॥ १ ॥athāto dvivraṇīyacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||
Chapter 25
द्विव्रणीयचिकित्सितम्
The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation
In this chapter (the chapter's own summary, verses 120-121)
तत्र श्लोकौ-द्वौ व्रणौ व्रणभेदाश्च परीक्षा दुष्टिरेव च।स्थानानि गन्धाः स्रावाश्च सोपसर्गाः क्रियाश्च याः॥
verse 120 →व्रणाधिकारे सप्रश्नमेतन्नवकमुक्तवान्।मुनिर्व्याससमासाभ्यामग्निवेशाय धीमते॥
verse 121 →Tap any word of the original to see its meaning.
॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||
।parāvarajñamātreyaṃ gatamānamadavyatham| ॥ ३ ॥agniveśo guruṃ kāle vinayādidamabravīt|| 3 ||
! ।bhagavan! pūrvamuddiṣṭau dvau vraṇau rogasaṃgrahe| !॥ ४ ॥tayorliṅgaṃ cikitsāṃ ca vaktumarhasi śarmada!|| 4 ||
।ityagniveśasya vaco niśamya gururabravīt| ॥ ५ ॥yau vraṇau pūrvamuddiṣṭau nijaścāgantureva ca|| 5 ||
! ।śrūyatāṃ vidhivat saumya! tayorliṅgaṃ ca bheṣajam| ॥ ६ ॥nijaḥ śarīradoṣottha āganturbāhyahetujaḥ|| 6 ||
।vadhabandhaprapatanāddaṃṣṭrādantanakhakṣatāt| ॥ ७ ॥āgantavo vraṇāstadvadviṣasparśāgniśastrajāḥ|| 7 ||
।mantrāgadapralepādyairbheṣajairhetubhiśca te| ॥ ८ ॥liṅgaikadeśairnirdiṣṭā viparītā nijairvraṇaiḥ|| 8 ||
।vraṇānāṃ nijahetūnāmāgantūnāmaśāmyatām| ॥ ९ ॥kuryāddoṣabalāpekṣī nijānāmauṣadhaṃ yathā|| 9 ||
।yathāsvairhetubhirduṣṭā vātapittakaphā nṛṇām| ॥ १० ॥vahirmārgaṃ samāśritya janayanti nijān vraṇān|| 10 ||
।stabdhaḥ kaṭhinasaṃsparśo mandasrāvo'titīvraruk| ॥ ११ ॥tudyate sphurati śyāvo vraṇo mārutasaṃbhavaḥ|| 11 ||
।saṃpūraṇaiḥ snehapānaiḥ snigdhaiḥ svedopanāhanaiḥ| ॥ १२ ॥gradehaiḥ pariṣekaiśca vātavraṇamupācaret|| 12 ||
।tṛṣṇāmohajvarasve(kle)dadāhaduṣṭyavadāraṇaiḥ| ॥ १३ ॥vraṇaṃ pittakṛtaṃ vidyādgandhaiḥ srāvaiśca pūtikaiḥ|| 13 ||
।śītalairmadhuraistiktaiḥ pradehaparibecanaiḥ| ॥ १४ ॥sarpiṣpānairvirekaiśca paittikaṃ śamayedvraṇam|| 14 ||
।bahupiccho guruḥ snigdhaḥ stimito mandavedanaḥ| ॥ १५ ॥pāṇḍuvarṇo'lpasṃkledaścirakārī kaphavraṇaḥ|| 15 ||
।kaṣāyakaṭurūkṣoṣṇaiḥ pradehapariṣecanaiḥ| ॥ १६ ॥kaphavraṇaṃ praśamayettathā laṅghanapācanaiḥ|| 16 ||
।tau dvau nānātvabhedena niruktā viṃśatirvraṇāḥ| , ॥ १७ ॥teṣāṃ parīkṣā trividhā, praduṣṭā dvādaśa smṛtāḥ|| 17 ||
, ।sthānānyaṣṭau tathā gandhāḥ, parisrāvāścaturdaśa| ॥ १८ ॥ṣoḍaśopadravā doṣāścatvāro viṃśatistathā|| 18 ||
।tathā copakramāḥ siddhāḥ ṣaṭtriṃśat samudāhṛtāḥ| ॥ १९ ॥vibhajyamānāñchṛṇu me sarvānetān yatheritān|| 19 ||
।kṛtyotkṛtyastathā duṣṭo'duṣṭo marmasthito na ca| ॥ २० ॥saṃvṛto dāruṇaḥ srāvī saviṣo viṣamasthitaḥ|| 20 ||
।utsaṅgyutsanna eṣāṃ ca vraṇān vidyādviparyayāt| ॥ २१ ॥iti nānātvabhedena niruktā viṃśatirvraṇāḥ|| 21 ||
।darśanapraśnasaṃsparśaiḥ parīkṣā trividhā smṛtā| ॥ २२ ॥vayovarṇaśarīrāṇāmindiryāṇāṃ ca darśanāt|| 22 ||
।hetvartisātmyāgnibalaṃ parīkṣyaṃ vacanādbudhaiḥ| ॥ २३ ॥sparśānmārdavaśaitye ca parīkṣye saviparyaye|| 23 ||
।śveto'vasannavartmā'tisthūlavartmā'tipiñjaraḥ| ॥ २४ ॥nīlaḥ śyāvo'tipiḍako raktaḥ kṛṣṇo'tipūtikaḥ|| 24 ||
।ropyaḥ kumbhīmukhaśceti praduṣṭā dvādaśa vraṇāḥ| ॥ २५ ॥caturviṃśatiruddiṣṭā doṣāḥ kalpāntareṇa vai|| 25 ||
।tvaksirāmāṃsamedo'sthisnāyumarmāntarāśrayāḥ| ॥ २६ ॥vraṇasthānāni nirdiṣṭānyaṣṭāvetāni saṃgrahe|| 26 ||
।sarpistailavasāpūyaraktaśyāvāmlapūtikāḥ| ॥ २७ ॥vraṇānāṃ vraṇagandhajñairaṣṭau gandhāḥ prakīrtitāḥ|| 27 ||
।lasīkājalapūyāsṛgghāridrāruṇapiñjarāḥ|॥ २८ ॥kaṣāyanīlaharitasnigdharūkṣasitāsitāḥ|| 28 ||
।iti rūpaiḥ samuddiṣṭā vraṇasrāvāścaturdaśa| ॥ २९ ॥visarpaḥ pakṣaghātaśca sirāstambho'patānakaḥ|| 29 ||
।mohonmādavraṇarujo jvarastṛṣṇā hanugrahaḥ| ॥ ३० ॥kāsaśchardiratīsāro hikkā śvāsaḥ savepathuḥ|| 30 ||
।ṣoḍaśopadravāḥ proktā vraṇānāṃ vraṇacintakaiḥ|॥ ३१ ॥snāyukledātsirākledādgāmbhīryātkṛmibhakṣaṇāt|| 31 ||
।asthibhedāt saśalyatvāt saviṣatvācca sarpaṇāt| ॥ ३२ ॥nakhakāṣṭhaprabhedācca carmalomātighaṭṭanāt|| 32 ||
।mithyābandhādati snehādatibhaiṣajyakarṣaṇāt| ॥ ३३ ॥ajīrṇādatibhuktācca viruddhāsātmyabhojanāt|| 33 ||
।śokāt krodhāddivāsvapnādvyāyāmānmaithunāttathā| ॥ ३४ ॥vraṇā na praśamaṃ yānti niṣkriyatvācca dehinām|| 34 ||
।parisrāvācca gandhācca doṣāccopadravaiḥ saha| ॥ ३५ ॥vraṇānāṃ bahudoṣāṇāṃ kṛcchratvaṃ copajāyate|| 35 ||
।tvaṅmāṃsajaḥ sukhe deśe taruṇasyānupadraṛvaḥ| ॥ ३६ ॥dhīmato'bhinavaḥ kāle sukhasādhyaḥ smṛto vraṇaḥ|| 36 ||
।guṇairanyatamairhīnastataḥ kṛcchro vraṇaḥ smṛtaḥ| ॥ ३७ ॥sarvairvihīno vijñeyastvasādhyo nirupakramaḥ|| 37 ||
।vraṇānāmāditaḥ kāryaḥ yathāsannaṃ viśodhanam| ॥ ३८ ॥ūrdhvabhāgairadhobhāgaiḥ śastrairbastibhireva ca|| 38 ||
।sadyaḥ śuddhaśarīrāṇāṃ praśamaṃ yānti hi vraṇāḥ| ॥ ३९ ॥yathākramamataścordhvaṃ śṛṇu sarvānupakramān|| 39 ||
।śophaghnaṃ ṣaḍvidhaṃ caiva śastrakarmāvapīḍanam| ॥ ४० ॥virvāpaṇaṃ sasandhānaṃ svedaḥ śamanameṣaṇam|| 40 ||
।śodhanau ropaṇīyau ca kaṣāyau sapralepanau| ॥ ४१ ॥dve taile tadguṇe patraṃ chādane dve ca bandhane|| 41 ||
।bhojyamutsādanaṃ dāho dvividhaḥ sāvasādanaḥ| ॥ ४२ ॥kāṭhinyamārdavakare dhūpanālepane śubhe|| 42 ||
।vraṇāvacūrṇanāṃ varṇyaṃ ropaṇaṃ lomarohaṇam| ॥ ४३ ॥iti ṣaṭtriṃśaduddiṣṭā vraṇanāṃ samupakramāḥ|| 43 ||
।pūrvarūpaṃ bhiṣagbuddhvā vraṇānāṃ śophamāditaḥ| ॥ ४४ ॥raktāvasecanaṃ kuryādajātavraṇaśāntaye|| 44 ||
।śodhayedbahudoṣāṃstu svalpadoṣān vilaṅghayet| ॥ ४५ ॥pūrvaṃ kaṣāyasarpirbhirjayedvā mārutottarān|| 45 ||
।vyagrodhodumbarāśvatthaplakṣavetasavalkalaiḥ| ॥ ४६ ॥sasarpiṣkaiḥ pralepaḥ syācchophanirvāpaṇaḥ param|| 46 ||
।vijayā madhukaṃ vīrā bisagranthiḥ śatāvarī| ॥ ४७ ॥nīlotpalaṃ nāgapuṣpaṃ pradehaḥ syāt sacandanaḥ|| 47 ||
।saktavo madhukaṃ sarpiḥ pradehaḥ syāt sarśakaraḥ| ॥ ४८ ॥avidāhīni cānnāni śophe bheṣajamuttamam|| 48 ||
।sa cedevamupakrāntaḥ śopho na praśamaṃ vrajet| ॥ ४९ ॥tasyopanāhaiḥ pakvasya pāṭanaṃ hitamucyate|| 49 ||
।tailena sarpiṣā vā'pi tābhyāṃ vā saktupiṇḍikā| ॥ ५० ॥sukhoṣṇā śophapākārthamupanāhaḥ praśasyate|| 50 ||
।satilā sātasībījā dadhyamlā saktupiṇḍikā| ॥ ५१ ॥sakiṇvakuṣṭhalavaṇā śastā syādupanāhane|| 51 ||
।rugdāharāgatodaiśca vidagdhaṃ śophamādiśet| ॥ ५२ ॥jalabastisamasparśaṃ saṃpakvaṃ pīḍitonnatam|| 52 ||
।umā'tho gugguluḥ saudhaṃ payo dakṣakapotayoḥ| ॥ ५३ ॥viṭ palāśabhavaḥ kṣāro hemakṣīrī mukūlakaḥ|| 53 ||
।ityukto bheṣajagaṇaḥ pakvaśothaprabhedanaḥ|, ॥ ५४ ॥sukumārasya, kṛcchrasya śastraṃ tu paramucyate|| 54 ||
।pāṭanaṃ vyadhanaṃ caiva chedanaṃ lepanaṃ tathā| ॥ ५५ ॥pracchanaṃ sīvanaṃ caiva ṣaḍvidhaṃ śastrakarma tat|| 55 ||
।nāḍīvraṇāḥ pakvaśothāstathā kṣatagudodaram| ॥ ५६ ॥antaḥśalyāśca ye śophāḥ pāṭyāste tadvidhāśca ye|| 56 ||
।dakodarāṇi saṃpakvā gulmā ye ye ca raktajāḥ| ॥ ५७ ॥vyadhyāḥ śoṇitarogāśca visarpapiḍakādayaḥ|| 57 ||
।uddvṛttān sthūlaparyantānutsannān kaṭhiṇān vraṇān| ॥ ५८ ॥arśaḥprabhṛtyadhīmāṃsaṃ chedanenopapādayet|| 58 ||
।kilāsāni sakuṣṭhāni likhellekhyāni buddhimān| ॥ ५९ ॥vātāsṛggranthipiḍakāḥ sakoṭhā raktamaṇḍalam|| 59 ||
।kuṣṭhānyabhihataṃ cāṅgaṃ śothāṃśca pracchayedbhiṣak| ॥ ६० ॥sīvyaṃ kukṣyudarādyaṃ tu gambhīraṃ yadvipāṭitam|| 60 ||
।iti ṣaḍvidhamuddiṣṭaṃ śastrakarma manīṣibhiḥ| ॥ ६१ ॥sūkṣmānanāḥ koṣavanto ye vraṇāstānprapīḍayet|| 61 ||
।kalāyāśca masūrāśca godhūmāḥ sahareṇavaḥ| ॥ ६२ ॥kalkīkṛtāḥ praśasyante niḥsnehā vraṇapīḍane|| 62 ||
।śālmalītvagbalāmūlaṃ tathā nyagrodhapallavāḥ| ॥ ६३ ॥nyagrodhādikamuddiṣṭaṃ balādikamathāpi vā|| 63 ||
।ālepanaṃ nirvapaṇaṃ tadvidyāttaiśca secanam| ॥ ६४ ॥sarpiṣā śatadhautena payasā madhukāmbunā|| 64 ||
।nirvāpayet suśītena raktapittottarān vraṇān| ॥ ६५ ॥lambāni vraṇamāṃsāni pralipya madhusarpiṣāḥ|| 65 ||
।saṃdadhīta samaṃ vaidyo bandhanaiścopapādayet| ॥ ६६ ॥tānsamānsusthitāñjñātvā phalinīlodhrakaṭphalaiḥ|| 66 ||
।samaṅgādhātakīyuktaiścūrṇitairavacūrṇayet| ॥ ६७ ॥pañcavalkalacūrṇairvā śukticūrṇasamāyutaiḥ|| 67 ||
।dhātakīlodhracūrṇairvā tathā rohanti te vraṇāḥ| ॥ ६८ ॥asthibhagnaṃ cyutaṃ sandhiṃ saṃdadhīta samaṃ punaḥ|| 68 ||
।samena samamaṅgena kṛtvā'nyena vicakṣaṇaḥ| ॥ ६९ ॥sthiraiḥ kavalikābandhaiḥ kuśikābhiśca saṃsthitam|| 69 ||
।paṭṭaiḥ prabhūtasarpiṣkairbadhnīyādacalaṃ sukham| ॥ ७० ॥avidāhibhirannaiśca paiṣṭikaistamupācaret|| 70 ||
।glānirhi na hitā tasya sandhiviśleṣakārikā| ॥ ७१ ॥vicyutābhihatāṅgānāṃ visarpādīnupadravān|| 71 ||
।upācaredyathākālaṃ kālajñaḥ svāccikitsitāt| ।śuṣkā mahārujaḥ stabdhā ye vraṇā mārutottarāḥ| ॥ ७२ ॥svedyāḥ saṅkarakalpena te syuḥ kṛśarapāyasaiḥ|| 72 ||
।grāmyabailāmbujānūpairvaiśavāraiśca saṃskṛtaiḥ| ॥ ७३ ॥utkārikābhiścoṣṇābhiḥ sukhī syādvraṇitastathā|| 73 ||
।sadāhā vedanāvanto ye vraṇā mārutottarāḥ| ॥ ७४ ॥teṣāmumāṃ tilāṃścaiva bhṛṣṭān payasi nirvṛtān|| 74 ||
।tenaiva payasā piṣṭvā kuryādālepanaṃ bhiṣak| ॥ ७५ ॥balā guḍūcī madhukaṃ pṛśniparṇī śatāvarī|| 75 ||
।jīvantī śarkarā kṣīraṃ tailaṃ matsyavasā ghṛtam| ॥ ७६ ॥saṃsiddhā samadhūcchiṣṭā śūlaghnī snehaśarkarā|| 76 ||
।dvipañcamūlakvathitenāmbhasā payasā'thavā| ॥ ७७ ॥sarpiṣā vā satailena koṣṇena pariṣecayet|| 77 ||
।yavacūrṇaṃ samadhukaṃ satilaṃ saha sarpiṣā| ॥ ७८ ॥dadyādālepanaṃ koṣṇaṃ dāhaśūlopaśāntaye|| 78 ||
।upanāhaśca kartavyaḥ satilo mudgapāyasaḥ| ॥ ७९ ॥rugdāhayoḥ praśamano vraṇeṣveṣa vidhirhitaḥ|| 79 ||
।sūkṣmānanā bahusrāvāḥ koṣavantaśca ye vraṇāḥ| ॥ ८० ॥na ca marmāśritāsteṣāmeṣaṇaṃ hitamucyate|| 80 ||
।dvividhāmeṣaṇīṃ vidyānmṛdvīṃ ca kaṭhināmapi| ॥ ८१ ॥audbhidairmṛdubhirnālairlohānāṃ vā śalākayā|| 81 ||
।gambhīre māṃsale deśe pāṭyaṃ lauhaśalākayā| ॥ ८२ ॥eṣyaṃ vidyādvraṇaṃ nālairviparītamato bhiṣak|| 82 ||
।pūtigandhān vivarṇāṃśca bahusrāvānmahārujaḥ| ॥ ८३ ॥vraṇānaśuddhān vijñāya śodhanaiḥ samupācaret|| 83 ||
।triphalā khadiro dārvī vyagrodhādirbalā kuśaḥ| ॥ ८४ ॥nimbakolakapatrāśi kaṣāyāḥ śodhanā matāḥ|| 84 ||
।tilakalkaḥ salavaṇo dve haridre trivṛdghṛtam| ॥ ८५ ॥madhukaṃ nimbapatrāṇi pralepo vraṇaśodhanaḥ|| 85 ||
।nātirakto nātipāṇḍurnātiśyāvo na cātiruk| ॥ ८६ ॥na cotsanno na cotsaṅgī śuddho ropyaḥ paraṃ vraṇaḥ|| 86 ||
।nyagrodhodumbarāśvatthakadambaplakṣavetasāḥ| ॥ ८७ ॥karavīrārkakuṭajāḥ kaṣāyā vraṇaropaṇāḥ|| 87 ||
।candanaṃ padmakiñjalkaṃ dārvītvaṅnīlamutpalam| ॥ ८८ ॥mede mūrvā samaṅgā ca yaṣṭyāhvaṃ vraṇaropaṇam|| 88 ||
।prapauṇḍarīkaṃ jīvantī gojihvā dhātakī balā| ॥ ८९ ॥ropaṇaṃ satilaṃ dadyāt pralepaṃ saghṛtaṃ vraṇe|| 89 ||
।kampillakaṃ viḍaṅgāni vatsakaṃ triphalāṃ balām| ॥ ९० ॥paṭolaṃ picumardaṃ ca lodhraṃ mustaṃ priyaṅgukam|| 90 ||
।khadiraṃ dhātakīṃ sarjamelāmagurucandane| ॥ ९१ ॥piṣṭvā sādhyaṃ bhavettailaṃ tat paraṃ vraṇaropaṇam|| 91 ||
।prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ kākolyau dve ca candane| ॥ ९२ ॥siddhametaiḥ samaistailaṃ paraṃ syādvraṇaropaṇam|| 92 ||
।dūrvāsvarasasiddhaṃ vā tailaṃ kampillakena vā| ॥ ९३ ॥dārvītvacaśca kalkena pradhānaṃ vraṇaropaṇam|| 93 ||
।yenaiva vidhinā tailaṃ ghṛtaṃ tenaiva sādhayet| ॥ ९४ ॥raktapittottaraṃ dṛṣṭvā ropaṇīyaṃ vraṇaṃ bhiṣak|| 94 ||
।kadambārjunanimbānāṃ pāṭalyāḥ pippalasya ca| ॥ ९५ ॥vraṇapracchādane vidvān patrāṇyarkasya cādiśet|| 95 ||
।vārkṣo'thavā''jinaḥ kṣaumaḥ paṭṭo vraṇahitaḥ smṛtaḥ| ॥ ९६ ॥bandhaśca dvividhaḥ śasto vraṇānāṃ savyadakṣiṇaḥ|| 96 ||
।lavaṇāmlakaṭūṣṇāni vidāhīni guṇūṇi ca| ॥ ९७ ॥varjayedannapānāni vraṇī maithunameva ca|| 97 ||
।nātiśītagurusnigdhamavidāhi yathāvraṇam| ॥ ९८ ॥annapānaṃ vraṇahitaṃ hitaṃ cāsvapanaṃ divā|| 98 ||
।stanyāni jīvanīyāni bṛṃhaṇīyāni yāni ca| ॥ ९९ ॥utsādanārthaṃ nimnānāṃ vraṇānāṃ tāni kalpayet|| 99 ||
।bhūrjagranthyaśmakāsīsamadhobhāgāni gugguluḥ| ॥ १०० ॥vraṇāvasādanaṃ tadvat kalaviṅkakapotaviṭ|| 100 ||
।rudhire'tipravṛtte tu cchinne cchedye'dhimāṃsake| ॥ १०१ ॥kaphagranthiṣu gaṇḍeṣu vātastambhānilārtiṣu|| 101 ||
।gūḍhapūyalasīkeṣu gambhīreṣu sthireṣu ca| ॥ १०२ ॥kḷpteṣu cāṅgadeśeṣu karmāgneḥ saṃpraśasyate|| 102 ||
।madhūcchiṣṭena tailena majjakṣaudravasāghṛtaiḥ| ॥ १०३ ॥taptairvā vividhairlohairdaheddāhaviśeṣavit|| 103 ||
।rūkṣāṇāṃ sukumārāṇāṃ gambhīrānmārutottarān| ॥ १०४ ॥dahet snehamadhūcchiṣṭairlohaiḥ kṣaudraistato'nyathā|| 104 ||
।bāladurbalavṛddhānāṃ garbhiṇyā raktapittinām| ॥ १०५ ॥tṛṣṇājvaraparītānāmabalānāṃ viṣādinām|| 105 ||
।nāgnikarmopadeṣṭavyaṃ snāyumarmavraṇeṣu ca| ॥ १०६ ॥saviṣeṣu ca śalyeṣu netrakuṣṭhavraṇeṣu ca|| 106 ||
।rogadoṣabalāpekṣī mātrākālāgnikovidaḥ| ॥ १०७ ॥śastrakarmāgnikṛtyeṣu kṣāramapyavacārayet|| 107 ||
।kaṭhinatvaṃ vraṇā yānti gandhaiḥ sāraiśca dhūpitāḥ| ॥ १०८ ॥sarpirmajjavasādhūpaiḥ śaithilyaṃ yānti hi vraṇāḥ|| 108 ||
।rujaḥ srāvāśca gandhāśca kṛmayaśca vraṇāśritāḥ| ॥ १०९ ॥śaithilyaṃ mārdavaṃ cāpi dhūpanenopaśāmyati|| 109 ||
।lodhranyagrodhaśuṅgāni khadirastriphalā ghṛtam| ॥ ११० ॥pralepo vraṇaśaithilyasaukumāryaprasādhanaḥ|| 110 ||
।sarujaḥ kaṭhināḥ stabdhā nirāsrāvāśca ye vraṇāḥ| ॥ १११ ॥yavacūrṇaiḥ sasarpiṣkairbahuśastān pralepayet|| 111 ||
।mudgaṣaṣṭikaśālīnāṃ pāyasairvā yathākramam| ॥ ११२ ॥saghṛtairjīvanīyairvā tarpayettānabhīkṣṇaśaḥ|| 112 ||
।kakubhodumbarāśvatthalodhrajāmbavakaṭphalaiḥ| ॥ ११३ ॥tvacamāśveva gṛhṇanti tvakvcūrṇaiścūrṇitā vraṇāḥ|| 113 ||
।manaḥśilailā mañjiṣṭhā lākṣā ca rajanīdvayam| ॥ ११४ ॥pralepaḥ saghṛtakṣaudrastvagviśuddhikaraḥ paraḥ|| 114 ||
।ayorajaḥ sakāsīsaṃ triphalākusumāni ca| ॥ ११५ ॥karoti lepaḥ kṛṣṇatvaṃ sadya eva navatvaci|| 115 ||
।kālīyakanatāmrāsthihemakāntārasottamaiḥ| ॥ ११६ ॥lepaḥ sagomayarasaḥ savarṇīkaraṇaḥ paraḥ|| 116 ||
।dhyāmakāśvatthaniculamūlaṃ lākṣā sagairikā| ॥ ११७ ॥sahemaścāmṛtāsaṅgaḥ kāsīsaṃ ceti varṇakṛt|| 117 ||
।catuṣpadānāṃ tvaglomakhuraśṛṅgāsthibhasmanā| ॥ ११८ ॥tailāktā cūrṇitā bhūmirbhavellomavatī punaḥ|| 118 ||
।ṣoḍaśopadravā ye ca vraṇānāṃ parikīrtitāḥ| ॥ ११९ ॥teṣāṃ cikitsā nirdiṣṭā yathāsvaṃ sve cikitsite|| 119 ||
-tatra ślokau- ।dvau vraṇau vraṇabhedāśca parīkṣā duṣṭireva ca| ॥ १२० ॥sthānāni gandhāḥ srāvāśca sopasargāḥ kriyāśca yāḥ|| 120 ||
।vraṇādhikāre sapraśnametannavakamuktavān| ॥ १२१ ॥munirvyāsasamāsābhyāmagniveśāya dhīmate|| 121 ||
॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte dṛḍhabalasaṃpūrite cikitsāsthāne dvivraṇīyacikitsitaṃ nāma pajcaviṃśo'dhyāyaḥ||25||