḥ||( ।)(iti vṛṣyā māṃsaguṭikāḥ|)

Ca. Ci. 2.4/15

।māṣānaṅkuritāñchuddhān vituṣān sājaḍāphalān| ॥ १५ ॥ghṛtāḍhye māhiṣarase dadhidāḍimasārike|| 15 ||

Ca. Ci. 2.4/16

।prakṣipenmātrayā yukto dhānyajīrakanāgaraiḥ| ॥bhuktaḥ pītaśca sa rasaḥ kurute śukramakṣayam||( ।)(iti vṛṣyo māhiṣarasaḥ|)

Ca. Ci. 2.4/17

।ārdrāṇi matsyamāṃsāni śapharīrvā subharjitāḥ| स ॥ १७ ॥tapte sarpiṣi yaḥ khādet sa gacchet strīṣu na kṣayam|| 17 ||

Ca. Ci. 2.4/18

।ghṛtabhṛṣṭān rase cchāge rohitān phalasārike| ॥anupītarasān snigdhānapatyārthī prayojayet||( ।)(iti vṛṣyavṛtabhṛṣṭamatsyamāṃsāni|)

Ca. Ci. 2.4/19

।kuṭṭakaṃ matsyamāṃsānāṃ hiṅgusaindhavadhānyakaiḥ| ॥ १९ ॥yuktaṃ godhūmacūrṇena ghṛte pūpalikāḥ pacet|| 19 ||

Ca. Ci. 2.4/20

।māhiṣe ca rase matsyān snigdhāmlalavaṇān pacet| ॥ २० ॥rase cānugate māṃsaṃ pothayettatra cāvapet|| 20 ||

Ca. Ci. 2.4/21

।maricaṃ jīrakaṃ dhānyamalpaṃ hiṅgu navaṃ ghṛtam| ॥ २१ ॥māṣapūpalikānāṃ tadgarbhārthamupakalpayet|| 21 ||

Ca. Ci. 2.4/22

।etau pūpalikāyogau bṛṃhaṇau balavardhanau| ॥harṣasaubhāgyadau putryau paraṃ śukrābhivardhanau||( ।)(iti vṛṣyau pūpalikāyogau|)

Ca. Ci. 2.4/23

।māṣātmaguptāgodhūmaśāliṣaṣṭikapaiṣṭikam| ॥ २३ ॥śarkarāyā vidāryāśca cūrṇamikṣurakasya ca|| 23 ||

Ca. Ci. 2.4/24

।saṃyojya masṛṇe kṣīre ghṛte pūpalikāḥ pacet| ॥payo'nupānāstāḥ śīghraṃ kurvanti vṛṣatāṃ parām||( ।)(iti vṛṣyā māṣādipūpalikāḥ|)

Ca. Ci. 2.4/25

।śarkarāyāstulaikā syādekā gavyasya sarpiṣaḥ| ॥ २५ ॥prastho vidāryāścūrṇasya pippalyāḥ prastha eva ca|| 25 ||

Ca. Ci. 2.4/26

।ardhāḍhakaṃ tugākṣīryāḥ kṣaudrasyābhinavasya ca| ॥ २६ ॥tatsarvaṃ mūrcchitaṃ tiṣṭhenmārtike ghṛtabhājane|| 26 ||

Ca. Ci. 2.4/27

।mātrāmagnisamāṃ tasya prātaḥ prātaḥ prayojayet| ॥ २७ ॥eṣa vṛṣyaḥ paraṃ yogo balyo bṛṃhaṇa eva ca|| 27 ||

Ca. Ci. 2.4/28

।śatāvaryā vidāryāśca tathā māṣātmaguptayoḥ| ॥ २८ ॥śvadaṃṣṭrāyāśca niṣkvāthāñjaleṣu ca pṛthak pṛthak|| 28 ||

Ca. Ci. 2.4/29

।sādhayitvā ghṛtaprasthaṃ payasyaṣṭaguṇe punaḥ| ॥śarkarāmadhuyuktaṃ tadapatyārthī prayojayet||( ।)(ityapatyakaraṃ ghṛtam|)

Ca. Ci. 2.4/30

।ghṛtapātraṃ śataguṇe vidārīsvarase pacet| ॥ ३० ॥siddhaṃ punaḥ śataguṇe gavye payasi sādhayet|| 30 ||

Ca. Ci. 2.4/31

।śarkarāyāstugākṣīryāḥ kṣaudrasyekṣurakasya ca| ॥ ३१ ॥pippalyāḥ sājaḍāyāśca bhāgaiḥ pādāṃśikairyutam|| 31 ||

Ca. Ci. 2.4/32

।guli(ṭi)kāḥ kārayedvaidyo yathā sthūlamudumbaram| ॥tāsāṃ prayogāt puruṣaḥ kuliṅga iva hṛṣyati||( ।)(iti vṛṣyaguṭikāḥ|)

Ca. Ci. 2.4/33

।sitopalāpalaśataṃ tadardhaṃ navasarpiṣaḥ| ॥ ३३ ॥kṣaudrapādena saṃyuktaṃ sādhayejjalapādikam|| 33 ||

Ca. Ci. 2.4/34

।sāndraṃ godhūmacūrṇānāṃ pādaṃ stīrṇe śilātale| ॥ ३४ ॥śucau ślakṣṇe samutkīrya mardanenopapādayet|| 34 ||

Ca. Ci. 2.4/35

।śuddhā utkārikāḥ kāryāścandramaṇḍalasannibhāḥ| ॥tāsāṃ prayogādgajavannārīḥ saṃtarpayennaraḥ||( ।)(iti vṛṣyotkārikā|)

Ca. Ci. 2.4/36

।yat kiñcinmadhuraṃ snigdhaṃ jīvanaṃ bṛṃhaṇaṃ guru| ॥ ३६ ॥harṣaṇaṃ manasaścaiva sarvaṃ tadvṛṣyamucyate|| 36 ||

Ca. Ci. 2.4/37

।dravyairevaṃvidhaistasmādbhāvitaḥ pramadāṃ vrajet| ॥ ३७ ॥ātmavegena codīrṇaḥ strīguṇaiśca praharṣitaḥ|| 37 ||

Ca. Ci. 2.4/38

।gatvā snātvā payaḥ pītvā rasaṃ vā'nu śayīta nā| ॥ ३८ ॥tathā'syāpyāyate bhūyaḥ śukraṃ ca balameva ca|| 38 ||

Ca. Ci. 2.4/39

।yathā mukulapuṣpasya su(sva)gandho nopalabhyate| ॥ ३९ ॥labhyate tadvikāśāttu tathā śukraṃ hi dehinām|| 39 ||

Ca. Ci. 2.4/40

।narte vai ṣoḍaśādvarṣāt saptatyāḥ parato na ca| ॥ ४० ॥āyuṣkāmo naraḥ strībhiḥ saṃyogaṃ kartumarhati|| 40 ||

Ca. Ci. 2.4/41

।atibālo hyasaṃpūrṇasarvadhātuḥ striyaṃ vrajan| ॥ ४१ ॥upaśuṣyeta sahasā taḍāgamiva kājalam|| 41 ||

Ca. Ci. 2.4/42

।śuṣkaṃ rūkṣaṃ yathā kāṣṭhaṃ jantudagdhaṃ vijarjaram| ॥ ४२ ॥spṛṣṭamāśu viśīryeta tathā vṛddhaḥ striyo vrajan|| 42 ||

Ca. Ci. 2.4/43

।jarayā cintayā śukraṃ vyādhibhiḥ karmakarṣaṇāt| ॥ ४३ ॥kṣayaṃ gacchatyanaśanāt strīṇāṃ cātiniṣevaṇāt|| 43 ||

Ca. Ci. 2.4/44

स्त्रीदोषदर्शनात्।kṣayādbhayādaviśrambhācchokāt strīdoṣadarśanāt|॥ ४४ ॥nārīṇāmarasajñatvādavicārādasevanāt|| 44 ||

Ca. Ci. 2.4/45

।tṛptasyāpi striyo gantuṃ na śaktirupajāyate| ॥ ४५ ॥dehasattvabalāpekṣī harṣaḥ śaktiśca harṣajā|| 45 ||

Ca. Ci. 2.4/46

।rasa ikṣau yathā dadhni sarpistailaṃ tile yathā| ॥ ४६ ॥sarvatrānugataṃ dehe śukraṃ saṃsparśane tathā|| 46 ||

Ca. Ci. 2.4/47

।tat strīpuruṣasaṃyoge ceṣṭāsaṃkalpapīḍanāt| पटादिव॥ ४७ ॥śukraṃ pracyavate sthānājjalamārdrāt paṭādiva|| 47 ||

Ca. Ci. 2.4/48

।harṣāttarṣāt saratvācca paicchilyādgauravādapi| ॥ ४८ ॥aṇupravaṇabhāvācca drutatvānmārutasya ca|| 48 ||

Ca. Ci. 2.4/49

।aṣṭābhya ebhyo hetubhyaḥ śukraṃ dehāt prasicyate| ॥ ४९ ॥carato viśvarūpasya rūpadravyaṃ yaducyate|| 49 ||

Ca. Ci. 2.4/50

।bahalaṃ madhuraṃ snigdhamavisraṃ guru picchilam| ॥ ५० ॥śuklaṃ bahu ca yacchukraṃ phalavattadasaṃśayam|| 50 ||

Ca. Ci. 2.4/51

।yena nārīṣu sāmarthyaṃ vājīvallabhate naraḥ| ॥ ५१ ॥vrajeccābhyadhikaṃ yena vājīkaraṇameva tat|| 51 ||

Ca. Ci. 2.4/52

-tatra ślokau- ।heturyogopadeśasya yogā dvādaśa cottamāḥ| ॥ ५२ ॥yat pūrvaṃ maithunāt sevyaṃ sevyaṃ yanmaithunādanu|| 52 ||

Ca. Ci. 2.4/53

।yadā na sevyāḥ pramadāḥ kṛtsnaḥ śukraviniścayaḥ| ॥ ५३ ॥niruktaṃ ceha nirdiṣṭaṃ pumāñjātabalādike|| 53 ||

Ca. Ci. 2.4

॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne vājīkaraṇādhyāye pumāñjātabalādiko nāma vājīkaraṇapādaścaturthaḥ||4||

Ca. Ci. 2.4

॥॥samāptaścāyaṃ dvitīyo vājīkaraṇādhyāyaḥ||2||