अथातो मदात्ययचिकित्सितं व्याख्यास्यामः॥ १ ॥அதா²தோ மதா³த்யயசிகித்ஸிதம்ʼ வ்யாக்²யாஸ்யாம꞉|| 1 ||
அத்தியாயம் 24
मदात्ययचिकित्सितम्
இந்த நூலின் தமிழ் மொழிபெயர்ப்பு தயாராகிக்கொண்டிருக்கிறது. இப்போதைக்கு மூலமும் அதன் தமிழ் எழுத்துப்பெயர்ப்பும் காட்டப்படுகின்றன. இந்தி மொழிபெயர்ப்புடன் படியுங்கள்
இந்த அத்தியாயத்தில் (அத்தியாயத்தின் சொந்தச் சுருக்கம், ஸ்லோகங்கள் 207-211)
तत्र श्लोकाः-यत्प्रभावा भगवती सुरा पेया यथा च सा।यद्द्रव्या यस्य या चेष्टा योगं चापेक्षते यथा॥
ஸ்லோகம் 207 →यथा मदयते यैश्च गुणैर्युक्ता महागुणा।यो मदो मदभेदाश्च ये त्रयः स्वस्वलक्षणाः॥
ஸ்லோகம் 208 →ये च मद्यकृता दोषा गुणा ये च मदात्मकाः।यच्च त्रिविधमापानं यथासत्त्वं च लक्षणम्॥
ஸ்லோகம் 209 →ये सहायाः सुखाः पाने चिरक्षिप्रमदा नराः।मदात्ययस्य यो हेतुर्लक्षणं यद् यथा च यत्॥
ஸ்லோகம் 210 →मद्यं मद्योत्थितान् रोगान् हन्ति यश्च क्रियाक्रमः।सर्वं तदुक्तमखिलं मदात्ययचिकित्सिते॥
ஸ்லோகம் 211 →மூலத்தின் எந்தச் சொல்லையும் தொடுங்கள் - அதன் பொருள் தோன்றும்.
इति ह स्माह भगवानात्रेयः॥ २ ॥இதி ஹ ஸ்மாஹ ப⁴க³வாநாத்ரேய꞉|| 2 ||
सुरैः सुरेशसहितैर्या पुरा परिपूजिता।ஸுரை꞉ ஸுரேஶஸஹிதைர்யா புரா பரிபூஜிதா|सौत्रामण्यां हूयते या कर्मिभिर्या प्रतिष्ठिता॥ ३ ॥ஸௌத்ராமண்யாம்ʼ ஹூயதே யா கர்மிபி⁴ர்யா ப்ரதிஷ்டி²தா|| 3 ||
यज्ञौही या यया शक्रः सोमातिपतितो भृशम्।யஜ்ஞௌஹீ யா யயா ஶக்ர꞉ ஸோமாதிபதிதோ ப்⁴ருʼஶம்|निरोजस्तमसाऽऽविष्टस्तस्माद्दुर्गात् समुद्धृतः॥ ४ ॥நிரோஜஸ்தமஸா(அ)(அ)விஷ்டஸ்தஸ்மாத்³து³ர்கா³த் ஸமுத்³த்⁴ருʼத꞉|| 4 ||
विधिभिर्वेदविहितैर्वा यजद्भिर्महात्मभिः।விதி⁴பி⁴ர்வேத³விஹிதைர்வா யஜத்³பி⁴ர்மஹாத்மபி⁴꞉|दृश्या स्पृश्या प्रकल्प्या च यज्ञीया यज्ञसिद्धये॥ ५ ॥த்³ருʼஶ்யா ஸ்ப்ருʼஶ்யா ப்ரகல்ப்யா ச யஜ்ஞீயா யஜ்ஞஸித்³த⁴யே|| 5 ||
योनिसंस्कारनामाद्यैर्विशेषैर्बहुधा च या।யோநிஸம்ʼஸ்காரநாமாத்³யைர்விஶேஷைர்ப³ஹுதா⁴ ச யா|भूत्वा भवत्येकविधा सामान्यान्मदलक्षणात्॥ ६ ॥பூ⁴த்வா ப⁴வத்யேகவிதா⁴ ஸாமாந்யாந்மத³லக்ஷணாத்|| 6 ||
या देवानमृतं भूत्वा स्वधा भूत्वा पितॄंश्च या।யா தே³வாநம்ருʼதம்ʼ பூ⁴த்வா ஸ்வதா⁴ பூ⁴த்வா பித்ரூʼம்ʼஶ்ச யா|सोमो भूत्वा द्विजातीन् या युङ्क्ते श्रेयोभिरुत्तमैः॥ ७ ॥ஸோமோ பூ⁴த்வா த்³விஜாதீந் யா யுங்க்தே ஶ்ரேயோபி⁴ருத்தமை꞉|| 7 ||
आश्विनं या महत्तेजो बलं सारस्वतं च या।ஆஶ்விநம்ʼ யா மஹத்தேஜோ ப³லம்ʼ ஸாரஸ்வதம்ʼ ச யா|वीर्यमैन्द्रं च या सिद्धा सोमः सौत्रामणौ च या॥ ८ ॥வீர்யமைந்த்³ரம்ʼ ச யா ஸித்³தா⁴ ஸோம꞉ ஸௌத்ராமணௌ ச யா|| 8 ||
शोकारतिभयोद्वेगनाशिनी या महाबला।ஶோகாரதிப⁴யோத்³வேக³நாஶிநீ யா மஹாப³லா|या प्रीतिर्या रतिर्या वाग्या पुष्टिर्या च निर्वृतिः॥ ९ ॥யா ப்ரீதிர்யா ரதிர்யா வாக்³யா புஷ்டிர்யா ச நிர்வ்ருʼதி꞉|| 9 ||
या सुरा सुरगन्धर्वयक्षराक्षसमानुषैः।யா ஸுரா ஸுரக³ந்த⁴ர்வயக்ஷராக்ஷஸமாநுஷை꞉|रतिः सुरेत्यभिहिता तां सुरां विधिना पिबेत्॥ १० ॥ரதி꞉ ஸுரேத்யபி⁴ஹிதா தாம்ʼ ஸுராம்ʼ விதி⁴நா பிபே³த்|| 10 ||
शरीरकृतसंस्कारः शुचिरुत्तमगन्धवान्।ஶரீரக்ருʼதஸம்ʼஸ்கார꞉ ஶுசிருத்தமக³ந்த⁴வாந்|प्रावृतो निर्मलैर्वस्त्रैर्यथर्तूद्दामगन्धिभिः॥ ११ ॥ப்ராவ்ருʼதோ நிர்மலைர்வஸ்த்ரைர்யத²ர்தூத்³தா³மக³ந்தி⁴பி⁴꞉|| 11 ||
विचित्रविविधस्रग्वी रत्नाभ्रणभूषितः।விசித்ரவிவித⁴ஸ்ரக்³வீ ரத்நாப்⁴ரணபூ⁴ஷித꞉|देवद्विजातीन् संपूज्य स्पृष्ट्वा मङ्गलमुत्तमम्॥ १२ ॥தே³வத்³விஜாதீந் ஸம்ʼபூஜ்ய ஸ்ப்ருʼஷ்ட்வா மங்க³லமுத்தமம்|| 12 ||
देशे यथर्तुके शस्ते कुसुमप्रकरीकृते।தே³ஶே யத²ர்துகே ஶஸ்தே குஸுமப்ரகரீக்ருʼதே|सरसासंमते मुख्ये धूपसंमोदबोधिते॥ १३ ॥ஸரஸாஸம்ʼமதே முக்²யே தூ⁴பஸம்ʼமோத³போ³தி⁴தே|| 13 ||
सोपधाने सुसंस्तीर्णे विहिते शयनासने।ஸோபதா⁴நே ஸுஸம்ʼஸ்தீர்ணே விஹிதே ஶயநாஸநே|उपविष्टोऽथवा तिर्यक् स्वशरीरसुखे स्थितः॥ १४ ॥உபவிஷ்டோ(அ)த²வா திர்யக் ஸ்வஶரீரஸுகே² ஸ்தி²த꞉|| 14 ||
सौवर्णौ राजतैश्चापि तथा मणिमयैरपि।ஸௌவர்ணௌ ராஜதைஶ்சாபி ததா² மணிமயைரபி|भाजनैर्विमलैश्चान्यैः सुकृतैश्च पिबेत् सदा॥ १५ ॥பா⁴ஜநைர்விமலைஶ்சாந்யை꞉ ஸுக்ருʼதைஶ்ச பிபே³த் ஸதா³|| 15 ||
रूपयौवनमत्ताभिः शिक्षिताभिर्विशेषतः।ரூபயௌவநமத்தாபி⁴꞉ ஶிக்ஷிதாபி⁴ர்விஶேஷத꞉|वस्त्राभरणमाल्यैश्च भूषिताभिर्यथर्तुकैः॥ १६ ॥வஸ்த்ராப⁴ரணமால்யைஶ்ச பூ⁴ஷிதாபி⁴ர்யத²ர்துகை꞉|| 16 ||
शौचानुरागयुक्ताभिः प्रमदाभिरितस्ततः।ஶௌசாநுராக³யுக்தாபி⁴꞉ ப்ரமதா³பி⁴ரிதஸ்தத꞉|संवाह्यमान इष्टाभिः पिबेन्मद्यमनुत्तमम्॥ १७ ॥ஸம்ʼவாஹ்யமாந இஷ்டாபி⁴꞉ பிபே³ந்மத்³யமநுத்தமம்|| 17 ||
मद्यानुकूलैर्विविधैः फलैर्हरितकैः शुभैः।மத்³யாநுகூலைர்விவிதை⁴꞉ ப²லைர்ஹரிதகை꞉ ஶுபை⁴꞉|लवणैर्गन्धपिशुनैरवदंशैर्यथर्तुकैः॥ १८ ॥லவணைர்க³ந்த⁴பிஶுநைரவத³ம்ʼஶைர்யத²ர்துகை꞉|| 18 ||
भृष्टैर्मांसैर्बहुविधैर्भूजलाम्बरचारिणाम्।ப்⁴ருʼஷ்டைர்மாம்ʼஸைர்ப³ஹுவிதை⁴ர்பூ⁴ஜலாம்ப³ரசாரிணாம்|पौरोगवर्गविहितैर्भक्ष्यैश्च विविधात्मकैः॥ १९ ॥பௌரோக³வர்க³விஹிதைர்ப⁴க்ஷ்யைஶ்ச விவிதா⁴த்மகை꞉|| 19 ||
पूजयित्वा सुरान् पूर्माशिषः प्राक् प्रयुज्य च।பூஜயித்வா ஸுராந் பூர்மாஶிஷ꞉ ப்ராக் ப்ரயுஜ்ய ச|प्रदाय सजलं मद्यमर्थिभ्यो वसुधातले॥ २० ॥ப்ரதா³ய ஸஜலம்ʼ மத்³யமர்தி²ப்⁴யோ வஸுதா⁴தலே|| 20 ||
अभ्यङ्गोत्सादनस्नानवासोधूपानुलेपनैः।அப்⁴யங்கோ³த்ஸாத³நஸ்நாநவாஸோதூ⁴பாநுலேபநை꞉|स्निग्धोष्णैर्भावितश्चान्नैर्वातिको मद्यमाचरेत्॥ २१ ॥ஸ்நிக்³தோ⁴ஷ்ணைர்பா⁴விதஶ்சாந்நைர்வாதிகோ மத்³யமாசரேத்|| 21 ||
शीतोपचारैर्विविधैर्मधुरस्निग्धशीतलैः।ஶீதோபசாரைர்விவிதை⁴ர்மது⁴ரஸ்நிக்³த⁴ஶீதலை꞉|पैत्तिको भावितश्चान्नैः पिबन्मद्यं न सीदति॥ २२ ॥பைத்திகோ பா⁴விதஶ்சாந்நை꞉ பிப³ந்மத்³யம்ʼ ந ஸீத³தி|| 22 ||
उपचारैरशिशिरैर्यवगोधूमभुक् पिबेत्।உபசாரைரஶிஶிரைர்யவகோ³தூ⁴மபு⁴க் பிபே³த்|श्लैष्मिको धन्वजैर्मांसैर्मद्यं मारिचकैः सह॥ २३ ॥ஶ்லைஷ்மிகோ த⁴ந்வஜைர்மாம்ʼஸைர்மத்³யம்ʼ மாரிசகை꞉ ஸஹ|| 23 ||
विधिर्वसुमतामेष भविष्यद्विभवाश्च ये।விதி⁴ர்வஸுமதாமேஷ ப⁴விஷ்யத்³விப⁴வாஶ்ச யே|यथोपपत्ति तैर्मद्यं पातव्यं मात्रया हितम्॥ २४ ॥யதோ²பபத்தி தைர்மத்³யம்ʼ பாதவ்யம்ʼ மாத்ரயா ஹிதம்|| 24 ||
वातिकेभ्यो हितं मद्यं प्रायो गौडिकपैष्टिकम्।வாதிகேப்⁴யோ ஹிதம்ʼ மத்³யம்ʼ ப்ராயோ கௌ³டி³கபைஷ்டிகம்|कफपित्ताधिकेभ्यस्तु मार्द्वीकं माधवं च यत्॥ २५ ॥கப²பித்தாதி⁴கேப்⁴யஸ்து மார்த்³வீகம்ʼ மாத⁴வம்ʼ ச யத்|| 25 ||
बहुद्रव्यं बहुगुणं बहुकर्म मदात्मकम्।ப³ஹுத்³ரவ்யம்ʼ ப³ஹுகு³ணம்ʼ ப³ஹுகர்ம மதா³த்மகம்|गुणैर्दोषैश्च तन्मद्यमुभयं चोपलक्ष्यते॥ २६ ॥கு³ணைர்தோ³ஷைஶ்ச தந்மத்³யமுப⁴யம்ʼ சோபலக்ஷ்யதே|| 26 ||
विधिना मात्रया काले हितैरन्नैर्यथाबलम्।விதி⁴நா மாத்ரயா காலே ஹிதைரந்நைர்யதா²ப³லம்|प्रहृष्टो यः पिबेन्मद्यं तस्य स्यादमृतं यथा॥ २७ ॥ப்ரஹ்ருʼஷ்டோ ய꞉ பிபே³ந்மத்³யம்ʼ தஸ்ய ஸ்யாத³ம்ருʼதம்ʼ யதா²|| 27 ||
यथोपेतं पुनर्मद्यं प्रसङ्गाद्येन पीयते।யதோ²பேதம்ʼ புநர்மத்³யம்ʼ ப்ரஸங்கா³த்³யேந பீயதே|रूक्षव्यायामनित्येन विषवद्याति तस्य तत्॥ २८ ॥ரூக்ஷவ்யாயாமநித்யேந விஷவத்³யாதி தஸ்ய தத்|| 28 ||
मद्यं हृदयमाविश्य स्वगुणैरोजसो गुणान्।மத்³யம்ʼ ஹ்ருʼத³யமாவிஶ்ய ஸ்வகு³ணைரோஜஸோ கு³ணாந்|दशभिर्दश संक्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्॥ २९ ॥த³ஶபி⁴ர்த³ஶ ஸம்ʼக்ஷோப்⁴ய சேதோ நயதி விக்ரியாம்|| 29 ||
लघूष्णतीक्ष्णसूक्ष्माम्लव्यवाय्याशुगमेव च।லகூ⁴ஷ்ணதீக்ஷ்ணஸூக்ஷ்மாம்லவ்யவாய்யாஶுக³மேவ ச|रूक्षं विकाशि विशदं मद्यं दशगुणं स्मृतम्॥ ३० ॥ரூக்ஷம்ʼ விகாஶி விஶத³ம்ʼ மத்³யம்ʼ த³ஶகு³ணம்ʼ ஸ்ம்ருʼதம்|| 30 ||
गुरु शीतं मृदु श्लक्ष्णं बहलं मधुरं स्थिरम्।கு³ரு ஶீதம்ʼ ம்ருʼது³ ஶ்லக்ஷ்ணம்ʼ ப³ஹலம்ʼ மது⁴ரம்ʼ ஸ்தி²ரம்|प्रसन्नं पिच्छिलं स्निग्धमोजो दशगुणं स्मृतम्॥ ३१ ॥ப்ரஸந்நம்ʼ பிச்சி²லம்ʼ ஸ்நிக்³த⁴மோஜோ த³ஶகு³ணம்ʼ ஸ்ம்ருʼதம்|| 31 ||
गुरुत्वं लाघवाच्छैत्यमौष्णादम्लस्वभावतः।கு³ருத்வம்ʼ லாக⁴வாச்சை²த்யமௌஷ்ணாத³ம்லஸ்வபா⁴வத꞉|माधुर्यं मार्दवं तैक्ष्ण्यात्प्रसादं चाशुभावनात्॥ ३२ ॥மாது⁴ர்யம்ʼ மார்த³வம்ʼ தைக்ஷ்ண்யாத்ப்ரஸாத³ம்ʼ சாஶுபா⁴வநாத்|| 32 ||
रौक्ष्यात् स्नेहं व्यवायित्वात् स्थिरत्वं श्लक्ष्णतामपि।ரௌக்ஷ்யாத் ஸ்நேஹம்ʼ வ்யவாயித்வாத் ஸ்தி²ரத்வம்ʼ ஶ்லக்ஷ்ணதாமபி|विकासिभावात्पैच्छिल्यं वैशद्यात्सान्द्रतां तथा॥ ३३ ॥விகாஸிபா⁴வாத்பைச்சி²ல்யம்ʼ வைஶத்³யாத்ஸாந்த்³ரதாம்ʼ ததா²|| 33 ||
सौक्ष्म्यान्मद्यं विहन्त्येवमोजसः स्वगुणैर्गुणान्।ஸௌக்ஷ்ம்யாந்மத்³யம்ʼ விஹந்த்யேவமோஜஸ꞉ ஸ்வகு³ணைர்கு³ணாந்|सत्त्वं तदाश्रयं चाशु संक्षोभ्य जनयेन्मदम्॥ ३४ ॥ஸத்த்வம்ʼ ததா³ஶ்ரயம்ʼ சாஶு ஸம்ʼக்ஷோப்⁴ய ஜநயேந்மத³ம்|| 34 ||
रसवातादिमार्गाणां सत्त्वबुद्धीन्द्रियात्मनाम्।ரஸவாதாதி³மார்கா³ணாம்ʼ ஸத்த்வபு³த்³தீ⁴ந்த்³ரியாத்மநாம்|प्रधानस्यौजसश्चैव हृदयं स्थानमुच्यते॥ ३५ ॥ப்ரதா⁴நஸ்யௌஜஸஶ்சைவ ஹ்ருʼத³யம்ʼ ஸ்தா²நமுச்யதே|| 35 ||
अतिपीतेन मद्येन विहतेनौजसा च तत्।அதிபீதேந மத்³யேந விஹதேநௌஜஸா ச தத்|हृदयं याति विकृतिं तत्रस्था ये च धातवः॥ ३६ ॥ஹ்ருʼத³யம்ʼ யாதி விக்ருʼதிம்ʼ தத்ரஸ்தா² யே ச தா⁴தவ꞉|| 36 ||
औजस्यविहते पूर्वो हृदि च प्रतिबोधिते।ஔஜஸ்யவிஹதே பூர்வோ ஹ்ருʼதி³ ச ப்ரதிபோ³தி⁴தே|मध्यमो विहतेऽल्पे च विहते तूत्तमो मधः॥ ३७ ॥மத்⁴யமோ விஹதே(அ)ல்பே ச விஹதே தூத்தமோ மத⁴꞉|| 37 ||
नैवं विघातं जनयेन्मद्यं पैष्टिकमोजसः।நைவம்ʼ விகா⁴தம்ʼ ஜநயேந்மத்³யம்ʼ பைஷ்டிகமோஜஸ꞉|विकाशिरूक्षविशदा गुणास्तत्र हि नोल्बणाः॥ ३८ ॥விகாஶிரூக்ஷவிஶதா³ கு³ணாஸ்தத்ர ஹி நோல்ப³ணா꞉|| 38 ||
हृदि मद्यगुणाविष्टे हर्षस्तर्षो रतिः सुखम्।ஹ்ருʼதி³ மத்³யகு³ணாவிஷ்டே ஹர்ஷஸ்தர்ஷோ ரதி꞉ ஸுக²ம்|विकाराश्च यथासत्त्वं चित्रा राजसतामसाः॥ ३९ ॥விகாராஶ்ச யதா²ஸத்த்வம்ʼ சித்ரா ராஜஸதாமஸா꞉|| 39 ||
जायन्ते मोहनिद्रान्ता मद्यस्यातिनिषेवणात्।ஜாயந்தே மோஹநித்³ராந்தா மத்³யஸ்யாதிநிஷேவணாத்|स मद्यविभ्रमो नाम्ना ऽमदऽ इत्यभिधीयते॥ ४० ॥ஸ மத்³யவிப்⁴ரமோ நாம்நா (அ)மத³(அ) இத்யபி⁴தீ⁴யதே|| 40 ||
पीयमानस्य मद्यस्य विज्ञातव्यास्त्रयो मदाः।பீயமாநஸ்ய மத்³யஸ்ய விஜ்ஞாதவ்யாஸ்த்ரயோ மதா³꞉|प्रथमो मध्यमोऽन्त्यश्च लक्षणैस्तान् प्रचक्ष्महे॥ ४१ ॥ப்ரத²மோ மத்⁴யமோ(அ)ந்த்யஶ்ச லக்ஷணைஸ்தாந் ப்ரசக்ஷ்மஹே|| 41 ||
प्रहर्षणः प्रीतिकरः पानान्नगुणदर्शकः।ப்ரஹர்ஷண꞉ ப்ரீதிகர꞉ பாநாந்நகு³ணத³ர்ஶக꞉|वाद्यगीतप्रहासानां कथानां च प्रवर्तकः॥ ४२ ॥வாத்³யகீ³தப்ரஹாஸாநாம்ʼ கதா²நாம்ʼ ச ப்ரவர்தக꞉|| 42 ||
न च बुद्धिस्मृतिहरो विषयेषु न चाक्षमः।ந ச பு³த்³தி⁴ஸ்ம்ருʼதிஹரோ விஷயேஷு ந சாக்ஷம꞉|सुखनिद्राप्रबोधश्च प्रथमः सुखदो मदः॥ ४३ ॥ஸுக²நித்³ராப்ரபோ³த⁴ஶ்ச ப்ரத²ம꞉ ஸுக²தோ³ மத³꞉|| 43 ||
मुहुः स्मृतिर्मुहुर्मोहो( ऽअ)व्यक्ता सज्जति वाङ्मुहुः।முஹு꞉ ஸ்ம்ருʼதிர்முஹுர்மோஹோ( (அ)அ)வ்யக்தா ஸஜ்ஜதி வாங்முஹு꞉|युक्तायुक्तप्रलापश्च प्रचलायनमेव च॥ ४४ ॥யுக்தாயுக்தப்ரலாபஶ்ச ப்ரசலாயநமேவ ச|| 44 ||
स्थानपानान्नसांकथ्ययोजना सविपर्यया।ஸ்தா²நபாநாந்நஸாம்ʼகத்²யயோஜநா ஸவிபர்யயா|लिङ्गान्येतानि जानीयादाविष्टे मध्यमे मदे॥ ४५ ॥லிங்கா³ந்யேதாநி ஜாநீயாதா³விஷ்டே மத்⁴யமே மதே³|| 45 ||
मध्यमं ददमुत्क्रम्य मदमाप्राप्य चोत्तमम्।மத்⁴யமம்ʼ த³த³முத்க்ரம்ய மத³மாப்ராப்ய சோத்தமம்|न किंचिन्नाशुभं कुर्युर्नरा राजसतामसाः॥ ४६ ॥ந கிம்ʼசிந்நாஶுப⁴ம்ʼ குர்யுர்நரா ராஜஸதாமஸா꞉|| 46 ||
को मदं तादृशं विद्वानुन्मादमिव दारुणम्।கோ மத³ம்ʼ தாத்³ருʼஶம்ʼ வித்³வாநுந்மாத³மிவ தா³ருணம்|गच्छेदध्वानमस्वन्तं बहुदोषमिवाध्वगः॥ ४७ ॥க³ச்சே²த³த்⁴வாநமஸ்வந்தம்ʼ ப³ஹுதோ³ஷமிவாத்⁴வக³꞉|| 47 ||
तृतीयं तु मदं प्राप्य भग्न्दार्विव निष्क्रियः।த்ருʼதீயம்ʼ து மத³ம்ʼ ப்ராப்ய ப⁴க்³ந்தா³ர்விவ நிஷ்க்ரிய꞉|मदमोहावृतमना जीवन्नपि मृतैः समः॥ ४८ ॥மத³மோஹாவ்ருʼதமநா ஜீவந்நபி ம்ருʼதை꞉ ஸம꞉|| 48 ||
रमणीयान् स विषयान्न वेत्ति न सुहृज्जनम्।ரமணீயாந் ஸ விஷயாந்ந வேத்தி ந ஸுஹ்ருʼஜ்ஜநம்|यदर्थं पीयते मद्यं रतिं तां च न विन्दति॥ ४९ ॥யத³ர்த²ம்ʼ பீயதே மத்³யம்ʼ ரதிம்ʼ தாம்ʼ ச ந விந்த³தி|| 49 ||
कार्याकार्यं सुखं दुःखं लोके यच्च हिताहितम्।கார்யாகார்யம்ʼ ஸுக²ம்ʼ து³꞉க²ம்ʼ லோகே யச்ச ஹிதாஹிதம்|यदवस्थो न जानाति कोऽवस्थां तां व्रजेद्बुधः॥ ५० ॥யத³வஸ்தோ² ந ஜாநாதி கோ(அ)வஸ்தா²ம்ʼ தாம்ʼ வ்ரஜேத்³பு³த⁴꞉|| 50 ||
स दूष्यः सर्वभूतानां निन्द्यश्चाग्राह्य एव च।ஸ தூ³ஷ்ய꞉ ஸர்வபூ⁴தாநாம்ʼ நிந்த்³யஶ்சாக்³ராஹ்ய ஏவ ச|व्यसनित्वादुदर्के च स दुःखं व्याधिमश्नुते॥ ५१ ॥வ்யஸநித்வாது³த³ர்கே ச ஸ து³꞉க²ம்ʼ வ்யாதி⁴மஶ்நுதே|| 51 ||
प्रेत्य चेह च यच्छ्रेयः श्रेयो मोक्षे च यत् परम्।ப்ரேத்ய சேஹ ச யச்ச்²ரேய꞉ ஶ்ரேயோ மோக்ஷே ச யத் பரம்|मनःसमाधौ तत् सर्वमायत्तं सर्वदेहिनाम्॥ ५२ ॥மந꞉ஸமாதௌ⁴ தத் ஸர்வமாயத்தம்ʼ ஸர்வதே³ஹிநாம்|| 52 ||
मद्येन मनसश्चास्य संक्षोभः क्रियते महान्।மத்³யேந மநஸஶ்சாஸ்ய ஸம்ʼக்ஷோப⁴꞉ க்ரியதே மஹாந்|महामारुतवेगेन तटस्थस्येव शाखिनः॥ ५३ ॥மஹாமாருதவேகே³ந தடஸ்த²ஸ்யேவ ஶாகி²ந꞉|| 53 ||
मद्यप्रसङ्गं तं चाज्ञा महादोषं महागदम्।மத்³யப்ரஸங்க³ம்ʼ தம்ʼ சாஜ்ஞா மஹாதோ³ஷம்ʼ மஹாக³த³ம்|सुखमित्यधिगच्छन्ति रजोमोहपराजिताः॥ ५४ ॥ஸுக²மித்யதி⁴க³ச்ச²ந்தி ரஜோமோஹபராஜிதா꞉|| 54 ||
मद्योपहतविज्ञाना वियुक्ताः सात्त्विकैर्गुणैः।மத்³யோபஹதவிஜ்ஞாநா வியுக்தா꞉ ஸாத்த்விகைர்கு³ணை꞉|श्रेयोभिर्विप्रयुज्यन्ते मदान्धा मदलालसाः॥ ५५ ॥ஶ்ரேயோபி⁴ர்விப்ரயுஜ்யந்தே மதா³ந்தா⁴ மத³லாலஸா꞉|| 55 ||
मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रितः।மத்³யே மோஹோ ப⁴யம்ʼ ஶோக꞉ க்ரோதோ⁴ ம்ருʼத்யுஶ்ச ஸம்ʼஶ்ரித꞉|सोन्मादमदमूर्च्छायाः सापस्मारापतानकाः॥ ५६ ॥ஸோந்மாத³மத³மூர்ச்சா²யா꞉ ஸாபஸ்மாராபதாநகா꞉|| 56 ||
यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस्तत्र सर्वमसाधुवत्।யத்ரைக꞉ ஸ்ம்ருʼதிவிப்⁴ரம்ʼஶஸ்தத்ர ஸர்வமஸாது⁴வத்|इत्येवं मद्यदोषज्ञा मद्यं गर्हन्ति यत्नतः॥ ५७ ॥இத்யேவம்ʼ மத்³யதோ³ஷஜ்ஞா மத்³யம்ʼ க³ர்ஹந்தி யத்நத꞉|| 57 ||
सत्यमेते महादोषा मद्यस्योक्ता न संशयः।ஸத்யமேதே மஹாதோ³ஷா மத்³யஸ்யோக்தா ந ஸம்ʼஶய꞉|अहितस्यातिमात्रस्य पीतस्य विधिवर्जितम्॥ ५८ ॥அஹிதஸ்யாதிமாத்ரஸ்ய பீதஸ்ய விதி⁴வர்ஜிதம்|| 58 ||
किंतु मद्यं स्वभावेन यथैवान्नं तथा स्मृतम्।கிம்ʼது மத்³யம்ʼ ஸ்வபா⁴வேந யதை²வாந்நம்ʼ ததா² ஸ்ம்ருʼதம்|अयुक्तियुक्तं रोगाय युक्तियुक्तं यथाऽमृतम्॥ ५९ ॥அயுக்தியுக்தம்ʼ ரோகா³ய யுக்தியுக்தம்ʼ யதா²(அ)ம்ருʼதம்|| 59 ||
प्राणाः प्राणभृतामन्नं तदयुक्त्या निहन्त्यसून्।ப்ராணா꞉ ப்ராணப்⁴ருʼதாமந்நம்ʼ தத³யுக்த்யா நிஹந்த்யஸூந்|विषं प्राणहरं तच्च युक्तियुक्तं रसायनम्॥ ६० ॥விஷம்ʼ ப்ராணஹரம்ʼ தச்ச யுக்தியுக்தம்ʼ ரஸாயநம்|| 60 ||
हर्षमूर्जं मुदं पुष्टिमारोग्यं पौरुषं परम्।ஹர்ஷமூர்ஜம்ʼ முத³ம்ʼ புஷ்டிமாரோக்³யம்ʼ பௌருஷம்ʼ பரம்|युक्त्या पीतं करोत्याशु मद्यं सुखमदप्रदम्॥ ६१ ॥யுக்த்யா பீதம்ʼ கரோத்யாஶு மத்³யம்ʼ ஸுக²மத³ப்ரத³ம்|| 61 ||
रोचनं दीपनं हृद्यं स्वरवर्णप्रसादनम्।ரோசநம்ʼ தீ³பநம்ʼ ஹ்ருʼத்³யம்ʼ ஸ்வரவர்ணப்ரஸாத³நம்|प्रीणनं बृंहनं बल्यं भयशोकश्रमापहम्॥ ६२ ॥ப்ரீணநம்ʼ ப்³ருʼம்ʼஹநம்ʼ ப³ல்யம்ʼ ப⁴யஶோகஶ்ரமாபஹம்|| 62 ||
स्वापनं नष्टनिद्राणां मूकानां वाग्विबोधनम्।ஸ்வாபநம்ʼ நஷ்டநித்³ராணாம்ʼ மூகாநாம்ʼ வாக்³விபோ³த⁴நம்|बोधनं चातिनिद्राणां विबद्धानां विबन्धनुत्॥ ६३ ॥போ³த⁴நம்ʼ சாதிநித்³ராணாம்ʼ விப³த்³தா⁴நாம்ʼ விப³ந்த⁴நுத்|| 63 ||
वधबन्धपरिक्लेशदुःखानां चाप्यबोधनम्।வத⁴ப³ந்த⁴பரிக்லேஶது³꞉கா²நாம்ʼ சாப்யபோ³த⁴நம்|मद्योत्थानां च रोगाणां मद्यमेव प्रबाधकम्॥ ६४ ॥மத்³யோத்தா²நாம்ʼ ச ரோகா³ணாம்ʼ மத்³யமேவ ப்ரபா³த⁴கம்|| 64 ||
रतिर्विषयसंयोगे प्रीतिसंयोगवर्धनम्।ரதிர்விஷயஸம்ʼயோகே³ ப்ரீதிஸம்ʼயோக³வர்த⁴நம்|अपि प्रवयसां मद्यमुत्सवामोदकारकम्॥ ६५ ॥அபி ப்ரவயஸாம்ʼ மத்³யமுத்ஸவாமோத³காரகம்|| 65 ||
पञ्चस्वर्थेषु कान्तेषु या रतिः प्रथमे मदे।பஞ்சஸ்வர்தே²ஷு காந்தேஷு யா ரதி꞉ ப்ரத²மே மதே³|यूनां वा स्थविराणां वा तस्य नास्त्युपमा भुवि॥ ६६ ॥யூநாம்ʼ வா ஸ்த²விராணாம்ʼ வா தஸ்ய நாஸ்த்யுபமா பு⁴வி|| 66 ||
बहुदुःखहतस्यास्य शोकेनोपहतस्य च।ப³ஹுது³꞉க²ஹதஸ்யாஸ்ய ஶோகேநோபஹதஸ்ய ச|विश्रामो जीवलोकस्य मद्यं युक्त्या निषेवितम्॥ ६७ ॥விஶ்ராமோ ஜீவலோகஸ்ய மத்³யம்ʼ யுக்த்யா நிஷேவிதம்|| 67 ||
अन्नपानवयोव्याधिबलकालत्रिकाणि षट्।அந்நபாநவயோவ்யாதி⁴ப³லகாலத்ரிகாணி ஷட்|त्रीन्दोषांस्त्रिविधं सत्त्वं ज्ञात्वा मद्यं पिबेत्सदा॥ ६८ ॥த்ரீந்தோ³ஷாம்ʼஸ்த்ரிவித⁴ம்ʼ ஸத்த்வம்ʼ ஜ்ஞாத்வா மத்³யம்ʼ பிபே³த்ஸதா³|| 68 ||
तेषां त्रिकाणामष्टानां योज्ना युक्तिरुच्यते।தேஷாம்ʼ த்ரிகாணாமஷ்டாநாம்ʼ யோஜ்நா யுக்திருச்யதே|यया युक्त्या पिबन्मद्यं मद्यदोषैर्न युज्यते॥ ६९ ॥யயா யுக்த்யா பிப³ந்மத்³யம்ʼ மத்³யதோ³ஷைர்ந யுஜ்யதே|| 69 ||
मद्यस्य च गुणान् सर्वान् यथोक्तान् स समश्नुते।மத்³யஸ்ய ச கு³ணாந் ஸர்வாந் யதோ²க்தாந் ஸ ஸமஶ்நுதே|धर्मार्थयोरपीडायै नरः सत्त्वगुणोच्छ्रितः॥ ७० ॥த⁴ர்மார்த²யோரபீடா³யை நர꞉ ஸத்த்வகு³ணோச்ச்²ரித꞉|| 70 ||
सत्त्वानि तु प्रबुध्यन्ते प्रायशः प्रथमे मदे।ஸத்த்வாநி து ப்ரபு³த்⁴யந்தே ப்ராயஶ꞉ ப்ரத²மே மதே³|द्वितीयेऽव्यक्ततां यान्ति मध्ये चोत्तममध्ययोः।த்³விதீயே(அ)வ்யக்ததாம்ʼ யாந்தி மத்⁴யே சோத்தமமத்⁴யயோ꞉|
सस्यसंबोधकं वर्षं, हेमप्रकृतिदर्शकः।ஸஸ்யஸம்ʼபோ³த⁴கம்ʼ வர்ஷம்ʼ, ஹேமப்ரக்ருʼதித³ர்ஶக꞉|हुताशः, सर्वसत्त्वानां मद्यं तूभयकारकम्॥ ७२ ॥ஹுதாஶ꞉, ஸர்வஸத்த்வாநாம்ʼ மத்³யம்ʼ தூப⁴யகாரகம்|| 72 ||
प्रधानावरमध्यानां रूपाणां व्यक्तिदर्शकः।ப்ரதா⁴நாவரமத்⁴யாநாம்ʼ ரூபாணாம்ʼ வ்யக்தித³ர்ஶக꞉|यथाऽग्निरेवं सत्त्वानां मद्यं प्रकृतिदर्शकम्॥ ७३ ॥யதா²(அ)க்³நிரேவம்ʼ ஸத்த்வாநாம்ʼ மத்³யம்ʼ ப்ரக்ருʼதித³ர்ஶகம்|| 73 ||
सुगन्धिमाल्यगन्धर्वं सुप्रणीतममाकुलम्।ஸுக³ந்தி⁴மால்யக³ந்த⁴ர்வம்ʼ ஸுப்ரணீதமமாகுலம்|मिष्टान्नपानविशदं सदा मधुरसंकथम्॥ ७४ ॥மிஷ்டாந்நபாநவிஶத³ம்ʼ ஸதா³ மது⁴ரஸம்ʼகத²ம்|| 74 ||
सुखप्रपानं सुमदं हर्षप्रीतिविवर्धनम्।ஸுக²ப்ரபாநம்ʼ ஸுமத³ம்ʼ ஹர்ஷப்ரீதிவிவர்த⁴நம்|स्वन्तं सात्त्विकमापानं न चोत्तममदप्रदम्॥ ७५ ॥ஸ்வந்தம்ʼ ஸாத்த்விகமாபாநம்ʼ ந சோத்தமமத³ப்ரத³ம்|| 75 ||
वैगुण्यं सहसा यान्ति मद्यदोषैर्न सात्त्विकाः।வைகு³ண்யம்ʼ ஸஹஸா யாந்தி மத்³யதோ³ஷைர்ந ஸாத்த்விகா꞉|मद्यं हि बलवत्सत्त्वं गृह्णाति सहसा न तु॥ ७६ ॥மத்³யம்ʼ ஹி ப³லவத்ஸத்த்வம்ʼ க்³ருʼஹ்ணாதி ஸஹஸா ந து|| 76 ||
सौम्यासौम्यकथाप्रायं विशदाविशदं क्षणात्।ஸௌம்யாஸௌம்யகதா²ப்ராயம்ʼ விஶதா³விஶத³ம்ʼ க்ஷணாத்|चित्रं राजसमापन्नं प्रायेणास्वन्तकाकुलम्॥ ७७ ॥சித்ரம்ʼ ராஜஸமாபந்நம்ʼ ப்ராயேணாஸ்வந்தகாகுலம்|| 77 ||
हर्षप्रीतिकथापेतमतुष्टं पानभोजने।ஹர்ஷப்ரீதிகதா²பேதமதுஷ்டம்ʼ பாநபோ⁴ஜநே|संमोहक्रोधनिद्रान्तमापानं तामसं स्मृतम्॥ ७८ ॥ஸம்ʼமோஹக்ரோத⁴நித்³ராந்தமாபாநம்ʼ தாமஸம்ʼ ஸ்ம்ருʼதம்|| 78 ||
आपाने सात्त्विकान् बुद्ध्वा तथा राजसतामसान्।ஆபாநே ஸாத்த்விகாந் பு³த்³த்⁴வா ததா² ராஜஸதாமஸாந்|जह्यात्सहायान् यैः पीत्वा मद्यदोषानुपाश्नुते॥ ७९ ॥ஜஹ்யாத்ஸஹாயாந் யை꞉ பீத்வா மத்³யதோ³ஷாநுபாஶ்நுதே|| 79 ||
सुखशीलाः सुसंभाषाः सुमुखाः संमताः सताम्।ஸுக²ஶீலா꞉ ஸுஸம்ʼபா⁴ஷா꞉ ஸுமுகா²꞉ ஸம்ʼமதா꞉ ஸதாம்|कलास्वबाह्या विशदा विषयप्रवणाश्च ये॥ ८० ॥கலாஸ்வபா³ஹ்யா விஶதா³ விஷயப்ரவணாஶ்ச யே|| 80 ||
परस्परविधेया ये येषामैक्यं सुहृत्तया।பரஸ்பரவிதே⁴யா யே யேஷாமைக்யம்ʼ ஸுஹ்ருʼத்தயா|प्रहर्षप्रीतिमाधुर्यैरापानं वर्धयन्ति ये॥ ८१ ॥ப்ரஹர்ஷப்ரீதிமாது⁴ர்யைராபாநம்ʼ வர்த⁴யந்தி யே|| 81 ||
उत्सवादुत्सवतरं येषामन्योन्यदर्शनम्।உத்ஸவாது³த்ஸவதரம்ʼ யேஷாமந்யோந்யத³ர்ஶநம்|ते सहायाः सुखाः पाने तैः पिबन्सह मोदते॥ ८२ ॥தே ஸஹாயா꞉ ஸுகா²꞉ பாநே தை꞉ பிப³ந்ஸஹ மோத³தே|| 82 ||
रूपगन्धरसस्पर्शैः शब्दैश्चापि मनोरमैः।ரூபக³ந்த⁴ரஸஸ்பர்ஶை꞉ ஶப்³தை³ஶ்சாபி மநோரமை꞉|पिबन्ति सुसहाया ये ते वै सुकृतिभिः समाः॥ ८३ ॥பிப³ந்தி ஸுஸஹாயா யே தே வை ஸுக்ருʼதிபி⁴꞉ ஸமா꞉|| 83 ||
पञ्चभिर्विषयैरिष्टैरुपेतैर्मनसः प्रियैः।பஞ்சபி⁴ர்விஷயைரிஷ்டைருபேதைர்மநஸ꞉ ப்ரியை꞉|देशे काले पिबेन्मद्यं प्रहृष्टेनान्तरात्मना॥ ८४ ॥தே³ஶே காலே பிபே³ந்மத்³யம்ʼ ப்ரஹ்ருʼஷ்டேநாந்தராத்மநா|| 84 ||
स्थिरसत्त्वशरीरा ये पूर्वान्ना मद्यपान्वयाः।ஸ்தி²ரஸத்த்வஶரீரா யே பூர்வாந்நா மத்³யபாந்வயா꞉|बहुमद्योचिता ये च माद्यन्ति सहसा न ते॥ ८५ ॥ப³ஹுமத்³யோசிதா யே ச மாத்³யந்தி ஸஹஸா ந தே|| 85 ||
क्षुत्पिपासापरीताश्च दुर्बला वातपैत्तिकाः।க்ஷுத்பிபாஸாபரீதாஶ்ச து³ர்ப³லா வாதபைத்திகா꞉|रूक्षाल्पप्रमिताहारा विष्टब्धाः सत्त्वदुर्बलाः॥ ८६ ॥ரூக்ஷால்பப்ரமிதாஹாரா விஷ்டப்³தா⁴꞉ ஸத்த்வது³ர்ப³லா꞉|| 86 ||
क्रोधिनोऽनुचिताः क्षीणाः परिश्रान्ता मदक्षताः।க்ரோதி⁴நோ(அ)நுசிதா꞉ க்ஷீணா꞉ பரிஶ்ராந்தா மத³க்ஷதா꞉|स्वल्पेनापि मदं शीघ्रं यान्ति मद्येन मानवाः॥ ८७ ॥ஸ்வல்பேநாபி மத³ம்ʼ ஶீக்⁴ரம்ʼ யாந்தி மத்³யேந மாநவா꞉|| 87 ||
ऊर्ध्वं मदात्ययस्यातः संभवं स्वस्वलक्षणम्।ஊர்த்⁴வம்ʼ மதா³த்யயஸ்யாத꞉ ஸம்ʼப⁴வம்ʼ ஸ்வஸ்வலக்ஷணம்|अग्निवेश! चिकित्सां च प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम्॥ ८८ ॥அக்³நிவேஶ! சிகித்ஸாம்ʼ ச ப்ரவக்ஷ்யாமி யதா²க்ரமம்|| 88 ||
स्त्रीशोकभयभाराध्वकर्मभिर्योऽतिकर्शितः।ஸ்த்ரீஶோகப⁴யபா⁴ராத்⁴வகர்மபி⁴ர்யோ(அ)திகர்ஶித꞉|रूक्षाल्पप्रमिताशी च यः पिबत्यतिमात्रया॥ ८९ ॥ரூக்ஷால்பப்ரமிதாஶீ ச ய꞉ பிப³த்யதிமாத்ரயா|| 89 ||
रूक्षं परिणतं मद्यं निशि निद्रां विहत्य च।ரூக்ஷம்ʼ பரிணதம்ʼ மத்³யம்ʼ நிஶி நித்³ராம்ʼ விஹத்ய ச|करोति तस्य तच्छीघ्रं वातप्रायं मदात्ययम्॥ ९० ॥கரோதி தஸ்ய தச்சீ²க்⁴ரம்ʼ வாதப்ராயம்ʼ மதா³த்யயம்|| 90 ||
हिक्काश्वासशिरःकम्पपार्श्वशूलप्रजागरैः।ஹிக்காஶ்வாஸஶிர꞉கம்பபார்ஶ்வஶூலப்ரஜாக³ரை꞉|विद्याद्बहुप्रलापस्य वातप्रायं मदात्ययम्॥ ९१ ॥வித்³யாத்³ப³ஹுப்ரலாபஸ்ய வாதப்ராயம்ʼ மதா³த்யயம்|| 91 ||
तीक्ष्णोष्णं मद्यमम्लं च योऽतिमात्रं निषेवते।தீக்ஷ்ணோஷ்ணம்ʼ மத்³யமம்லம்ʼ ச யோ(அ)திமாத்ரம்ʼ நிஷேவதே|अम्लोष्णतीक्ष्णभोजी च क्रोधनोऽग्न्यातपप्रियः॥ ९२ ॥அம்லோஷ்ணதீக்ஷ்ணபோ⁴ஜீ ச க்ரோத⁴நோ(அ)க்³ந்யாதபப்ரிய꞉|| 92 ||
तस्योपजायते पित्ताद्विशेषेण मदात्ययः।தஸ்யோபஜாயதே பித்தாத்³விஶேஷேண மதா³த்யய꞉|स तु वातोल्बणस्याशु प्रशमं याति हन्ति वा॥ ९३ ॥ஸ து வாதோல்ப³ணஸ்யாஶு ப்ரஶமம்ʼ யாதி ஹந்தி வா|| 93 ||
तृष्णादाहज्वरस्वेदमूर्च्छातीसारविभ्रमैः।த்ருʼஷ்ணாதா³ஹஜ்வரஸ்வேத³மூர்ச்சா²தீஸாரவிப்⁴ரமை꞉|विद्याद्धरितवर्णस्य पित्तप्रायं मदात्ययम्॥ ९४ ॥வித்³யாத்³த⁴ரிதவர்ணஸ்ய பித்தப்ராயம்ʼ மதா³த்யயம்|| 94 ||
तरुणं मधुरप्रायं गौडं पैष्टिकमेव वा।தருணம்ʼ மது⁴ரப்ராயம்ʼ கௌ³ட³ம்ʼ பைஷ்டிகமேவ வா|मधुरस्निग्धगुर्वाशी यः पिबत्यतिमात्रया॥ ९५ ॥மது⁴ரஸ்நிக்³த⁴கு³ர்வாஶீ ய꞉ பிப³த்யதிமாத்ரயா|| 95 ||
अव्यायामदिवास्वप्नशय्यासनसुखे रतः।அவ்யாயாமதி³வாஸ்வப்நஶய்யாஸநஸுகே² ரத꞉|मदात्ययं कफप्रायं स शीघ्रमधिगच्छति॥ ९६ ॥மதா³த்யயம்ʼ கப²ப்ராயம்ʼ ஸ ஶீக்⁴ரமதி⁴க³ச்ச²தி|| 96 ||
छर्द्यरोचकहृल्लासतन्द्रास्तैमित्यगौरवैः।ச²ர்த்³யரோசகஹ்ருʼல்லாஸதந்த்³ராஸ்தைமித்யகௌ³ரவை꞉|विद्याच्छीतपरीतस्य कफप्रायं मदात्ययम्॥ ९७ ॥வித்³யாச்சீ²தபரீதஸ்ய கப²ப்ராயம்ʼ மதா³த்யயம்|| 97 ||
विषस्य ये गुणा दृष्टाः सन्निपातप्रकोपणाः।விஷஸ்ய யே கு³ணா த்³ருʼஷ்டா꞉ ஸந்நிபாதப்ரகோபணா꞉|त एव मद्ये दृश्यन्ते विषे तु बलवत्तराः॥ ९८ ॥த ஏவ மத்³யே த்³ருʼஶ்யந்தே விஷே து ப³லவத்தரா꞉|| 98 ||
हन्त्याशु हि विषं किंचित् किंचिद्रोगाय कल्पते।ஹந்த்யாஶு ஹி விஷம்ʼ கிம்ʼசித் கிம்ʼசித்³ரோகா³ய கல்பதே|यथा विषं तथैवान्त्यो ज्ञेयो मद्यकृतो मदः॥ ९९ ॥யதா² விஷம்ʼ ததை²வாந்த்யோ ஜ்ஞேயோ மத்³யக்ருʼதோ மத³꞉|| 99 ||
तस्मात् त्रिदोषजं लिङ्गं सर्वत्रापि मदात्यये।தஸ்மாத் த்ரிதோ³ஷஜம்ʼ லிங்க³ம்ʼ ஸர்வத்ராபி மதா³த்யயே|दृश्यते रूपवैशेष्यात् पृथक्त्वं चास्य लक्ष्यते॥ १०० ॥த்³ருʼஶ்யதே ரூபவைஶேஷ்யாத் ப்ருʼத²க்த்வம்ʼ சாஸ்ய லக்ஷ்யதே|| 100 ||
शरीरदुःखं बलवत् संमोहो हृदयव्यथा।ஶரீரது³꞉க²ம்ʼ ப³லவத் ஸம்ʼமோஹோ ஹ்ருʼத³யவ்யதா²|अरुचिः प्रतता तृष्णा ज्वरः शीतोष्णलक्षणः॥ १०१ ॥அருசி꞉ ப்ரததா த்ருʼஷ்ணா ஜ்வர꞉ ஶீதோஷ்ணலக்ஷண꞉|| 101 ||
शिरःपार्श्वास्थिसन्धीनां विद्युत्तुल्या च वेदना।ஶிர꞉பார்ஶ்வாஸ்தி²ஸந்தீ⁴நாம்ʼ வித்³யுத்துல்யா ச வேத³நா|जायतेऽतिबला जृम्भा स्फुरणं वेपनं श्रमः॥ १०२ ॥ஜாயதே(அ)திப³லா ஜ்ருʼம்பா⁴ ஸ்பு²ரணம்ʼ வேபநம்ʼ ஶ்ரம꞉|| 102 ||
उरोविबन्धः कासश्च हिक्का श्वासः प्रजागरः।உரோவிப³ந்த⁴꞉ காஸஶ்ச ஹிக்கா ஶ்வாஸ꞉ ப்ரஜாக³ர꞉|शरीरकम्पः कर्णाक्षिमुखरोगस्त्रिकग्रहः॥ १०३ ॥ஶரீரகம்ப꞉ கர்ணாக்ஷிமுக²ரோக³ஸ்த்ரிகக்³ரஹ꞉|| 103 ||
छर्द्यतीसारहृल्लासा वातपित्तकफात्मकाः।ச²ர்த்³யதீஸாரஹ்ருʼல்லாஸா வாதபித்தகபா²த்மகா꞉|भ्रमः प्रलापो रूपाणामसतां चैव दर्शनम्॥ १०४ ॥ப்⁴ரம꞉ ப்ரலாபோ ரூபாணாமஸதாம்ʼ சைவ த³ர்ஶநம்|| 104 ||
तृणभस्मलतापर्णपांशुभिश्चावपूरणम्।த்ருʼணப⁴ஸ்மலதாபர்ணபாம்ʼஶுபி⁴ஶ்சாவபூரணம்|प्रधर्षणं विहङ्गैश्च भ्रान्तचेताः स मन्यते॥ १०५ ॥ப்ரத⁴ர்ஷணம்ʼ விஹங்கை³ஶ்ச ப்⁴ராந்தசேதா꞉ ஸ மந்யதே|| 105 ||
व्याकुलानामशस्तानां स्वप्नानां दर्शनानि च।வ்யாகுலாநாமஶஸ்தாநாம்ʼ ஸ்வப்நாநாம்ʼ த³ர்ஶநாநி ச|मदात्ययस्य रूपाणि सर्वाण्येतानि लक्ष्यते॥ १०६ ॥மதா³த்யயஸ்ய ரூபாணி ஸர்வாண்யேதாநி லக்ஷ்யதே|| 106 ||
सर्वं मदात्ययं विद्यात् त्रिदोषमधिकं तु यम्।ஸர்வம்ʼ மதா³த்யயம்ʼ வித்³யாத் த்ரிதோ³ஷமதி⁴கம்ʼ து யம்|दोषं मदात्यये पश्येत् तस्यादौ प्रतिकारयेत्॥ १०७ ॥தோ³ஷம்ʼ மதா³த்யயே பஶ்யேத் தஸ்யாதௌ³ ப்ரதிகாரயேத்|| 107 ||
कफस्थानानुपूर्व्या च क्रिया कार्या मदात्यये।கப²ஸ்தா²நாநுபூர்வ்யா ச க்ரியா கார்யா மதா³த்யயே|पित्तमारुतपर्यन्तः प्रायेण हि मदात्ययः॥ १०८ ॥பித்தமாருதபர்யந்த꞉ ப்ராயேண ஹி மதா³த்யய꞉|| 108 ||
मिथ्यातिहीनपीतेन यो व्याधिरुपजायते।மித்²யாதிஹீநபீதேந யோ வ்யாதி⁴ருபஜாயதே|समपीतेन तेनैव स मद्येनोपशाम्यति॥ १०९ ॥ஸமபீதேந தேநைவ ஸ மத்³யேநோபஶாம்யதி|| 109 ||
जीर्णाममद्यदोषाय मद्यमेव प्रदापयेत्।ஜீர்ணாமமத்³யதோ³ஷாய மத்³யமேவ ப்ரதா³பயேத்|प्रकाङ्क्षालाघवे जाते यद्यदस्मै हितं भवेत्॥ ११० ॥ப்ரகாங்க்ஷாலாக⁴வே ஜாதே யத்³யத³ஸ்மை ஹிதம்ʼ ப⁴வேத்|| 110 ||
सौवर्चलानुसंविद्धं शीतं सबिडसैन्धवम्।ஸௌவர்சலாநுஸம்ʼவித்³த⁴ம்ʼ ஶீதம்ʼ ஸபி³ட³ஸைந்த⁴வம்|मातुलुङ्गार्द्रकोपेतं जलयुक्तं प्रमाणवित्॥ १११ ॥மாதுலுங்கா³ர்த்³ரகோபேதம்ʼ ஜலயுக்தம்ʼ ப்ரமாணவித்|| 111 ||
तीक्षोष्णेनातिमात्रेण पीतेनाम्लविदाहिना।தீக்ஷோஷ்ணேநாதிமாத்ரேண பீதேநாம்லவிதா³ஹிநா|मद्येनान्नरसोत्क्लेदो विदग्धः क्षारतां गतः॥ ११२ ॥மத்³யேநாந்நரஸோத்க்லேதோ³ வித³க்³த⁴꞉ க்ஷாரதாம்ʼ க³த꞉|| 112 ||
अन्तर्दाहं ज्वरं तृष्णां प्रमोहं विभ्रमं मदम्।அந்தர்தா³ஹம்ʼ ஜ்வரம்ʼ த்ருʼஷ்ணாம்ʼ ப்ரமோஹம்ʼ விப்⁴ரமம்ʼ மத³ம்|जनयत्याशु तच्छान्त्यै मद्यमेव प्रदापयेत्॥ ११३ ॥ஜநயத்யாஶு தச்சா²ந்த்யை மத்³யமேவ ப்ரதா³பயேத்|| 113 ||
क्षारो हि याति माधुर्यं शीघ्रमम्लोपसंहितः।க்ஷாரோ ஹி யாதி மாது⁴ர்யம்ʼ ஶீக்⁴ரமம்லோபஸம்ʼஹித꞉|श्रेष्ठमम्लेषु मद्यं च यैर्गुणैस्तान् परं शृणु॥ ११४ ॥ஶ்ரேஷ்ட²மம்லேஷு மத்³யம்ʼ ச யைர்கு³ணைஸ்தாந் பரம்ʼ ஶ்ருʼணு|| 114 ||
मद्यस्याम्लस्वभावस्य चत्वारोऽनुरसाः स्मृताः।மத்³யஸ்யாம்லஸ்வபா⁴வஸ்ய சத்வாரோ(அ)நுரஸா꞉ ஸ்ம்ருʼதா꞉|मधुरश्च कषायश्च तिक्तः कटुक एव च॥ ११५ ॥மது⁴ரஶ்ச கஷாயஶ்ச திக்த꞉ கடுக ஏவ ச|| 115 ||
गुणाश्च दश पूर्वोक्तास्तैश्चतुर्दशभिर्गुणैः।கு³ணாஶ்ச த³ஶ பூர்வோக்தாஸ்தைஶ்சதுர்த³ஶபி⁴ர்கு³ணை꞉|सर्वेषां मद्यमम्लानामुपर्युपरि तिष्ठति॥ ११६ ॥ஸர்வேஷாம்ʼ மத்³யமம்லாநாமுபர்யுபரி திஷ்ட²தி|| 116 ||
मधोत्क्लष्टेन दोषेण रुद्धः स्रोतःसु मारुतः।மதோ⁴த்க்லஷ்டேந தோ³ஷேண ருத்³த⁴꞉ ஸ்ரோத꞉ஸு மாருத꞉|करोति वेदनां तीव्रां शिरस्यस्थिषु सन्धिषु॥ ११७ ॥கரோதி வேத³நாம்ʼ தீவ்ராம்ʼ ஶிரஸ்யஸ்தி²ஷு ஸந்தி⁴ஷு|| 117 ||
दोषविष्यन्दनार्थं हि तस्मै मद्यं विशेषतः।தோ³ஷவிஷ்யந்த³நார்த²ம்ʼ ஹி தஸ்மை மத்³யம்ʼ விஶேஷத꞉|व्यवायितीक्ष्णोष्णतया देयमम्ले(न्ये)षु सत्स्वपि॥ ११८ ॥வ்யவாயிதீக்ஷ்ணோஷ்ணதயா தே³யமம்லே(ந்யே)ஷு ஸத்ஸ்வபி|| 118 ||
स्रोतोविबन्धनुन्मद्यं मारुतस्यानुलोमनम्।ஸ்ரோதோவிப³ந்த⁴நுந்மத்³யம்ʼ மாருதஸ்யாநுலோமநம்|रोचनं दीपनं चाग्नेरभ्यासात् सात्म्यमेव च॥ ११९ ॥ரோசநம்ʼ தீ³பநம்ʼ சாக்³நேரப்⁴யாஸாத் ஸாத்ம்யமேவ ச|| 119 ||
रुजः स्रोतःस्वरुद्धेषु मारुते चानुलोमिते।ருஜ꞉ ஸ்ரோத꞉ஸ்வருத்³தே⁴ஷு மாருதே சாநுலோமிதே|निवर्तन्ते विकाराश्च शाम्यन्त्यस्य मदोदयाः॥ १२० ॥நிவர்தந்தே விகாராஶ்ச ஶாம்யந்த்யஸ்ய மதோ³த³யா꞉|| 120 ||
बीजपूरकवृक्षाम्लकोलदाडिमसंयुतम्।பீ³ஜபூரகவ்ருʼக்ஷாம்லகோலதா³டி³மஸம்ʼயுதம்|यवानीहपुषाजाजीशृङ्गवेरावचूर्णितम्॥ १२१ ॥யவாநீஹபுஷாஜாஜீஶ்ருʼங்க³வேராவசூர்ணிதம்|| 121 ||
सस्नेहैः शक्तुभिर्युक्तमवदंशैर्विरोचितम्।ஸஸ்நேஹை꞉ ஶக்துபி⁴ர்யுக்தமவத³ம்ʼஶைர்விரோசிதம்|दद्यात् सलवणं मद्यं पैष्टिकं वातशान्तये॥ १२२ ॥த³த்³யாத் ஸலவணம்ʼ மத்³யம்ʼ பைஷ்டிகம்ʼ வாதஶாந்தயே|| 122 ||
दृष्ट्वा वातोल्बणं लिङ्गं रसैश्चैनमुपाचरेत्।த்³ருʼஷ்ட்வா வாதோல்ப³ணம்ʼ லிங்க³ம்ʼ ரஸைஶ்சைநமுபாசரேத்|लावतित्तिरदक्षाणां स्निग्धाम्लैः शिखिनामपि॥ १२३ ॥லாவதித்திரத³க்ஷாணாம்ʼ ஸ்நிக்³தா⁴ம்லை꞉ ஶிகி²நாமபி|| 123 ||
पक्षिणां मृगमत्स्यानामानूपानां च संस्कृतैः।பக்ஷிணாம்ʼ ம்ருʼக³மத்ஸ்யாநாமாநூபாநாம்ʼ ச ஸம்ʼஸ்க்ருʼதை꞉|भूशयप्रसहानां च रसैः शाल्योदनेन च॥ १२४ ॥பூ⁴ஶயப்ரஸஹாநாம்ʼ ச ரஸை꞉ ஶால்யோத³நேந ச|| 124 ||
स्निग्धोष्णलवणाम्लैश्च वेशवारैर्मुखप्रियैः।ஸ்நிக்³தோ⁴ஷ்ணலவணாம்லைஶ்ச வேஶவாரைர்முக²ப்ரியை꞉|चित्रैर्गौधूमिकैश्चान्नैर्वारुणीमण्डसंयुतैः॥ १२५ ॥சித்ரைர்கௌ³தூ⁴மிகைஶ்சாந்நைர்வாருணீமண்ட³ஸம்ʼயுதை꞉|| 125 ||
पिशितार्द्रकगर्भाभिः स्निग्धाभिः पूपवर्तिभिः।பிஶிதார்த்³ரகக³ர்பா⁴பி⁴꞉ ஸ்நிக்³தா⁴பி⁴꞉ பூபவர்திபி⁴꞉|माषपूपलिकाभिश्च वातिकं समुपाचरेत्॥ १२६ ॥மாஷபூபலிகாபி⁴ஶ்ச வாதிகம்ʼ ஸமுபாசரேத்|| 126 ||
नातिस्निग्धं न चाम्लेन युक्तं समरिचार्द्रकम्।நாதிஸ்நிக்³த⁴ம்ʼ ந சாம்லேந யுக்தம்ʼ ஸமரிசார்த்³ரகம்|मेद्यं प्रागुदितं मांसं दाडिमस्वरसेन वा॥ १२७ ॥மேத்³யம்ʼ ப்ராகு³தி³தம்ʼ மாம்ʼஸம்ʼ தா³டி³மஸ்வரஸேந வா|| 127 ||
पृथक्त्रिजातकोपेतं सधान्यमरिचार्द्रकम्।ப்ருʼத²க்த்ரிஜாதகோபேதம்ʼ ஸதா⁴ந்யமரிசார்த்³ரகம்|रसप्रलेपि संपूपैः सुखोष्णैः संप्रदापयेत्॥ १२८ ॥ரஸப்ரலேபி ஸம்ʼபூபை꞉ ஸுகோ²ஷ்ணை꞉ ஸம்ʼப்ரதா³பயேத்|| 128 ||
भुक्ते तु वारुणीमण्डं दद्यात् पातुं पिपासवे।பு⁴க்தே து வாருணீமண்ட³ம்ʼ த³த்³யாத் பாதும்ʼ பிபாஸவே|दाडिमस्य रसं वाऽपि जलं वा पाञ्चमूलिकम्॥ १२९ ॥தா³டி³மஸ்ய ரஸம்ʼ வா(அ)பி ஜலம்ʼ வா பாஞ்சமூலிகம்|| 129 ||
धान्यनागरतोयं च दधिमण्डमथापि वा।தா⁴ந்யநாக³ரதோயம்ʼ ச த³தி⁴மண்ட³மதா²பி வா|अम्लकाञ्जिकमण्डं वा शुक्तोदकमथापि वा॥ १३० ॥அம்லகாஞ்ஜிகமண்ட³ம்ʼ வா ஶுக்தோத³கமதா²பி வா|| 130 ||
कर्मणाऽनेन सिद्धेन विकार उपशाम्यति।கர்மணா(அ)நேந ஸித்³தே⁴ந விகார உபஶாம்யதி|मात्राकालप्रयुक्तेन बलं वर्णश्च वर्धते॥ १३१ ॥மாத்ராகாலப்ரயுக்தேந ப³லம்ʼ வர்ணஶ்ச வர்த⁴தே|| 131 ||
रागषाडवसंयोगैर्विविधैर्भक्तरोचनैः।ராக³ஷாட³வஸம்ʼயோகை³ர்விவிதை⁴ர்ப⁴க்தரோசநை꞉|पिशितैः शाकपिष्टान्नैर्यवगोधूमशालिभिः॥ १३२ ॥பிஶிதை꞉ ஶாகபிஷ்டாந்நைர்யவகோ³தூ⁴மஶாலிபி⁴꞉|| 132 ||
अभ्यङ्गोत्सादनैः स्नानैरुष्णैः प्रावरणैर्घनैः।அப்⁴யங்கோ³த்ஸாத³நை꞉ ஸ்நாநைருஷ்ணை꞉ ப்ராவரணைர்க⁴நை꞉|घनिरगुरुपङ्कैश्च धूपैश्चागुरुजैर्घनैः॥ १३३ ॥க⁴நிரகு³ருபங்கைஶ்ச தூ⁴பைஶ்சாகு³ருஜைர்க⁴நை꞉|| 133 ||
नारीणां यौवनोष्णानां निर्दयैरुपगूहनैः।நாரீணாம்ʼ யௌவநோஷ்ணாநாம்ʼ நிர்த³யைருபகூ³ஹநை꞉|श्रोण्यूरुकुचभारैश्च संरोधोष्णसुखावहैः॥ १३४ ॥ஶ்ரோண்யூருகுசபா⁴ரைஶ்ச ஸம்ʼரோதோ⁴ஷ்ணஸுகா²வஹை꞉|| 134 ||
शयनाच्छादनैरुष्णैरुष्णैश्चान्तर्गृहैः सुखैः।ஶயநாச்சா²த³நைருஷ்ணைருஷ்ணைஶ்சாந்தர்க்³ருʼஹை꞉ ஸுகை²꞉|मारुतप्रबलः शीघ्रं प्रशाम्यति मदात्ययः॥ १३५ ॥மாருதப்ரப³ல꞉ ஶீக்⁴ரம்ʼ ப்ரஶாம்யதி மதா³த்யய꞉|| 135 ||
भव्यखर्जूरमृद्वीकापरूषकरसैर्युतम्।ப⁴வ்யக²ர்ஜூரம்ருʼத்³வீகாபரூஷகரஸைர்யுதம்|सदाडिमरसं शीतं सक्तुभिश्चावचूर्णितम्॥ १३६ ॥ஸதா³டி³மரஸம்ʼ ஶீதம்ʼ ஸக்துபி⁴ஶ்சாவசூர்ணிதம்|| 136 ||
सशर्करं शार्करं वा मार्द्वीकमथवाऽपरम्।ஸஶர்கரம்ʼ ஶார்கரம்ʼ வா மார்த்³வீகமத²வா(அ)பரம்|दद्याद्बहूदकं काले पातुं पित्तमदात्यये॥ १३७ ॥த³த்³யாத்³ப³ஹூத³கம்ʼ காலே பாதும்ʼ பித்தமதா³த்யயே|| 137 ||
शशान् कपिञ्जलानेणां(अनुनासिक)आलावानसितपुच्छकान्।ஶஶாந் கபிஞ்ஜலாநேணாம்ʼ(அநுநாஸிக)ஆலாவாநஸிதபுச்ச²காந்|मधुराम्लान् प्रयुञ्जीत भोजने शालिषष्टिकान्॥ १३८ ॥மது⁴ராம்லாந் ப்ரயுஞ்ஜீத போ⁴ஜநே ஶாலிஷஷ்டிகாந்|| 138 ||
पटोलयूषमिश्रं वा छागलं कल्पयेद्रसम्।படோலயூஷமிஶ்ரம்ʼ வா சா²க³லம்ʼ கல்பயேத்³ரஸம்|सतीनमुद्गमिश्रं वा दाडिमामलकान्वितम्॥ १३९ ॥ஸதீநமுத்³க³மிஶ்ரம்ʼ வா தா³டி³மாமலகாந்விதம்|| 139 ||
द्राक्षामलकखर्जूरपरूषकरसेन वा।த்³ராக்ஷாமலகக²ர்ஜூரபரூஷகரஸேந வா|कल्पयेत्तर्पणान् यूषान् रसांश्च विविधात्मकान्॥ १४० ॥கல்பயேத்தர்பணாந் யூஷாந் ரஸாம்ʼஶ்ச விவிதா⁴த்மகாந்|| 140 ||
आमाशयस्थमुत्क्लिष्टं कफपित्तं मदात्यये।ஆமாஶயஸ்த²முத்க்லிஷ்டம்ʼ கப²பித்தம்ʼ மதா³த்யயே|विज्ञाय बहुदोषस्य दह्यमानस्य तृष्यतः॥ १४१ ॥விஜ்ஞாய ப³ஹுதோ³ஷஸ்ய த³ஹ்யமாநஸ்ய த்ருʼஷ்யத꞉|| 141 ||
मद्यं द्राक्षारसं तोयं दत्त्वा तर्पणमेव वा।மத்³யம்ʼ த்³ராக்ஷாரஸம்ʼ தோயம்ʼ த³த்த்வா தர்பணமேவ வா|निःशेषं वामयेच्छीघ्रमेवं रोगाद्विमुच्यते॥ १४२ ॥நி꞉ஶேஷம்ʼ வாமயேச்சீ²க்⁴ரமேவம்ʼ ரோகா³த்³விமுச்யதே|| 142 ||
काले पुनस्तर्पणाद्यं क्रमं कुर्यात् प्रकाङ्क्षिते।காலே புநஸ்தர்பணாத்³யம்ʼ க்ரமம்ʼ குர்யாத் ப்ரகாங்க்ஷிதே|तेनाग्निर्दीप्यते तस्य दोषशेषान्नपाचकः॥ १४३ ॥தேநாக்³நிர்தீ³ப்யதே தஸ்ய தோ³ஷஶேஷாந்நபாசக꞉|| 143 ||
कासे सरक्तनिष्ठीवे पार्श्वस्तनरुजासु च।காஸே ஸரக்தநிஷ்டீ²வே பார்ஶ்வஸ்தநருஜாஸு ச|तृष्यते सविदाहे च सोत्क्लेशे हृदयोरसि॥ १४४ ॥த்ருʼஷ்யதே ஸவிதா³ஹே ச ஸோத்க்லேஶே ஹ்ருʼத³யோரஸி|| 144 ||
गुडूचीभद्रमुस्तानां पटोलस्याथवा भिषक्।கு³டூ³சீப⁴த்³ரமுஸ்தாநாம்ʼ படோலஸ்யாத²வா பி⁴ஷக்|रसं सनागरं दद्यात् तित्तिरिप्रतिभोजनम्॥ १४५ ॥ரஸம்ʼ ஸநாக³ரம்ʼ த³த்³யாத் தித்திரிப்ரதிபோ⁴ஜநம்|| 145 ||
तृष्यते चातिबलवद्वातपित्ते समुद्धते।த்ருʼஷ்யதே சாதிப³லவத்³வாதபித்தே ஸமுத்³த⁴தே|दद्याद्द्राक्षारसं पातुं शीतं दोषानुलोमनम्॥ १४६ ॥த³த்³யாத்³த்³ராக்ஷாரஸம்ʼ பாதும்ʼ ஶீதம்ʼ தோ³ஷாநுலோமநம்|| 146 ||
जीर्णे समधुराम्लेन छागमांसरसेन तम्।ஜீர்ணே ஸமது⁴ராம்லேந சா²க³மாம்ʼஸரஸேந தம்|भोजनं भोजयेन्मद्यमनुतर्षं च पाययेत्॥ १४७ ॥போ⁴ஜநம்ʼ போ⁴ஜயேந்மத்³யமநுதர்ஷம்ʼ ச பாயயேத்|| 147 ||
अनुतर्षस्य मात्रा सा यया नो दूष्यते मनः।அநுதர்ஷஸ்ய மாத்ரா ஸா யயா நோ தூ³ஷ்யதே மந꞉|तृष्यते मद्यमल्पाल्पं प्रदेयं स्याद्बहूदकम्॥ १४८ ॥த்ருʼஷ்யதே மத்³யமல்பால்பம்ʼ ப்ரதே³யம்ʼ ஸ்யாத்³ப³ஹூத³கம்|| 148 ||
तृष्णा येनोपशाम्येत मदं येन च नाप्नुयात्।த்ருʼஷ்ணா யேநோபஶாம்யேத மத³ம்ʼ யேந ச நாப்நுயாத்|परूषकाणां पीलूनां रसं शीतमथापि वा॥ १४९ ॥பரூஷகாணாம்ʼ பீலூநாம்ʼ ரஸம்ʼ ஶீதமதா²பி வா|| 149 ||
पर्णिनीनां चतसॄणां पिबेद्वा शिशिरं जलम्।பர்ணிநீநாம்ʼ சதஸ்ரூʼணாம்ʼ பிபே³த்³வா ஶிஶிரம்ʼ ஜலம்|मुस्तदाडिमलाजानां तृष्णाघ्नं वा पिबेद्रसम्॥ १५० ॥முஸ்ததா³டி³மலாஜாநாம்ʼ த்ருʼஷ்ணாக்⁴நம்ʼ வா பிபே³த்³ரஸம்|| 150 ||
कोलदाडिमवृक्षाम्लचुक्रीकाचुक्रिकारसः।கோலதா³டி³மவ்ருʼக்ஷாம்லசுக்ரீகாசுக்ரிகாரஸ꞉|पञ्चाम्लको मुखालेपः सद्यस्तृष्णां नियच्छति॥ १५१ ॥பஞ்சாம்லகோ முகா²லேப꞉ ஸத்³யஸ்த்ருʼஷ்ணாம்ʼ நியச்ச²தி|| 151 ||
शीतलान्यन्नपानानि शीतशय्यासनानि च।ஶீதலாந்யந்நபாநாநி ஶீதஶய்யாஸநாநி ச|शीतवातजलस्पर्शाः शीतान्युपवनानि च॥ १५२ ॥ஶீதவாதஜலஸ்பர்ஶா꞉ ஶீதாந்யுபவநாநி ச|| 152 ||
क्षौमपद्मोत्पलानां च मणीनां मौक्तिकस्य च।க்ஷௌமபத்³மோத்பலாநாம்ʼ ச மணீநாம்ʼ மௌக்திகஸ்ய ச|चन्दनोदकशीतानां स्पर्शाश्चन्द्रांशुशीतलाः॥ १५३ ॥சந்த³நோத³கஶீதாநாம்ʼ ஸ்பர்ஶாஶ்சந்த்³ராம்ʼஶுஶீதலா꞉|| 153 ||
हेमराजतकांस्यानां पात्राणां शीतवारिभिः।ஹேமராஜதகாம்ʼஸ்யாநாம்ʼ பாத்ராணாம்ʼ ஶீதவாரிபி⁴꞉|पूर्णानां हिमपूर्णानां दृतीनां पवनाहताः॥ १५४ ॥பூர்ணாநாம்ʼ ஹிமபூர்ணாநாம்ʼ த்³ருʼதீநாம்ʼ பவநாஹதா꞉|| 154 ||
संस्पर्शाश्चन्दनार्द्राणां नारीणां च समारुताः।ஸம்ʼஸ்பர்ஶாஶ்சந்த³நார்த்³ராணாம்ʼ நாரீணாம்ʼ ச ஸமாருதா꞉|चन्दनानां च मुख्यानां शस्ताः पित्तमदात्यये॥ १५५ ॥சந்த³நாநாம்ʼ ச முக்²யாநாம்ʼ ஶஸ்தா꞉ பித்தமதா³த்யயே|| 155 ||
शीतवीर्यं यदन्यच्च तत् सर्वं विनियोजयेत्।ஶீதவீர்யம்ʼ யத³ந்யச்ச தத் ஸர்வம்ʼ விநியோஜயேத்|कुमुदोत्पलपत्राणां सिक्तानां चन्दनाम्बुना॥ १५६ ॥குமுதோ³த்பலபத்ராணாம்ʼ ஸிக்தாநாம்ʼ சந்த³நாம்பு³நா|| 156 ||
हिताः स्पर्शा मनोज्ञानां दाहे मद्यसमुत्थिते।ஹிதா꞉ ஸ்பர்ஶா மநோஜ்ஞாநாம்ʼ தா³ஹே மத்³யஸமுத்தி²தே|कथाश्च विविधाः शस्ताः शब्दाश्च शिखिनां शिवाः॥ १५७ ॥கதா²ஶ்ச விவிதா⁴꞉ ஶஸ்தா꞉ ஶப்³தா³ஶ்ச ஶிகி²நாம்ʼ ஶிவா꞉|| 157 ||
तोयदानां च शब्दा हि शमयन्ति मदात्ययम्।தோயதா³நாம்ʼ ச ஶப்³தா³ ஹி ஶமயந்தி மதா³த்யயம்|जलयन्त्राभिवर्षीणि वातयन्त्रवहानि च॥ १५८ ॥ஜலயந்த்ராபி⁴வர்ஷீணி வாதயந்த்ரவஹாநி ச|| 158 ||
कल्पनीयानि भिषजा दाहे धारागृहाणि च।கல்பநீயாநி பி⁴ஷஜா தா³ஹே தா⁴ராக்³ருʼஹாணி ச|फलिनीसेव्यलोध्राम्बुहेमपत्रं कुटन्नटम्॥ १५९ ॥ப²லிநீஸேவ்யலோத்⁴ராம்பு³ஹேமபத்ரம்ʼ குடந்நடம்|| 159 ||
कालीयकरसोपेतं दाहे शस्तं प्रलेपनम्।காலீயகரஸோபேதம்ʼ தா³ஹே ஶஸ்தம்ʼ ப்ரலேபநம்|बदरीपल्लवोत्थश्च तथैवारिष्टकोद्भवः॥ १६० ॥ப³த³ரீபல்லவோத்த²ஶ்ச ததை²வாரிஷ்டகோத்³ப⁴வ꞉|| 160 ||
फेनिलायाश्च यः फेनस्तैर्दाहे लेपनं शुभम्।பே²நிலாயாஶ்ச ய꞉ பே²நஸ்தைர்தா³ஹே லேபநம்ʼ ஶுப⁴ம்|सुरा समण्डा दध्यम्लं मातुलुङ्गरसो मधु॥ १६१ ॥ஸுரா ஸமண்டா³ த³த்⁴யம்லம்ʼ மாதுலுங்க³ரஸோ மது⁴|| 161 ||
सेके प्रदेहे शस्यन्ते दाहघ्नाः साम्लकाञ्जिकाः।ஸேகே ப்ரதே³ஹே ஶஸ்யந்தே தா³ஹக்⁴நா꞉ ஸாம்லகாஞ்ஜிகா꞉|परिषेकावगाहेषु व्यञ्जनानां च सेवने॥ १६२ ॥பரிஷேகாவகா³ஹேஷு வ்யஞ்ஜநாநாம்ʼ ச ஸேவநே|| 162 ||
शस्यते शिशिरं तोयं दाहतृष्णाप्रशान्तये।ஶஸ்யதே ஶிஶிரம்ʼ தோயம்ʼ தா³ஹத்ருʼஷ்ணாப்ரஶாந்தயே|मात्राकालप्रयुक्तेन कर्मणाऽनेन शाम्यति॥ १६३ ॥மாத்ராகாலப்ரயுக்தேந கர்மணா(அ)நேந ஶாம்யதி|| 163 ||
धीमतो वैद्यवश्यस्य शीघ्रं पित्तमदात्ययः।தீ⁴மதோ வைத்³யவஶ்யஸ்ய ஶீக்⁴ரம்ʼ பித்தமதா³த்யய꞉|उल्लेखनोपवासाभ्यां जयेत् कफमदात्ययम्॥ १६४ ॥உல்லேக²நோபவாஸாப்⁴யாம்ʼ ஜயேத் கப²மதா³த்யயம்|| 164 ||
तृष्यते सलिलं चास्मै दद्याद्ध्रीबेरसाधितम्।த்ருʼஷ்யதே ஸலிலம்ʼ சாஸ்மை த³த்³யாத்³த்⁴ரீபே³ரஸாதி⁴தம்|बलया पृश्निपर्ण्या वा कण्टकार्याऽथवा शृतम्॥ १६५ ॥ப³லயா ப்ருʼஶ்நிபர்ண்யா வா கண்டகார்யா(அ)த²வா ஶ்ருʼதம்|| 165 ||
सनागराभिः सर्वाभिर्जलं वा शृतशीतलम्।ஸநாக³ராபி⁴꞉ ஸர்வாபி⁴ர்ஜலம்ʼ வா ஶ்ருʼதஶீதலம்|दुःस्पर्शोन समुस्तेन मुस्तपर्पटकेन वा॥ १६६ ॥து³꞉ஸ்பர்ஶோந ஸமுஸ்தேந முஸ்தபர்படகேந வா|| 166 ||
जलं मुस्तैः शृतं वाऽपि दद्याद्दोषविपाचनम्।ஜலம்ʼ முஸ்தை꞉ ஶ்ருʼதம்ʼ வா(அ)பி த³த்³யாத்³தோ³ஷவிபாசநம்|एतदेव च पानीयं सर्वत्रापि मदात्यये॥ १६७ ॥ஏததே³வ ச பாநீயம்ʼ ஸர்வத்ராபி மதா³த்யயே|| 167 ||
निरत्ययं पीयमानं पिपासाज्वरनाशनम्।நிரத்யயம்ʼ பீயமாநம்ʼ பிபாஸாஜ்வரநாஶநம்|निरामं काङ्क्षितं काले सक्षौद्रं पाययेत्तु तम्॥ १६८ ॥நிராமம்ʼ காங்க்ஷிதம்ʼ காலே ஸக்ஷௌத்³ரம்ʼ பாயயேத்து தம்|| 168 ||
शार्करं मधु वा जीर्णमरिष्टं सीधुमेव वा।ஶார்கரம்ʼ மது⁴ வா ஜீர்ணமரிஷ்டம்ʼ ஸீது⁴மேவ வா|रूक्षतर्पणसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्॥ १६९ ॥ரூக்ஷதர்பணஸம்ʼயுக்தம்ʼ யவாநீநாக³ராந்விதம்|| 169 ||
यावगौधूमिकं चान्नं रूक्षयूषेण भोजयेत्।யாவகௌ³தூ⁴மிகம்ʼ சாந்நம்ʼ ரூக்ஷயூஷேண போ⁴ஜயேத்|कुलत्थानां सुशुष्काणां मूलकानां रसेन वा॥ १७० ॥குலத்தா²நாம்ʼ ஸுஶுஷ்காணாம்ʼ மூலகாநாம்ʼ ரஸேந வா|| 170 ||
तनुनाऽल्पेन लघुना कट्वम्लेनाल्पसर्पिषा।தநுநா(அ)ல்பேந லகு⁴நா கட்வம்லேநால்பஸர்பிஷா|पटोलयूषमम्लं वा यूषमामलकस्य वा॥ १७१ ॥படோலயூஷமம்லம்ʼ வா யூஷமாமலகஸ்ய வா|| 171 ||
प्रभूतकटुसंक्तं सयवान्नं प्रदापयेत्।ப்ரபூ⁴தகடுஸம்ʼக்தம்ʼ ஸயவாந்நம்ʼ ப்ரதா³பயேத்|व्योषयूषमथाम्लं वा यूषं वा साम्लवेतसम्॥ १७२ ॥வ்யோஷயூஷமதா²ம்லம்ʼ வா யூஷம்ʼ வா ஸாம்லவேதஸம்|| 172 ||
छागमांसरसं रूक्षमम्लं वा जाङ्गलं रसम्।சா²க³மாம்ʼஸரஸம்ʼ ரூக்ஷமம்லம்ʼ வா ஜாங்க³லம்ʼ ரஸம்|स्थाल्यां वाऽथ कपाले वा भृष्टं निर्द्रववर्तितम्॥ १७३ ॥ஸ்தா²ல்யாம்ʼ வா(அ)த² கபாலே வா ப்⁴ருʼஷ்டம்ʼ நிர்த்³ரவவர்திதம்|| 173 ||
कट्वम्ललवणं मांसं भक्षयन् वृणुयान्मधु।கட்வம்லலவணம்ʼ மாம்ʼஸம்ʼ ப⁴க்ஷயந் வ்ருʼணுயாந்மது⁴|व्यक्तमारीचकं मांसं मातुलुङ्गरसान्वितम्॥ १७४ ॥வ்யக்தமாரீசகம்ʼ மாம்ʼஸம்ʼ மாதுலுங்க³ரஸாந்விதம்|| 174 ||
प्रभूतकटुसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्।ப்ரபூ⁴தகடுஸம்ʼயுக்தம்ʼ யவாநீநாக³ராந்விதம்|भृष्टं दाडिमसाराम्लमुष्णपूपोपवेष्टितम्॥ १७५ ॥ப்⁴ருʼஷ்டம்ʼ தா³டி³மஸாராம்லமுஷ்ணபூபோபவேஷ்டிதம்|| 175 ||
यथाग्नि भक्षयेत् काले प्रभूतार्द्रकपेशिकम्।யதா²க்³நி ப⁴க்ஷயேத் காலே ப்ரபூ⁴தார்த்³ரகபேஶிகம்|पिबेच्च निगदं मद्यं कफप्राये मदात्यये॥ १७६ ॥பிபே³ச்ச நிக³த³ம்ʼ மத்³யம்ʼ கப²ப்ராயே மதா³த்யயே|| 176 ||
सौवर्चलमजाजी च वृक्षाम्लं सामल्वेतसम्।ஸௌவர்சலமஜாஜீ ச வ்ருʼக்ஷாம்லம்ʼ ஸாமல்வேதஸம்|त्वगेलामरिचार्धांशं शर्कराभागयोजितम्॥ १७७ ॥த்வகே³லாமரிசார்தா⁴ம்ʼஶம்ʼ ஶர்கராபா⁴க³யோஜிதம்|| 177 ||
एतल्लवणमष्टाङ्गमग्निसंदीपनं परम्।ஏதல்லவணமஷ்டாங்க³மக்³நிஸம்ʼதீ³பநம்ʼ பரம்|मदात्यये कफप्राये दद्यात् स्रोतोविशोधनम्॥ १७८ ॥மதா³த்யயே கப²ப்ராயே த³த்³யாத் ஸ்ரோதோவிஶோத⁴நம்|| 178 ||
एतदेव पुनर्युक्त्या मधुराम्लैर्द्रवीजृतम्।ஏததே³வ புநர்யுக்த்யா மது⁴ராம்லைர்த்³ரவீஜ்ருʼதம்|गोधूमान्नयवान्नानां मांसानां चातिरोचनम्॥ १७९ ॥கோ³தூ⁴மாந்நயவாந்நாநாம்ʼ மாம்ʼஸாநாம்ʼ சாதிரோசநம்|| 179 ||
पेषयेत् कटुकैर्युक्तां श्वेतां बीजविवर्जिताम्।பேஷயேத் கடுகைர்யுக்தாம்ʼ ஶ்வேதாம்ʼ பீ³ஜவிவர்ஜிதாம்|मृद्वीकां मातुलुङ्गस्य दाडिमस्य रसेन वा॥ १८० ॥ம்ருʼத்³வீகாம்ʼ மாதுலுங்க³ஸ்ய தா³டி³மஸ்ய ரஸேந வா|| 180 ||
सौवर्चलैलामरिचैरजाजीभृङ्गदीप्यकैः।ஸௌவர்சலைலாமரிசைரஜாஜீப்⁴ருʼங்க³தீ³ப்யகை꞉|स रागः क्षौद्रसंयुक्तः श्रेष्ठो रोचनदीपनः॥ १८१ ॥ஸ ராக³꞉ க்ஷௌத்³ரஸம்ʼயுக்த꞉ ஶ்ரேஷ்டோ² ரோசநதீ³பந꞉|| 181 ||
मृद्वीकाया विधानेन कारयेत् कारवीमपि।ம்ருʼத்³வீகாயா விதா⁴நேந காரயேத் காரவீமபி|शुक्तमत्स्यण्डिकोपेतं रागं दीपनपाचनम्॥ १८२ ॥ஶுக்தமத்ஸ்யண்டி³கோபேதம்ʼ ராக³ம்ʼ தீ³பநபாசநம்|| 182 ||
आम्रामलकपेशीनां रागान् कुर्यात् पृथक् पृथक्।ஆம்ராமலகபேஶீநாம்ʼ ராகா³ந் குர்யாத் ப்ருʼத²க் ப்ருʼத²க்|धान्यसौवर्चलाजाजीकारवीमरिचान्वितान्॥ १८३ ॥தா⁴ந்யஸௌவர்சலாஜாஜீகாரவீமரிசாந்விதாந்|| 183 ||
गुडेन मधुयुक्तेन व्यक्ताम्ललवणीकृतान्।கு³டே³ந மது⁴யுக்தேந வ்யக்தாம்லலவணீக்ருʼதாந்|तैरन्नं रोचते दिग्धं सम्यग्मुक्तं च जीर्यति॥ १८४ ॥தைரந்நம்ʼ ரோசதே தி³க்³த⁴ம்ʼ ஸம்யக்³முக்தம்ʼ ச ஜீர்யதி|| 184 ||
रूक्षोष्णेनान्नपानेन स्नानेनाशिशिरेण च।ரூக்ஷோஷ்ணேநாந்நபாநேந ஸ்நாநேநாஶிஶிரேண ச|व्यायामलङ्घनाभ्यां च युक्त्या जागरणेन च॥ १८५ ॥வ்யாயாமலங்க⁴நாப்⁴யாம்ʼ ச யுக்த்யா ஜாக³ரணேந ச|| 185 ||
कालयुक्तेन रूक्षेण स्नानेनोद्वर्तनेन च।காலயுக்தேந ரூக்ஷேண ஸ்நாநேநோத்³வர்தநேந ச|प्राणवर्णकराणां च प्रघर्षाणां च सेवया॥ १८६ ॥ப்ராணவர்ணகராணாம்ʼ ச ப்ரக⁴ர்ஷாணாம்ʼ ச ஸேவயா|| 186 ||
सेवया वसनानां च गुरूणामगुरोरपि।ஸேவயா வஸநாநாம்ʼ ச கு³ரூணாமகு³ரோரபி|संकोचोष्णसुखङ्गीनामङ्गनानां च सेवया॥ १८७ ॥ஸம்ʼகோசோஷ்ணஸுக²ங்கீ³நாமங்க³நாநாம்ʼ ச ஸேவயா|| 187 ||
सुखशिक्षितहस्तानां स्त्रीणां संवाहनेन च।ஸுக²ஶிக்ஷிதஹஸ்தாநாம்ʼ ஸ்த்ரீணாம்ʼ ஸம்ʼவாஹநேந ச|मदात्ययः कफप्रायः शीघ्रमेवोपशाम्यति॥ १८८ ॥மதா³த்யய꞉ கப²ப்ராய꞉ ஶீக்⁴ரமேவோபஶாம்யதி|| 188 ||
यदिदं कर्म निर्दिष्टं पृथग्दोषबलं प्रति।யதி³த³ம்ʼ கர்ம நிர்தி³ஷ்டம்ʼ ப்ருʼத²க்³தோ³ஷப³லம்ʼ ப்ரதி|सन्निपाते दशविधे तद्विकल्प्यं भिषग्विदा॥ १८९ ॥ஸந்நிபாதே த³ஶவிதே⁴ தத்³விகல்ப்யம்ʼ பி⁴ஷக்³விதா³|| 189 ||
यस्तु दोषविकल्पज्ञो यश्चौषधिविकल्पवित्।யஸ்து தோ³ஷவிகல்பஜ்ஞோ யஶ்சௌஷதி⁴விகல்பவித்|स साध्यान्साधयेद्व्याधीन् साध्यासाध्यविभागवित्॥ १९० ॥ஸ ஸாத்⁴யாந்ஸாத⁴யேத்³வ்யாதீ⁴ந் ஸாத்⁴யாஸாத்⁴யவிபா⁴க³வித்|| 190 ||
वनानि रमणीयानि सपद्माः सलिलाशयाः।வநாநி ரமணீயாநி ஸபத்³மா꞉ ஸலிலாஶயா꞉|विशदान्यन्नपानानि सहायाश्च प्रहर्षणाः॥ १९१ ॥விஶதா³ந்யந்நபாநாநி ஸஹாயாஶ்ச ப்ரஹர்ஷணா꞉|| 191 ||
माल्यानि गन्धयोगाश्च वासांसि विमलानि च।மால்யாநி க³ந்த⁴யோகா³ஶ்ச வாஸாம்ʼஸி விமலாநி ச|गान्धर्वशब्दाः कान्ताश्च गोष्ठ्यश्च हृदयप्रियाः॥ १९२ ॥கா³ந்த⁴ர்வஶப்³தா³꞉ காந்தாஶ்ச கோ³ஷ்ட்²யஶ்ச ஹ்ருʼத³யப்ரியா꞉|| 192 ||
संकथाहास्यगीतानां विशदाश्चैव योजनाः।ஸம்ʼகதா²ஹாஸ்யகீ³தாநாம்ʼ விஶதா³ஶ்சைவ யோஜநா꞉|प्रियाश्चानुगता नार्यो नाशयन्ति मदात्ययम्॥ १९३ ॥ப்ரியாஶ்சாநுக³தா நார்யோ நாஶயந்தி மதா³த்யயம்|| 193 ||
नाक्षोभ्य हि मनो मद्यं शरीरमविहत्य च।நாக்ஷோப்⁴ய ஹி மநோ மத்³யம்ʼ ஶரீரமவிஹத்ய ச|कुर्यान्मदात्ययं तस्मादेष्टव्या हर्षणी क्रिया॥ १९४ ॥குர்யாந்மதா³த்யயம்ʼ தஸ்மாதே³ஷ்டவ்யா ஹர்ஷணீ க்ரியா|| 194 ||
आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिः शमं याति मदात्ययः।ஆபி⁴꞉ க்ரியாபி⁴꞉ ஸித்³தா⁴பி⁴꞉ ஶமம்ʼ யாதி மதா³த்யய꞉|न चेन्मद्यविधिं मुक्त्वा क्षीरमस्य प्रयोजयेत्॥ १९५ ॥ந சேந்மத்³யவிதி⁴ம்ʼ முக்த்வா க்ஷீரமஸ்ய ப்ரயோஜயேத்|| 195 ||
लङ्ग्ननैः पाचनैर्दोषशोधनैः शमनैरपि।லங்க்³நநை꞉ பாசநைர்தோ³ஷஶோத⁴நை꞉ ஶமநைரபி|विमद्यस्य कफे क्षीणे जाते दौबल्यलाघवे॥ १९६ ॥விமத்³யஸ்ய கபே² க்ஷீணே ஜாதே தௌ³ப³ல்யலாக⁴வே|| 196 ||
तस्य मद्यविदग्धस्य वातपित्ताधिकस्य च।தஸ்ய மத்³யவித³க்³த⁴ஸ்ய வாதபித்தாதி⁴கஸ்ய ச|ग्रीष्मोपतप्तस्य तरोर्यथा वर्षं तथा पयः॥ १९७ ॥க்³ரீஷ்மோபதப்தஸ்ய தரோர்யதா² வர்ஷம்ʼ ததா² பய꞉|| 197 ||
पयसाऽभिहृते रोगे बले जाते निवर्तयेत्।பயஸா(அ)பி⁴ஹ்ருʼதே ரோகே³ ப³லே ஜாதே நிவர்தயேத்|क्षीरप्रयोगं मद्यं च क्रमेणाल्पाल्पमाचरेत्॥ १९८ ॥க்ஷீரப்ரயோக³ம்ʼ மத்³யம்ʼ ச க்ரமேணால்பால்பமாசரேத்|| 198 ||
विच्छिन्नमद्यः सहसा योऽतिमद्यं निषेवते।விச்சி²ந்நமத்³ய꞉ ஸஹஸா யோ(அ)திமத்³யம்ʼ நிஷேவதே|ध्वंसको विक्षयश्चैव रोगस्तस्योपजायते॥ १९९ ॥த்⁴வம்ʼஸகோ விக்ஷயஶ்சைவ ரோக³ஸ்தஸ்யோபஜாயதே|| 199 ||
व्याध्युपक्षीणदेहस्य दुश्चिकित्स्यतमौ हि तौ।வ்யாத்⁴யுபக்ஷீணதே³ஹஸ்ய து³ஶ்சிகித்ஸ்யதமௌ ஹி தௌ|तयोर्लिङ्गं चिकित्सा च यथावदुपदेक्ष्यते॥ २०० ॥தயோர்லிங்க³ம்ʼ சிகித்ஸா ச யதா²வது³பதே³க்ஷ்யதே|| 200 ||
श्लेष्मप्रसेकः कण्ठास्यशोषः शब्दासहिष्णुता।ஶ்லேஷ்மப்ரஸேக꞉ கண்டா²ஸ்யஶோஷ꞉ ஶப்³தா³ஸஹிஷ்ணுதா|तन्द्रानिद्रातियोगश्च ज्ञेयं ध्वंसकलक्षणम्॥ २०१ ॥தந்த்³ராநித்³ராதியோக³ஶ்ச ஜ்ஞேயம்ʼ த்⁴வம்ʼஸகலக்ஷணம்|| 201 ||
हृत्कण्ठरोगः संमोहश्छर्दिरङ्गरुजा ज्वरः।ஹ்ருʼத்கண்ட²ரோக³꞉ ஸம்ʼமோஹஶ்ச²ர்தி³ரங்க³ருஜா ஜ்வர꞉|तृष्णा कासः शिरःशूलमेतद्विक्षयलक्षणम्॥ २०२ ॥த்ருʼஷ்ணா காஸ꞉ ஶிர꞉ஶூலமேதத்³விக்ஷயலக்ஷணம்|| 202 ||
तयोः कर्म तदेवेष्टं वातिके यन्मदात्यये।தயோ꞉ கர்ம ததே³வேஷ்டம்ʼ வாதிகே யந்மதா³த்யயே|तौ हि प्रक्षीणदेहस्य जायेते दुर्बलस्य वै॥ २०३ ॥தௌ ஹி ப்ரக்ஷீணதே³ஹஸ்ய ஜாயேதே து³ர்ப³லஸ்ய வை|| 203 ||
बस्तयः सर्पिषः पानं प्रयोगः क्षीरसर्पिषोः।ப³ஸ்தய꞉ ஸர்பிஷ꞉ பாநம்ʼ ப்ரயோக³꞉ க்ஷீரஸர்பிஷோ꞉|अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानान्यन्नपानं च वातनुत्॥ २०४ ॥அப்⁴யங்கோ³த்³வர்தநஸ்நாநாந்யந்நபாநம்ʼ ச வாதநுத்|| 204 ||
ध्वंसको विक्षयश्चैव कर्मणाऽनेन शाम्यति।த்⁴வம்ʼஸகோ விக்ஷயஶ்சைவ கர்மணா(அ)நேந ஶாம்யதி|युक्तमद्यस्य मद्योत्थो न व्याधिरुपजायते॥ २०५ ॥யுக்தமத்³யஸ்ய மத்³யோத்தோ² ந வ்யாதி⁴ருபஜாயதே|| 205 ||
निवृत्तः सर्वमद्येभ्यो नरो यश्च जितेन्द्रियः।நிவ்ருʼத்த꞉ ஸர்வமத்³யேப்⁴யோ நரோ யஶ்ச ஜிதேந்த்³ரிய꞉|शारीरमानसैर्धीमान् विकारैर्न स युज्यते॥ २०६ ॥ஶாரீரமாநஸைர்தீ⁴மாந் விகாரைர்ந ஸ யுஜ்யதே|| 206 ||
तत्र श्लोकाः-தத்ர ஶ்லோகா꞉-यत्प्रभावा भगवती सुरा पेया यथा च सा।யத்ப்ரபா⁴வா ப⁴க³வதீ ஸுரா பேயா யதா² ச ஸா|यद्द्रव्या यस्य या चेष्टा योगं चापेक्षते यथा॥ २०७ ॥யத்³த்³ரவ்யா யஸ்ய யா சேஷ்டா யோக³ம்ʼ சாபேக்ஷதே யதா²|| 207 ||
यथा मदयते यैश्च गुणैर्युक्ता महागुणा।யதா² மத³யதே யைஶ்ச கு³ணைர்யுக்தா மஹாகு³ணா|यो मदो मदभेदाश्च ये त्रयः स्वस्वलक्षणाः॥ २०८ ॥யோ மதோ³ மத³பே⁴தா³ஶ்ச யே த்ரய꞉ ஸ்வஸ்வலக்ஷணா꞉|| 208 ||
ये च मद्यकृता दोषा गुणा ये च मदात्मकाः।யே ச மத்³யக்ருʼதா தோ³ஷா கு³ணா யே ச மதா³த்மகா꞉|यच्च त्रिविधमापानं यथासत्त्वं च लक्षणम्॥ २०९ ॥யச்ச த்ரிவித⁴மாபாநம்ʼ யதா²ஸத்த்வம்ʼ ச லக்ஷணம்|| 209 ||
ये सहायाः सुखाः पाने चिरक्षिप्रमदा नराः।யே ஸஹாயா꞉ ஸுகா²꞉ பாநே சிரக்ஷிப்ரமதா³ நரா꞉|मदात्ययस्य यो हेतुर्लक्षणं यद् यथा च यत्॥ २१० ॥மதா³த்யயஸ்ய யோ ஹேதுர்லக்ஷணம்ʼ யத்³ யதா² ச யத்|| 210 ||
मद्यं मद्योत्थितान् रोगान् हन्ति यश्च क्रियाक्रमः।மத்³யம்ʼ மத்³யோத்தி²தாந் ரோகா³ந் ஹந்தி யஶ்ச க்ரியாக்ரம꞉|सर्वं तदुक्तमखिलं मदात्ययचिकित्सिते॥ २११ ॥ஸர்வம்ʼ தது³க்தமகி²லம்ʼ மதா³த்யயசிகித்ஸிதே|| 211 ||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने मदात्ययचिकित्सितं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः॥२४॥இத்யக்³நிவேஶக்ருʼதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸம்ʼஸ்க்ருʼதே சிகித்ஸாஸ்தா²நே மதா³த்யயசிகித்ஸிதம்ʼ நாம சதுர்விம்ʼஶோ(அ)த்⁴யாய꞉||24||