பாரத சம்ஹிதை

அத்தியாயம் 23

विषचिकित्सितम्

இந்த நூலின் தமிழ் மொழிபெயர்ப்பு தயாராகிக்கொண்டிருக்கிறது. இப்போதைக்கு மூலமும் அதன் தமிழ் எழுத்துப்பெயர்ப்பும் காட்டப்படுகின்றன. இந்தி மொழிபெயர்ப்புடன் படியுங்கள்

இந்த அத்தியாயத்தில் (அத்தியாயத்தின் சொந்தச் சுருக்கம், ஸ்லோகம் 254)

तत्र श्लोकः-इतीदमुक्तं द्विविधस्य विस्तरैर्बहुप्रकारं विषरोगभेषजम्।अधीत्य विज्ञाय तथा प्रयोजयन् वर्जेद्विषाणामविषह्यतां बुधः॥

ஸ்லோகம் 254 →

மூலத்தின் எந்தச் சொல்லையும் தொடுங்கள் - அதன் பொருள் தோன்றும்.

ச. சி. 23/1

अथातो विषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः॥ १ ॥அதா²தோ விஷசிகித்ஸிதம்ʼ வ்யாக்²யாஸ்யாம꞉|| 1 ||

ச. சி. 23/2

इति ह स्माह भगवानात्रेयः॥ २ ॥இதி ஹ ஸ்மாஹ ப⁴க³வாநாத்ரேய꞉|| 2 ||

ச. சி. 23/3

प्रागुत्पत्तिं गुणान् योनिं वेगां(अनुनासिक)ल्लिङ्गान्युपक्रमान्।ப்ராகு³த்பத்திம்ʼ கு³ணாந் யோநிம்ʼ வேகா³ம்ʼ(அநுநாஸிக)ல்லிங்கா³ந்யுபக்ரமாந்|चिषस्य ब्रुवतः सम्यगग्निवेश निबोध मे॥ ३ ॥சிஷஸ்ய ப்³ருவத꞉ ஸம்யக³க்³நிவேஶ நிபோ³த⁴ மே|| 3 ||

ச. சி. 23/4

अमृतार्थं समुद्रे तु मथ्यमाने सुरासुरैः।அம்ருʼதார்த²ம்ʼ ஸமுத்³ரே து மத்²யமாநே ஸுராஸுரை꞉|जज्ञे प्रागमृतोत्पत्तेः पुरुषो घोरदर्शनः॥ ४ ॥ஜஜ்ஞே ப்ராக³ம்ருʼதோத்பத்தே꞉ புருஷோ கோ⁴ரத³ர்ஶந꞉|| 4 ||

ச. சி. 23/5

दीप्ततेजाश्चतुर्दंष्ट्रो हरिकेशोऽनलेक्षणः।தீ³ப்ததேஜாஶ்சதுர்த³ம்ʼஷ்ட்ரோ ஹரிகேஶோ(அ)நலேக்ஷண꞉|जगद्विषण्णं तं दृष्ट्वा तेनासौ विषसंज्ञितः॥ ५ ॥ஜக³த்³விஷண்ணம்ʼ தம்ʼ த்³ருʼஷ்ட்வா தேநாஸௌ விஷஸம்ʼஜ்ஞித꞉|| 5 ||

ச. சி. 23/6

जङ्गमस्थावरायां तद्योनौ ब्रह्मा न्ययोजयत्।ஜங்க³மஸ்தா²வராயாம்ʼ தத்³யோநௌ ப்³ரஹ்மா ந்யயோஜயத்|तदम्बुसंभवं तस्माद्द्बिविधं पावकोपमम्॥ ६ ॥தத³ம்பு³ஸம்ʼப⁴வம்ʼ தஸ்மாத்³த்³பி³வித⁴ம்ʼ பாவகோபமம்|| 6 ||

ச. சி. 23/7

अष्टवेगं दशगुणं चतुर्विंशत्युपक्रमम्।அஷ்டவேக³ம்ʼ த³ஶகு³ணம்ʼ சதுர்விம்ʼஶத்யுபக்ரமம்|तद्वर्षास्वम्बुयोनित्वात् संक्लेदं गुडवद्गतम्॥ ७ ॥தத்³வர்ஷாஸ்வம்பு³யோநித்வாத் ஸம்ʼக்லேத³ம்ʼ கு³ட³வத்³க³தம்|| 7 ||

ச. சி. 23/8

सर्पत्यम्बुधरापाये तदगस्त्यो हिनस्ति च।ஸர்பத்யம்பு³த⁴ராபாயே தத³க³ஸ்த்யோ ஹிநஸ்தி ச|प्रयाति मन्दवीर्यत्वं विषं तस्माद्घनास्त्यये॥ ८ ॥ப்ரயாதி மந்த³வீர்யத்வம்ʼ விஷம்ʼ தஸ்மாத்³க⁴நாஸ்த்யயே|| 8 ||

ச. சி. 23/9

सर्पाः कीटोन्दुरा लूता वृश्चिका गृहगोधिकाः।ஸர்பா꞉ கீடோந்து³ரா லூதா வ்ருʼஶ்சிகா க்³ருʼஹகோ³தி⁴கா꞉|जलौकामत्स्यमण्डूकाः कणभाः सकृकण्टकाः॥ ९ ॥ஜலௌகாமத்ஸ்யமண்டூ³கா꞉ கணபா⁴꞉ ஸக்ருʼகண்டகா꞉|| 9 ||

ச. சி. 23/10

श्वसिंहव्याघ्रगोमायुतरक्षुनकुलादयः।ஶ்வஸிம்ʼஹவ்யாக்⁴ரகோ³மாயுதரக்ஷுநகுலாத³ய꞉|दंष्ट्रिणो ये विषं तेषां दंष्ट्रोत्थं जङ्गमं मतम्॥ १० ॥த³ம்ʼஷ்ட்ரிணோ யே விஷம்ʼ தேஷாம்ʼ த³ம்ʼஷ்ட்ரோத்த²ம்ʼ ஜங்க³மம்ʼ மதம்|| 10 ||

ச. சி. 23/11

मुस्तकं पौष्करं क्रौञ्चं वत्सनाभं बलाहकम्।முஸ்தகம்ʼ பௌஷ்கரம்ʼ க்ரௌஞ்சம்ʼ வத்ஸநாப⁴ம்ʼ ப³லாஹகம்|कर्कटं कालकूटं च करवीरकसंज्ञकम्॥ ११ ॥கர்கடம்ʼ காலகூடம்ʼ ச கரவீரகஸம்ʼஜ்ஞகம்|| 11 ||

ச. சி. 23/12

पालकेन्द्रायुधं तैलं मेघकं कुशपुष्पकम्।பாலகேந்த்³ராயுத⁴ம்ʼ தைலம்ʼ மேக⁴கம்ʼ குஶபுஷ்பகம்|रोहिषं पुण्डरीकं च लाङ्गलक्यञ्जनाभकम्॥ १२ ॥ரோஹிஷம்ʼ புண்ட³ரீகம்ʼ ச லாங்க³லக்யஞ்ஜநாப⁴கம்|| 12 ||

ச. சி. 23/13

सङ्कोचं मर्कटं शृङ्गीविषं हालाहलं तथा।ஸங்கோசம்ʼ மர்கடம்ʼ ஶ்ருʼங்கீ³விஷம்ʼ ஹாலாஹலம்ʼ ததா²|एवमादीनि चान्यानि मूलजानि स्थिराणि च॥ १३ ॥ஏவமாதீ³நி சாந்யாநி மூலஜாநி ஸ்தி²ராணி ச|| 13 ||

ச. சி. 23/14

गरसंयोगजं चान्यद्गरसंज्ञं गदप्रदम्।க³ரஸம்ʼயோக³ஜம்ʼ சாந்யத்³க³ரஸம்ʼஜ்ஞம்ʼ க³த³ப்ரத³ம்|कालान्तरविपाकित्वान्न तदाशु हरत्यसून्॥ १४ ॥காலாந்தரவிபாகித்வாந்ந ததா³ஶு ஹரத்யஸூந்|| 14 ||

ச. சி. 23/15

निद्रां तन्द्रां क्लमं दाहं सपाकं लोमहर्षणम्।நித்³ராம்ʼ தந்த்³ராம்ʼ க்லமம்ʼ தா³ஹம்ʼ ஸபாகம்ʼ லோமஹர்ஷணம்|शोफं चैवातिसारं च जनयेज्जङ्गमं विषम्॥ १५ ॥ஶோப²ம்ʼ சைவாதிஸாரம்ʼ ச ஜநயேஜ்ஜங்க³மம்ʼ விஷம்|| 15 ||

ச. சி. 23/16

स्थावरं तु ज्वरं हिक्कां दन्तहर्षं गलग्रहम्।ஸ்தா²வரம்ʼ து ஜ்வரம்ʼ ஹிக்காம்ʼ த³ந்தஹர்ஷம்ʼ க³லக்³ரஹம்|फेनवम्यरुचिश्वासमूर्च्छाश्च जनयेद्विषम्॥ १६ ॥பே²நவம்யருசிஶ்வாஸமூர்ச்சா²ஶ்ச ஜநயேத்³விஷம்|| 16 ||

ச. சி. 23/17

जङ्गमं स्यादधोभागमूर्ध्वभागं तु मूलजम्।ஜங்க³மம்ʼ ஸ்யாத³தோ⁴பா⁴க³மூர்த்⁴வபா⁴க³ம்ʼ து மூலஜம்|तस्माद्दंष्ट्राविषं मौलं हन्ति मौलं च दंष्ट्रजम्॥ १७ ॥தஸ்மாத்³த³ம்ʼஷ்ட்ராவிஷம்ʼ மௌலம்ʼ ஹந்தி மௌலம்ʼ ச த³ம்ʼஷ்ட்ரஜம்|| 17 ||

ச. சி. 23/18

तृण्मोहदन्तहर्षप्रसेकवमथुक्लमा भवन्त्याद्ये।த்ருʼண்மோஹத³ந்தஹர்ஷப்ரஸேகவமது²க்லமா ப⁴வந்த்யாத்³யே|वेगे रसप्रदोषादसृक्प्रदोषाद्द्वितीये तु॥ १८ ॥வேகே³ ரஸப்ரதோ³ஷாத³ஸ்ருʼக்ப்ரதோ³ஷாத்³த்³விதீயே து|| 18 ||

ச. சி. 23/19

वैवर्ण्यभ्रमवेपथुमूर्च्छाजृम्भाङ्गचिमिचिमातमकाः।வைவர்ண்யப்⁴ரமவேபது²மூர்ச்சா²ஜ்ருʼம்பா⁴ங்க³சிமிசிமாதமகா꞉|दुष्टपिशितात्तृतीये मण्डलकण्डूश्वयथुकोठाः॥ १९ ॥து³ஷ்டபிஶிதாத்த்ருʼதீயே மண்ட³லகண்டூ³ஶ்வயது²கோடா²꞉|| 19 ||

ச. சி. 23/20

वातादिजाश्चतुर्थे दाहच्छर्द्यङ्गशूलमूर्च्छाद्याः।வாதாதி³ஜாஶ்சதுர்தே² தா³ஹச்ச²ர்த்³யங்க³ஶூலமூர்ச்சா²த்³யா꞉|नीलादीनां तमसश्च दर्शनं पञ्चमे वेगे॥ २० ॥நீலாதீ³நாம்ʼ தமஸஶ்ச த³ர்ஶநம்ʼ பஞ்சமே வேகே³|| 20 ||

ச. சி. 23/21

षष्ठे हिक्का, भङ्गः स्कन्धस्य तु सप्तमेऽष्टमे मरणम्।ஷஷ்டே² ஹிக்கா, ப⁴ங்க³꞉ ஸ்கந்த⁴ஸ்ய து ஸப்தமே(அ)ஷ்டமே மரணம்|नॄणां, चतुष्पदां स्याच्चतुर्विधः, पक्षिणां त्रिविधः॥ २१ ॥ந்ரூʼணாம்ʼ, சதுஷ்பதா³ம்ʼ ஸ்யாச்சதுர்வித⁴꞉, பக்ஷிணாம்ʼ த்ரிவித⁴꞉|| 21 ||

ச. சி. 23/22

सीदत्याद्ये भ्रमति च, चतुष्पदो वेपते, ततः शून्यः।ஸீத³த்யாத்³யே ப்⁴ரமதி ச, சதுஷ்பதோ³ வேபதே, தத꞉ ஶூந்ய꞉|मन्दाहारो म्रियते श्वासेन हि चतुर्थवेगे तु॥ २२ ॥மந்தா³ஹாரோ ம்ரியதே ஶ்வாஸேந ஹி சதுர்த²வேகே³ து|| 22 ||

ச. சி. 23/23

ध्यायति विहगः प्रथमे वेगे, प्रभ्राम्यति द्वितीये तु।த்⁴யாயதி விஹக³꞉ ப்ரத²மே வேகே³, ப்ரப்⁴ராம்யதி த்³விதீயே து|स्रस्ताङ्गश्च तृतीये विषवेगे याति पञ्चत्वम्॥ २३ ॥ஸ்ரஸ்தாங்க³ஶ்ச த்ருʼதீயே விஷவேகே³ யாதி பஞ்சத்வம்|| 23 ||

ச. சி. 23/24

लघु रूक्षमाशु विशदं व्यवायि तीक्ष्णं विकासि सूक्ष्मं च।லகு⁴ ரூக்ஷமாஶு விஶத³ம்ʼ வ்யவாயி தீக்ஷ்ணம்ʼ விகாஸி ஸூக்ஷ்மம்ʼ ச|उष्णमनिर्देश्यरसं दशगुणमुक्तं विषं तज्ज्ञैः॥ २४ ॥உஷ்ணமநிர்தே³ஶ்யரஸம்ʼ த³ஶகு³ணமுக்தம்ʼ விஷம்ʼ தஜ்ஜ்ஞை꞉|| 24 ||

ச. சி. 23/25

रौक्ष्याद्वातमशैत्यात्पित्तं सौक्ष्म्यादसृक् प्रकोपयति।ரௌக்ஷ்யாத்³வாதமஶைத்யாத்பித்தம்ʼ ஸௌக்ஷ்ம்யாத³ஸ்ருʼக் ப்ரகோபயதி|कफमव्यक्तरसत्वादन्नरसांश्चानुवर्तते शीघ्रम्॥ २५ ॥கப²மவ்யக்தரஸத்வாத³ந்நரஸாம்ʼஶ்சாநுவர்ததே ஶீக்⁴ரம்|| 25 ||

ச. சி. 23/26

शीघ्रं व्यवायिभावादाशु व्याप्नोति केवलं देहम्।ஶீக்⁴ரம்ʼ வ்யவாயிபா⁴வாதா³ஶு வ்யாப்நோதி கேவலம்ʼ தே³ஹம்|तीक्ष्णत्वान्मर्मघ्नं प्राणघ्नं तद्विकासित्वात्॥ २६ ॥தீக்ஷ்ணத்வாந்மர்மக்⁴நம்ʼ ப்ராணக்⁴நம்ʼ தத்³விகாஸித்வாத்|| 26 ||

ச. சி. 23/27

दुरुपक्रमं लघुत्वाद्वैशद्यात् स्यादसक्तगतिदोषम्।து³ருபக்ரமம்ʼ லகு⁴த்வாத்³வைஶத்³யாத் ஸ்யாத³ஸக்தக³திதோ³ஷம்|दोषस्थानप्रकृतीः प्राप्यान्यतमं ह्युदीरयति॥ २७ ॥தோ³ஷஸ்தா²நப்ரக்ருʼதீ꞉ ப்ராப்யாந்யதமம்ʼ ஹ்யுதீ³ரயதி|| 27 ||

ச. சி. 23/28

स्याद्वातिकस्य वातस्थाने कफपित्तलिङ्गमीषत्तु।ஸ்யாத்³வாதிகஸ்ய வாதஸ்தா²நே கப²பித்தலிங்க³மீஷத்து|तृण्मोहारतिमूर्च्छागलग्रहच्छर्दिफेनादि॥ २८ ॥த்ருʼண்மோஹாரதிமூர்ச்சா²க³லக்³ரஹச்ச²ர்தி³பே²நாதி³|| 28 ||

ச. சி. 23/29

पित्ताशयस्थितं पैत्तिकस्य कफवातयोर्विषं तद्वत्।பித்தாஶயஸ்தி²தம்ʼ பைத்திகஸ்ய கப²வாதயோர்விஷம்ʼ தத்³வத்|तृट्कासज्वरवमथुक्लमदाहतमोतिसारादि॥ २९ ॥த்ருʼட்காஸஜ்வரவமது²க்லமதா³ஹதமோதிஸாராதி³|| 29 ||

ச. சி. 23/30

कफदेशगं कफस्य च दर्शयेद्वातपित्तयोश्चेषत्।கப²தே³ஶக³ம்ʼ கப²ஸ்ய ச த³ர்ஶயேத்³வாதபித்தயோஶ்சேஷத்|लिङ्गं श्वासगलग्रहकण्डूलालावमथ्वादि॥ ३० ॥லிங்க³ம்ʼ ஶ்வாஸக³லக்³ரஹகண்டூ³லாலாவமத்²வாதி³|| 30 ||

ச. சி. 23/31

दूषीविषं तु शोणितदुष्ट्यारुःकिटिमकोठलिङ्गं च।தூ³ஷீவிஷம்ʼ து ஶோணிதது³ஷ்ட்யாரு꞉கிடிமகோட²லிங்க³ம்ʼ ச|विषमेकैकं दोषं संदूष्य हरत्यसूनेवम्॥ ३१ ॥விஷமேகைகம்ʼ தோ³ஷம்ʼ ஸம்ʼதூ³ஷ்ய ஹரத்யஸூநேவம்|| 31 ||

ச. சி. 23/32

क्षरति विषतेजसाऽसृक् तत् खानि निरुध्य मारयति जन्तुम्।க்ஷரதி விஷதேஜஸா(அ)ஸ்ருʼக் தத் கா²நி நிருத்⁴ய மாரயதி ஜந்தும்|पीतं मृतस्य हृदि तिष्ठति दष्टविद्धयोर्दंशदेशे स्यात्॥ ३२ ॥பீதம்ʼ ம்ருʼதஸ்ய ஹ்ருʼதி³ திஷ்ட²தி த³ஷ்டவித்³த⁴யோர்த³ம்ʼஶதே³ஶே ஸ்யாத்|| 32 ||

ச. சி. 23/33

नीलौष्ठदन्तशैथिल्यकेशपतनाङ्गभङ्गविक्षेपाः।நீலௌஷ்ட²த³ந்தஶைதி²ல்யகேஶபதநாங்க³ப⁴ங்க³விக்ஷேபா꞉|शिशिरैर्न लोमहर्षो नाभिहते दण्डराजी स्यात्॥ ३३ ॥ஶிஶிரைர்ந லோமஹர்ஷோ நாபி⁴ஹதே த³ண்ட³ராஜீ ஸ்யாத்|| 33 ||

ச. சி. 23/34

क्षतजं क्षताच्च नायात्येतानि भवन्ति मरणलिङ्गानि।க்ஷதஜம்ʼ க்ஷதாச்ச நாயாத்யேதாநி ப⁴வந்தி மரணலிங்கா³நி|एभ्योऽन्यथा चिकित्स्यास्तेषां चोपक्रमाञ्छृणु मे॥ ३४ ॥ஏப்⁴யோ(அ)ந்யதா² சிகித்ஸ்யாஸ்தேஷாம்ʼ சோபக்ரமாஞ்ச்²ருʼணு மே|| 34 ||

ச. சி. 23/35

मन्त्रारिष्टोत्कर्तननिष्पीडनचूषणाग्निपरिषेकाः।மந்த்ராரிஷ்டோத்கர்தநநிஷ்பீட³நசூஷணாக்³நிபரிஷேகா꞉|अवगाहरक्तमोक्षणवमनविरेकोपधानानि॥ ३५ ॥அவகா³ஹரக்தமோக்ஷணவமநவிரேகோபதா⁴நாநி|| 35 ||

ச. சி. 23/36

हृदयावरणाञ्जननस्यधूमलेहौषधप्रशमनानि।ஹ்ருʼத³யாவரணாஞ்ஜநநஸ்யதூ⁴மலேஹௌஷத⁴ப்ரஶமநாநி|प्रतिसारणं प्रतिविषं संज्ञासंस्थापनं लेपः॥ ३६ ॥ப்ரதிஸாரணம்ʼ ப்ரதிவிஷம்ʼ ஸம்ʼஜ்ஞாஸம்ʼஸ்தா²பநம்ʼ லேப꞉|| 36 ||

ச. சி. 23/37

मृतसञ्जीवनमेव च विंशतिरेते चतुर्भिरधिकाः।ம்ருʼதஸஞ்ஜீவநமேவ ச விம்ʼஶதிரேதே சதுர்பி⁴ரதி⁴கா꞉|स्युरुपक्रमा यथा ये यत्र योज्याः शृणु तथा तान्॥ ३७ ॥ஸ்யுருபக்ரமா யதா² யே யத்ர யோஜ்யா꞉ ஶ்ருʼணு ததா² தாந்|| 37 ||

ச. சி. 23/38

दंशात्तु विषं दष्टस्याविसृतं वेणिकां भिषग्बद्ध्वा।த³ம்ʼஶாத்து விஷம்ʼ த³ஷ்டஸ்யாவிஸ்ருʼதம்ʼ வேணிகாம்ʼ பி⁴ஷக்³ப³த்³த்⁴வா|निष्पीडयेद्भृशं दंशमुद्धरेन्मर्मवर्जं वा॥ ३८ ॥நிஷ்பீட³யேத்³ப்⁴ருʼஶம்ʼ த³ம்ʼஶமுத்³த⁴ரேந்மர்மவர்ஜம்ʼ வா|| 38 ||

ச. சி. 23/39

तं दंशं वा चूषेन्मुखेन यवचूर्णपांशुपूर्णेन।தம்ʼ த³ம்ʼஶம்ʼ வா சூஷேந்முகே²ந யவசூர்ணபாம்ʼஶுபூர்ணேந|प्रच्छनशृङ्गजलौकाव्यधनैः स्राव्यं ततो रक्तम्॥ ३९ ॥ப்ரச்ச²நஶ்ருʼங்க³ஜலௌகாவ்யத⁴நை꞉ ஸ்ராவ்யம்ʼ ததோ ரக்தம்|| 39 ||

ச. சி. 23/40

रक्ते विषप्रदुष्टे दुष्येत् प्रकृतिस्ततस्त्यजेत् प्राणान्।ரக்தே விஷப்ரது³ஷ்டே து³ஷ்யேத் ப்ரக்ருʼதிஸ்ததஸ்த்யஜேத் ப்ராணாந்|तस्मात् प्रघर्षणैरसृगवर्तमानं प्रवर्त्यं स्यात्॥ ४० ॥தஸ்மாத் ப்ரக⁴ர்ஷணைரஸ்ருʼக³வர்தமாநம்ʼ ப்ரவர்த்யம்ʼ ஸ்யாத்|| 40 ||

ச. சி. 23/41

त्रिकटुगृहधूमरजनीपञ्चलवणरोचनाः सवार्ताकाः।த்ரிகடுக்³ருʼஹதூ⁴மரஜநீபஞ்சலவணரோசநா꞉ ஸவார்தாகா꞉|घर्षणमतिप्रवृत्ते वटादिभिः शीतलैर्लेपः॥ ४१ ॥க⁴ர்ஷணமதிப்ரவ்ருʼத்தே வடாதி³பி⁴꞉ ஶீதலைர்லேப꞉|| 41 ||

ச. சி. 23/42

रक्तं हि विषाधानं वायुरिवाग्नेः प्रदेहसेकैस्तत्।ரக்தம்ʼ ஹி விஷாதா⁴நம்ʼ வாயுரிவாக்³நே꞉ ப்ரதே³ஹஸேகைஸ்தத்|शीतैः स्कन्दति तस्मिन् स्कन्ने व्यपयाति विषवेगः॥ ४२ ॥ஶீதை꞉ ஸ்கந்த³தி தஸ்மிந் ஸ்கந்நே வ்யபயாதி விஷவேக³꞉|| 42 ||

ச. சி. 23/43

विषवेगान्मदमूर्च्छाविषादहृदयद्रवाः प्रवर्तन्ते।விஷவேகா³ந்மத³மூர்ச்சா²விஷாத³ஹ்ருʼத³யத்³ரவா꞉ ப்ரவர்தந்தே|शीतैर्निवर्तयेत्तान् वीज्यश्चालोमहर्षात् स्यात्॥ ४३ ॥ஶீதைர்நிவர்தயேத்தாந் வீஜ்யஶ்சாலோமஹர்ஷாத் ஸ்யாத்|| 43 ||

ச. சி. 23/44

तरुरिव मूलच्छेदाद्दंशच्छेदान्न वृद्धिमेति विषम्।தருரிவ மூலச்சே²தா³த்³த³ம்ʼஶச்சே²தா³ந்ந வ்ருʼத்³தி⁴மேதி விஷம்|आचूषणमानयनं जलस्य सेतुर्यथा तथाऽरिष्टाः॥ ४४ ॥ஆசூஷணமாநயநம்ʼ ஜலஸ்ய ஸேதுர்யதா² ததா²(அ)ரிஷ்டா꞉|| 44 ||

ச. சி. 23/45

त्वङ्मांसगतं दाहो दहति विषं स्रावणं हरति रक्तात्।த்வங்மாம்ʼஸக³தம்ʼ தா³ஹோ த³ஹதி விஷம்ʼ ஸ்ராவணம்ʼ ஹரதி ரக்தாத்|पीतं वमनैः सद्यो हरेद्विरेकैर्द्वितीये तु॥ ४५ ॥பீதம்ʼ வமநை꞉ ஸத்³யோ ஹரேத்³விரேகைர்த்³விதீயே து|| 45 ||

ச. சி. 23/46

आदौ हृदयं रक्ष्यं तस्यावरणं पिबेद्यथालाभम्।ஆதௌ³ ஹ்ருʼத³யம்ʼ ரக்ஷ்யம்ʼ தஸ்யாவரணம்ʼ பிபே³த்³யதா²லாப⁴ம்|मधुसर्पिर्मज्जपयोगैरिकमथ गोमयरसं वा॥ ४६ ॥மது⁴ஸர்பிர்மஜ்ஜபயோகை³ரிகமத² கோ³மயரஸம்ʼ வா|| 46 ||

ச. சி. 23/47

इक्षुं सुपक्वमथवा काकं निष्पीड्य तद्रसं वरणम्।இக்ஷும்ʼ ஸுபக்வமத²வா காகம்ʼ நிஷ்பீட்³ய தத்³ரஸம்ʼ வரணம்|छागादीनां वाऽसृग्भस्म मृदं वा पिबेदाशु॥ ४७ ॥சா²கா³தீ³நாம்ʼ வா(அ)ஸ்ருʼக்³ப⁴ஸ்ம ம்ருʼத³ம்ʼ வா பிபே³தா³ஶு|| 47 ||

ச. சி. 23/48

क्षारागदस्तृतीये शोफहरैर्लेखनं समध्वम्बु।க்ஷாராக³த³ஸ்த்ருʼதீயே ஶோப²ஹரைர்லேக²நம்ʼ ஸமத்⁴வம்பு³|गोमयरसश्चतुर्थे वेगे सकपित्थमधुसर्पिः॥ ४८ ॥கோ³மயரஸஶ்சதுர்தே² வேகே³ ஸகபித்த²மது⁴ஸர்பி꞉|| 48 ||

ச. சி. 23/49

काकाण्डशिरीषाभ्यां स्वरसेनाश्च्योतनाञ्जने नस्यम्।காகாண்ட³ஶிரீஷாப்⁴யாம்ʼ ஸ்வரஸேநாஶ்ச்யோதநாஞ்ஜநே நஸ்யம்|स्यात्पञ्चमेऽथ षष्ठे संज्ञायाः स्थापनं कार्यम्॥ ४९ ॥ஸ்யாத்பஞ்சமே(அ)த² ஷஷ்டே² ஸம்ʼஜ்ஞாயா꞉ ஸ்தா²பநம்ʼ கார்யம்|| 49 ||

ச. சி. 23/50

गोपित्तयुता रजनी मञ्जिष्ठामरिचपिप्पलीपानम्।கோ³பித்தயுதா ரஜநீ மஞ்ஜிஷ்டா²மரிசபிப்பலீபாநம்|विषपानं दष्टानां विषपीते दंशनं चान्ते॥ ५० ॥விஷபாநம்ʼ த³ஷ்டாநாம்ʼ விஷபீதே த³ம்ʼஶநம்ʼ சாந்தே|| 50 ||

ச. சி. 23/51

शिखिपित्तार्धयुतं स्यात् पलाशबीजमगदो मृतेषु वरः।ஶிகி²பித்தார்த⁴யுதம்ʼ ஸ்யாத் பலாஶபீ³ஜமக³தோ³ ம்ருʼதேஷு வர꞉|वार्ताकुफाणितागारधूमगोपित्तनिम्बं वा॥ ५१ ॥வார்தாகுபா²ணிதாகா³ரதூ⁴மகோ³பித்தநிம்ப³ம்ʼ வா|| 51 ||

ச. சி. 23/52

गोपित्तयुतैर्गुटिकाः सुरसाग्रन्थिद्विरजनीमधुककुष्ठैः।கோ³பித்தயுதைர்கு³டிகா꞉ ஸுரஸாக்³ரந்தி²த்³விரஜநீமது⁴ககுஷ்டை²꞉|शस्ताऽमृतेन तुल्या शिरीषपुष्पकाकाण्डकरसैर्वा॥ ५२ ॥ஶஸ்தா(அ)ம்ருʼதேந துல்யா ஶிரீஷபுஷ்பகாகாண்ட³கரஸைர்வா|| 52 ||

ச. சி. 23/53

काकाण्डसुरसगवाक्षीपुनर्नवावायसीशिरीषफलैः।காகாண்ட³ஸுரஸக³வாக்ஷீபுநர்நவாவாயஸீஶிரீஷப²லை꞉|उद्बन्धविषजलमृते लेपौपधिनस्यपानानि॥ ५३ ॥உத்³ப³ந்த⁴விஷஜலம்ருʼதே லேபௌபதி⁴நஸ்யபாநாநி|| 53 ||

ச. சி. 23/54

स्पृक्काप्लवस्थौणेयकांक्षीशैलेयरोचनातगरम्।ஸ்ப்ருʼக்காப்லவஸ்தௌ²ணேயகாம்ʼக்ஷீஶைலேயரோசநாதக³ரம்|ध्यामककुङ्कुममांसीसुरसाग्रैलालकुष्ठघ्नम्॥ ५४ ॥த்⁴யாமககுங்குமமாம்ʼஸீஸுரஸாக்³ரைலாலகுஷ்ட²க்⁴நம்|| 54 ||

ச. சி. 23/55

बृहती शिरीषपुष्पं श्रीवेष्टकपद्मचारटिविशालाः।ப்³ருʼஹதீ ஶிரீஷபுஷ்பம்ʼ ஶ்ரீவேஷ்டகபத்³மசாரடிவிஶாலா꞉|सुरदारुपद्मकेशरसावरकमनःशिलाकौन्त्यः॥ ५५ ॥ஸுரதா³ருபத்³மகேஶரஸாவரகமந꞉ஶிலாகௌந்த்ய꞉|| 55 ||

ச. சி. 23/56

जात्यर्कपुष्परसरजनीद्वयहिङ्गुपिप्पलीलाक्षाः।ஜாத்யர்கபுஷ்பரஸரஜநீத்³வயஹிங்கு³பிப்பலீலாக்ஷா꞉|जलमुद्गपर्णिचन्दनमधुकमदनसिन्धुवाराश्च॥ ५६ ॥ஜலமுத்³க³பர்ணிசந்த³நமது⁴கமத³நஸிந்து⁴வாராஶ்ச|| 56 ||

ச. சி. 23/57

शम्पाकलोध्रमयूरकगन्धफलानाकुलीविडङ्गाश्च।ஶம்பாகலோத்⁴ரமயூரகக³ந்த⁴ப²லாநாகுலீவிட³ங்கா³ஶ்ச|पुष्ये संहृत्य समं पिष्ट्वा गुटिका विघेयाः स्युः॥ ५७ ॥புஷ்யே ஸம்ʼஹ்ருʼத்ய ஸமம்ʼ பிஷ்ட்வா கு³டிகா விகே⁴யா꞉ ஸ்யு꞉|| 57 ||

ச. சி. 23/58

सर्वविषघ्नो जयकृद्विषमृतस्ंजीवनो ज्वरनिहन्ता।ஸர்வவிஷக்⁴நோ ஜயக்ருʼத்³விஷம்ருʼதஸ்ம்ʼஜீவநோ ஜ்வரநிஹந்தா|घ्रेयविलेपनधारणधूमग्रहणैर्गृहस्थश्च॥ ५८ ॥க்⁴ரேயவிலேபநதா⁴ரணதூ⁴மக்³ரஹணைர்க்³ருʼஹஸ்த²ஶ்ச|| 58 ||

ச. சி. 23/59

भूतविषजन्त्वलक्ष्मीकार्मणमन्त्राग्र्यशन्यरीन् हन्यात्।பூ⁴தவிஷஜந்த்வலக்ஷ்மீகார்மணமந்த்ராக்³ர்யஶந்யரீந் ஹந்யாத்|दुःस्वप्नस्त्रीदोषानकालमरणाम्बुचैरभयम्॥ ५९ ॥து³꞉ஸ்வப்நஸ்த்ரீதோ³ஷாநகாலமரணாம்பு³சைரப⁴யம்|| 59 ||

ச. சி. 23/60

धनधान्यकार्यसिद्धिः श्रीपुष्ट्यायुर्विवर्धनो धन्यः।த⁴நதா⁴ந்யகார்யஸித்³தி⁴꞉ ஶ்ரீபுஷ்ட்யாயுர்விவர்த⁴நோ த⁴ந்ய꞉|मृतसंजीवन एष प्रागमृताह्ब्रह्मणा विहितः॥ம்ருʼதஸம்ʼஜீவந ஏஷ ப்ராக³ம்ருʼதாஹ்ப்³ரஹ்மணா விஹித꞉||इति मृतसंजीवनोऽगदः।இதி ம்ருʼதஸம்ʼஜீவநோ(அ)க³த³꞉|

ச. சி. 23/61

मन्त्रैर्धमनीबन्धोऽवमार्जनं कार्यमात्मरक्षा च।மந்த்ரைர்த⁴மநீப³ந்தோ⁴(அ)வமார்ஜநம்ʼ கார்யமாத்மரக்ஷா ச|दोषस्य विषं यस्य स्थाने स्यात्तं जयेत्पूर्वम्॥ ६१ ॥தோ³ஷஸ்ய விஷம்ʼ யஸ்ய ஸ்தா²நே ஸ்யாத்தம்ʼ ஜயேத்பூர்வம்|| 61 ||

ச. சி. 23/62

वातस्थाने स्वेदो दध्ना नतकुष्ठकल्कपानं च।வாதஸ்தா²நே ஸ்வேதோ³ த³த்⁴நா நதகுஷ்ட²கல்கபாநம்ʼ ச|घृतमधुपयोऽम्बुपानावगाहसेकाश्च पित्तस्थे॥ ६२ ॥க்⁴ருʼதமது⁴பயோ(அ)ம்பு³பாநாவகா³ஹஸேகாஶ்ச பித்தஸ்தே²|| 62 ||

ச. சி. 23/63

क्षारागदः कफस्थानगते स्वेदस्तथा सिराव्यधनम्।க்ஷாராக³த³꞉ கப²ஸ்தா²நக³தே ஸ்வேத³ஸ்ததா² ஸிராவ்யத⁴நம்|दूषीविषेऽथ रक्तस्थिते सिराकर्म पञ्चविधम्॥ ६३ ॥தூ³ஷீவிஷே(அ)த² ரக்தஸ்தி²தே ஸிராகர்ம பஞ்சவித⁴ம்|| 63 ||

ச. சி. 23/64

भेषजमेवं कल्प्यं भिषग्विदाऽऽलक्ष्य सर्वदा सर्वम्।பே⁴ஷஜமேவம்ʼ கல்ப்யம்ʼ பி⁴ஷக்³விதா³(அ)(அ)லக்ஷ்ய ஸர்வதா³ ஸர்வம்|स्थानं जयेद्धि पूर्वं स्थानस्थस्याविरुद्धं च॥ ६४ ॥ஸ்தா²நம்ʼ ஜயேத்³தி⁴ பூர்வம்ʼ ஸ்தா²நஸ்த²ஸ்யாவிருத்³த⁴ம்ʼ ச|| 64 ||

ச. சி. 23/65

विषदूषितकफमार्गः स्रोतःसंरोधरुद्धवायुस्तु।விஷதூ³ஷிதகப²மார்க³꞉ ஸ்ரோத꞉ஸம்ʼரோத⁴ருத்³த⁴வாயுஸ்து|मृत इव श्वसेन्मर्त्यः स्यादसाध्यलिङ्गैर्विहीनश्च॥ ६५ ॥ம்ருʼத இவ ஶ்வஸேந்மர்த்ய꞉ ஸ்யாத³ஸாத்⁴யலிங்கை³ர்விஹீநஶ்ச|| 65 ||

ச. சி. 23/66

चर्मकषायाः कल्कं बिल्वसमं मूर्ध्नि काकपदमस्य।சர்மகஷாயா꞉ கல்கம்ʼ பி³ல்வஸமம்ʼ மூர்த்⁴நி காகபத³மஸ்ய|कृत्वा दद्यात्कटभीकटुकट्फलप्रधमनं च॥ ६६ ॥க்ருʼத்வா த³த்³யாத்கடபீ⁴கடுகட்ப²லப்ரத⁴மநம்ʼ ச|| 66 ||

ச. சி. 23/67

छागं गव्यं माहिषं वा मांसं कौक्कुटमेव वा।சா²க³ம்ʼ க³வ்யம்ʼ மாஹிஷம்ʼ வா மாம்ʼஸம்ʼ கௌக்குடமேவ வா|दद्यात् काकपदे तस्मिंस्ततः संक्रमते विषम्॥ ६७ ॥த³த்³யாத் காகபதே³ தஸ்மிம்ʼஸ்தத꞉ ஸம்ʼக்ரமதே விஷம்|| 67 ||

ச. சி. 23/68

नासाक्षिकर्णजिह्वाकण्ठनिरोधेषु कर्म नस्तः स्यात्।நாஸாக்ஷிகர்ணஜிஹ்வாகண்ட²நிரோதே⁴ஷு கர்ம நஸ்த꞉ ஸ்யாத்|वार्ताकुबीजपूरज्योतिष्मत्यादिभिः पिष्टैः॥ ६८ ॥வார்தாகுபீ³ஜபூரஜ்யோதிஷ்மத்யாதி³பி⁴꞉ பிஷ்டை꞉|| 68 ||

ச. சி. 23/69

अञ्जनमक्ष्युपरोधे कर्तव्यं बस्तमूत्रपिष्टैस्तु।அஞ்ஜநமக்ஷ்யுபரோதே⁴ கர்தவ்யம்ʼ ப³ஸ்தமூத்ரபிஷ்டைஸ்து|दारुव्योषहरिद्राकरवीरकरञ्जनिम्बसुरसैस्तु॥ ६९ ॥தா³ருவ்யோஷஹரித்³ராகரவீரகரஞ்ஜநிம்ப³ஸுரஸைஸ்து|| 69 ||

ச. சி. 23/70

श्वेता वचाऽश्वगन्धा हिङ्ग्वमृता कुष्ठसैन्धवे लशुनम्।ஶ்வேதா வசா(அ)ஶ்வக³ந்தா⁴ ஹிங்க்³வம்ருʼதா குஷ்ட²ஸைந்த⁴வே லஶுநம்|सर्षपकपित्थमध्यं टुण्टुककरञ्जबानि॥ ७० ॥ஸர்ஷபகபித்த²மத்⁴யம்ʼ டுண்டுககரஞ்ஜபா³நி|| 70 ||

ச. சி. 23/71

व्योषं शिरीषपुष्पं द्विरजन्यौ वंशलोचनं च समम्।வ்யோஷம்ʼ ஶிரீஷபுஷ்பம்ʼ த்³விரஜந்யௌ வம்ʼஶலோசநம்ʼ ச ஸமம்|पिष्ट्वाऽजस्य मूत्रेण गोश्वपित्तेन सप्ताहम्॥ ७१ ॥பிஷ்ட்வா(அ)ஜஸ்ய மூத்ரேண கோ³ஶ்வபித்தேந ஸப்தாஹம்|| 71 ||

ச. சி. 23/72

व्यत्यासभावितोऽयं निहन्ति शिरसि स्थितं विषं क्षिप्रम्।வ்யத்யாஸபா⁴விதோ(அ)யம்ʼ நிஹந்தி ஶிரஸி ஸ்தி²தம்ʼ விஷம்ʼ க்ஷிப்ரம்|सर्वज्वरभूतग्रहविसूचिका जीर्णमूर्च्छार्तीः॥ ७२ ॥ஸர்வஜ்வரபூ⁴தக்³ரஹவிஸூசிகா ஜீர்ணமூர்ச்சா²ர்தீ꞉|| 72 ||

ச. சி. 23/73

उन्मादापस्मारौ काचपटलनीलिकाशिरोदोषान्।உந்மாதா³பஸ்மாரௌ காசபடலநீலிகாஶிரோதோ³ஷாந்|शुष्काक्षिपाकपिल्लार्बुदार्मकण्डूतमोदोषान्॥ ७३ ॥ஶுஷ்காக்ஷிபாகபில்லார்பு³தா³ர்மகண்டூ³தமோதோ³ஷாந்|| 73 ||

ச. சி. 23/74

क्षयदौर्बल्यमदात्ययपाण्डुगदांश्चाञ्जनात्तथा मोहान्।க்ஷயதௌ³ர்ப³ல்யமதா³த்யயபாண்டு³க³தா³ம்ʼஶ்சாஞ்ஜநாத்ததா² மோஹாந்|लोपाद्विषदिग्धक्षतलीढदष्टपीतविषघाती॥ ७४ ॥லோபாத்³விஷதி³க்³த⁴க்ஷதலீட⁴த³ஷ்டபீதவிஷகா⁴தீ|| 74 ||

ச. சி. 23/75

अर्शःस्वानद्धेषु च गुदलेपो योनिलेपनं स्त्रीणाम्।அர்ஶ꞉ஸ்வாநத்³தே⁴ஷு ச கு³த³லேபோ யோநிலேபநம்ʼ ஸ்த்ரீணாம்|मूढे गर्भे दुष्टे ललाटलेपः प्रतिश्याये॥ ७५ ॥மூடே⁴ க³ர்பே⁴ து³ஷ்டே லலாடலேப꞉ ப்ரதிஶ்யாயே|| 75 ||

ச. சி. 23/76

वृद्धौ किटिमे कुष्ठे श्वित्रऋविचर्चिकादिषु लेपः।வ்ருʼத்³தௌ⁴ கிடிமே குஷ்டே² ஶ்வித்ரருʼவிசர்சிகாதி³ஷு லேப꞉|गज इव तरून् विषगदान्निहन्त्यगदगन्धहस्त्येषः॥க³ஜ இவ தரூந் விஷக³தா³ந்நிஹந்த்யக³த³க³ந்த⁴ஹஸ்த்யேஷ꞉||इति गन्धहस्तीनामाऽगदः।இதி க³ந்த⁴ஹஸ்தீநாமா(அ)க³த³꞉|

ச. சி. 23/77

पत्रागुरुमुस्तैला निर्यासाः पञ्च चन्दनं स्पृक्का।பத்ராகு³ருமுஸ்தைலா நிர்யாஸா꞉ பஞ்ச சந்த³நம்ʼ ஸ்ப்ருʼக்கா|त्वङ्नलदोत्पलबालकहरेणुकोशीरवन्यनखाः॥ ७७ ॥த்வங்நலதோ³த்பலபா³லகஹரேணுகோஶீரவந்யநகா²꞉|| 77 ||

ச. சி. 23/78

सुरदारुकनककुङ्कुमध्यामककुष्ठप्रियङ्गवस्तगरम्।ஸுரதா³ருகநககுங்குமத்⁴யாமககுஷ்ட²ப்ரியங்க³வஸ்தக³ரம்|पञ्चाङ्गानि शुरीषाद्व्योषालमनःशिलाजाज्यः॥ ७८ ॥பஞ்சாங்கா³நி ஶுரீஷாத்³வ்யோஷாலமந꞉ஶிலாஜாஜ்ய꞉|| 78 ||

ச. சி. 23/79

श्वेतकटभीकरञ्जौ रक्षोघ्नी सिन्धुवारिका रजनी।ஶ்வேதகடபீ⁴கரஞ்ஜௌ ரக்ஷோக்⁴நீ ஸிந்து⁴வாரிகா ரஜநீ|सुरसाञ्जनगौरिकमञ्जिष्ठानिम्बनिर्यासाः॥ ७९ ॥ஸுரஸாஞ்ஜநகௌ³ரிகமஞ்ஜிஷ்டா²நிம்ப³நிர்யாஸா꞉|| 79 ||

ச. சி. 23/80

वंशत्वगश्वगन्धाहिङ्गुदधित्थाम्लवेतसं लाक्षा।வம்ʼஶத்வக³ஶ்வக³ந்தா⁴ஹிங்கு³த³தி⁴த்தா²ம்லவேதஸம்ʼ லாக்ஷா|मधुमधुकसोमराजीवचारुहारोचनातगरम्॥ ८० ॥மது⁴மது⁴கஸோமராஜீவசாருஹாரோசநாதக³ரம்|| 80 ||

ச. சி. 23/81

अगदोऽयं वैश्रवणायाख्यातस्त्र्यम्बकेण षष्ट्यङ्गः।அக³தோ³(அ)யம்ʼ வைஶ்ரவணாயாக்²யாதஸ்த்ர்யம்ப³கேண ஷஷ்ட்யங்க³꞉|अप्रतिहतप्रभावः ख्यातो महागन्धहस्तीति॥ ८१ ॥அப்ரதிஹதப்ரபா⁴வ꞉ க்²யாதோ மஹாக³ந்த⁴ஹஸ்தீதி|| 81 ||

ச. சி. 23/82

पित्तेन गवां पेष्यो गुटिकाः कार्यास्तु पुष्ययोगेन।பித்தேந க³வாம்ʼ பேஷ்யோ கு³டிகா꞉ கார்யாஸ்து புஷ்யயோகே³ந|पानाञ्जनप्रलेपैः प्रसाधयेत् सर्वकर्माणि॥ ८२ ॥பாநாஞ்ஜநப்ரலேபை꞉ ப்ரஸாத⁴யேத் ஸர்வகர்மாணி|| 82 ||

ச. சி. 23/83

पिल्लं कण्डूं तिमिरं रात्र्यान्ध्यं काचमर्बुदं पटलम्।பில்லம்ʼ கண்டூ³ம்ʼ திமிரம்ʼ ராத்ர்யாந்த்⁴யம்ʼ காசமர்பு³த³ம்ʼ படலம்|हन्ति सततप्रयोगाद्धितमितपथ्याशिनां पुंसाम्॥ ८३ ॥ஹந்தி ஸததப்ரயோகா³த்³தி⁴தமிதபத்²யாஶிநாம்ʼ பும்ʼஸாம்|| 83 ||

ச. சி. 23/84

विषमज्वरानजीर्णान्दद्रुं कण्डूं विसूचिकां पामाम्।விஷமஜ்வராநஜீர்ணாந்த³த்³ரும்ʼ கண்டூ³ம்ʼ விஸூசிகாம்ʼ பாமாம்|विषमूषिकलूतानां सर्वेषां पन्नगानां च।விஷமூஷிகலூதாநாம்ʼ ஸர்வேஷாம்ʼ பந்நகா³நாம்ʼ ச|आशु विषं नाशयति समूलजमथ कन्दजं सर्वम्॥ ८४ ॥ஆஶு விஷம்ʼ நாஶயதி ஸமூலஜமத² கந்த³ஜம்ʼ ஸர்வம்|| 84 ||

ச. சி. 23/85

एतेन लिप्तगात्रः सर्पान् गृह्णाति भक्षयेच्च विषम्।ஏதேந லிப்தகா³த்ர꞉ ஸர்பாந் க்³ருʼஹ்ணாதி ப⁴க்ஷயேச்ச விஷம்|कालपरीतोऽपि नरो जीवति नित्यं निरातङ्कः॥ ८५ ॥காலபரீதோ(அ)பி நரோ ஜீவதி நித்யம்ʼ நிராதங்க꞉|| 85 ||

ச. சி. 23/86

आनद्धे गुदलेपो योनौ लेपश्च मूढगर्भाणाम्।ஆநத்³தே⁴ கு³த³லேபோ யோநௌ லேபஶ்ச மூட⁴க³ர்பா⁴ணாம்|मूर्च्छार्तिषु च ललाटे प्रलेपनमाहुः प्रधानतमम्॥ ८६ ॥மூர்ச்சா²ர்திஷு ச லலாடே ப்ரலேபநமாஹு꞉ ப்ரதா⁴நதமம்|| 86 ||

ச. சி. 23/87

भेरीमृदङ्गपटहाञ्छत्राण्यमुना तथा ध्वजपताकाः।பே⁴ரீம்ருʼத³ங்க³படஹாஞ்ச²த்ராண்யமுநா ததா² த்⁴வஜபதாகா꞉|लिप्त्वाऽहिविषनिरस्त्यै पध्वनयेद्दर्शयेन्मतिमान्॥ ८७ ॥லிப்த்வா(அ)ஹிவிஷநிரஸ்த்யை பத்⁴வநயேத்³த³ர்ஶயேந்மதிமாந்|| 87 ||

ச. சி. 23/88

यत्र च सन्निहितोऽयं न तत्र बालग्रहा न रक्षांसि।யத்ர ச ஸந்நிஹிதோ(அ)யம்ʼ ந தத்ர பா³லக்³ரஹா ந ரக்ஷாம்ʼஸி|न च कार्मणवेताला वहन्ति नाथर्वणा मन्त्राः॥ ८८ ॥ந ச கார்மணவேதாலா வஹந்தி நாத²ர்வணா மந்த்ரா꞉|| 88 ||

ச. சி. 23/89

सर्वग्रहा न तत्र प्रभवन्ति न चाग्निशस्त्रनृपचौराः।ஸர்வக்³ரஹா ந தத்ர ப்ரப⁴வந்தி ந சாக்³நிஶஸ்த்ரந்ருʼபசௌரா꞉|लक्ष्मीश्च तत्र भजते यत्र महागन्धहस्त्यस्ति॥ ८९ ॥லக்ஷ்மீஶ்ச தத்ர ப⁴ஜதே யத்ர மஹாக³ந்த⁴ஹஸ்த்யஸ்தி|| 89 ||

ச. சி. 23/90

पिष्यमाण इमं चात्र सिद्धं मन्त्रमुदीरयेत्।பிஷ்யமாண இமம்ʼ சாத்ர ஸித்³த⁴ம்ʼ மந்த்ரமுதீ³ரயேத்|मम मता जया नाम जयो नामेति मे पिता॥ ९० ॥மம மதா ஜயா நாம ஜயோ நாமேதி மே பிதா|| 90 ||

ச. சி. 23/91

सोऽहं जयजयापुत्रो विजयोऽथ जयामि च।ஸோ(அ)ஹம்ʼ ஜயஜயாபுத்ரோ விஜயோ(அ)த² ஜயாமி ச|नमः पुरुषसिंहाय विष्णवे विश्वकर्मणे॥ ९१ ॥நம꞉ புருஷஸிம்ʼஹாய விஷ்ணவே விஶ்வகர்மணே|| 91 ||

ச. சி. 23/92

सनातनाय कृष्णाय भवाय विभवाय च।ஸநாதநாய க்ருʼஷ்ணாய ப⁴வாய விப⁴வாய ச|तेजो वृषाकपेः साक्षात्तेजो ब्रह्मेन्द्रयोर्यमे॥ ९२ ॥தேஜோ வ்ருʼஷாகபே꞉ ஸாக்ஷாத்தேஜோ ப்³ரஹ்மேந்த்³ரயோர்யமே|| 92 ||

ச. சி. 23/93

यथाऽहं नाभिजानामि वासुदेवपराजयम्।யதா²(அ)ஹம்ʼ நாபி⁴ஜாநாமி வாஸுதே³வபராஜயம்|मातुश्च पाणिग्रहणं समुद्रस्य च शोषणम्॥ ९३ ॥மாதுஶ்ச பாணிக்³ரஹணம்ʼ ஸமுத்³ரஸ்ய ச ஶோஷணம்|| 93 ||

ச. சி. 23/94

अनेन सत्यवाक्येन सिध्यतामगदो ह्ययम्।அநேந ஸத்யவாக்யேந ஸித்⁴யதாமக³தோ³ ஹ்யயம்|हिलिमिलिसंस्पृष्टे रक्ष सर्वभेषजोत्तमे स्वाहा॥ஹிலிமிலிஸம்ʼஸ்ப்ருʼஷ்டே ரக்ஷ ஸர்வபே⁴ஷஜோத்தமே ஸ்வாஹா||इति महागन्धहस्तीनामाऽगदः।இதி மஹாக³ந்த⁴ஹஸ்தீநாமா(அ)க³த³꞉|

ச. சி. 23/95

ऋषभकजीवकभार्गीमधुकोत्पलधान्यकेशराजाज्यः।ருʼஷப⁴கஜீவகபா⁴ர்கீ³மது⁴கோத்பலதா⁴ந்யகேஶராஜாஜ்ய꞉|ससितगिरिकोलमध्याः पेयाः श्वासज्वरादिहराः॥ ९५ ॥ஸஸிதகி³ரிகோலமத்⁴யா꞉ பேயா꞉ ஶ்வாஸஜ்வராதி³ஹரா꞉|| 95 ||

ச. சி. 23/96

हिङ्गु च कृष्णायुक्तं कपित्थरसयुक्तमग्र्यलवणं च।ஹிங்கு³ ச க்ருʼஷ்ணாயுக்தம்ʼ கபித்த²ரஸயுக்தமக்³ர்யலவணம்ʼ ச|समधुसितौ पातव्यौ ज्वरहिक्काश्वासकासघ्नौ॥ ९६ ॥ஸமது⁴ஸிதௌ பாதவ்யௌ ஜ்வரஹிக்காஶ்வாஸகாஸக்⁴நௌ|| 96 ||

ச. சி. 23/97

लेहः कोलास्थ्यञ्जनलाजोत्पलधुघृतैर्वम्याम्।லேஹ꞉ கோலாஸ்த்²யஞ்ஜநலாஜோத்பலது⁴க்⁴ருʼதைர்வம்யாம்|बृहतीद्वयाढकीपत्रधूमवर्तिस्तु हिक्काघ्नी॥ ९७ ॥ப்³ருʼஹதீத்³வயாட⁴கீபத்ரதூ⁴மவர்திஸ்து ஹிக்காக்⁴நீ|| 97 ||

ச. சி. 23/98

शिखिबर्हिबलाकास्थीनि सर्षपाश्चन्दनं च घृतयुक्तम्।ஶிகி²ப³ர்ஹிப³லாகாஸ்தீ²நி ஸர்ஷபாஶ்சந்த³நம்ʼ ச க்⁴ருʼதயுக்தம்|धूमो गृहशयनासनवस्त्रादिषु शस्यते विषनुत्॥ ९८ ॥தூ⁴மோ க்³ருʼஹஶயநாஸநவஸ்த்ராதி³ஷு ஶஸ்யதே விஷநுத்|| 98 ||

ச. சி. 23/99

घृतयुक्ते नतकुष्ठे भुजगपतिशिरः शिरीषपुष्पं च।க்⁴ருʼதயுக்தே நதகுஷ்டே² பு⁴ஜக³பதிஶிர꞉ ஶிரீஷபுஷ்பம்ʼ ச|धूमागदः स्मृतोऽयं सर्वविषघ्नः श्वयथुहृच्च॥ ९९ ॥தூ⁴மாக³த³꞉ ஸ்ம்ருʼதோ(அ)யம்ʼ ஸர்வவிஷக்⁴ந꞉ ஶ்வயது²ஹ்ருʼச்ச|| 99 ||

ச. சி. 23/100

जतुसेव्यपत्रगुग्गुलुभल्लातकककुभपुष्पसर्जरसाः।ஜதுஸேவ்யபத்ரகு³க்³கு³லுப⁴ல்லாதகககுப⁴புஷ்பஸர்ஜரஸா꞉|श्वेता च धूम उरगाखुकीटवस्त्रक्रिमिनुदग्र्यः॥ १०० ॥ஶ்வேதா ச தூ⁴ம உரகா³கு²கீடவஸ்த்ரக்ரிமிநுத³க்³ர்ய꞉|| 100 ||

ச. சி. 23/101

तरुणपलाशक्षारं स्रुतं पचेच्चूर्णितैः सह समांशैः।தருணபலாஶக்ஷாரம்ʼ ஸ்ருதம்ʼ பசேச்சூர்ணிதை꞉ ஸஹ ஸமாம்ʼஶை꞉|लोहितमृद्रजनीद्वयशुक्लसुरसमञ्जरीमधुकैः॥ १०१ ॥லோஹிதம்ருʼத்³ரஜநீத்³வயஶுக்லஸுரஸமஞ்ஜரீமது⁴கை꞉|| 101 ||

ச. சி. 23/102

लाक्षासैन्धवमांसीहरेणुहिङ्गुद्विसारिवाकुष्ठैः।லாக்ஷாஸைந்த⁴வமாம்ʼஸீஹரேணுஹிங்கு³த்³விஸாரிவாகுஷ்டை²꞉|सव्योषैर्बाह्लीकैर्दर्वीविलेपनं घट्टयेद्यावत्॥ १०२ ॥ஸவ்யோஷைர்பா³ஹ்லீகைர்த³ர்வீவிலேபநம்ʼ க⁴ட்டயேத்³யாவத்|| 102 ||

ச. சி. 23/103

सर्वविषशोथगुल्मत्वग्दोषार्शोभगन्दरप्लीह्नः।ஸர்வவிஷஶோத²கு³ல்மத்வக்³தோ³ஷார்ஶோப⁴க³ந்த³ரப்லீஹ்ந꞉|शोथापस्मारक्रिमिभूतस्वरोभेदपाण्डुगदान्॥ १०३ ॥ஶோதா²பஸ்மாரக்ரிமிபூ⁴தஸ்வரோபே⁴த³பாண்டு³க³தா³ந்|| 103 ||

ச. சி. 23/104

मन्दाग्नित्वं कासं सोन्मादं नाशयेयुरथ पुंसाम्।மந்தா³க்³நித்வம்ʼ காஸம்ʼ ஸோந்மாத³ம்ʼ நாஶயேயுரத² பும்ʼஸாம்|गुटिकाश्छायाशुष्काः कोलसमास्ताः समुपयुक्ताः॥கு³டிகாஶ்சா²யாஶுஷ்கா꞉ கோலஸமாஸ்தா꞉ ஸமுபயுக்தா꞉||इति क्षारागदः।இதி க்ஷாராக³த³꞉|

ச. சி. 23/105

विषपीतदष्टविद्धेष्वेतद्दिग्धे च चाच्यमुद्दिष्टम्।விஷபீதத³ஷ்டவித்³தே⁴ஷ்வேதத்³தி³க்³தே⁴ ச சாச்யமுத்³தி³ஷ்டம்|सामान्यतः, पृथक्त्वान्निर्देशमतः शृणु यथावत्॥ १०५ ॥ஸாமாந்யத꞉, ப்ருʼத²க்த்வாந்நிர்தே³ஶமத꞉ ஶ்ருʼணு யதா²வத்|| 105 ||

ச. சி. 23/106

रिपुयुक्तेभ्यो नृभ्यः स्वेभ्यः स्त्रीभ्योऽथवा भयं नृपतेः।ரிபுயுக்தேப்⁴யோ ந்ருʼப்⁴ய꞉ ஸ்வேப்⁴ய꞉ ஸ்த்ரீப்⁴யோ(அ)த²வா ப⁴யம்ʼ ந்ருʼபதே꞉|आहारविहारगतं तस्मात् प्रेष्यान् परीक्षेत॥ १०६ ॥ஆஹாரவிஹாரக³தம்ʼ தஸ்மாத் ப்ரேஷ்யாந் பரீக்ஷேத|| 106 ||

ச. சி. 23/107

अत्यर्थशाङ्कितः स्याद्बहुवागथवाऽल्पवाग्विगतलक्ष्मीः।அத்யர்த²ஶாங்கித꞉ ஸ்யாத்³ப³ஹுவாக³த²வா(அ)ல்பவாக்³விக³தலக்ஷ்மீ꞉|प्राप्तः प्रकृतिविकारं विषप्रदाता नरो ज्ञेयः॥ १०७ ॥ப்ராப்த꞉ ப்ரக்ருʼதிவிகாரம்ʼ விஷப்ரதா³தா நரோ ஜ்ஞேய꞉|| 107 ||

ச. சி. 23/108

दृष्ट्वैवं न तु सहसा भोज्यं कुर्यात्तदन्नमग्नौ तु।த்³ருʼஷ்ட்வைவம்ʼ ந து ஸஹஸா போ⁴ஜ்யம்ʼ குர்யாத்தத³ந்நமக்³நௌ து|सविषं हि प्राप्यान्नं बहून्विकारान् भजत्यग्निः॥ १०८ ॥ஸவிஷம்ʼ ஹி ப்ராப்யாந்நம்ʼ ப³ஹூந்விகாராந் ப⁴ஜத்யக்³நி꞉|| 108 ||

ச. சி. 23/109

शिखिबर्हविचित्रार्चिस्तीक्ष्णाक्षमरूक्षकुणपधूमश्च।ஶிகி²ப³ர்ஹவிசித்ரார்சிஸ்தீக்ஷ்ணாக்ஷமரூக்ஷகுணபதூ⁴மஶ்ச|स्फुटति च सशब्दमेकावर्तो विहतार्चिरपि च स्यात्॥ १०९ ॥ஸ்பு²டதி ச ஸஶப்³த³மேகாவர்தோ விஹதார்சிரபி ச ஸ்யாத்|| 109 ||

ச. சி. 23/110

पात्रस्थं च विवर्णं भोज्यं स्यान्मक्षिकांश्च मारयति।பாத்ரஸ்த²ம்ʼ ச விவர்ணம்ʼ போ⁴ஜ்யம்ʼ ஸ்யாந்மக்ஷிகாம்ʼஶ்ச மாரயதி|क्षामस्वरांश्च काकान् कुर्याद्विरजेच्चकोराक्षि॥ ११० ॥க்ஷாமஸ்வராம்ʼஶ்ச காகாந் குர்யாத்³விரஜேச்சகோராக்ஷி|| 110 ||

ச. சி. 23/111

पाने नीला राजी वैवर्ण्यं स्वां च नेक्षते छायाम्।பாநே நீலா ராஜீ வைவர்ண்யம்ʼ ஸ்வாம்ʼ ச நேக்ஷதே சா²யாம்|पश्यति विकृतामथवा लवणाक्ते फेनमाला स्यात्॥ १११ ॥பஶ்யதி விக்ருʼதாமத²வா லவணாக்தே பே²நமாலா ஸ்யாத்|| 111 ||

ச. சி. 23/112

पानान्नयोःसविषयोर्गन्धेन शिरोरुग्घृदिच मूर्च्छा च।பாநாந்நயோ꞉ஸவிஷயோர்க³ந்தே⁴ந ஶிரோருக்³க்⁴ருʼதி³ச மூர்ச்சா² ச|स्पर्शेन पाणिशोथः सुप्त्यङ्गुलिदाहतोदनखभेदाः॥ ११२ ॥ஸ்பர்ஶேந பாணிஶோத²꞉ ஸுப்த்யங்கு³லிதா³ஹதோத³நக²பே⁴தா³꞉|| 112 ||

ச. சி. 23/113

मुखगेत्वोष्ठचिमिचिमा जिह्वा शूना जडा विवर्णा च।முக²கே³த்வோஷ்ட²சிமிசிமா ஜிஹ்வா ஶூநா ஜடா³ விவர்ணா ச|द्विजहर्षहनुस्तम्भास्यदाहलालागलविकाराः॥ ११३ ॥த்³விஜஹர்ஷஹநுஸ்தம்பா⁴ஸ்யதா³ஹலாலாக³லவிகாரா꞉|| 113 ||

ச. சி. 23/114

आमाशयं प्रविष्टे वैवर्ण्यं स्वेदसदनमुत्क्लेदः।ஆமாஶயம்ʼ ப்ரவிஷ்டே வைவர்ண்யம்ʼ ஸ்வேத³ஸத³நமுத்க்லேத³꞉|दृष्टिहृदयोपरोधो बिन्दुशतैश्चीयते चाङ्गम्॥ ११४ ॥த்³ருʼஷ்டிஹ்ருʼத³யோபரோதோ⁴ பி³ந்து³ஶதைஶ்சீயதே சாங்க³ம்|| 114 ||

ச. சி. 23/115

पक्वाशयं तु याते मूर्च्छामदमोहदाहबलनाशाः।பக்வாஶயம்ʼ து யாதே மூர்ச்சா²மத³மோஹதா³ஹப³லநாஶா꞉|तन्द्रा कार्श्यं च विषे पाण्डुत्वं चोदरस्थे स्यात्॥ ११५ ॥தந்த்³ரா கார்ஶ்யம்ʼ ச விஷே பாண்டு³த்வம்ʼ சோத³ரஸ்தே² ஸ்யாத்|| 115 ||

ச. சி. 23/116

दन्तपवनस्य कूर्चो विशीर्यते दन्तौष्ठमांसशोफश्च।த³ந்தபவநஸ்ய கூர்சோ விஶீர்யதே த³ந்தௌஷ்ட²மாம்ʼஸஶோப²ஶ்ச|केशच्युतिः शिरोरुग्ग्रन्थयश्च सविषेऽथ शिरोभ्यङ्गे॥ ११६ ॥கேஶச்யுதி꞉ ஶிரோருக்³க்³ரந்த²யஶ்ச ஸவிஷே(அ)த² ஶிரோப்⁴யங்கே³|| 116 ||

ச. சி. 23/117

दुष्टेऽञ्जनेऽक्षिदाहस्रावात्युपदेहशोथरागाश्च।து³ஷ்டே(அ)ஞ்ஜநே(அ)க்ஷிதா³ஹஸ்ராவாத்யுபதே³ஹஶோத²ராகா³ஶ்ச|खाद्यैरादौ कोष्ठः स्पृश्यैस्त्वग्दूष्यते दुष्टैः॥ ११७ ॥கா²த்³யைராதௌ³ கோஷ்ட²꞉ ஸ்ப்ருʼஶ்யைஸ்த்வக்³தூ³ஷ்யதே து³ஷ்டை꞉|| 117 ||

ச. சி. 23/118

स्नानाभ्यङ्गोत्सादनवस्त्रालङ्कारवर्णकैर्दुष्टैः।ஸ்நாநாப்⁴யங்கோ³த்ஸாத³நவஸ்த்ராலங்காரவர்ணகைர்து³ஷ்டை꞉|कण्ड्वर्तिकोठपिडकारोमोद्गमचिमिचिमा शोथाः॥ ११८ ॥கண்ட்³வர்திகோட²பிட³காரோமோத்³க³மசிமிசிமா ஶோதா²꞉|| 118 ||

ச. சி. 23/119

एते करचरणदाहतोदक्लमाविपाकाश्च।ஏதே கரசரணதா³ஹதோத³க்லமாவிபாகாஶ்ச|भूपादुकाश्वगजवर्मकेतुशयनासनैर्दुष्टैः॥ ११९ ॥பூ⁴பாது³காஶ்வக³ஜவர்மகேதுஶயநாஸநைர்து³ஷ்டை꞉|| 119 ||

ச. சி. 23/120

माल्यमगन्धं म्लायति शिरोरुजालोमहर्षकरम्।மால்யமக³ந்த⁴ம்ʼ ம்லாயதி ஶிரோருஜாலோமஹர்ஷகரம்|स्तम्भयति खानि नासामुपहन्ति दर्शनं च धूमः॥ १२० ॥ஸ்தம்ப⁴யதி கா²நி நாஸாமுபஹந்தி த³ர்ஶநம்ʼ ச தூ⁴ம꞉|| 120 ||

ச. சி. 23/121

कूपतडागादिजलं दुर्गन्धं सकलुषं विवर्णं च।கூபதடா³கா³தி³ஜலம்ʼ து³ர்க³ந்த⁴ம்ʼ ஸகலுஷம்ʼ விவர்ணம்ʼ ச|पीतं श्वयथुं कोठान् पिडकाश्च करोति मरणं च॥ १२१ ॥பீதம்ʼ ஶ்வயது²ம்ʼ கோடா²ந் பிட³காஶ்ச கரோதி மரணம்ʼ ச|| 121 ||

ச. சி. 23/122

आदावामाशयगे वमनं त्वक्स्थे प्रदेहसेकादि।ஆதா³வாமாஶயகே³ வமநம்ʼ த்வக்ஸ்தே² ப்ரதே³ஹஸேகாதி³|कुर्याद्भिषक् चिकित्सां दोषबलं चैव हि समीक्ष्य॥ १२२ ॥குர்யாத்³பி⁴ஷக் சிகித்ஸாம்ʼ தோ³ஷப³லம்ʼ சைவ ஹி ஸமீக்ஷ்ய|| 122 ||

ச. சி. 23/123

।இதி மூலவிஷவிஶேஷா꞉ ப்ரோக்தா꞉ ஶ்ருʼணு ஜங்க³மஸ்யாத꞉| ॥ १२३ ॥ஸவிஶேஷசிகித்ஸிதமேவாதௌ³ தத்ரோச்யதே து ஸர்பாணாம்|| 123 ||

ச. சி. 23/124

।இஹ த³ர்வீகர꞉ ஸர்போ மண்ட³லீ ராஜிமாநிதி| ॥ १२४ ॥த்ரயோ யதா²க்ரமம்ʼ வாதபித்தஶ்லேஷ்மப்ரகோபணா꞉|| 124 ||

ச. சி. 23/125

दर्वीकरः पणी ज्ञेयो मण्डली मण्डलाफणः।த³ர்வீகர꞉ பணீ ஜ்ஞேயோ மண்ட³லீ மண்ட³லாப²ண꞉|बिन्दुलेखविचित्राङ्गः पन्नगः स्यात्तु राजिमान्॥ १२५ ॥பி³ந்து³லேக²விசித்ராங்க³꞉ பந்நக³꞉ ஸ்யாத்து ராஜிமாந்|| 125 ||

ச. சி. 23/126

।விஶேஷாத்³ரூக்ஷகடுகமம்லோஷ்ணம்ʼ ஸ்வாது³ ஶீதலம்| ॥ १२६ ॥விஷம்ʼ யதா²க்ரமம்ʼ தேஷாம்ʼ தஸ்மாத்³வாதாதி³கோபநம்|| 126 ||

ச. சி. 23/127

।த³ர்வீகரக்ருʼதோ த³ம்ʼஶ꞉ ஸூக்ஷ்மத³ம்ʼஷ்ட்ராபதோ³(அ)ஸித꞉| ॥ १२७ ॥நிருத்³த⁴ரக்த꞉ கூர்மாபோ⁴ வாதவ்யாதி⁴கரோ மத꞉|| 127 ||

ச. சி. 23/128

।ப்ருʼத்²வர்பித꞉ ஸஶோத²ஶ்ச த³ம்ʼஶோ மண்ட³லிநா க்ருʼத꞉| ॥ १२८ ॥பீதாப⁴꞉ பீதரக்தஶ்ச ஸர்வபித்தவிகாரக்ருʼத்|| 128 ||

ச. சி. 23/129

।க்ருʼதோ ராஜிமதா த³ம்ʼஶ꞉ பிச்சி²ல꞉ ஸ்தி²ரஶோப²க்ருʼத்| ॥ १२९ ॥ஸ்நிக்³த⁴꞉ பாண்டு³ஶ்ச ஸாந்த்³ராஸ்ருʼக் ஶ்லேஷ்மவ்யாதி⁴ஸமீரண꞉|| 129 ||

ச. சி. 23/130

।வ்ருʼத்தபோ⁴கோ³ மஹாகாய꞉ ஶ்வஸந்நூர்த்⁴வேக்ஷண꞉ புமாந்| ॥ १३० ॥ஸ்தூ²லமூர்தா⁴ ஸமாங்க³ஶ்ச ஸ்த்ரீ த்வத꞉ ஸ்யாத்³விபர்யயாத்|| 130 ||

ச. சி. 23/131

।க்லீப³ஸ்த்ரஸத்யதோ⁴த்³ருʼஷ்டி꞉ ஸ்வரஹீந꞉ ப்ரகம்பதே| ॥ १३१ ॥ஸ்த்ரியா த³ஷ்டோ விபர்யஸ்தைரேதை꞉ பும்ʼஸா நரோ மத꞉|| 131 ||

ச. சி. 23/132

।வ்யாமிஶ்ரலிங்கை³ரேதைஸ்து க்லீப³த³ஷ்டம்ʼ நரம்ʼ வதே³த்| ॥ १३२ ॥இத்யேதது³க்தம்ʼ ஸர்பாணாம்ʼ ஸ்த்ரீபும்ʼக்லீப³நித³ர்ஶநம்|| 132 ||

ச. சி. 23/133

।பாண்டு³வக்த்ரஸ்து க³ர்பி⁴ண்யா ஶூநௌஷ்டோ²(அ)ப்யஸிதேக்ஷண꞉| ॥ १३३ ॥ஜ்ருʼம்பா⁴க்ரோதோ⁴பஜிஹ்வார்த꞉ ஸூதயா ரக்தமூத்ரவாந்|| 133 ||

ச. சி. 23/134

सर्पो गौधेर(य)को नाम गोधायां स्याच्चतुष्पदः।ஸர்போ கௌ³தே⁴ர(ய)கோ நாம கோ³தா⁴யாம்ʼ ஸ்யாச்சதுஷ்பத³꞉|कृष्णसर्पेण तुल्यः स्यान्नाना स्युर्मिश्रजातयः॥ १३४ ॥க்ருʼஷ்ணஸர்பேண துல்ய꞉ ஸ்யாந்நாநா ஸ்யுர்மிஶ்ரஜாதய꞉|| 134 ||

ச. சி. 23/135

।கூ³ட⁴ஸம்ʼபாதி³தம்ʼ வ்ருʼத்தம்ʼ பீடி³தம்ʼ லம்பி³தார்பிதம்| , ॥ १३५ ॥ஸர்பிதம்ʼ ச ப்⁴ருʼஶாபா³த⁴ம்ʼ, த³ம்ʼஶா யே(அ)ந்யே ந தே ப்⁴ருʼஶா꞉|| 135 ||

ச. சி. 23/136

।தருணா꞉ க்ருʼஷ்ணஸர்பாஸ்து கோ³நஸா꞉ ஸ்த²விராஸ்ததா²| ॥ १३६ ॥ராஜிமந்தோ வயோமத்⁴யே ப⁴வந்த்யாஶீவிஷோபமா꞉|| 136 ||

ச. சி. 23/137

।ஸர்பத³ம்ʼஷ்ட்ராஶ்சதஸ்ரஸ்து தாஸாம்ʼ வாமாத⁴ரா ஸிதா| ॥ १३७ ॥பீதா வாமோத்தரா த³ம்ʼஷ்ட்ரா ரக்தஶ்யாவா(அ)த⁴ரோத்தரா|| 137 ||

ச. சி. 23/138

यन्मात्रः पतते बिन्दुर्गोबालात् सलिलोद्धृतात्।யந்மாத்ர꞉ பததே பி³ந்து³ர்கோ³பா³லாத் ஸலிலோத்³த்⁴ருʼதாத்|वामाधरायां दंष्टायां तन्मात्रं स्यादहेर्विषम्॥ १३८ ॥வாமாத⁴ராயாம்ʼ த³ம்ʼஷ்டாயாம்ʼ தந்மாத்ரம்ʼ ஸ்யாத³ஹேர்விஷம்|| 138 ||

ச. சி. 23/139

।ஏகத்³வித்ரிசதுர்வ்ருʼத்³த⁴விஷபா⁴கோ³த்தரோத்தரா꞉| ॥ १३९ ॥ஸவர்ணாஸ்தத்க்ருʼதா த³ம்ʼஶா ப³ஹூத்தரவிஷா ப்⁴ருʼஶா꞉|| 139 ||

ச. சி. 23/140

सर्पाणामृव विण्मूत्रात् कीटाः स्युः कीटसंमताः।ஸர்பாணாம்ருʼவ விண்மூத்ராத் கீடா꞉ ஸ்யு꞉ கீடஸம்ʼமதா꞉|दूषीविषाः प्राणहरा इति संक्षेपतो मताः॥ १४० ॥தூ³ஷீவிஷா꞉ ப்ராணஹரா இதி ஸம்ʼக்ஷேபதோ மதா꞉|| 140 ||

ச. சி. 23/141

गात्रं रक्तं सितं कृष्णं श्यावं वा पिडकान्वितम्।கா³த்ரம்ʼ ரக்தம்ʼ ஸிதம்ʼ க்ருʼஷ்ணம்ʼ ஶ்யாவம்ʼ வா பிட³காந்விதம்|सकण्डूदाहवीसर्पपाकि स्यात् कुथितं तथा॥ १४१ ॥ஸகண்டூ³தா³ஹவீஸர்பபாகி ஸ்யாத் குதி²தம்ʼ ததா²|| 141 ||

ச. சி. 23/142

कीटैर्दूषीविषैर्दष्टं लिङ्गं प्राणहरं शृणु।கீடைர்தூ³ஷீவிஷைர்த³ஷ்டம்ʼ லிங்க³ம்ʼ ப்ராணஹரம்ʼ ஶ்ருʼணு|सर्पदष्टे यथा शोथो वर्धते सोग्रगन्ध्यसृक्॥ १४२ ॥ஸர்பத³ஷ்டே யதா² ஶோதோ² வர்த⁴தே ஸோக்³ரக³ந்த்⁴யஸ்ருʼக்|| 142 ||

ச. சி. 23/143

दंशोऽक्षिगौरवं मूर्च्छा स रुगार्तः श्वसित्यपि।த³ம்ʼஶோ(அ)க்ஷிகௌ³ரவம்ʼ மூர்ச்சா² ஸ ருகா³ர்த꞉ ஶ்வஸித்யபி|तृष्णारुचिपरीतश्च भवेद्दूषीविषार्दितः॥ १४३ ॥த்ருʼஷ்ணாருசிபரீதஶ்ச ப⁴வேத்³தூ³ஷீவிஷார்தி³த꞉|| 143 ||

ச. சி. 23/144

दंशस्य मध्ये यत् कृष्णं श्यावं वा जालकावृतम्।த³ம்ʼஶஸ்ய மத்⁴யே யத் க்ருʼஷ்ணம்ʼ ஶ்யாவம்ʼ வா ஜாலகாவ்ருʼதம்|दग्धाकृति भृशं पाकि क्लेदशोथज्वरान्वितम्॥ १४४ ॥த³க்³தா⁴க்ருʼதி ப்⁴ருʼஶம்ʼ பாகி க்லேத³ஶோத²ஜ்வராந்விதம்|| 144 ||

ச. சி. 23/145

दूषीविषाभिर्लूताभिस्तं दष्टमिति निर्दिशेत्।தூ³ஷீவிஷாபி⁴ர்லூதாபி⁴ஸ்தம்ʼ த³ஷ்டமிதி நிர்தி³ஶேத்|सर्वासामेव तासां च दंशे लक्षणमुच्यते॥ १४५ ॥ஸர்வாஸாமேவ தாஸாம்ʼ ச த³ம்ʼஶே லக்ஷணமுச்யதே|| 145 ||

ச. சி. 23/146

शोफः श्वेतासिता रक्ताः पीता वा पिडका ज्वरः।ஶோப²꞉ ஶ்வேதாஸிதா ரக்தா꞉ பீதா வா பிட³கா ஜ்வர꞉|प्राणान्तिको भवेच्छ्वासो दाहहिक्काशिरोग्रहाः॥ १४६ ॥ப்ராணாந்திகோ ப⁴வேச்ச்²வாஸோ தா³ஹஹிக்காஶிரோக்³ரஹா꞉|| 146 ||

ச. சி. 23/147

आदंशाच्छोणितं पाण्डु मण्डलानि ज्वरोऽरुचिः।ஆத³ம்ʼஶாச்சோ²ணிதம்ʼ பாண்டு³ மண்ட³லாநி ஜ்வரோ(அ)ருசி꞉|लोमहर्षश्च दाहश्चाप्याखुदूषीविषार्दिते॥ १४७ ॥லோமஹர்ஷஶ்ச தா³ஹஶ்சாப்யாகு²தூ³ஷீவிஷார்தி³தே|| 147 ||

ச. சி. 23/148

मूर्च्छाङ्गशोथवैवर्ण्यक्लेदशब्दाश्रुतिज्वराः।மூர்ச்சா²ங்க³ஶோத²வைவர்ண்யக்லேத³ஶப்³தா³ஶ்ருதிஜ்வரா꞉|शिरोगुरुत्वं लालासृक्छर्दिश्चासाध्यमूषिकैः॥ १४८ ॥ஶிரோகு³ருத்வம்ʼ லாலாஸ்ருʼக்ச²ர்தி³ஶ்சாஸாத்⁴யமூஷிகை꞉|| 148 ||

ச. சி. 23/149

श्यावत्वमथ कार्ष्ण्यं वा नानावर्णत्वमेव वा।ஶ்யாவத்வமத² கார்ஷ்ண்யம்ʼ வா நாநாவர்ணத்வமேவ வா|मोहः पुरीषभेदश्च दष्टे स्यात् कृकलासकैः॥ १४९ ॥மோஹ꞉ புரீஷபே⁴த³ஶ்ச த³ஷ்டே ஸ்யாத் க்ருʼகலாஸகை꞉|| 149 ||

ச. சி. 23/150

दहत्यग्निरिवादौ तु भिनत्तीवोर्ध्वमाशु च।த³ஹத்யக்³நிரிவாதௌ³ து பி⁴நத்தீவோர்த்⁴வமாஶு ச|वृश्चिकस्य विषं याति दंशे पश्चात्तु तिष्ठति॥ १५० ॥வ்ருʼஶ்சிகஸ்ய விஷம்ʼ யாதி த³ம்ʼஶே பஶ்சாத்து திஷ்ட²தி|| 150 ||

ச. சி. 23/151

दष्टोऽसाध्यस्तु दृग्घ्राणरसनोपहतो नरः।த³ஷ்டோ(அ)ஸாத்⁴யஸ்து த்³ருʼக்³க்⁴ராணரஸநோபஹதோ நர꞉|मांसैः पतद्भिरत्यर्थं वेदनार्तो जहात्यसून्॥ १५१ ॥மாம்ʼஸை꞉ பதத்³பி⁴ரத்யர்த²ம்ʼ வேத³நார்தோ ஜஹாத்யஸூந்|| 151 ||

ச. சி. 23/152

विसर्पः श्वयथुः शूलं ज्वरश्छर्दिरथापि च।விஸர்ப꞉ ஶ்வயது²꞉ ஶூலம்ʼ ஜ்வரஶ்ச²ர்தி³ரதா²பி ச|लक्ष्णं कणभैर्दष्टे दंशश्चैव विशीर्यते॥ १५२ ॥லக்ஷ்ணம்ʼ கணபை⁴ர்த³ஷ்டே த³ம்ʼஶஶ்சைவ விஶீர்யதே|| 152 ||

ச. சி. 23/153

हृष्टरोमोच्चिटिङ्गेन स्तब्धलिङ्गो भृशार्तिमान्।ஹ்ருʼஷ்டரோமோச்சிடிங்கே³ந ஸ்தப்³த⁴லிங்கோ³ ப்⁴ருʼஶார்திமாந்|दष्टः शीतोदकेनेव सिक्तान्यङ्गानि मन्यते॥ १५३ ॥த³ஷ்ட꞉ ஶீதோத³கேநேவ ஸிக்தாந்யங்கா³நி மந்யதே|| 153 ||

ச. சி. 23/154

एकदंष्ट्रार्दितः शूनः सरुक् स्यात् पीतकः सतृट्।ஏகத³ம்ʼஷ்ட்ரார்தி³த꞉ ஶூந꞉ ஸருக் ஸ்யாத் பீதக꞉ ஸத்ருʼட்|छर्दिर्निद्रा च मण्डूकैः सविषैर्दष्टलक्षणम्॥ १५४ ॥ச²ர்தி³ர்நித்³ரா ச மண்டூ³கை꞉ ஸவிஷைர்த³ஷ்டலக்ஷணம்|| 154 ||

ச. சி. 23/155

मत्स्यास्तु सविषाः कुर्युर्दाहशोफरुजस्तथा।மத்ஸ்யாஸ்து ஸவிஷா꞉ குர்யுர்தா³ஹஶோப²ருஜஸ்ததா²|कण्डूं शोथं ज्वरं मूर्च्छां सविषास्तु जलौकसः॥ १५५ ॥கண்டூ³ம்ʼ ஶோத²ம்ʼ ஜ்வரம்ʼ மூர்ச்சா²ம்ʼ ஸவிஷாஸ்து ஜலௌகஸ꞉|| 155 ||

ச. சி. 23/156

दाहतोदस्वेदशोथकरी तु गृहगोधिका।தா³ஹதோத³ஸ்வேத³ஶோத²கரீ து க்³ருʼஹகோ³தி⁴கா|दंशे स्वेदं रुजं दाहं कुर्याच्छतपदीविषम्॥ १५६ ॥த³ம்ʼஶே ஸ்வேத³ம்ʼ ருஜம்ʼ தா³ஹம்ʼ குர்யாச்ச²தபதீ³விஷம்|| 156 ||

ச. சி. 23/157

कण्डूमान्मशकैरीषच्छोथः स्यान्मन्दवेदनः।கண்டூ³மாந்மஶகைரீஷச்சோ²த²꞉ ஸ்யாந்மந்த³வேத³ந꞉|असाध्यकीटसदृशमसाध्यमशकक्षतम्॥ १५७ ॥அஸாத்⁴யகீடஸத்³ருʼஶமஸாத்⁴யமஶகக்ஷதம்|| 157 ||

ச. சி. 23/158

सद्यःप्रस्राविणी श्यावा दाहमूर्च्छाज्वरान्विता।ஸத்³ய꞉ப்ரஸ்ராவிணீ ஶ்யாவா தா³ஹமூர்ச்சா²ஜ்வராந்விதா|पीडका मक्षिकादंशे तासां तु स्थगिकाऽसुहृत्॥ १५८ ॥பீட³கா மக்ஷிகாத³ம்ʼஶே தாஸாம்ʼ து ஸ்த²கி³கா(அ)ஸுஹ்ருʼத்|| 158 ||

ச. சி. 23/159

श्मशानचित्यवल्मीकयज्ञाश्रमसुरालये।ஶ்மஶாநசித்யவல்மீகயஜ்ஞாஶ்ரமஸுராலயே|पक्षसन्धिषु मध्याह्ने सार्धरात्रेऽष्टमीषु च॥ १५९ ॥பக்ஷஸந்தி⁴ஷு மத்⁴யாஹ்நே ஸார்த⁴ராத்ரே(அ)ஷ்டமீஷு ச|| 159 ||

ச. சி. 23/160

न सिद्ध्यन्ति नरा दष्टाः पाषण्डायतनेषु च।ந ஸித்³த்⁴யந்தி நரா த³ஷ்டா꞉ பாஷண்டா³யதநேஷு ச|दृष्टिश्वासमलस्पर्शविषैराशीविषैर्तथा॥ १६० ॥த்³ருʼஷ்டிஶ்வாஸமலஸ்பர்ஶவிஷைராஶீவிஷைர்ததா²|| 160 ||

ச. சி. 23/161

।விநஶ்யந்த்யாஶு ஸம்ʼப்ராப்தா த³ஷ்டா꞉ ஸர்வேஷு மர்மஸு|( )॥ १६१ ॥(யேந கேநாபி ஸர்பேண ஸம்ʼப⁴வ꞉ ஸர்வ ஏவ ச)|| 161 ||

ச. சி. 23/162

भीतमत्ताबलोष्णक्षुत्तृषार्ते वर्धते विषम्।பீ⁴தமத்தாப³லோஷ்ணக்ஷுத்த்ருʼஷார்தே வர்த⁴தே விஷம்|विषं प्रकृतिकालौ च तुल्यौ प्राप्याल्पमन्यथा॥ १६२ ॥விஷம்ʼ ப்ரக்ருʼதிகாலௌ ச துல்யௌ ப்ராப்யால்பமந்யதா²|| 162 ||

ச. சி. 23/163

वारिविप्रहताः क्षीणा भीता नकुलनिर्जिताः।வாரிவிப்ரஹதா꞉ க்ஷீணா பீ⁴தா நகுலநிர்ஜிதா꞉|वृद्धा बालास्त्वचो मुक्ताः सर्पा मन्दविषाः स्मृताः॥ १६३ ॥வ்ருʼத்³தா⁴ பா³லாஸ்த்வசோ முக்தா꞉ ஸர்பா மந்த³விஷா꞉ ஸ்ம்ருʼதா꞉|| 163 ||

ச. சி. 23/164

सर्वदेहाश्रितं क्रोधाद्विषं सर्पो विमुञ्चति।ஸர்வதே³ஹாஶ்ரிதம்ʼ க்ரோதா⁴த்³விஷம்ʼ ஸர்போ விமுஞ்சதி|तदेवाहारहेतोर्वा भयाद्वा न प्रमुञ्चति॥ १६४ ॥ததே³வாஹாரஹேதோர்வா ப⁴யாத்³வா ந ப்ரமுஞ்சதி|| 164 ||

ச. சி. 23/165

वातोल्बणविषाः प्राय उच्चिटिङ्गाः सवृश्चिकाः।வாதோல்ப³ணவிஷா꞉ ப்ராய உச்சிடிங்கா³꞉ ஸவ்ருʼஶ்சிகா꞉|वातपित्तोल्बणाः कीटाः श्लैष्मिकाः कणभादयः॥ १६५ ॥வாதபித்தோல்ப³ணா꞉ கீடா꞉ ஶ்லைஷ்மிகா꞉ கணபா⁴த³ய꞉|| 165 ||

ச. சி. 23/166

यस्य यस्य हि दोषस्य लिङ्गाधिक्यानि लक्षयेत्।யஸ்ய யஸ்ய ஹி தோ³ஷஸ்ய லிங்கா³தி⁴க்யாநி லக்ஷயேத்|तस्य तस्यौषधैः कुर्याद्विपरीतगुणैः क्रियाम्॥ १६६ ॥தஸ்ய தஸ்யௌஷதை⁴꞉ குர்யாத்³விபரீதகு³ணை꞉ க்ரியாம்|| 166 ||

ச. சி. 23/167

हृत्पीडोर्ध्वानिलः स्तम्भः सिरायामोऽस्थिपर्वरुक्।ஹ்ருʼத்பீடோ³ர்த்⁴வாநில꞉ ஸ்தம்ப⁴꞉ ஸிராயாமோ(அ)ஸ்தி²பர்வருக்|घूर्णनोद्वेष्टनं गात्रश्यावता वातिके विषे॥ १६७ ॥கூ⁴ர்ணநோத்³வேஷ்டநம்ʼ கா³த்ரஶ்யாவதா வாதிகே விஷே|| 167 ||

ச. சி. 23/168

संज्ञानाशोष्णनिश्वासौ हृद्दाहः कटुकास्यता।ஸம்ʼஜ்ஞாநாஶோஷ்ணநிஶ்வாஸௌ ஹ்ருʼத்³தா³ஹ꞉ கடுகாஸ்யதா|दंशावदरणं शोथो रक्तपीतश्च पैत्तिके॥ १६८ ॥த³ம்ʼஶாவத³ரணம்ʼ ஶோதோ² ரக்தபீதஶ்ச பைத்திகே|| 168 ||

ச. சி. 23/169

वम्यरोचकहृल्लासप्रसेकोत्क्लेशगौरवैः।வம்யரோசகஹ்ருʼல்லாஸப்ரஸேகோத்க்லேஶகௌ³ரவை꞉|सशैत्यमुखमाधुर्यैर्विद्याच्छ्लेष्माधिकं विषम्॥ १६९ ॥ஸஶைத்யமுக²மாது⁴ர்யைர்வித்³யாச்ச்²லேஷ்மாதி⁴கம்ʼ விஷம்|| 169 ||

ச. சி. 23/170

खण्डेन च व्रणालेपस्तैलाभ्यङ्गश्च वातिके।க²ண்டே³ந ச வ்ரணாலேபஸ்தைலாப்⁴யங்க³ஶ்ச வாதிகே|स्वेदो नाडीपुलाकाद्यैर्बृंहणश्च विधिर्हितः॥ १७० ॥ஸ்வேதோ³ நாடீ³புலாகாத்³யைர்ப்³ருʼம்ʼஹணஶ்ச விதி⁴ர்ஹித꞉|| 170 ||

ச. சி. 23/171

सुशीतैः स्तम्भयेत् सेकैः प्रदेहैश्चापि पैत्तिकम्।ஸுஶீதை꞉ ஸ்தம்ப⁴யேத் ஸேகை꞉ ப்ரதே³ஹைஶ்சாபி பைத்திகம்|लेखनच्छेदनस्वेदवमनैः श्लैष्मिकं जयेत्॥ १७१ ॥லேக²நச்சே²த³நஸ்வேத³வமநை꞉ ஶ்லைஷ்மிகம்ʼ ஜயேத்|| 171 ||

ச. சி. 23/172

विषेष्वपि च सर्वेषु सर्वस्थानगतेषु च।விஷேஷ்வபி ச ஸர்வேஷு ஸர்வஸ்தா²நக³தேஷு ச|अवृश्चिकोच्चिटिङ्गेषु प्रायः शीतो विधिर्हितः॥ १७२ ॥அவ்ருʼஶ்சிகோச்சிடிங்கே³ஷு ப்ராய꞉ ஶீதோ விதி⁴ர்ஹித꞉|| 172 ||

ச. சி. 23/173

वृश्चिके स्वेदमभ्यङ्गं घृतेन लवणेन च।வ்ருʼஶ்சிகே ஸ்வேத³மப்⁴யங்க³ம்ʼ க்⁴ருʼதேந லவணேந ச|सेकांश्चोष्णान् प्रयुञ्जीत भोज्यं पानं च सर्पिषः॥ १७३ ॥ஸேகாம்ʼஶ்சோஷ்ணாந் ப்ரயுஞ்ஜீத போ⁴ஜ்யம்ʼ பாநம்ʼ ச ஸர்பிஷ꞉|| 173 ||

ச. சி. 23/174

एतदेवोच्चिटिङ्गेऽपि प्रतिलोमं च पांशुभिः।ஏததே³வோச்சிடிங்கே³(அ)பி ப்ரதிலோமம்ʼ ச பாம்ʼஶுபி⁴꞉|उद्वर्तनं सुखाम्बूष्णैस्तथाऽवच्छादनं घनैः॥ १७४ ॥உத்³வர்தநம்ʼ ஸுகா²ம்பூ³ஷ்ணைஸ்ததா²(அ)வச்சா²த³நம்ʼ க⁴நை꞉|| 174 ||

ச. சி. 23/175

श्वा त्रिदोषप्रकोपात्तु तथा धातुविपर्ययात्।ஶ்வா த்ரிதோ³ஷப்ரகோபாத்து ததா² தா⁴துவிபர்யயாத்|शिरोऽभितापी लालास्राव्यधोवक्त्रस्तथा भवेत्॥ १७५ ॥ஶிரோ(அ)பி⁴தாபீ லாலாஸ்ராவ்யதோ⁴வக்த்ரஸ்ததா² ப⁴வேத்|| 175 ||

ச. சி. 23/176

अन्येऽप्येवंविधा व्यालाः कफवातप्रकोपणाः।அந்யே(அ)ப்யேவம்ʼவிதா⁴ வ்யாலா꞉ கப²வாதப்ரகோபணா꞉|हृच्छिरोरुग्ज्वरस्तम्भतृषामूर्च्छाकरा मताः॥ १७६ ॥ஹ்ருʼச்சி²ரோருக்³ஜ்வரஸ்தம்ப⁴த்ருʼஷாமூர்ச்சா²கரா மதா꞉|| 176 ||

ச. சி. 23/177

कण्डूनिस्तोदवैवर्ण्यसुप्तिक्लेदोपशोषणम्।கண்டூ³நிஸ்தோத³வைவர்ண்யஸுப்திக்லேதோ³பஶோஷணம்|विदाहरागरुक्पाकाः शोफो ग्रन्थिनिकुञ्चनम्॥ १७७ ॥விதா³ஹராக³ருக்பாகா꞉ ஶோபோ² க்³ரந்தி²நிகுஞ்சநம்|| 177 ||

ச. சி. 23/178

दंशावदरणं स्फोटाः कर्णिका मण्डलानि च।த³ம்ʼஶாவத³ரணம்ʼ ஸ்போ²டா꞉ கர்ணிகா மண்ட³லாநி ச|ज्वरश्च सविषे लिङ्गं विपरीतं तु निर्विषे॥ १७८ ॥ஜ்வரஶ்ச ஸவிஷே லிங்க³ம்ʼ விபரீதம்ʼ து நிர்விஷே|| 178 ||

ச. சி. 23/179

तत्र सर्वे यथावस्थं प्रयोज्याः स्युरुपक्रमाः।தத்ர ஸர்வே யதா²வஸ்த²ம்ʼ ப்ரயோஜ்யா꞉ ஸ்யுருபக்ரமா꞉|पूर्वोक्ता विधिमन्यं च यथावद्ब्रुवतः शृणु॥ १७९ ॥பூர்வோக்தா விதி⁴மந்யம்ʼ ச யதா²வத்³ப்³ருவத꞉ ஶ்ருʼணு|| 179 ||

ச. சி. 23/180

हृद्विदाहे प्रसेके वा विरेकवमनं भृशम्।ஹ்ருʼத்³விதா³ஹே ப்ரஸேகே வா விரேகவமநம்ʼ ப்⁴ருʼஶம்|यथावस्थं प्रयोक्तव्यं शुद्धे संसर्जनक्रमः॥ १८० ॥யதா²வஸ்த²ம்ʼ ப்ரயோக்தவ்யம்ʼ ஶுத்³தே⁴ ஸம்ʼஸர்ஜநக்ரம꞉|| 180 ||

ச. சி. 23/181

शिरोगते विषे नस्तः कुर्यान्मूलानि बुद्धिमान्।ஶிரோக³தே விஷே நஸ்த꞉ குர்யாந்மூலாநி பு³த்³தி⁴மாந்|बन्धुजीवस्य भार्ग्याश्च सुरसस्यासितस्य च॥ १८१ ॥ப³ந்து⁴ஜீவஸ்ய பா⁴ர்க்³யாஶ்ச ஸுரஸஸ்யாஸிதஸ்ய ச|| 181 ||

ச. சி. 23/182

दक्षकाकमयूराणां मांसासृङ्मस्तके क्षते।த³க்ஷகாகமயூராணாம்ʼ மாம்ʼஸாஸ்ருʼங்மஸ்தகே க்ஷதே|उपधेयमधोदष्टस्योर्ध्वदष्टस्य पादयोः॥ १८२ ॥உபதே⁴யமதோ⁴த³ஷ்டஸ்யோர்த்⁴வத³ஷ்டஸ்ய பாத³யோ꞉|| 182 ||

ச. சி. 23/183

पिप्पलीमरिचक्षारवचासैन्धवशिग्रुकाः।பிப்பலீமரிசக்ஷாரவசாஸைந்த⁴வஶிக்³ருகா꞉|पिष्टा रोहितपित्तेन घ्नन्त्यक्षिगतमञ्जनात्॥ १८३ ॥பிஷ்டா ரோஹிதபித்தேந க்⁴நந்த்யக்ஷிக³தமஞ்ஜநாத்|| 183 ||

ச. சி. 23/184

कपित्थमामं ससिताक्षौद्रं कण्ठगते विषे।கபித்த²மாமம்ʼ ஸஸிதாக்ஷௌத்³ரம்ʼ கண்ட²க³தே விஷே|लिह्यादामाशयगते ताभ्यां चूर्णपलं नतात्॥ १८४ ॥லிஹ்யாதா³மாஶயக³தே தாப்⁴யாம்ʼ சூர்ணபலம்ʼ நதாத்|| 184 ||

ச. சி. 23/185

विषे पक्वाशयगते पिप्पलीं रजनीद्वयम्।விஷே பக்வாஶயக³தே பிப்பலீம்ʼ ரஜநீத்³வயம்|मञ्जिष्ठां च समं पिष्ट्वा गोपित्तेन नरः पिबेत्॥ १८५ ॥மஞ்ஜிஷ்டா²ம்ʼ ச ஸமம்ʼ பிஷ்ட்வா கோ³பித்தேந நர꞉ பிபே³த்|| 185 ||

ச. சி. 23/186

रक्तं मांसं च गोधायाः शुष्कं चूर्णीकृतं हितम्।ரக்தம்ʼ மாம்ʼஸம்ʼ ச கோ³தா⁴யா꞉ ஶுஷ்கம்ʼ சூர்ணீக்ருʼதம்ʼ ஹிதம்|विषे रसगते पानं कपित्थरससंयुतम्॥ १८६ ॥விஷே ரஸக³தே பாநம்ʼ கபித்த²ரஸஸம்ʼயுதம்|| 186 ||

ச. சி. 23/187

शेलोर्मूलत्वगग्राणि बादरौदुम्बराणि च।ஶேலோர்மூலத்வக³க்³ராணி பா³த³ரௌது³ம்ப³ராணி ச|कटभ्याश्च पिबेद्रक्तगते, मांसगते पिबेत्॥ १८७ ॥கடப்⁴யாஶ்ச பிபே³த்³ரக்தக³தே, மாம்ʼஸக³தே பிபே³த்|| 187 ||

ச. சி. 23/188

सक्षौद्रं खदिरारिष्टं कौटजं मूलमम्भसा।ஸக்ஷௌத்³ரம்ʼ க²தி³ராரிஷ்டம்ʼ கௌடஜம்ʼ மூலமம்ப⁴ஸா|सर्वेषु च बले द्वे तु मधूकं मधुकं नतम्॥ १८८ ॥ஸர்வேஷு ச ப³லே த்³வே து மதூ⁴கம்ʼ மது⁴கம்ʼ நதம்|| 188 ||

ச. சி. 23/189

पिप्पलीं नागरं क्षारं नवनीतेन मूर्च्छितम्।பிப்பலீம்ʼ நாக³ரம்ʼ க்ஷாரம்ʼ நவநீதேந மூர்ச்சி²தம்|कफे भिषगुदीर्णे तु विदध्यात्प्रतिसारणम्॥ १८९ ॥கபே² பி⁴ஷகு³தீ³ர்ணே து வித³த்⁴யாத்ப்ரதிஸாரணம்|| 189 ||

ச. சி. 23/190

मांसीकुङ्कुमपत्रत्वग्रजनीनतचन्दनैः।மாம்ʼஸீகுங்குமபத்ரத்வக்³ரஜநீநதசந்த³நை꞉|मनःशिलाव्याघ्रनखसुरसैरम्बुपेषितैः॥ १९० ॥மந꞉ஶிலாவ்யாக்⁴ரநக²ஸுரஸைரம்பு³பேஷிதை꞉|| 190 ||

ச. சி. 23/191

पाननस्याञ्जनालेपाः सर्वशोथविषापहाः।பாநநஸ்யாஞ்ஜநாலேபா꞉ ஸர்வஶோத²விஷாபஹா꞉|चन्दनं तगरं कुष्ठं हरिद्रे द्वे त्वगेव च॥ १९१ ॥சந்த³நம்ʼ தக³ரம்ʼ குஷ்ட²ம்ʼ ஹரித்³ரே த்³வே த்வகே³வ ச|| 191 ||

ச. சி. 23/192

मनःशिला तमालश्च रसः कैशर एव च।மந꞉ஶிலா தமாலஶ்ச ரஸ꞉ கைஶர ஏவ ச|शार्दूलस्य नखश्चैव सुपिष्टं तण्डुलाम्बुना॥ १९२ ॥ஶார்தூ³லஸ்ய நக²ஶ்சைவ ஸுபிஷ்டம்ʼ தண்டு³லாம்பு³நா|| 192 ||

ச. சி. 23/193

हन्ति सर्वविषाण्येव वज्रिवज्रमिवासुरान्।ஹந்தி ஸர்வவிஷாண்யேவ வஜ்ரிவஜ்ரமிவாஸுராந்|रसे शिरीषपुष्पस्य सप्ताहं मरिचं सितम्॥ १९३ ॥ரஸே ஶிரீஷபுஷ்பஸ்ய ஸப்தாஹம்ʼ மரிசம்ʼ ஸிதம்|| 193 ||

ச. சி. 23/194

भावितं सर्पदष्टानां नस्यपानाञ्जने हितम्।பா⁴விதம்ʼ ஸர்பத³ஷ்டாநாம்ʼ நஸ்யபாநாஞ்ஜநே ஹிதம்|द्विपलं नतकुष्ठाभ्यां घृतक्षौद्रचतुष्पलम्॥ १९४ ॥த்³விபலம்ʼ நதகுஷ்டா²ப்⁴யாம்ʼ க்⁴ருʼதக்ஷௌத்³ரசதுஷ்பலம்|| 194 ||

ச. சி. 23/195

अपि तक्षकदष्टानां पानमेतत् सुखप्रदम्।அபி தக்ஷகத³ஷ்டாநாம்ʼ பாநமேதத் ஸுக²ப்ரத³ம்|सिन्धुवारस्य मूलं च श्वेता च गिरिकर्णिका॥ १९५ ॥ஸிந்து⁴வாரஸ்ய மூலம்ʼ ச ஶ்வேதா ச கி³ரிகர்ணிகா|| 195 ||

ச. சி. 23/196

पानं दर्वीकरैर्दष्टे नस्यं समधु पाकलम्।பாநம்ʼ த³ர்வீகரைர்த³ஷ்டே நஸ்யம்ʼ ஸமது⁴ பாகலம்|मञ्जिष्ठा मधुयष्टी च जीवकर्षभकौ सिता॥ १९६ ॥மஞ்ஜிஷ்டா² மது⁴யஷ்டீ ச ஜீவகர்ஷப⁴கௌ ஸிதா|| 196 ||

ச. சி. 23/197

काश्मर्यं वटशुङ्गानि पानं मण्डलिनां विषे।காஶ்மர்யம்ʼ வடஶுங்கா³நி பாநம்ʼ மண்ட³லிநாம்ʼ விஷே|व्योषं सातिविषं कुष्ठं गृहधूमो हरेणुका॥ १९७ ॥வ்யோஷம்ʼ ஸாதிவிஷம்ʼ குஷ்ட²ம்ʼ க்³ருʼஹதூ⁴மோ ஹரேணுகா|| 197 ||

ச. சி. 23/198

तगरं कटुका क्षौद्रं हन्ति राजीमतां विषम्।தக³ரம்ʼ கடுகா க்ஷௌத்³ரம்ʼ ஹந்தி ராஜீமதாம்ʼ விஷம்|गृहधूमं हरिद्रे द्वे समूलं तण्डुलीयकम्॥ १९८ ॥க்³ருʼஹதூ⁴மம்ʼ ஹரித்³ரே த்³வே ஸமூலம்ʼ தண்டு³லீயகம்|| 198 ||

ச. சி. 23/199

अपि वासुकिना दष्टः पिबेन्मधुघृताप्लुतम्।அபி வாஸுகிநா த³ஷ்ட꞉ பிபே³ந்மது⁴க்⁴ருʼதாப்லுதம்|क्षीरिवृक्षत्वगालेपः शुद्धे कीटविषापहः॥ १९९ ॥க்ஷீரிவ்ருʼக்ஷத்வகா³லேப꞉ ஶுத்³தே⁴ கீடவிஷாபஹ꞉|| 199 ||

ச. சி. 23/200

मुक्तालेपो वरः शोथदाहतोदज्वरापहः।முக்தாலேபோ வர꞉ ஶோத²தா³ஹதோத³ஜ்வராபஹ꞉|चन्दनं पद्मकोशीरं शिरीषः सिन्धुवारिका॥ २०० ॥சந்த³நம்ʼ பத்³மகோஶீரம்ʼ ஶிரீஷ꞉ ஸிந்து⁴வாரிகா|| 200 ||

ச. சி. 23/201

क्षीरशुक्ला नतं कुष्ठं पाटलोदीच्यसारिवाः।க்ஷீரஶுக்லா நதம்ʼ குஷ்ட²ம்ʼ பாடலோதீ³ச்யஸாரிவா꞉|शेलुस्वरसपिष्टोऽयं लूतानां सार्वकार्मिकः॥ २०१ ॥ஶேலுஸ்வரஸபிஷ்டோ(அ)யம்ʼ லூதாநாம்ʼ ஸார்வகார்மிக꞉|| 201 ||

ச. சி. 23/202

(यथायोगं प्रयोक्तव्यः समीक्ष्यालेपनादिषु)।(யதா²யோக³ம்ʼ ப்ரயோக்தவ்ய꞉ ஸமீக்ஷ்யாலேபநாதி³ஷு)|मधूकं मधुकं कुष्ठं शिरीषोदीच्यपाटलाः।மதூ⁴கம்ʼ மது⁴கம்ʼ குஷ்ட²ம்ʼ ஶிரீஷோதீ³ச்யபாடலா꞉|सनिम्बसारिवाक्षौद्राः पानं लूताविषापहम्॥ २०२ ॥ஸநிம்ப³ஸாரிவாக்ஷௌத்³ரா꞉ பாநம்ʼ லூதாவிஷாபஹம்|| 202 ||

ச. சி. 23/203

कुसुम्भपुष्पं गोदन्तः स्वर्णक्षीरी कपोतविट्।குஸும்ப⁴புஷ்பம்ʼ கோ³த³ந்த꞉ ஸ்வர்ணக்ஷீரீ கபோதவிட்|दन्ती त्रिवृत्सैन्धवं च कर्णिकापातनं तयोः॥ २०३ ॥த³ந்தீ த்ரிவ்ருʼத்ஸைந்த⁴வம்ʼ ச கர்ணிகாபாதநம்ʼ தயோ꞉|| 203 ||

ச. சி. 23/204

कटभ्यर्जिनशैरीषशेलुक्षीरिद्रुमत्वचः।கடப்⁴யர்ஜிநஶைரீஷஶேலுக்ஷீரித்³ருமத்வச꞉|कषायकल्कचूर्णाः स्युः कीटलूताव्रणापहाः॥ २०४ ॥கஷாயகல்கசூர்ணா꞉ ஸ்யு꞉ கீடலூதாவ்ரணாபஹா꞉|| 204 ||

ச. சி. 23/205

त्वचं च नागरं चैव समांशं श्लक्ष्णपेषितम्।த்வசம்ʼ ச நாக³ரம்ʼ சைவ ஸமாம்ʼஶம்ʼ ஶ்லக்ஷ்ணபேஷிதம்|पेयमुष्णाम्बुना सर्वं मूषिकाणां विषापहम्॥ २०५ ॥பேயமுஷ்ணாம்பு³நா ஸர்வம்ʼ மூஷிகாணாம்ʼ விஷாபஹம்|| 205 ||

ச. சி. 23/206

कुटजस्य फलं पिष्टं तगरं जालमालिनी।குடஜஸ்ய ப²லம்ʼ பிஷ்டம்ʼ தக³ரம்ʼ ஜாலமாலிநீ|तिक्तेक्ष्वाकुश्च योगोऽयं पानप्रधमनादिभिः॥ २०६ ॥திக்தேக்ஷ்வாகுஶ்ச யோகோ³(அ)யம்ʼ பாநப்ரத⁴மநாதி³பி⁴꞉|| 206 ||

ச. சி. 23/207

वृश्चिकोन्दुरुलूतानां सर्पाणां च विषं हरेत्।வ்ருʼஶ்சிகோந்து³ருலூதாநாம்ʼ ஸர்பாணாம்ʼ ச விஷம்ʼ ஹரேத்|समानो ह्यमृतेनायं गराजीर्णं च नाशयेत्॥ २०७ ॥ஸமாநோ ஹ்யம்ருʼதேநாயம்ʼ க³ராஜீர்ணம்ʼ ச நாஶயேத்|| 207 ||

ச. சி. 23/208

सर्वेऽगदा यथादोषं प्रयोज्याः स्युः कृकण्टके।ஸர்வே(அ)க³தா³ யதா²தோ³ஷம்ʼ ப்ரயோஜ்யா꞉ ஸ்யு꞉ க்ருʼகண்டகே|कपोतविण्मातुलुङ्गं शिरीषकुसुमाद्रसः॥ २०८ ॥கபோதவிண்மாதுலுங்க³ம்ʼ ஶிரீஷகுஸுமாத்³ரஸ꞉|| 208 ||

ச. சி. 23/209

शङ्खिन्यार्कं पयः शुण्ठी करञ्जो मधु वार्श्चिके।ஶங்கி²ந்யார்கம்ʼ பய꞉ ஶுண்டீ² கரஞ்ஜோ மது⁴ வார்ஶ்சிகே|शिरीषस्य फलं पिष्टं स्नुहीक्षीरेण दार्दुरे॥ २०९ ॥ஶிரீஷஸ்ய ப²லம்ʼ பிஷ்டம்ʼ ஸ்நுஹீக்ஷீரேண தா³ர்து³ரே|| 209 ||

ச. சி. 23/210

मूलानि श्वेतभण्डीनां व्योषं सर्पिश्च मत्स्यजे।மூலாநி ஶ்வேதப⁴ண்டீ³நாம்ʼ வ்யோஷம்ʼ ஸர்பிஶ்ச மத்ஸ்யஜே|कीटदष्टक्रियाः सर्वाः समानाः स्युर्जलौकसाम्॥ २१० ॥கீடத³ஷ்டக்ரியா꞉ ஸர்வா꞉ ஸமாநா꞉ ஸ்யுர்ஜலௌகஸாம்|| 210 ||

ச. சி. 23/211

वातपित्तहरी चापि क्रिया प्रायः प्रशस्यते।வாதபித்தஹரீ சாபி க்ரியா ப்ராய꞉ ப்ரஶஸ்யதே|वार्श्चिको ह्युच्चिटिङ्गस्य कणभस्यौन्दुरोऽगदः॥ २११ ॥வார்ஶ்சிகோ ஹ்யுச்சிடிங்க³ஸ்ய கணப⁴ஸ்யௌந்து³ரோ(அ)க³த³꞉|| 211 ||

ச. சி. 23/212

वचां वंशत्वचं पाठां नतं सुरसमञ्जरीम्।வசாம்ʼ வம்ʼஶத்வசம்ʼ பாடா²ம்ʼ நதம்ʼ ஸுரஸமஞ்ஜரீம்|द्वे बले नाकुलीं कुष्ठं शिरीषं रजनीद्वयम्॥ २१२ ॥த்³வே ப³லே நாகுலீம்ʼ குஷ்ட²ம்ʼ ஶிரீஷம்ʼ ரஜநீத்³வயம்|| 212 ||

ச. சி. 23/213

गुहामतिगुहां श्वेतामजगन्धां शिलाजतु।கு³ஹாமதிகு³ஹாம்ʼ ஶ்வேதாமஜக³ந்தா⁴ம்ʼ ஶிலாஜது|कत्तृणं कटभीं क्षारं गृहधूमं मनःशिलाम्॥ २१३ ॥கத்த்ருʼணம்ʼ கடபீ⁴ம்ʼ க்ஷாரம்ʼ க்³ருʼஹதூ⁴மம்ʼ மந꞉ஶிலாம்|| 213 ||

ச. சி. 23/214

रोहीतकस्य पित्तेन पिष्ट्वा तु परमोऽगदः।ரோஹீதகஸ்ய பித்தேந பிஷ்ட்வா து பரமோ(அ)க³த³꞉|नस्याञ्जनादिलेपेषु हितो विश्वम्भरादिषु॥ २१४ ॥நஸ்யாஞ்ஜநாதி³லேபேஷு ஹிதோ விஶ்வம்ப⁴ராதி³ஷு|| 214 ||

ச. சி. 23/215

स्वर्जिकाऽजशकृत्क्षारः सुरसाऽथाक्षिपीडकः।ஸ்வர்ஜிகா(அ)ஜஶக்ருʼத்க்ஷார꞉ ஸுரஸா(அ)தா²க்ஷிபீட³க꞉|मदिरामण्डसंयुक्तो हितः शतपदीविषे॥ २१५ ॥மதி³ராமண்ட³ஸம்ʼயுக்தோ ஹித꞉ ஶதபதீ³விஷே|| 215 ||

ச. சி. 23/216

कपित्थमक्षिपीडोऽर्कबीजं त्रिकटुकं तथा।கபித்த²மக்ஷிபீடோ³(அ)ர்கபீ³ஜம்ʼ த்ரிகடுகம்ʼ ததா²|करञ्जो द्वे हरिद्रे च गृहगोधाविषं जयेत्॥ २१६ ॥கரஞ்ஜோ த்³வே ஹரித்³ரே ச க்³ருʼஹகோ³தா⁴விஷம்ʼ ஜயேத்|| 216 ||

ச. சி. 23/217

काकाण्डरससंयुक्तो विषाणां तण्डुलीयकः।காகாண்ட³ரஸஸம்ʼயுக்தோ விஷாணாம்ʼ தண்டு³லீயக꞉|प्रधानो बर्हिपित्तेन तद्वद्वायसपीलुकः॥ २१७ ॥ப்ரதா⁴நோ ப³ர்ஹிபித்தேந தத்³வத்³வாயஸபீலுக꞉|| 217 ||

ச. சி. 23/218

शिरीषफलमूलत्वक्पुष्पपत्रैः समैर्धृतैः।ஶிரீஷப²லமூலத்வக்புஷ்பபத்ரை꞉ ஸமைர்த்⁴ருʼதை꞉|श्रेष्ठः पञ्चशिरीषोऽयं विषाणां प्रवरो वधे॥ஶ்ரேஷ்ட²꞉ பஞ்சஶிரீஷோ(அ)யம்ʼ விஷாணாம்ʼ ப்ரவரோ வதே⁴||इति पञ्चशिरीषोऽगदः।இதி பஞ்சஶிரீஷோ(அ)க³த³꞉|

ச. சி. 23/219

चतुष्पद्भिर्द्विपद्भिर्वा नखदन्तक्षतं तु यत्।சதுஷ்பத்³பி⁴ர்த்³விபத்³பி⁴ர்வா நக²த³ந்தக்ஷதம்ʼ து யத்|शूयते पच्यते चापि स्रवति ज्वरयत्यपि॥ २१९ ॥ஶூயதே பச்யதே சாபி ஸ்ரவதி ஜ்வரயத்யபி|| 219 ||

ச. சி. 23/220

सोमवल्कोऽश्वकर्णश्च गोजिह्वा हंसपद्यपि।ஸோமவல்கோ(அ)ஶ்வகர்ணஶ்ச கோ³ஜிஹ்வா ஹம்ʼஸபத்³யபி|रजन्यौ गैरिकं लेपो नखदन्तविषापहः॥ २२० ॥ரஜந்யௌ கை³ரிகம்ʼ லேபோ நக²த³ந்தவிஷாபஹ꞉|| 220 ||

ச. சி. 23/221

दुरन्धकारे विद्धस्य केनचिद्विषशङ्कया।து³ரந்த⁴காரே வித்³த⁴ஸ்ய கேநசித்³விஷஶங்கயா|विषोद्वेगाज्ज्वरश्छर्दिर्मूर्च्छा दाहोऽपि वा भवेत्॥ २२१ ॥விஷோத்³வேகா³ஜ்ஜ்வரஶ்ச²ர்தி³ர்மூர்ச்சா² தா³ஹோ(அ)பி வா ப⁴வேத்|| 221 ||

ச. சி. 23/222

ग्लानिर्मोहोऽतिसारश्चाप्येतच्छङ्काविषं मतम्।க்³லாநிர்மோஹோ(அ)திஸாரஶ்சாப்யேதச்ச²ங்காவிஷம்ʼ மதம்|चिकित्सितमिदं तस्य कुर्यादाश्वासयन् बुधः॥ २२२ ॥சிகித்ஸிதமித³ம்ʼ தஸ்ய குர்யாதா³ஶ்வாஸயந் பு³த⁴꞉|| 222 ||

ச. சி. 23/223

सिता वैगन्धिको द्राक्षा पयस्या मधुकं मधु।ஸிதா வைக³ந்தி⁴கோ த்³ராக்ஷா பயஸ்யா மது⁴கம்ʼ மது⁴|पानं समन्त्रपूताम्बु प्रोक्षणं सान्त्वहर्षणम्॥ २२३ ॥பாநம்ʼ ஸமந்த்ரபூதாம்பு³ ப்ரோக்ஷணம்ʼ ஸாந்த்வஹர்ஷணம்|| 223 ||

ச. சி. 23/224

शालयः षष्टिकाश्चैव कोरदूषाः प्रियङ्गवः।ஶாலய꞉ ஷஷ்டிகாஶ்சைவ கோரதூ³ஷா꞉ ப்ரியங்க³வ꞉|भोजनार्थे प्रशस्यन्ते लवणार्थे च सैन्धवम्॥ २२४ ॥போ⁴ஜநார்தே² ப்ரஶஸ்யந்தே லவணார்தே² ச ஸைந்த⁴வம்|| 224 ||

ச. சி. 23/225

तण्डुलीयकजीयन्तीवार्ताकसुनिषण्णकाः।தண்டு³லீயகஜீயந்தீவார்தாகஸுநிஷண்ணகா꞉|चुचूर्मण्डूकपर्णी च शाकं च कुलकं हितम्॥ २२५ ॥சுசூர்மண்டூ³கபர்ணீ ச ஶாகம்ʼ ச குலகம்ʼ ஹிதம்|| 225 ||

ச. சி. 23/226

धात्री दाडिममम्लार्थे यूषा मुद्गहरेणुभिः।தா⁴த்ரீ தா³டி³மமம்லார்தே² யூஷா முத்³க³ஹரேணுபி⁴꞉|रसाश्चैणशिखिश्वाविल्लावतैत्तिरपार्षताः॥ २२६ ॥ரஸாஶ்சைணஶிகி²ஶ்வாவில்லாவதைத்திரபார்ஷதா꞉|| 226 ||

ச. சி. 23/227

विषघ्नौषधसंयुक्ता रसा यूषाश्च संस्कृताः।விஷக்⁴நௌஷத⁴ஸம்ʼயுக்தா ரஸா யூஷாஶ்ச ஸம்ʼஸ்க்ருʼதா꞉|अविदाहीनि चान्नानि विषार्तानां भिषग्जितम्॥ २२७ ॥அவிதா³ஹீநி சாந்நாநி விஷார்தாநாம்ʼ பி⁴ஷக்³ஜிதம்|| 227 ||

ச. சி. 23/228

विरुद्धाध्यशनक्रोधक्षुद्भयायासमैथुनम्।விருத்³தா⁴த்⁴யஶநக்ரோத⁴க்ஷுத்³ப⁴யாயாஸமைது²நம்|वर्जयेद्विषमुक्तोऽपि दिवास्वप्नं विशेषतः॥ २२८ ॥வர்ஜயேத்³விஷமுக்தோ(அ)பி தி³வாஸ்வப்நம்ʼ விஶேஷத꞉|| 228 ||

ச. சி. 23/229

मुहुर्मुहुः शिरोन्यासः शोथः स्रस्तौष्ठकर्णता।முஹுர்முஹு꞉ ஶிரோந்யாஸ꞉ ஶோத²꞉ ஸ்ரஸ்தௌஷ்ட²கர்ணதா|ज्वरः स्तब्धाक्षिगात्रत्वं हनुकम्पोऽङ्गमर्दनम्॥ २२९ ॥ஜ்வர꞉ ஸ்தப்³தா⁴க்ஷிகா³த்ரத்வம்ʼ ஹநுகம்போ(அ)ங்க³மர்த³நம்|| 229 ||

ச. சி. 23/230

रोमापगमनं ग्लानिररतिर्वेपथुर्भ्रमः।ரோமாபக³மநம்ʼ க்³லாநிரரதிர்வேபது²ர்ப்⁴ரம꞉|चतुष्पदां भवत्येतद्दष्टानामिह लक्षणम्॥ २३० ॥சதுஷ்பதா³ம்ʼ ப⁴வத்யேதத்³த³ஷ்டாநாமிஹ லக்ஷணம்|| 230 ||

ச. சி. 23/231

देवदारु हरिद्रे द्वे सरलं चन्दनागुरु।தே³வதா³ரு ஹரித்³ரே த்³வே ஸரலம்ʼ சந்த³நாகு³ரு|रास्ना गोरोचनाऽजाजी गुग्गुल्विक्षुरसो नतम्॥ २३१ ॥ராஸ்நா கோ³ரோசநா(அ)ஜாஜீ கு³க்³கு³ல்விக்ஷுரஸோ நதம்|| 231 ||

ச. சி. 23/232

चूर्णं ससैन्धवानन्तं गोपित्तमधुसंयुतम्।சூர்ணம்ʼ ஸஸைந்த⁴வாநந்தம்ʼ கோ³பித்தமது⁴ஸம்ʼயுதம்|चतुष्पदानां दष्टानामगदः सार्वकार्मिकः॥ २३२ ॥சதுஷ்பதா³நாம்ʼ த³ஷ்டாநாமக³த³꞉ ஸார்வகார்மிக꞉|| 232 ||

ச. சி. 23/233

सौभाग्यार्थं स्त्रियः स्वेदरजोनानाङ्गजान्मलान्।ஸௌபா⁴க்³யார்த²ம்ʼ ஸ்த்ரிய꞉ ஸ்வேத³ரஜோநாநாங்க³ஜாந்மலாந்|शत्रुप्रयुक्तांश्च गरान् प्रयच्छन्त्यन्नमिश्रितान्॥ २३३ ॥ஶத்ருப்ரயுக்தாம்ʼஶ்ச க³ராந் ப்ரயச்ச²ந்த்யந்நமிஶ்ரிதாந்|| 233 ||

ச. சி. 23/234

तैः स्यात् पाण्डुः कृशोऽल्पाग्निर्गरश्चास्योपजायते।தை꞉ ஸ்யாத் பாண்டு³꞉ க்ருʼஶோ(அ)ல்பாக்³நிர்க³ரஶ்சாஸ்யோபஜாயதே|मर्मप्रधमनाध्मानं श्वयथुं हस्तपादयोः॥ २३४ ॥மர்மப்ரத⁴மநாத்⁴மாநம்ʼ ஶ்வயது²ம்ʼ ஹஸ்தபாத³யோ꞉|| 234 ||

ச. சி. 23/235

जठरं ग्रहणीदोषो यक्ष्मा गुल्मः क्षयो ज्वरः।ஜட²ரம்ʼ க்³ரஹணீதோ³ஷோ யக்ஷ்மா கு³ல்ம꞉ க்ஷயோ ஜ்வர꞉|एवंविधस्य चान्यस्य व्याधेर्लिङ्गानि दर्शयेत्॥ २३५ ॥ஏவம்ʼவித⁴ஸ்ய சாந்யஸ்ய வ்யாதே⁴ர்லிங்கா³நி த³ர்ஶயேத்|| 235 ||

ச. சி. 23/236

स्वप्ने मार्जारगोमायुव्यालान् सनकुलान् कपीन्।ஸ்வப்நே மார்ஜாரகோ³மாயுவ்யாலாந் ஸநகுலாந் கபீந்|प्रायः पश्यति नद्यादीञ्छुष्कांश्च सवनस्पतीन्॥ २३६ ॥ப்ராய꞉ பஶ்யதி நத்³யாதீ³ஞ்சு²ஷ்காம்ʼஶ்ச ஸவநஸ்பதீந்|| 236 ||

ச. சி. 23/237

कालश्च गौरमात्मानं स्वप्ने गौरश्च कालकम्।காலஶ்ச கௌ³ரமாத்மாநம்ʼ ஸ்வப்நே கௌ³ரஶ்ச காலகம்|विकर्णनासिकं वाऽपि प्रपश्येद्विहतेन्द्रियः॥ २३७ ॥விகர்ணநாஸிகம்ʼ வா(அ)பி ப்ரபஶ்யேத்³விஹதேந்த்³ரிய꞉|| 237 ||

ச. சி. 23/238

तमवेक्ष्य भिषक् प्राज्ञः पृच्छेत् किं कैः कदा सह।தமவேக்ஷ்ய பி⁴ஷக் ப்ராஜ்ஞ꞉ ப்ருʼச்சே²த் கிம்ʼ கை꞉ கதா³ ஸஹ|जग्धमित्यवगम्याशु प्रदद्याद्वमनं भिषक्॥ २३८ ॥ஜக்³த⁴மித்யவக³ம்யாஶு ப்ரத³த்³யாத்³வமநம்ʼ பி⁴ஷக்|| 238 ||

ச. சி. 23/239

सूक्ष्मं ताम्ररजस्तस्मै सक्षौद्रं हृद्विशोधनम्।ஸூக்ஷ்மம்ʼ தாம்ரரஜஸ்தஸ்மை ஸக்ஷௌத்³ரம்ʼ ஹ்ருʼத்³விஶோத⁴நம்|शुद्धे हृदि ततः शाणं हेमचूर्णस्य दापयेत्॥ २३९ ॥ஶுத்³தே⁴ ஹ்ருʼதி³ தத꞉ ஶாணம்ʼ ஹேமசூர்ணஸ்ய தா³பயேத்|| 239 ||

ச. சி. 23/240

हेम सर्वविषाण्याशु गरांश्च विनियच्छति।ஹேம ஸர்வவிஷாண்யாஶு க³ராம்ʼஶ்ச விநியச்ச²தி|न सज्जते हेमपाङ्गे विषं पद्मदलेऽम्बुवत्॥ २४० ॥ந ஸஜ்ஜதே ஹேமபாங்கே³ விஷம்ʼ பத்³மத³லே(அ)ம்பு³வத்|| 240 ||

ச. சி. 23/241

नागदन्तीत्रिवृद्दन्तीद्रवन्तीस्नुक्पयःफलैः।நாக³த³ந்தீத்ரிவ்ருʼத்³த³ந்தீத்³ரவந்தீஸ்நுக்பய꞉ப²லை꞉|साधितं माहिषं सर्पिः सगोमूत्राढकं हितम्॥ २४१ ॥ஸாதி⁴தம்ʼ மாஹிஷம்ʼ ஸர்பி꞉ ஸகோ³மூத்ராட⁴கம்ʼ ஹிதம்|| 241 ||

ச. சி. 23/242

सर्पकीटविषार्तानां गरार्तानां च शान्तये।ஸர்பகீடவிஷார்தாநாம்ʼ க³ரார்தாநாம்ʼ ச ஶாந்தயே|शिरीषत्वक् त्रिकटुकं त्रिफलां चन्दनोत्पले॥ २४२ ॥ஶிரீஷத்வக் த்ரிகடுகம்ʼ த்ரிப²லாம்ʼ சந்த³நோத்பலே|| 242 ||

ச. சி. 23/243

द्वे बले सारिवास्फोतासुरभीनिम्बपाटलाः।த்³வே ப³லே ஸாரிவாஸ்போ²தாஸுரபீ⁴நிம்ப³பாடலா꞉|बन्धुजीवाढकीमूर्वावासासुरसवत्सकान्॥ २४३ ॥ப³ந்து⁴ஜீவாட⁴கீமூர்வாவாஸாஸுரஸவத்ஸகாந்|| 243 ||

ச. சி. 23/244

पाठाङ्कोलाश्वगन्धार्कमूलयष्ट्याह्वपद्मकान्।பாடா²ங்கோலாஶ்வக³ந்தா⁴ர்கமூலயஷ்ட்யாஹ்வபத்³மகாந்|विशालां बृहतीं लाक्षां कोविदारं शतावरीम्॥ २४४ ॥விஶாலாம்ʼ ப்³ருʼஹதீம்ʼ லாக்ஷாம்ʼ கோவிதா³ரம்ʼ ஶதாவரீம்|| 244 ||

ச. சி. 23/245

कटभीदन्त्यपामार्गान् पृश्निपर्णीं रसाञ्जनम्।கடபீ⁴த³ந்த்யபாமார்கா³ந் ப்ருʼஶ்நிபர்ணீம்ʼ ரஸாஞ்ஜநம்|श्वेतभण्डाश्वखुरकौ कुष्ठदारुप्रियङ्गुकान्॥ २४५ ॥ஶ்வேதப⁴ண்டா³ஶ்வகு²ரகௌ குஷ்ட²தா³ருப்ரியங்கு³காந்|| 245 ||

ச. சி. 23/246

विदारीं मधुकात् सारं करञ्जस्य फलत्वचौ।விதா³ரீம்ʼ மது⁴காத் ஸாரம்ʼ கரஞ்ஜஸ்ய ப²லத்வசௌ|रजन्यौ लोध्रमक्षांशं पिष्ट्वा साध्यं घृताढकम्॥ २४६ ॥ரஜந்யௌ லோத்⁴ரமக்ஷாம்ʼஶம்ʼ பிஷ்ட்வா ஸாத்⁴யம்ʼ க்⁴ருʼதாட⁴கம்|| 246 ||

ச. சி. 23/247

तुल्याम्बुच्छागगोमूत्रत्र्याढके तद्विषापहम्।துல்யாம்பு³ச்சா²க³கோ³மூத்ரத்ர்யாட⁴கே தத்³விஷாபஹம்|अपस्मारक्षयोन्मादभूतग्रहगरोदरम्॥ २४७ ॥அபஸ்மாரக்ஷயோந்மாத³பூ⁴தக்³ரஹக³ரோத³ரம்|| 247 ||

ச. சி. 23/248

पाण्डुरोगक्रिमीगुल्मप्लीहोरुस्तम्भकामलाः।பாண்டு³ரோக³க்ரிமீகு³ல்மப்லீஹோருஸ்தம்ப⁴காமலா꞉|हनुस्कन्धग्रहादींश्च पानाभ्यञ्जननावनैः॥ २४८ ॥ஹநுஸ்கந்த⁴க்³ரஹாதீ³ம்ʼஶ்ச பாநாப்⁴யஞ்ஜநநாவநை꞉|| 248 ||

ச. சி. 23/249

हन्यात् संजीवयेच्चापि विषोद्बन्धमृतान्नरान्।ஹந்யாத் ஸம்ʼஜீவயேச்சாபி விஷோத்³ப³ந்த⁴ம்ருʼதாந்நராந்|नाम्नेदममृतं सर्वविषाणां स्याद्घृतोत्तमम्॥நாம்நேத³மம்ருʼதம்ʼ ஸர்வவிஷாணாம்ʼ ஸ்யாத்³க்⁴ருʼதோத்தமம்||इत्यमृतघृतम्।இத்யம்ருʼதக்⁴ருʼதம்|

ச. சி. 23/250

भवन्ति चात्र-ப⁴வந்தி சாத்ர-छत्री झर्झरपाणिश्च चरेद्रात्रौ तथा दिवा।ச²த்ரீ ஜ²ர்ஜ²ரபாணிஶ்ச சரேத்³ராத்ரௌ ததா² தி³வா|तच्छायाशब्दवित्रस्ताः प्रणश्यन्त्याशु पन्नगाः॥ २५० ॥தச்சா²யாஶப்³த³வித்ரஸ்தா꞉ ப்ரணஶ்யந்த்யாஶு பந்நகா³꞉|| 250 ||

ச. சி. 23/251

दष्टमात्रो दशेदाशु तं सर्पं लोष्टमेव वा।த³ஷ்டமாத்ரோ த³ஶேதா³ஶு தம்ʼ ஸர்பம்ʼ லோஷ்டமேவ வா|उपर्यरिष्टां बध्नीयाद्दंशं छिन्द्याद्दहेत्तथा॥ २५१ ॥உபர்யரிஷ்டாம்ʼ ப³த்⁴நீயாத்³த³ம்ʼஶம்ʼ சி²ந்த்³யாத்³த³ஹேத்ததா²|| 251 ||

ச. சி. 23/252

वज्रं मरकतः सारः पिचुको विषमूषिका।வஜ்ரம்ʼ மரகத꞉ ஸார꞉ பிசுகோ விஷமூஷிகா|कर्केतनः सर्पमणिर्वैदूर्यं गजमौक्तिकम्॥ २५२ ॥கர்கேதந꞉ ஸர்பமணிர்வைதூ³ர்யம்ʼ க³ஜமௌக்திகம்|| 252 ||

ச. சி. 23/253

धार्यं गरमणिर्याश्च वरौषध्यो विषापहाः।தா⁴ர்யம்ʼ க³ரமணிர்யாஶ்ச வரௌஷத்⁴யோ விஷாபஹா꞉|खगाश्च शारिकाक्रौञ्चशिखिहंसशुकादयः॥ २५३ ॥க²கா³ஶ்ச ஶாரிகாக்ரௌஞ்சஶிகி²ஹம்ʼஸஶுகாத³ய꞉|| 253 ||

ச. சி. 23/254

तत्र श्लोकः-தத்ர ஶ்லோக꞉-इतीदमुक्तं द्विविधस्य विस्तरैर्बहुप्रकारं विषरोगभेषजम्।இதீத³முக்தம்ʼ த்³விவித⁴ஸ்ய விஸ்தரைர்ப³ஹுப்ரகாரம்ʼ விஷரோக³பே⁴ஷஜம்|अधीत्य विज्ञाय तथा प्रयोजयन् वर्जेद्विषाणामविषह्यतां बुधः॥ २५४ ॥அதீ⁴த்ய விஜ்ஞாய ததா² ப்ரயோஜயந் வர்ஜேத்³விஷாணாமவிஷஹ்யதாம்ʼ பு³த⁴꞉|| 254 ||

ச. சி. 23

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने विषचिकित्सितं नाम त्र्योविंशोऽध्यायः॥२३॥இத்யக்³நிவேஶக்ருʼதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸம்ʼஸ்க்ருʼதே சிகித்ஸாஸ்தா²நே விஷசிகித்ஸிதம்ʼ நாம த்ர்யோவிம்ʼஶோ(அ)த்⁴யாய꞉||23||