Bharat Samhita

Chapter 11

अणुज्योतीयमिन्द्रियम्

The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation

In this chapter (the chapter's own summary, verse 29)

तत्र श्लोकः-क्रियापथमतिक्रान्ताः केवलं देहमाप्लुताः।चिह्नं कुर्वन्ति यद्दोषास्तदरिष्टं निरुच्यते॥

verse 29 →

Tap any word of the original to see its meaning.

Ca. In. 11/1

॥ १ ॥athāto'ṇujyotīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||

Ca. In. 11/2

॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||

Ca. In. 11/3

।aṇujyotiranekāgro duśchāyo durmanāḥ sadā| ॥ ३ ॥ratiṃ na labhate yāti paralokaṃ samāntaram|| 3 ||

Ca. In. 11/4

।baliṃ balibhṛto yasya praṇītaṃ nopabhuñjate| ॥ ४ ॥lokāntaragataḥ piṇḍaṃ bhuṅkte saṃvatsareṇa saḥ|| 4 ||

Ca. In. 11/5

।saptarṣīṇāṃ samīpasthāṃ yo na paśyatyarundhatīm| ॥ ५ ॥saṃvatsarānte jantuḥ sa saṃpaśyati mahattamaḥ|| 5 ||

Ca. In. 11/6

।vikṛtyā vinimittaṃ yaḥ śobhāmupacayaṃ dhanam| ॥ ६ ॥prāpnotyato vā vibhraṃśaṃ samāntaṃ tasya jīvitam|| 6 ||

Ca. In. 11/7

।bhaktiḥ śīlaṃ smṛtistyāgo buddhirbalamahetukam| ॥ ७ ॥ṣaḍetāni nivartante ṣaḍbhirmāsairmariṣyataḥ|| 7 ||

Ca. In. 11/8

।dhamanīnāmapūrvāṇāṃ jālamatyarthaśobhanam| ॥ ८ ॥lalāṭe dṛśyate yasya ṣaṇmāsānna sa jīvati|| 8 ||

Ca. In. 11/9

।lekhābhiścandravakrābhirlalāṭamupacīyate| ॥ ९ ॥yasya tasyāyuṣaḥ ṣaḍbhirmāsairantaṃ samādiśet|| 9 ||

Ca. In. 11/10

।śarīrakampaḥ saṃmoho gatirvacanameva ca| ॥ १० ॥mattasyevopalabhyante yasya māsaṃ na jīvati|| 10 ||

Ca. In. 11/11

।retomūtrapurīṣāṇi yasya majjanti cāmbhasi| ॥ ११ ॥sa māsāt svajanadveṣṭā mṛtyuvāriṇi majjati|| 11 ||

Ca. In. 11/12

।hastapādaṃ mukhaṃ cobhe viśeṣādyasya śuṣyataḥ| ॥ १२ ॥śūyete vā vinā dehāt sa ca māsaṃ na jīvati|| 12 ||

Ca. In. 11/13

।lalāṭe mūrdhni bastau vā nīlā yasya prakāśate| ॥ १३ ॥rājī bālendukuṭilā na sa jīvitumarhati|| 13 ||

Ca. In. 11/14

।pravālaguṭikābhāsā yasya gātre masūrikāḥ| ॥ १४ ॥utpadyāśu vinaśyanti na cirāt sa vinaśyati|| 14 ||

Ca. In. 11/15

।grīvāvamardo balavāñjihvāśvayathureva ca| ॥ १५ ॥bradhnāsyagalapākaśca yasya pakvaṃ tamādiśet|| 15 ||

Ca. In. 11/16

।saṃbhramo'tipralāpo'tibhedo'sthnāmatidāruṇaḥ| ॥ १६ ॥kālapāśaparītasya trayametat pravartate|| 16 ||

Ca. In. 11/17

।pramuhya luñcayet keśān parigṛhṇātyatīva ca| ॥ १७ ॥naraḥ svasthavadāhāramabalaḥ kālacoditaḥ|| 17 ||

Ca. In. 11/18

।samīpe cakṣuṣoḥ kṛtvā mṛgayetāṅgulīkaram| ॥ १८ ॥smayate'pi ca kālāndha ūrdhvagānimiṣekṣaṇaḥ|| 18 ||

Ca. In. 11/19

।śayanādāsanādaṅgāt kāṣṭhāt kuḍyādathāpi vā| ॥ १९ ॥asanmṛgayate kiñcit sa muhyan kālacoditaḥ|| 19 ||

Ca. In. 11/20

।ahāsyahāsī saṃmuhyan praleḍhi daśanacchadau| ॥ २० ॥śītapādakarocchvāso yo naro na sa jīvati|| 20 ||

Ca. In. 11/21

।āhvayaṃstaṃ samīpasthaṃ svajanaṃ janameva vā| ॥ २१ ॥mahāmohāvṛtamanāḥ paśyannapi na paśyati|| 21 ||

Ca. In. 11/22

।ayogamatiyogaṃ vā śarīre matimān bhiṣak| ॥ २२ ॥khādīnāṃ yugapaddṛṣṭvā bheṣajaṃ nāvacārayet|| 22 ||

Ca. In. 11/23

।atipravṛddhyā rogāṇāṃ manasaśca balakṣayāt| ॥ २३ ॥vāsamutsṛjati kṣipraṃ śarīrī dehasaṃjñakam|| 23 ||

Ca. In. 11/24

।varṇasvarāvannibalaṃ vāgindriyamanobalam| ॥ २४ ॥hīyate'sukṣaye nidrā nityā bhavati vā na vā|| 24 ||

Ca. In. 11/25

।bhiṣagbheṣajapānānnagurumitradviṣaśca ye| ॥ २५ ॥vaśagāḥ sarva evaite boddhavyāḥ samavartinaḥ|| 25 ||

Ca. In. 11/26

।eteṣu rogaḥ kramate bheṣajaṃ pratihanyate| ॥ २६ ॥naiṣāmannāni bhuñjīta na codakamapi spṛśet|| 26 ||

Ca. In. 11/27

।pādāḥ sametāścatvāraḥ saṃpannāḥ sādhakairguṇaiḥ| ॥ २७ ॥vyarthā gatāyuṣo dravyaṃ vinā nāsti guṇodayaḥ|| 27 ||

Ca. In. 11/28

।parīkṣyamāyurbhiṣajā nīrujasyāturasya ca| ॥ २८ ॥āyurjñānaphalaṃ kṛtsnamāyurjñe hyanuvartate|| 28 ||

Ca. In. 11/29

-tatra ślokaḥ- ।kriyāpathamatikrāntāḥ kevalaṃ dehamāplutāḥ| ॥ २९ ॥cihnaṃ kurvanti yaddoṣāstadariṣṭaṃ nirucyate|| 29 ||

Ca. In. 11

॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne'ṇujyotīyamindriyaṃ nāmaikādaśo'dhyāyaḥ||11||