॥ १ ॥athāta uttarabastisiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||
Chapter 12
उत्तरबस्तिसिद्धिः
The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation
Tap any word of the original to see its meaning.
॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||
।atha khalvāturaṃ vaidyaḥ saṃśuddhaṃ vamanādibhiḥ| ॥ ३ ॥durbalaṃ kṛśamalpāgniṃ muktasaṃdhānabandhanam|| 3 ||
।nirhṛtānilaviṇmūtrakaphapittaṃ kṛśāśayam| ॥ ४ ॥śūnyadehaṃ pratīkārāsahiṣṇuṃ paripālayet|| 4 ||
।yathā'ṇḍaṃ taruṇaṃ pūrṇaṃ tailapātraṃ yathaiva ca| ॥ ५ ॥gopāla iva daṇḍī gāḥ sarvasmādapacārataḥ|| 5 ||
।agnisaṃdhukṣaṇārthaṃ tu pūrvaṃ peyādinā bhiṣak| ॥ ६ ॥rasottareṇopacaret krameṇa kramakovidaḥ|| 6 ||
।snigdhāmlasvāduhṛdyāni tato'mlalavaṇau rasau| ॥ ७ ॥svādutiktau tato bhūyaḥ kaṣāyakaṭukau tataḥ|| 7 ||
।anyo'nyapratyanīkānāṃ rasānāṃ snigdharūkṣayoḥ| ॥ ८ ॥vyatyāsādupayogena prakṛtiṃ gamayedbhiṣak|| 8 ||
।sarvakṣamo hyasaṃsargo ratiyuktaḥ sthirendriyaḥ| ॥ ९ ॥balavān sattvasaṃpanno vijñeyaḥ prakṛtiṃ gataḥ|| 9 ||
।etāṃ prakṛtimaprāptaḥ sarvavarjyāni varjayet| ॥ १० ॥mahādoṣakarāṇyaṣṭāvimāni tu viśeṣataḥ|| 10 ||
।uccairbhāṣyaṃ rathakṣobhamavicaṅkramaṇāsane| ॥ ११ ॥ajīrṇāhitabhojye ca divāsvapnaṃ samaithunam|| 11 ||
।tajjā dehordhvasarvādhomadhyapīḍāmadoṣajāḥ| ॥ १२ ॥śleṣmajāḥ kṣayajāścaiva vyādhayaḥ syuryathākramam|| 12 ||
।teṣāṃ vistarato liṅgamekaikasya ca bheṣajam| ॥ १३ ॥yathāvatsaṃpravakṣyāmi siddhān bastīṃśca yāpanān|| 13 ||
tatroccairbhāṣyātibhāṣyābhyāṃ śirastāpaśaṅkhakarṇanistodaśrotroparodhamukhatālukaṇṭhaśoṣataimiryapipāsājvaratamakahanugrahamanyāstambhaniṣṭhīvanoraḥpārśvaśūlasvarabhedahikkāśvāsādayaḥ syuḥ rathakṣobhāt saṃdhiparvaśaithilyahanunāsākarṇaśiraḥśūlatodakukṣikṣobhāṭopāntrakūjanādhmānahṛdayendriyoparodhasphikpārśvavaṃkṣaṇavṛṣaṇakaṭīpṛṣṭhavedanāsaṃdhiskandhagrīvādaurbalyāṅgābhitāpapādaśophaprasvāpaharṣaṇādayaḥ aticaṅkramaṇāt pādajaṅghorujānuvaṅkṣaṇaśroṇīpṛṣṭhaśūlasakthisādanistodapiṇḍikodveṣṭanāṅgamardāṃsābhitāpasirādhamanīharṣaśvāsakāsādayaḥ atyāsanādrathakṣobhajāḥ sphikpārśvavaṅkṣaṇavṛṣaṇakaṭīpṛṣṭhavedanādayaḥ ajīrṇādhyaśanābhyāṃ tu mukhaśoṣādhmānaśūlanistodapipāsāgātrasādacchardyatīsāramūrcchājvarapravāhaṇāmaviṣādayaḥ viṣamāhitāśanābhyāmanannābhilāṣadaurbalyavaivarṇyakaṇḍūpāmāgātrāvasādavātādiprakopajāśca grahaṇyarśovikārādayaḥdivāsvapnādarocakāvipākāgnināśastaimityapāṇḍutvakaṇḍūpāmādāhacchardyaṅgamardahṛtstambhajāḍyatandrānidrāprasaṅgagranthijanmadaurbalyaraktamūtrākṣitātālulepāḥ ; , , , , , vyavāyādāśubalanāśorusādaśirobastigudameḍhravaṃkṣaṇorujānujaṅghāpādaśūlahṛdayaspandananetrapīḍāṅgaśaithilyaśukramārgaśoṇitāgamanakāsaśvāsaśoṇitaṣṭhīvanasvarāvasādakaṭīkaurbalyaikāṅgasarvāṅgarogamuṣkaśvayathuvātavarcomūtrasaṅgaśukravisargajāḍyavepathubādhiryaviṣādādayaḥ syuḥ; avalupyata iva gudaḥ, tāḍyata iva meḍhram, avasīdatīva mano, vepate hṛdayaṃ, pīḍyante sandhayaḥ, tamaḥ praveśyata iva ca ॥ १४ ॥ity evam ebhir aṣṭabhir apacārair ete prādurbhavanty upadravāḥ|| 14 ||
teṣāṃ siddhiḥ-tatroccair bhāṣyātibhāṣyajānāmabhyaṅgasvedopanāhadhūmanasyoparibhaktasnehapānarasakṣīrādirvātaharaḥ sarvo vidhirmaunaṃ ca rathakṣobhāticaṅkramaṇātyāsanajānāṃ snehasvedādi vātaharaṃ karma sarvaṃ nidānavarjanaṃ ca ajīrṇādhyaśanajānāṃ niravaśeṣataśchardanaṃ rūkṣaḥ svedo laṅghanīyapācanīyadīpanīyauṣadhāvacāraṇaṃ ca viṣamāhitāśanajānāṃ yathāsvaṃ doṣaharāḥ kriyāḥ divāsvapnajānāṃ dhūmapānalaṅghanavamanaśirovirecanavyāyāmarūkṣāśanāriṣṭadīpanīyauṣadhopayayogaḥ pragharṣaṇonmardanapariṣecanādiśca śleṣmaharaḥ sarvo vidhiḥ , ; ॥ १५ ॥maithunajānāṃ jīvanīyasiddhayoḥ kṣīrasarpiṣorupayogaḥ, tathā vātaharāḥ svedābhyaṅgopanāhā vṛṣyāścāhārāḥ snehāḥ snehavidhayo yāpanābastayo'nuvāsanaṃ ca; mūtravaikṛtabastiśūleṣu cottarabastirvidārīgandhādigaṇajīvanīyakṣīrasaṃsiddhaṃ tailaṃ syāt|| 15 ||
yāpanāśca bastayaḥ sarvaphālaṃ deyāḥ tānupadekṣyāmaḥ-mustośīrabalāragvadharāsnāmañjiṣṭhākaṭurohiṇītrāyamāṇāpunarnavābibhītakaguḍūcīsthirādipañcamūlāni palikāni khaṇḍaśaḥ kḷptānyaṣṭau ca madanaphalāni prakṣālya jalāḍhake parikvāthya pādaśeṣo rasaḥ kṣīradviprasthasaṃyuktaḥ punaḥ śṛtaḥ kṣīrāvaśeṣaḥ pādajāṅgalarasastulyamadhughṛtaḥ śatakusumāmadhukakuṭajaphalarasāñjanapriyaṅgukalkīkṛtaḥ sasaindhavaḥ sukhoṣṇo bastiḥ śukramāṃsabalajananaḥ kṣatakṣīṇakāsagulmaśūlaviṣamajvarabradhna(vardhma)kuṇḍalodāvartakukṣiśūlamūtrakṛcchrāsṛgrajovisarpapravāhikāśirorujājānūrujaṅghābastigrahāśmaryunmādārśaḥpramehādhmānavātaraktapittaśleṣmavyādhiharaḥ sadyo balajanano rasāyanaśceti ।eraṇḍamūlapalāśāt ṣaṭpalaṃ śāliparṇīpṛśniparṇī bṛhatī kaṇṭakārikā rokṣurako rāsnā'śvagandhā guḍūcī varṣābhūrāragvadho devadārviti palikāni khaṇḍaśaḥ kḷptāni phalāni cāṣṭau prakṣālya jalāḍhake kṣīrapāde pacet| ।pādaśeṣaṃ kaṣāyaṃ pūtaṃ śatakusumākuṣṭhamustapippalīhapuṣābilvavacāvatsakaphalarasāñjanapriyaṅguyavāniprakṣepakalkitaṃ madhughṛtatailasaindhavayuktaṃ sukhoṣṇaṃ nirūhamekaṃ dvau trīn vā dadyāt| sarveṣāṃ praśasto viśeṣato lalitasukumārastrīvihārakṣīṇakṣatasthaviracirārśasāmapatyakāmānāṃ ca tadvat sahacarabalādarbhamūlasārivāsiddhena payasā tathā bṛhatīkaṇṭakārīśatāvarīcchinnaruhāśṛtena payasā madhukamadanapippalīkalkitena pūrvavadbastiḥ tathā balātibalāvidārīśāliparṇīpṛśniparṇībṛhatīkaṇṭakārikādarbhamūlaparūṣakakāśmaryabilvaphalayavasiddhena payasā madhukamadanakalkitena madhughṛtasaivarcalayuktena kāsajvaragulmaplīhārditastrīmadyakliṣṭānāṃ sadyobalajanano rasāyanaśca balātibalārāsnāragvadhamadanabilvaguḍūcīpunarnavairaṇḍāśvagandhāsahacarapalāśadevadārudvipañcamūlāni palikāni yavakolakulatthadviprasṛtaṃ śuṣkamūlakānāṃ ca jaladroṇasiddhaṃ nirūhapramāṇāvaśeṣaṃ kaṣāyaṃ pūtaṃ madhukamadanaśatapuṣpākuṣṭhapippalīvacāvatsakaphalarasāñjanapriyaṅguyavānīkalkīkṛtaṃ guḍaghṛtatailakṣaudrakṣīramāṃsarasāmlakāñjikasaindhavayuktaṃ sukhoṣṇaṃ bastiṃ dadyācchukramūtravarcaḥsaṅge'nilaje gulmahṛdrogādhmānabradhnapārśvapṛṣṭhakaṭīgrahasaṃjñānāśabalakṣayeṣu ca hapuṣārdhakuḍavo dviguṇārdhakṣuṇṇayavaḥ kṣīrodakasiddhaḥ kṣīraśeṣo madhughṛtatailalavaṇayuktaḥ sarvāṅgavisṛtavātaraktasaktaviṇmūtrastrīkheditahito vātaharo buddhimedhāgnibalajananaśca hrasvapañcamūlīkaṣāyaḥ kṣīrodakasiddhaḥ pippalīmadhukamadanakalkīkṛtaḥ saguḍaghṛtatailalavaṇaḥ kṣīṇaviṣamajvarakarśitasya bastiḥ balātibalāpāmārgātmaguptāṣṭapalārdhakṣuṇṇayavāñjalikaṣāyaḥ saguḍaghṛtatailalavaṇayuktaḥ pūrvavadbastiḥ sthaviradurbalakṣīṇaśukrarudhirāṇāṃ pathyatamaḥ balāmadhukavidārīdarbhamūlamṛdvīkāyavaiḥ kaṣāyamājena payasā paktvā madhukamadanakalkitaṃ samadhughṛtasaindhavaṃ jvarārtebhyo bastiṃ dadyāt śāliparṇīpṛśniparṇīgokṣurakamūlakāśmaryaparūṣakakharjūraphalamadhūkapuṣpairajākṣīrajalaprasthābhyāṃ siddhaḥ kaṣāyaḥ pippalīmadhukotpalakalkitaḥ saghṛtasaindhavaḥ kṣīṇendriyaviṣamajvarakarśitasya bastiḥ śastaḥ ।sthirādipañcamūlīpañcapalena śāliṣaṣṭikayavagodhūmamāṣapañcaprasṛtena chagaṃ payaḥ śṛtaṃ pādaśeṣaṃ kukkuṭāṇḍarasasamamadhughṛtaśarkarāsaindhavasauvarcalayukto bastirvṛṣyatamo balavarṇajananaśca| ॥ १६ ॥iti yāpanā bastayo dvādaśa|| 16 ||
॥ १७ ॥kalpaścaiṣa śikhigonardahaṃsasārasāṇḍaraseṣu syāt|| 17 ||
satittiriḥ samayūraḥ sarājahaṃsaḥ pañcamūlīpayaḥsiddhaḥśatapuṣpāmadhukarāsnākuṭajamadanaphalapippalīkalko ghṛtatailaguḍasaindhavayukto bastirbalavarṇaśukrajanano rasāyanaśca dvipañcamūlīkukkuṭarasasiddhaṃ payaḥ pādaśeṣaṃ pippalīmadhukarāsnāmadanakalkaṃ śarkarāmadhughṛtayuktaṃ strīṣvatikāmānāṃ balajanano bastiḥ mayūramapittapakṣapādāsyāntraṃ sthirādibhiḥ palikaiḥ sajale payasi paktvā kṣīraśeṣaṃ madanapippalīvidārīśatakusumāmadhukakalkīkṛtaṃ madhughṛtasaindhavayuktaṃ bastiṃ dadyāt strīṣvatiprasaktakṣīṇendriyebhyo balavarṇakaram , kalpaścaiṣa viṣkirapratudaprasahāmbucareṣu syāt, akṣīro rohitādiṣu ca matsyeṣu godhānakulamārjāramūṣikaśallakamāṃsānāṃ daśapalān bhāgān sapañcamūlān payasi paktvā tatpayaḥpippalīphalakalkasaindhavasauvarcalaśarkarāmadhughṛtatailayukto bastirbalyo rasāyanaḥ kṣīṇakṣatasya sandhānakaro mathitoraskarathagajahayabhagnavātabalāsakaprabhṛtyudāvartavātasaktamūtravarcaśśukrāṇāṃ hitatamaśca kūrmādīnāmanyatamapiśitasiddhaṃ payo govṛṣanāgahayanakrahaṃsakukkuṭāṇḍarasamadhughṛtaśarkarāsaindhavekṣurakātmaguptāphalakalkasaṃsṛṣṭo bastirvṛddhānāmapi balajananaḥ ; karkaṭakarasaścaṭakāṇḍarasayuktaḥ samadhughṛtaśarkaro bastiḥ; ityete bastayaḥ paramavṛṣyāḥ uccaṭakekṣurakātmaguptāśṛtakṣīrapratibhojanānupānāt strīśatagāminaṃ naraṃ kuryuḥ govṛṣabastavarāhavṛṣaṇakarkaṭacaṭakasiddhaṃ kṣīramuccaṭakekṣurakātmaguptāmadhughṛtasaindhavayuktaḥ kiṃcillavaṇito bastiḥ daśamūlamayūrahaṃsakukkuṭakvāthāt pañcaprasṛtaṃ tailaghṛtavasāmajjacatuṣprasṛtayuktaṃ śatapuṣpāmustahapuṣākalkīkṛtaḥ salavaṇo bastiḥ pādagulphorujānujaṅghātrikavaṅkṣaṇabastivṛṣaṇānilarogaharaḥ mṛgaviṣkirānūpabileśayānāmetenaiva kalpena bastayo deyāḥ madhughṛtadviprasṛtastulyoṣṇodakaḥ śatapuṣpārdhapalaḥ saindhavārdhākṣayukto bastirvṛṣyatamo mūtrakṛcchrapittavātaharaḥ sadyoghṛtatailavasāmajjacatuṣprasthaṃ hapuṣārdhapalaṃ saindhavārdhākṣayukto bastirvṛṣyatamo mūtrakṛcchrapittavyādhiharo rasāyanaḥ madhutailaṃ catuḥprasṛtaṃ śatapuṣpārdhapalaṃ saindhavārdhākṣayukto bastirdīpano bṛṃhaṇo balavarṇakaro nirupadravo vṛṣyatamo rasāyanaḥ krimikuṣṭhodāvartagulmārśobradhnaplīhamehaharaḥ tadvanmadhughṛtābhyāṃ payastulyo bastiḥ pūrvakalkena balavarṇakaro vṛṣyatamo nirupadravo bastimeḍhrapākaparikartikāmūtrakṛcchrapittavyādhiharo rasāyanaśca tadvanmadhughṛtābhyāṃ māṃsarasatulyo mustākṣayuktaḥ pūrvavadbastirvātabalāsapādaharṣagulmatrikorujānūrunikuñcanabastivṛṣaṇameḍhratrikapṛṣṭhaśūlaharaḥ surāsauvīrakakulatthamāṃsarasamadhughṛtatailasaptaprasṛto mustaśatāhvākalkitaḥ salavaṇo bastiḥ sarvavātarogaharaḥ ॥ १८ ॥dvipañcamūlatriphalābilvamadanaphalakaṣāyo gomūtrasiddhaḥ kuṭajamadanaphalamustapāṭhākalkitaḥ saindhavayāvaśūkakṣaudratailayukto bastiḥ śleṣmavyādhibastyāṭopavātaśukrasaṅgapāṇḍurogājīrṇavisūcikālasakeṣu deya iti|| 18 ||
। - , ।ata ūrdhvaṃ vṛṣyatamān snehān vakṣyāmaḥ| - śatāvarīguḍūcīkṣuvidāryāmalakadrākṣākharjūrāṇāṃ yantrapīḍitānāṃ rasaprasthaṃ pṛthagekaikaṃ tadvadghṛtatailagomahiṣyajākṣīrāṇāṃ dvau dvau dadyāt, jīvakarṣabhakamedāmahāmedātvakkṣīrīśṛṅgāṭakamadhūlikāmadhukoccaṭāpippalīpuṣkarabījanīlotpalakadambapuṣpapuṇḍarīkakeśarakalkān pṛṣatatarakṣumāṃsakukkuṭacaṭakacakoramattākṣabarhijīvañjīvakuliṅgahaṃsāṇḍarasavasāmajjādaṃśca prasthaṃ dattvā sādhayet| , ।brahmaghoṣaśaṅkhapaṭahabherīninādaiḥ siddhaṃ sitacchatrakṛtacchāyaṃ gajaskandhamāropayedbhagavantaṃ vṛṣadhvajamabhipūjya, taṃ snehaṃ tribhāgamākṣikaṃ maṅgalāśīḥstutidevatārcanairbastiṃ gamayet| nṛṇāṃ strīvihāriṇāṃ naṣṭaretasāṃ kṣatakṣīṇaviṣamajvarārtānāṃ vyāpannayonīnāṃ vandhyānāṃ raktagulminīnāṃ mṛtāpatyānāmanārtavānāṃ ca strīṇāṃ kṣīṇamāṃsarudhirāṇāṃ pathyatamaṃ rasāyanamuttamaṃ valīpalitanāśanaṃ vidyāt , ।balāgokṣurakarāsnāśvagandhāśatāvarīsahacarāṇāṃ śataṃ śatamāpothya jaladroṇaśate prasādhyaṃ, tasmin jaladroṇāvaśeṣe rase vastrapūte vidāryāmalakasvarasayorbastamahiṣavarāhavṛṣakukkuṭabarhihaṃsakāraṇḍavasārasāṇḍarasānāṃ ghṛtatailayoścaikaikaṃ prasthamaṣṭau prasthān kṣīrasya dattvā candanamadhukamadhūlikātvakkṣīrībisamṛṇālanīlotpalapaṭolātmaguptānnapākitālamastakakharjūramṛdvīkātāmalakīkaṇṭakārījīvakarṣabhakakṣudrasahāmahāsahāśatāvarīmedāpippalīhrīberatvakpannakalkāṃśca dattvā sādhayet| ।brahmaghoṣādinā vidhinā siddhaṃ bastiṃ dadyāt| ; ।tena strīśataṃ gacchet; na cātrāste vihārāhārayantraṇā kācit| eṣa vṛṣyo balyo vṛṃhaṇa āyuṣyo balīpalitanut kṣatakṣīṇanaṣṭaśukraviṣamajvarārtānāṃ vyāpannayonīnāṃ ca pathyatamaḥ ।sahacarapalaśatamudakadroṇacatuṣṭaye paktvā droṇaśeṣe rase supūte vidārīkṣurasaprasthābhyāmaṣṭaguṇakṣīraṃ ghṛtatailaprasthaṃ balāmadhukamadhūkacandanamadhūlikāsārivāmedāmahāmedākākolīkṣīrakākolīpayasyāgurumañjiṣṭhāvyāghranakhaśaṭīsahacarasahasravīryāvarāṅgalodhrāṇāmakṣamātrairdviguṇaśarkaraiḥ kalkaiḥ sādhayet| ।brahmaghoṣādinā vidhinā siddhaṃ bastiṃ dadyāt| eṣa sarvarogaharo rasāyano lalitānāṃ śreṣṭho'ntaḥpuracāriṇīnāṃ kṣatakṣayavātapittavedanāśvāsakāsaharastribhāgamākṣiko valīpalitanudvarṇarūpabalamāṃsaśukravardhanaḥ ॥ १९ ॥ityete rasāyanāḥ snehabastayaḥ sati vibhave śatapākāḥ sahasrapākā vā kāryā vīryabalādhānārthamiti|| 19 ||
-bhavanti cātra - ।ityete bastayaḥ snehāścoktā yāpanasaṃjñitāḥ| ॥ २० ॥svasthānāmāturāṇāṃ ca vṛddhānāṃ cāvirodhinaḥ|| 20 ||
।ativyavāyaśīlānāṃ śukramāṃsabalapradāḥ| ॥ २१ ॥sarvarogapraśamanāḥ sarveṣvṛtuṣu yaugikāḥ|| 21 ||
।nārīṇāmaprajātānāṃ narāṇāṃ cāpyapatyadāḥ| ॥ २२ ॥ubhayārthakarā dṛṣṭāḥ snehabastinirūhayoḥ|| 22 ||
।vyāyāmo maithunaṃ madyaṃ madhūni śiśirāmbu ca| ॥ २३ ॥saṃbhojanaṃ rathakṣobho bastiṣveteṣu garhitam|| 23 ||
-tatra ślokāḥ -।śikhigonardahaṃsāṇḍairdakṣavadbastayastrayaḥ| ॥ २४ ॥viṃśatirviṣkiraistriṃśatpratudaiḥ prasahairnava|| 24 ||
।viṃśatiśca tathā saptaviṃśatiścāmbucāribhiḥ| ॥ २५ ॥nava matsyādibhiścaiva śikhikalpena bastayaḥ|| 25 ||
।daśa karkaṭakādyaiśca kūrmakalkena bastayaḥ| ॥ २६ ॥mṛgaiḥ saptadaśaikonaviṃśatirviṣkirairdaśa|| 26 ||
।ānūpairdakṣaśikhivadbhūśayaiśca caturdaśa| ॥ २७ ॥ekonatriṃśadityete saha snehaiḥ samāsataḥ|| 27 ||
।proktā vistaraśo bhinnā dve śate ṣoḍaśottare| ॥ २८ ॥ete mākṣikasaṃyuktāḥ kurvantyativṛṣaṃ naram|| 28 ||
।nātiyogaṃ na vā'yogaṃ stambhitāste ca kurvate| ॥ २९ ॥mṛdutvānna nivartante yasya tvete prayojitāḥ|| 29 ||
।samūtrairbastibhistīkṣṇairāsthāpyaḥ kṣiprameva saḥ|॥ ३० ॥śophāgnināśapāṇḍutvaśūlārśaḥparikartikāḥ|| 30 ||
।syurjvaraścātisāraśca yāpanātyarthasevanāt| ॥ ३१ ॥ariṣṭakṣīrasīdhvādyā tatreṣṭā dīpanī kriyā|| 31 ||
।yuktyā tasmānniṣeveta yāpanānna prasaṅgataḥ| ॥ ३२ ॥ityuccairbhāṣyapūrvāṇāṃ vyāpadaḥ sacikitsitāḥ|| 32 ||
।vistareṇa pṛthak proktāstebhyo rakṣennaraṃ sadā| ॥ ३३ ॥karmaṇāṃ vamanādīnāmasamyakkaraṇāpadām|| 33 ||
।yatroktaṃ sādhanaṃ sthāne siddhisthānaṃ taducyate| ॥ ३४ ॥ityadhyāyaśataṃ viṃśamātreyamunivāṅgyam|| 34 ||
।hitārthaṃ prāṇināṃ proktamagniveśena dhīmatā| ॥ ३५ ॥dīrghamāyuryaśaḥ svāsthyaṃ trivargaṃ cāpi puṣkalam|| 35 ||
।siddhiṃ cānuttamāṃ loke prāpnoti vidhinā paṭhan| ॥ ३६ ॥vistārayati leśoktaṃ saṃkṣipatyativistaram|| 36 ||
।saṃskartā kurute tantraṃ purāṇaṃ ca punarnavam| ॥ ३७ ॥atastantrottamamidaṃ carakeṇātibuddhinā|| 37 ||
।saṃskṛtaṃ tattvasaṃpūrṇaṃ tribhāgenopalakṣyate| ॥ ३८ ॥tacchaṅkaraṃ bhūtapatiṃ saṃprasādya samāpayat|| 38 ||
।akhaṇḍārthaṃ dṛḍhabalo jātaḥ pañcanade pure| ॥ ३९ ॥kṛtvā bahubhyastantrebhyo viśeṣoñchaśiloccayam|| 39 ||
।saptadaśauṣadhādhyāyasiddhikalpairapūrayat| ॥ ४० ॥idamanyūnaśabdārthaṃ tantradoṣavivarjitam|| 40 ||
।ṣaḍviṃśatā vicitrābhirbhūṣitaṃ tantrayuktibhiḥ| ॥ ४१ ॥tatrādhikaraṇaṃ yogo hetvartho'rthaḥ padasya ca|| 41 ||
।pradeśoddeśanirdeśavākyaśeṣāḥ prayojanam|॥ ४२ ॥upadeśāpadeśātideśārthāpattinirṇayāḥ|| 42 ||
।prasaṅgaikāntanaikāntāḥ sāpavargo viparyayaḥ|॥ ४३ ॥pūrvapakṣavidhānānumatavyākhyānasaṃśayāḥ|| 43 ||
।atītānāgatāvekṣāsvasaṃjñohyasamuccayāḥ| ॥ ४४ ॥nidarśanaṃ nirvacanaṃ saṃniyogo vikalpanam|| 44 ||
।pratyutsārastathoddhāraḥ saṃbhavastantrayuktayaḥ| ॥ ४५ ॥tantre samāsavyāsokte bhavantyetā hi kṛtsnaśaḥ|| 45 ||
।ekadeśena dṛśyante samāsābhihite tathā| ॥ ४६ ॥yathā'mbujavanasyārkaḥ pradīpo veśmano yathā|| 46 ||
।prabodhanaprakāśārthastathā tantrasya yuktayaḥ| ॥ ४७ ॥ekasminnapi yasyeha śāstre labdhāspadā matiḥ|| 47 ||
।sa śāstramanyadapyāśu yuktijñatvāt prabudhyate| ।adhīyāno'pi śāstrāṇi tantrayuktyā vinā bhiṣak| ॥ ४८ ॥nādhigacchati śāstrārthānarthān bhāgyakṣaye yathā|| 48 ||
।durgṛhītaṃ kṣiṇotyeva śāstraṃ śastramivābudham| ॥ ४९ ॥sugṛhītaṃ tadeva jñaṃ śāstraṃ śastraṃ ca rakṣati|| 49 ||
( ।(tasmādetāḥ pravakṣyante vistareṇottare punaḥ| )॥ ५० ॥tattvajñānārthamasyaiva tantrasya guṇadoṣataḥ)|| 50 ||
।idamakhilamadhītya samyagarthān vimṛśati yo'vimanāḥ prayoganityaḥ| ॥ ५१ ॥sa manujasukhajīvitapradātā bhavati dhṛtismṛtibuddhidharmavṛddhaḥ|| 51 ||
।yasya dvādaśasāhasrī hṛdi tiṣṭhati saṃhitā| ॥ ५२ ॥so'rthajñaḥ sa vicārajñaścikitsākuśalaśca saḥ|| 52 ||
।rogāṃsteṣāṃ cikitsāṃ ca sa kimarthaṃ na budhyate| ॥ ५३ ॥cikitsā vahniveśasya susthāturahitaṃ prati|| 53 ||
।yadihāsti tadanyatra yannehāsti na tatkvacit| ॥ ५४ ॥agniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte|| 54 ||
।siddhisthāne'ṣṭame prāpte tasmin dṛḍhabalena tu| ॥)siddhisthānaṃ svasiddhyarthaṃ samāsena samāpitam||)
॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte'prāpte dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne uttarabastisiddhirnāma dvādaśo'dhyāyaḥ||12||