॥ १ ॥athātaḥ pūrvarūpīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||
Chapter 5
पूर्वरूपीयमिन्द्रियम्
The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation
In this chapter (the chapter's own summary, verse 47)
तत्र श्लोकः-पूर्वरूपाण्यथ स्वप्नान् य इमान् वेत्ति दारुणान्।न स मोहादसाध्येषु कर्माण्यारभते भिषक्॥
verse 47 →Tap any word of the original to see its meaning.
॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||
।pūrvarūpāṇyasādhyānāṃ vikārāṇāṃ pṛthak pṛthak| ॥ ३ ॥bhinnābhinnāni vakṣyāmo bhiṣajāṃ jñānavṛddhaye|| 3 ||
।pūrvarūpāṇi sarvāṇi jvaroktānyatimātrayā| ॥ ४ ॥yaṃ viśanti viśatyenaṃ mṛtyurjvarapuraḥsaraḥ|| 4 ||
।anyasyāpi ca rogasya pūrvarūpāṇi yaṃ naram| ॥ ५ ॥viśantyanena kalpena tasyāpi maraṇaṃ dhruvam|| 5 ||
।pūrvarūpaikadeśāṃstu vakṣyāmo'nyān sudāruṇān| ॥ ६ ॥ye rohānanubadhvanti mṛtyuryairanubadhyate|| 6 ||
।balaṃ ca hīyate yasya pratiśyāyaśca vardhate| ॥ ७ ॥tasya nārīprasaktasya śoṣo'ntāyopajāyate|| 7 ||
।śvabhiruṣṭraiḥ kharairvā'pi yāti yo dakṣiṇāṃ diśam| ॥ ८ ॥svapne yakṣmāṇamāsādya jīvitaṃ sa vimuñcati|| 8 ||
।pretaiḥ saha pibenmadyaṃ svapne yaḥ kṛṣyate śunā| ॥ ९ ॥sughoraṃ jvaramāsādya jīvitaṃ sa vimuñcati|| 9 ||
।lākṣāraktāmbarābhaṃ yaḥ paśyatyambaramantikāt| ॥ १० ॥sa raktapittamāsādya tenaivāntāya nīyate|| 10 ||
।raktasragraktasarvāṅgo raktavāsā muhurhasan| ॥ ११ ॥yaḥ svapne hriyate nāryā sa raktaṃ prāpya sīdati|| 11 ||
।śūlāṭopāntrakūjāśca daurbalyaṃ cātimātrayā| ॥ १२ ॥nakhādiṣu ca vaivarṇyaṃ gulmenāntakaro grahaḥ|| 12 ||
।latā kaṇṭakinī yasya dāruṇā hṛdi jāyate| ॥ १३ ॥svapne gulmastamantāya krūro viśati mānavam|| 13 ||
।kāye'lpamapi saṃspṛṣṭaṃ subhṛśaṃ yasya dīryate| ॥ १४ ॥kṣatāni ca na rohanti kuṣṭhairmṛtyurhinasti tam|| 14 ||
।nagnasyājyāvasiktasya juhvato'gnimanarciṣam| ॥ १५ ॥padmānyurasi jāyante svapne kuṣṭhairmariṣyataḥ|| 15 ||
।snātānuliptagātre'pi yasmin gṛdhnanti makṣikāḥ| ॥ १६ ॥sa prameheṇa saṃsparṇaṃ prāpya tenaiva hanyate|| 16 ||
।snehaṃ bahuvidhaṃ svapne caṇḍālaiḥ saha yaḥ pibet| ॥ १७ ॥badhyate sa prameheṇa spṛśyate'ntāya mānavaḥ|| 17 ||
।dhyānāyāsau tathodvegau mohaścāsthānasaṃbhavaḥ| ॥ १८ ॥aratirbalahāniśca mṛtyurunmādapūrvakaḥ|| 18 ||
।āhāradveṣiṇaṃ paśyan luptacittamudarditam| ॥ १९ ॥vidyāddhīro mumūrṣuṃ tamunmādenātipātinā|| 19 ||
।krodhanaṃ trāsabahulaṃ sakṛtprahasitānanam| ॥ २० ॥mūrcchāpipāsābahulaṃ hantyunmādaḥ śarīriṇam|| 20 ||
।nṛtyan rakṣogaṇaiḥ sākaṃ yaḥ svapne'mbhasi sīdati| ॥ २१ ॥sa prāpya bhṛśamunmādaṃ yāti lokamataḥ param|| 21 ||
।asattamaḥ paśyati yaḥ śṛṇotyapyasataḥ svanān| ॥ २२ ॥bahūn bahuvidhān jāgrat so'pasmāreṇa badhyate|| 22 ||
।mattaṃ nṛtyantamāvidhya preto harati yaṃ naram| ॥ २३ ॥svapne harati taṃ mṛtyurapasmārapuraḥsaraḥ|| 23 ||
।stabhyete pratibuddhasya hanū manye tathā'kṣiṇī| ॥ २४ ॥yasya taṃ bahirāyāmo gṛhītvā hantyasaṃśayam|| 24 ||
।śaṣkulīrvā'pyapūpān vā svapne khādati yo naraḥ| ॥ २५ ॥sa cettādṛk chardayati pratibuddho na jīvati|| 25 ||
।etāni pūrvarūpāṇi yaḥ samyagavabudhyate| ॥ २६ ॥sa eṣāmanubandhaṃ ca phalaṃ ca jñātumarhati|| 26 ||
।imāṃścāpyaparān svapnān dāruṇānupalakṣayet| ॥ २७ ॥vyādhitānāṃ vināśāya kleśāya mahate'pi vā|| 27 ||
।yasyottamāṅge jāyante vaṃśagulmalatādayaḥ| ॥ २८ ॥vayāṃsi ca vilīyante svapne maiṇḍyamiyācca yaḥ|| 28 ||
।gṛdhrolūkaśvakākādyaiḥ svapne yaḥ parivāryate|॥ २९ ॥rakṣaḥpretapiśācastrīcaṇḍāladraviḍāndhrakaiḥ|| 29 ||
।vaṃśavetralatāpāśatṛṇakaṇṭakasaṅkaṭe| ॥ ३० ॥saṃsajjati hi yaḥ svapne yo gacchan prapatatyapi|| 30 ||
।bhūmau pāṃśūpadhānāyāṃ valmīke vā'tha bhasmani| ॥ ३१ ॥śmaśānāyatane śvabhre svapne yaḥ prapatatyapi|| 31 ||
।kaluṣe'mbhasi paṅke vā kūpe vā tamasā''vṛte| ॥ ३२ ॥svapne majjati śīghreṇa srotasā hriyate ca yaḥ|| 32 ||
।snehapānaṃ tathā'bhyaṅgaḥ pracchardanavirecane| ॥ ३३ ॥hiraṇyalābhaḥ kalahaḥ svapne bandhaparājayau|| 33 ||
।upānadyuganāśaśca prapātaḥ pādacarmaṇoḥ| ॥ ३४ ॥harṣaḥ svapne prakupitaiḥ pitṛbhiścāvabhartsanam|| 34 ||
।dantacandrārkanakṣatradevatādīpacakṣuṣām| ॥ ३५ ॥patanaṃ vā vināśo vā svapne bhedo nagasya vā|| 35 ||
।raktapuṣpaṃ vanaṃ bhūmiṃ pāpakarmālayaṃ citām| ॥ ३६ ॥guhāndhakārasaṃbādhaṃ svapne yaḥ praviśatyapi|| 36 ||
।raktamālī hasannuccairdigvāsā dakṣiṇāṃ diśam| ॥ ३७ ॥dāruṇāmaṭavīṃ svapne kapiyuktena yāti vā|| 37 ||
।kāṣāyiṇāmasaumyānāṃ nagnānāṃ daṇḍadhāriṇām| ॥ ३८ ॥kṛṣṇānāṃ raktanetrāṇāṃ svapne necchanti daraśanam|| 38 ||
।kṛṣṇā pāpā nirācārā dīrghakeśanakhastanī| ॥ ३९ ॥virāgamālyavasanā svapne kālaniśā matā|| 39 ||
।ityete dāruṇāḥ svapnā rohī yairyāti pañcatām| ॥ ४० ॥arogaḥ saṃśayaṃ gatvā kaścideva pramucyate|| 40 ||
।manovahānāṃ pūrṇatvāddoṣauratibalaistribhiḥ| ॥ ४१ ॥srotasāṃ dāruṇān svapnān kāle paśyati dāruṇe|| 41 ||
।nātiprasuptaḥ puruṣaḥ saphalānaphalāṃstathā| ॥ ४२ ॥indriyeśena manasā svapnān paśyatyanekadhā|| 42 ||
।dṛṣṭaṃ śrutānubhūtaṃ ca prārthitaṃ kalpitaṃ tathā| ॥ ४३ ॥bhāvikaṃ doṣajaṃ caiva svapnaṃ saptavidhaṃ viduḥ|| 43 ||
।tatra pañcavidhaṃ pūrvamaphalaṃ bhiṣagādiśet| ॥ ४४ ॥divāsvapnamatihrasvamatidīrghaṃ ca buddhimān|| 44 ||
।dṛṣṭaḥ prathamarātre yaḥ svapnaḥ so'lpaphalo bhavet| ॥ ४५ ॥na svapedyaṃ punardṛṣṭvā sa sadyaḥ syānmahāphalaḥ|| 45 ||
।akalyāṇamapi svapnaṃ dṛṣṭvā tatraiva yaḥ punaḥ| ॥ ४६ ॥paśyet saumyaṃ śubhākāraṃ tasya vidyācchubhaṃ phalam|| 46 ||
-tatra ślokaḥ- ।pūrvarūpāṇyatha svapnān ya imān vetti dāruṇān| ॥ ४७ ॥na sa mohādasādhyeṣu karmāṇyārabhate bhiṣak|| 47 ||
॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne pūrvarūpīyamindriyaṃ nāma pañcamo'dhyāyaḥ||5||