Bharat Samhita

Chapter 9

उन्मादचिकित्सितम्

The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation

In this chapter (the chapter's own summary, verse 98)

तत्र श्लोकः-उन्मादानां समुत्थानं लक्षणं सचिकित्सितम्।निजागन्तुनिमित्तानामुक्तवान् भिषगुत्तमः॥

verse 98 →

Tap any word of the original to see its meaning.

Ca. Ci. 9/1

॥ १ ॥athāta unmādacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||

Ca. Ci. 9/2

॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||

Ca. Ci. 9/3

।buddhismṛtijñānataponivāsaḥ punarvasuḥ prāṇabhṛtāṃ śaraṇyaḥ| ॥ ३ ॥unmādahetvākṛtibheṣajāni kāle'gniveśāya śaśaṃsa pṛṣṭaḥ|| 3 ||

Ca. Ci. 9/4

।viruddhaduṣṭāśucibhojanāni pradharṣaṇaṃ devagurudvijānām| ॥ ४ ॥unmādaheturbhayaharṣapūrvo mano'bhighāto viṣamāśca ceṣṭāḥ|| 4 ||

Ca. Ci. 9/5

।tairalpasattvasya malāḥ praduṣṭā buddhernivāsaṃ hṛdayaṃ pradūṣya| ॥ ५ ॥srotāṃsyadhiṣṭhāya manovahāni pramohayantyāśu narasya cetaḥ|| 5 ||

Ca. Ci. 9/6

।dhīvibhramaḥ sattvapariplavaśca paryākulā dṛṣṭiradhīratā ca| ॥ ६ ॥abaddhavāktvaṃ hṛdayaṃ ca śūnyaṃ sāmānyamunmādagadasya liṅgam|| 6 ||

Ca. Ci. 9/7

।sa mūḍhacetā na sukhaṃ na duḥkhaṃ nācāradharmau kuta eva śāntim| ॥ ७ ॥vindatyapāstasmṛtibuddhisaṃjño bhramatyayaṃ ceta itastataśca|| 7 ||

Ca. Ci. 9/8

।samudbhramaṃ buddhimanaḥsmṛtīnāmunmādamāgantunijotthamāhuḥ| ॥ ८ ॥tasyodbhavaṃ pañcavidhaṃ pṛthak tu vakṣyāmi liṅgāni cikitsitaṃ ca|| 8 ||

Ca. Ci. 9/9

।rūkṣālpaśītānnavirekadhātukṣayopavāsairanilo'tivṛddhaḥ| ॥ ९ ॥cintādijuṣṭaṃ hṛdayaṃ pradūṣya buddhiṃ smṛtiṃ cāpyupahanti śīghram|| 9 ||

Ca. Ci. 9/10

।asthānahāsasmitanṛtyagītabāgaṅgavikṣepaṇarodanāni| ॥ १० ॥pāruṣyakārśyāruṇavarṇatāśca jīrṇe balaṃ cānilajasya rūpam|| 10 ||

Ca. Ci. 9/11

।ajīrṇakaṭvamlavidāhyaśītairbhojyaiścitaṃ pittamudīrṇavegam| ॥ ११ ॥unmādamatyugramanātmakasya hṛdi śritaṃ pūrvavadāśu kuryāt|| 11 ||

Ca. Ci. 9/12

।amarṣasaṃrambhavinagnabhāvāḥ saṃtarjanātidravaṇauṣṇyaroṣāḥ| ॥ १२ ॥pracchāyaśītānnajalābhilāṣāḥ pītā ca bhāḥ pittakṛtasya liṅgam|| 12 ||

Ca. Ci. 9/13

।saṃpūraṇairmandaviceṣṭitasya soṣmā kapho marmaṇi saṃpravṛddhaḥ| ॥ १३ ॥buddhiṃ smṛtiṃ cāpyupahatya cittaṃ pramohayan saṃjanayedvikāram|| 13 ||

Ca. Ci. 9/14

।vākceṣṭitaṃ mandamarocakaśca nārīviviktapriyatā'tinidrā| ॥ १४ ॥chardiśca lālā ca balaṃ ca bhuṅkte nakhādiśauklyaṃ ca kaphātmakasya|| 14 ||

Ca. Ci. 9/15

।yaḥ sannipātaprabhavo'tighoraḥ sarvaiḥ samastaiḥ sa ca hetubhiḥ syāt| ॥ १५ ॥sarvāṇi rūpāṇi bibharti tādṛgvirudghabhaiṣajyavidhirvivarjyaḥ|| 15 ||

Ca. Ci. 9/16

।devarṣigandharvapiśācayakṣarakṣaḥpitṝṇāmabhidharṣaṇāni| ॥ १६ ॥āgantuheturniyamavratādi mithyākṛtaṃ karma ca pūrvadehe|| 16 ||

Ca. Ci. 9/17

।amartyavāgvikramavīryaceṣṭo jñānādivijñānabalādibhiryaḥ| ॥ १७ ॥unmādakālo'niyataśca yasya bhūtottyamunmādamudāharettam|| 17 ||

Ca. Ci. 9/18

।adūṣayantaḥ puruṣasya dehaṃ devādayaḥ svaistu guṇaprabhāvaiḥ| ॥ १८ ॥viśantyadṛśyāstarasā yathaiva cchāyātapau darpaṇasūryakāntau|| 18 ||

Ca. Ci. 9/19

।āghātakālo hi sa pūrvarūpaḥ prokto nidāne'tha surādibhiśca| ॥ १९ ॥unmādarūpāṇi pṛthaṅnibodha kālaṃ ca gamyān puruṣāṃśca teṣām|| 19 ||

Ca. Ci. 9/20

; ; ; ( ) ; ; ; ; ॥ २० ॥tadyathā-saumyadṛṣṭiṃ gambhīramadhṛṣyamakopanamasvapnabhojanābhilāṣiṇamalpasvedamūtrapurīṣavātaṃ śubhagandhaṃ phullapadmavadanamiti devonmattaṃ vidyāt; guruvṛddhasiddharṣīṇāmabhiśāpābhicārābhidhyānānurūpaceṣṭāhāravyāhāraṃ tairunmattaṃ vidyāt; aprasannadṛṣṭimapaśyantaṃ vidrāluṃ pratihatavācamanannābhilāṣamarocakāvipākaparītaṃ ca pitṛbhirunmattaṃ vidyāt; (caṇḍaṃ sāhasikaṃ tīkṣṇaṃ gambhīramadhṛṣyaṃ) mukhavādyanṛtyagītānnapānasnānamālyadhūpagandharatiṃ raktavastrabalikarmahāsyakathānuyogapriyaṃ śubhagandhaṃ ca gandharvonmattaṃ vidyāt; asakṛtsvapnarodanahāsyaṃ nṛtyagītavādyapāṭhakathānnapānasnānamālyadhūpagandharatiṃ raktaviplutākṣaṃ dvijātivaidyaparivādinaṃ rahasyabhāṣiṇaṃ ca yakṣonmattaṃ vidyāt; naṣṭanidramannapānadviṣiṇamanāhāramapyatibalinaṃ śastraśoṇitamāṃsaraktamālyābhilāṣiṇaṃ saṃtarjakaṃ ca rākṣasonmattaṃ vidyāt; prahāsanṛtyapradhānaṃ devavipravaidyadveṣāvajñābhiḥ stutivedamantraśāstrodāharaṇaiḥ kāṣṭhādibhirātmapīḍanena ca brahmarākṣasonmattaṃ vidyāt; asvasthacittaṃ sthānamalabhamānaṃ nṛtyagītahāsinaṃ baddhābaddhapralāpinaṃ saṃkarakūṭamalinarathyācelatṛṇāśmakāṣṭhādhirohaṇaratiṃ bhinnarūkṣasvaraṃ nagnaṃ vidhāvantaṃ naikatra tiṣṭhantaṃ duḥkhānyāvedayantaṃ naṣṭasmṛtiṃ ca piśāconmattaṃ vidyāt|| 20 ||

Ca. Ci. 9/21

, , , , , , ; ॥ २१ ॥tatra caukṣācāraṃ tapaḥsvādhyāyakovidaṃ naraṃ prāyaḥ śuklapratipadi trayodaśyāṃ ca chidramavekṣyābhidharṣayantidevāḥ, snānaśuciviviktasevinaṃ dharmaśāstraśrutivākyakuśalaṃ prāyaḥ ṣaṣṭhyāṃ navamyāṃ carṣayaḥ, mātṛpitṛguruvṛddhasiddhācāryopasevinaṃ prāyo daśamyāmamāvasyāyāṃ ca pitaraḥ, gandharvāḥ stutigītavāditraratiṃ paradāragandhamālyapriyaṃ caukṣācāraṃ prāyo dvādaśyāṃ caturdaśyāṃ ca, sattvabalarūpagarvaśauryayuktaṃ mālyānulepanahāsyapriyamativākkaraṇaṃ prāyaḥ śuklaikādaśyāṃ saptamyāṃ ca yakṣāḥ, svādhyāyataponiyamopavāsabrahmacaryadevayatigurupūjā'ratiṃ bhraṣṭaśaucaṃ brāhmaṇamabrāhmaṇaṃ vā brāhmaṇavādinaṃ śūramāninaṃ devāgārasalilakrīḍanaratiṃ prāyaḥ śuklapañcamyāṃ pūrṇacandradarśane ca brahmarākṣasāḥ, rakṣaḥpiśācāstu hīnasattvaṃ piśunaṃ straiṇaṃ lubdhaṃ śaṭhaṃ prāyo dvitīyātṛtīyāṣṭamīṣu; ityaparisaṃkhyeyānāṃ grahāṇāmāviṣkṛtatamā hyaṣṭāvetevyākhyātāḥ|| 21 ||

Ca. Ci. 9/22

; ; ॥ २२ ॥sarveṣvapi tu khaveṣu yo hastāvudyamya roṣasaṃrambhānniḥśaṅkamanyeṣvātmani vā nipātayet sa hyasādhyo jñeyaḥ; tathā yaḥ sāśrunetro miḍhrapravṛttaraktaḥ kṣatajihvaḥ prasrutanāsikaśchidyamānacarmā'pratihanyamānavāṇiḥ satataṃ vikūjan durvarṇastṛṣārtaḥ pūtigandhaśca sa hiṃsārthinonmatto jñeyaḥ; taṃ parivarjayet|| 22 ||

Ca. Ci. 9/23

।ratyarcanākāmonmādinau tu bhiṣagabhiprāyācārābhyāṃ buddhvā tadaṅgopahārabalimiśreṇa|॥ २३ ॥mantrabhaiṣajyavidhinopakramet|| 23 ||

Ca. Ci. 9/24

॥ २४ ॥tatra dvayorapi nijāgantunimittayorunmādayoḥ samāsavistarābhyāṃ bheṣajavidhimanuvyākhyāsyāmaḥ|| 24 ||

Ca. Ci. 9/25

।unmāde vātaje pūrvaṃ snehapānaṃ viśeṣavit| ॥ २५ ॥kuryādāvṛtamārge tu sasnehaṃ mṛdu śodhanam|| 25 ||

Ca. Ci. 9/26

।kaphapittodbhave'pyādau vamanaṃ savirecanam| ॥ २६ ॥snigdhasvinnasya kartavyaṃ śuddhe saṃsarjanakramaḥ|| 26 ||

Ca. Ci. 9/27

।nirūhaṃ snehabastiṃ ca śirasaśca virecanam| ॥ २७ ॥tataḥ kuryādyathādoṣaṃ teṣāṃ bhūyastvamācaret|| 27 ||

Ca. Ci. 9/28

।hṛdindriyaśiraḥkoṣṭhe saṃśuddhe vamanādibhiḥ| ॥ २८ ॥manaḥprasādamāpnoti smṛtiṃ saṃjñāṃ ca vindati|| 28 ||

Ca. Ci. 9/29

।śuddhasyācāravibhraṃśe tīkṣṇaṃ nāvanamañjanam| ॥ २९ ॥tāḍanaṃ ca manobuddhidehasaṃvejanaṃ hitam|| 29 ||

Ca. Ci. 9/30

।yaḥ sakto'vinaye paṭṭaiḥ saṃyamya sudṛḍhaiḥ sukhaiḥ| ॥ ३० ॥apetalohakāṣṭhādye saṃrodhyaśca tamogṛhe|| 30 ||

Ca. Ci. 9/31

।tarjanaṃ trāsanaṃ dānaṃ harṣaṇaṃ sāntvanaṃ bhayam| ॥ ३१ ॥vismayo vismṛterhetornayanti prakṛtiṃ manaḥ|| 31 ||

Ca. Ci. 9/32

।pradehotsādanābhyaṅgadhūmāḥ pānaṃ ca sarpiṣaḥ| ॥ ३२ ॥prayoktavyaṃ manobuddhismṛtisaṃjñāprabodhanam|| 32 ||

Ca. Ci. 9/33

।sarpiḥpānādirāgantormantrādiśceṣyate vidhiḥ| ॥ ३३ ॥ataḥ siddhatamānyogāñchṛṇūnmādavināśanān|| 33 ||

Ca. Ci. 9/34

।hiṅgusauvarcalavyoṣairdvipalāṃśairghṛtāḍhakam| ॥ ३४ ॥caturguṇe gavāṃ mūtre siddhamunmādanāśanam|| 34 ||

Ca. Ci. 9/35

।viśālā triphalā kauntī devadārvelavālukam| ॥ ३५ ॥sthirā nataṃ rajanyau dve sārive dve priyaṅgukā|| 35 ||

Ca. Ci. 9/36

।nīlotpalailāmañjiṣṭhādantīdāḍimakeśaram| ॥ ३६ ॥tālīśapatraṃ bṛhatī mālatyāḥ kusumaṃ navam|| 36 ||

Ca. Ci. 9/37

।viḍaṅgaṃ pṛśniparṇī ca kuṣṭhaṃ candanapadmakau| ॥ ३७ ॥aṣṭāviṃśatibhiḥ kalkairetairakṣasamanvitaiḥ|| 37 ||

Ca. Ci. 9/38

।caturguṇe jale samyagghṛtaprasthaṃ vipācayet| ॥ ३८ ॥apasmāre jvare kāse śoṣe mande'nale kṣaye|| 38 ||

Ca. Ci. 9/39

।vātarakte pratiśyāye tṛtīyakacaturthake| ॥ ३९ ॥chardyarśomūtrakṛcchreṣu visarpopahateṣu ca|| 39 ||

Ca. Ci. 9/40

।kaṇḍūpāṇḍvāmayonmādaviṣamehagadeṣu ca| ॥ ४० ॥bhūtopahatacittānāṃ gadgadānāmacesām|| 40 ||

Ca. Ci. 9/41

।śastaṃ strīṇāṃ ca vandhyānāṃ dhanyamāyurbalapradam| ॥ ४१ ॥alakṣmīpāparakṣoghnaṃ sarvagrahavināśanam|| 41 ||

Ca. Ci. 9/42

।kalyāṇakamidaṃ sarpiḥ śreṣṭhaṃ puṃsavaneṣu ca| ।iti kalyāṇakaṃ ghṛtam| ॥ ४२ ॥ebhya eva sthirādīni jale paktvaikaviṃśatim|| 42 ||

Ca. Ci. 9/43

।rase tasmin pacet sarpirgṛṣṭikṣīre caturguṇe|॥ ४३ ॥vīrārdramāṣakākolīsvayaṃguptarṣabhardhibhiḥ|| 43 ||

Ca. Ci. 9/44

।medayā ca samaiḥ kalkaistat syāt kalyāṇakaṃ mahat| ॥bṛṃhaṇīyaṃ viśeṣeṇa sannipātaharaṃ param|| ।iti mahākalyāṇakaṃ ghṛtam|

Ca. Ci. 9/45

।jaṭilāṃ pūtanāṃ keśīṃ cāraṭīṃ markaṭīṃ vacām| ॥ ४५ ॥trāyamāṇāṃ jayāṃ vīrāṃ corakaṃ kaṭurohiṇīm|| 45 ||

Ca. Ci. 9/46

।vayaḥsthāṃ śūkarīṃ chatrāmaticchatrāṃ palaṅkaṣām| ॥ ४६ ॥mahāpuruṣadantāṃ ca kāyasthāṃ nākulīdvayam|| 46 ||

Ca. Ci. 9/47

।kaṭambharāṃ vṛścikālīṃ sthirāṃ cāhṛtya tairghṛtam| ॥ ४७ ॥siddhaṃ cāturthakonmādagrahāpasmāranāśanam|| 47 ||

Ca. Ci. 9/48

।mahāpaiśācikaṃ nāma ghṛtametadyathā'mṛtam| ॥buddhismṛtikaraṃ caiva bālānāṃ cāṅgavardhanam|| ।iti mahāpaiśācikaṃ ghṛtam|

Ca. Ci. 9/49

।laśunānāṃ śataṃ triṃśadabhayāstryūṣaṇāt palam| ॥ ४९ ॥gavāṃ carmamasīprastho dvyāḍhakaṃ kṣīramūtrayoḥ|| 49 ||

Ca. Ci. 9/50

।purāṇasarpiṣaḥ prastha ebhiḥ siddhaṃ prayojayet| ॥ ५० ॥hiṅgucūrṇapalaṃ śīte dattvā ca madhumāṇikām|| 50 ||

Ca. Ci. 9/51

।taddoṣāgantusaṃbhūtānunmādān viṣamajvarān| ॥apasmārāṃśca hantyāśu pānābhyañjananāvanaiḥ|| ।iti laśunādyaṃ ghṛtam|

Ca. Ci. 9/52

।laśunasyāvinaṣṭasya tulārdhaṃ nistuṣīkṛtam| ॥ ५२ ॥tadardhaṃ daśamūlasya dvyāḍhake'pāṃ vipācayet|| 52 ||

Ca. Ci. 9/53

।pādaśeṣe ghṛtaprasthaṃ laśunasya rasaṃ tathā| ॥ ५३ ॥kolamūlakavṛkṣāmlamātuluṅgārdrakai rasaiḥ|| 53 ||

Ca. Ci. 9/54

।dāḍimāmbusurāmastukāñjikāmlaistadardhikaiḥ|॥ ५४ ॥sādhayettriphalādārulavaṇavyoṣadīpyakaiḥ|| 54 ||

Ca. Ci. 9/55

।yavānīcavyahiṅgvamlavetasaiśca palārdhikaiḥ| ॥ ५५ ॥siddhametat pibecchūlagulmārśojaṭharāpaham|| 55 ||

Ca. Ci. 9/56

।bradhnapāṇḍvāmayaplīhayonidoṣajvarakṛmīn| ॥vātaśleṣmāmayān sarvānunmādāṃścāpakarṣati|| ।ityaparaṃ laśunādyaṃ ghṛtam|

Ca. Ci. 9/57

।hiṅgunā hiṅguparṇyā ca sakāyasthavayaḥsthayā| ॥ ५७ ॥siddhaṃ sarpirhitaṃ tadvadvayaḥsthāhiṅgucorakaiḥ|| 57 ||

Ca. Ci. 9/58

।kevalaṃ siddhamebhirvā purāṇaṃ pāyayedghṛtam| ॥ ५८ ॥pāyayitvottamāṃ mātrāṃ śvabhre rundhyādgṛhe'pi vā|| 58 ||

Ca. Ci. 9/59

।viśeṣataḥ purāṇaṃ ca ghṛtaṃ taṃ pāyayedbhiṣak| ॥ ५९ ॥tridoṣaghnaṃ pavitratvādviśeṣādgrahanāśanam|| 59 ||

Ca. Ci. 9/60

।guṇakarmādhikaṃ pānādāsvādāt kaṭutiktakam| ॥ ६० ॥ugragandhaṃ purāṇaṃ syāddaśavarṣasthitaṃ ghṛtam|| 60 ||

Ca. Ci. 9/61

।lākṣārasanibhaṃ śītaṃ taddhi sarvagrahāpaham| ॥ ६१ ॥medhyaṃ virecaneṣvagryaṃ prapurāṇamataḥ param|| 61 ||

Ca. Ci. 9/62

।nāsādhyaṃ nāma tasyāsti yat syādvarṣaśatasthitam| ॥ ६२ ॥dṛṣṭaṃ spṛṣṭamathāghrātaṃ taddhi sarvagrahāpaham|| 62 ||

Ca. Ci. 9/63

।apasmāragrahonmādavatāṃ śastaṃ viśeṣataḥ| ॥ ६३ ॥etānauṣadhayogān vā vidheyatvamagacchati|| 63 ||

Ca. Ci. 9/64

।añjanotsādanālepanāvanādiṣu yojayet| ॥ ६४ ॥śirīṣo madhukaṃ hiṅguṃ laśunaṃ tagaraṃ vacā|| 64 ||

Ca. Ci. 9/65

।kuṣṭhaṃ ca bastamūtreṇa piṣṭaṃ syānnāvanāñjanam| ॥ ६५ ॥tadvadhyoṣaṃ haridre dve mañjiṣṭhāhiṅgusarṣapāḥ|| 65 ||

Ca. Ci. 9/66

।śirīṣabījaṃ conmādagrahāpasmāranāśanam| ॥ ६६ ॥piṣṭvā tulyamapāmārgaṃ hiṅgvālaṃ hiṅgupatrikām|| 66 ||

Ca. Ci. 9/67

।vartiḥ syānmaricārdhāṃśā pittābhyāṃ gośṛgālayoḥ|॥ ६७ ॥tayā'ñjayedapasmārabhūtonmādajvarārditān|| 67 ||

Ca. Ci. 9/68

।bhūtārtānamarārtāṃśca narāṃścaiva dṛgāmaye| ॥ ६८ ॥maricaṃ cātape māṃsaṃ sapittaṃ sthitamañjanam|| 68 ||

Ca. Ci. 9/69

।vaikṛtaṃ paśyataḥ kāryaṃ doṣabhūtahatasmṛteḥ| ॥ ६९ ॥siddhārthako vacā hiṅgu karañjo devadāru ca|| 69 ||

Ca. Ci. 9/70

।mañjiṣṭhā triphalā śvetā kaṭanbhītvak kaṭutrikam| ॥ ७० ॥samāṃśāni priyaṅguśca śirīṣo rajanīdvayam|| 70 ||

Ca. Ci. 9/71

।bastamūtreṇa piṣṭo'yamagadaḥ pājamañjanam| ॥ ७१ ॥nasyamālepanaṃ caiva snānamudvartanaṃ tathā|| 71 ||

Ca. Ci. 9/72

।apasmāraviṣonmādakṛtyālakṣmījvarāpahaḥ| ॥ ७२ ॥bhūtebhyaśca bhayaṃ hanti rājadvāre ca śasyate|| 72 ||

Ca. Ci. 9/73

।sarpiretena siddhaṃ vā sagomūtraṃ tadarthakṛt| ॥ ७३ ॥praseke pīnase gandhairdhūmavartiṃ kṛtāṃ pibet|| 73 ||

Ca. Ci. 9/74

।vairecanikadhūmoktaiḥ śvetādyairvā sahiṅgubhiḥ|॥ ७४ ॥śallakolūkamārjārajambūkavṛkabastajaiḥ|| 74 ||

Ca. Ci. 9/75

।mūtrapittaśakṛllomanakhaiścarmabhireva ca| ॥ ७५ ॥sekāñjanaṃ pradhamanaṃ nasyaṃ dhūmaṃ ca kārayet|| 75 ||

Ca. Ci. 9/76

।vātaśleṣmātmake prāyaḥ paittike tu praśasyate| ॥ ७६ ॥tiktakaṃ jīvanīyaṃ ca sarpiḥ snehaśca miśrakaḥ|| 76 ||

Ca. Ci. 9/77

।śītāni cānnanāni madhurāṇi mṛdūni ca| ।śaṅkhakeśāntasandhau vā mokṣayejjño bhiṣak sirām| ॥ ७७ ॥janmāde viṣame caiva jvare'pasmāra eva ca|| 77 ||

Ca. Ci. 9/78

।ghṛtamāṃsavitṛptaṃ vā nivāte sthāpayet sukham| ॥ ७८ ॥tyaktvā matismṛtibhraṃśaṃ saṃjñāṃ labdhvā pramucyate|| 78 ||

Ca. Ci. 9/79

।āśvāsayet suhṛdvā taṃ vākyairdharmārthasaṃhitaiḥ| ॥ ७९ ॥brūyādiṣṭavināśaṃ vā darśayedadbhutāni vā|| 79 ||

Ca. Ci. 9/80

।baddhaṃ sarṣapatailāktaṃ vyasedvottānamātape| ॥ ८० ॥kapikacchvā'thavā taptairlohatailajalaiḥ spṛśet|| 80 ||

Ca. Ci. 9/81

।kaśābhistāḍayitvā vā subaddhaṃ vijane gṛhe| ॥ ८१ ॥rundhyācceto hi vibhrāntaṃ vrajatyasya tathā śamam|| 81 ||

Ca. Ci. 9/82

।sarpeṇoddhṛtadaṃṣṭreṇa dāntaiḥ siṃhairgajaiśca tam| ॥ ८२ ॥trāsayecchastrahastairvā taskaraiḥ śatrubhistathā|| 82 ||

Ca. Ci. 9/83

।athavā rājapuruṣā bahirnītvā susaṃyatam| ॥ ८३ ॥trāsayeyurvadhenainaṃ tarjayanto nṛpājñayā|| 83 ||

Ca. Ci. 9/84

।dehaduḥkhabhayebhyo hi paraṃ prāṇabhayaṃ smṛtam| ॥ ८४ ॥tena yāti śamaṃ tasya sarvato viplutaṃ manaḥ|| 84 ||

Ca. Ci. 9/85

।iṣṭadravyavināśāttu mano yasyopahanyate| ॥ ८५ ॥tasya tatsadṛśaprāptisāntvāśvāsaiḥ śamaṃ nayet|| 85 ||

Ca. Ci. 9/86

।kāmaśokabhayakrodhaharṣerṣyālobhasaṃbhavān| ॥ ८६ ॥parasparapratidvandvairebhireva śamaṃ nayet|| 86 ||

Ca. Ci. 9/87

।buddhvā deśaṃ vayaḥ sātmyaṃ doṣaṃ kālaṃ balābale| ॥ ८७ ॥cikitsitamidaṃ kuryādunmāde bhūtadoṣaje|| 87 ||

Ca. Ci. 9/88

।devarṣipitṛgandharvairunmattasya tu buddhimān| ॥ ८८ ॥varjayedañjanādini tīkṣṇāni krūrakarma ca|| 88 ||

Ca. Ci. 9/89

।sarpiṣpānādi tasyeha mṛdu bhaiṣajyamācaret| ॥ ८९ ॥pūjāṃ balyupahārāṃśca mantrāñjanavidhīṃstathā|| 89 ||

Ca. Ci. 9/90

।śāntikrameṣṭihomāṃśca japasvastyayanāni ca| ॥ ९० ॥vedoktān niyamāṃścāpi prāyaścittāni cācaret|| 90 ||

Ca. Ci. 9/91

।bhūtānāmadhipaṃ devamīśvaraṃ jagataḥ prabhum| ॥ ९१ ॥pūjayan prayato nityaṃ jayatyunmādajaṃ bhayam|| 91 ||

Ca. Ci. 9/92

।rudrasya pramathā nāma gaṇā loke caranti ye| ॥ ९२ ॥teṣāṃ pūjāṃ ca kurvāṇa unmādebhyaḥ pramucyate|| 92 ||

Ca. Ci. 9/93

।balibhirmaṅgalairhomairoṣadhyagadadhāraṇaiḥ|॥ ९३ ॥satyācāratapojñānapradānaniyamavrataiḥ|| 93 ||

Ca. Ci. 9/94

।devagobrāhmaṇānāṃ ca gurūṇāṃ pūjanena ca| ॥ ९४ ॥āgantuḥ praśamaṃ yāti siddhairmantrauṣadhaistathā|| 94 ||

Ca. Ci. 9/95

।yaccopadekṣyate kiṃcidapasmāracikitsite| ॥ ९५ ॥unmāde tacca kartavyaṃ sāmānyāddhetudūṣyayoḥ|| 95 ||

Ca. Ci. 9/96

।nivṛttāmiṣamadyo yo hitāśī prayataḥ śuciḥ| ॥ ९६ ॥nijāgantubhirunmādaiḥ sattvavān na sa yujyate|| 96 ||

Ca. Ci. 9/97

।prasādaścendriyārthānāṃ buddhyātmamanasāṃ tathā| ॥ ९७ ॥dhātūnāṃ prakṛtisthatvaṃ vigatonmādalakṣaṇam|| 97 ||

Ca. Ci. 9/98

-tatra ślokaḥ- ।unmādānāṃ samutthānaṃ lakṣaṇaṃ sacikitsitam| ॥ ९८ ॥nijāgantunimittānāmuktavān bhiṣaguttamaḥ|| 98 ||

Ca. Ci. 9

॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte'prāpte dṛḍhabalapūrite cikitsāsthāne unmādacikitsitaṃ nāma navamo'dhyāyaḥ||9||