Bharat Samhita

Chapter 7

पन्नरूपीयमिन्द्रियम्

The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation

In this chapter (the chapter's own summary, verse 32)

तत्र श्लोकः-इदं लिङ्गमरिष्टख्यमनेकमभिजज्ञिवान्।आयुर्वेदविदित्याख्यां लभते कुशलो जनः॥

verse 32 →

Tap any word of the original to see its meaning.

Ca. In. 7/1

॥ १ ॥athātaḥ pannarūpīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||

Ca. In. 7/2

॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||

Ca. In. 7/3

।dṛṣṭyāṃ yasya vijānīyāt pannarūpāṃ kumārikām|॥ ३ ॥praticchāyāmayīmakṣṇornainamiccheccikitsitum|| 3 ||

Ca. In. 7/4

।jyotsnāyāmātape dīpe salilādarśayorapi| ॥ ४ ॥aṅgeṣu vikṛtā yasya cchāyā pretastathaiva saḥ|| 4 ||

Ca. In. 7/5

।chinnā bhinnā''kulā cchāyā hīnā vā'pyadhikā'pi vā| ॥ ५ ॥naṣṭā tanvī dvidhā cchinnā vikṛtā viśitā ca yā|| 5 ||

Ca. In. 7/6

।etāścānyāśca yāḥ kāścit praticchāyā vigarhitāḥ| ॥ ६ ॥sarvā mumūrṣatāṃ jñeyā na cellakṣyanimittajāḥ|| 6 ||

Ca. In. 7/7

।saṃsthānena pramāṇena varṇena prabhayā tathā| ॥ ७ ॥chāyā vivartate yasya svastho'pi preta eva saḥ|| 7 ||

Ca. In. 7/8

।saṃsthānamākṛtirjñeyā suṣamā viṣamā ca sā| ॥ ८ ॥madhyamalpaṃ mahaccoktaṃ pramāṇaṃ trividhaṃ nṛṇām|| 8 ||

Ca. In. 7/9

।pratipramāṇasaṃsthānā jalādarśātapādiṣu| ॥ ९ ॥chāyā yā sā praticchāyā cchāyā varṇaprabhāśrayā|| 9 ||

Ca. In. 7/10

।svādīnāṃ pañca pañcānāṃ chāyā vividhalakṣaṇāḥ| ॥ १० ॥nābhasī nirmalā nilā sasnehā saprabheva ca || 10 ||

Ca. In. 7/11

।rūkṣā śyāvāruṇā yā tu vāyavī sā hataprabhā| ॥ ११ ॥viśuddharaktā tvāgneyī dīptābhā darśanapriyā|| 11 ||

Ca. In. 7/12

।śuddhavaidūryavimalā susnigdhā cāmbhasī matā| ॥ १२ ॥sthirā snigdhā ghanā ślakṣṇā śyāmā śvetā ca pārthivī|| 12 ||

Ca. In. 7/13

।vāyavī garhitā tvāsāṃ catasraḥ syuḥ sukhodayāḥ| ॥ १३ ॥vāyavī tu vimāśāyā kleśāya mahate'pi vā|| 13 ||

Ca. In. 7/14

।syāttaijasī prabhā sarvā sā tu saptavidhā smṛtā| ॥ १४ ॥raktā pītā sitā śyāvā haritā pāṇḍurā'sitā|| 14 ||

Ca. In. 7/15

।tāsāṃ yāḥ syurvikāsinyaḥ snigdhāśca vipulāśca yāḥ| ॥ १५ ॥tāḥ śubhā rūkṣamalināḥ saṃkṣiptāścāśubhodayāḥ|| 15 ||

Ca. In. 7/16

।varṇamākrāmati cchāyā bhāstu varṇaprakāśinī| ॥ १६ ॥āsannā lakṣyate cchāyā bhāḥ prakṛṣṭā prakāśate|| 16 ||

Ca. In. 7/17

।nācchāyo nāprabhaḥ kaścidviśeṣāścihnayanti tu| ॥ १७ ॥nṛṇāṃ śubhāśubhotpattiṃ kāle chāyāprabhāśrayāḥ|| 17 ||

Ca. In. 7/18

।kāmalā'kṣṇormukhaṃ pūrṇaṃ śaṅkhayormuktamāṃsatā| ॥ १८ ॥saṃtrāsaścoṣṇagātratvaṃ yasya taṃ parivarjayet|| 18 ||

Ca. In. 7/19

।utthāpyamānaḥ śayanāt pramohaṃ yāti yo naraḥ| ॥ १९ ॥muhurmuhurna saptāhaṃ sa jīvati vikatthanaḥ|| 19 ||

Ca. In. 7/20

।saṃsṛṣṭā vyādhayo yasya pratilomānulomagāḥ| ॥ २० ॥vyāpannā grahaṇī prāyaḥ so'rdhamāsaṃ na jīvati|| 20 ||

Ca. In. 7/21

।uparuddhasya rogeṇa karśitasyālpamaśnataḥ| ॥ २१ ॥bahu mūtrapurīṣaṃ syādyasya taṃ parivarjayet|| 21 ||

Ca. In. 7/22

।durbalo bahu bhuṅkte yaḥ prāgbhuktādannamāturaḥ| ॥ २२ ॥alpamūtrapurīṣaśca yathā pretastathaiva saḥ|| 22 ||

Ca. In. 7/23

।iṣṭaṃ ca guṇasaṃpannamannamaśnāti yo naraḥ| ॥ २३ ॥śaśvacca balavarṇābhyāṃ hīyate na sa jīvati|| 23 ||

Ca. In. 7/24

।prakūjati praśvasiti śithilaṃ cātisāryate| ॥ २४ ॥balahīnaḥ pipāsārtaḥ śuṣkāsyo na sa jīvati|| 24 ||

Ca. In. 7/25

।hrasvaṃ ca yaḥ praśvasiti vyāviddhaṃ spandate ca yaḥ| ॥ २५ ॥mṛtameva tamātreyo vyācacakṣe punarvasuḥ|| 25 ||

Ca. In. 7/26

।ūrdhvaṃ ca yaḥ praśvasiti śleṣmaṇā cābhibhūyate| ॥ २६ ॥hīnavarṇabalāhāro yo naro na sa jīvati|| 26 ||

Ca. In. 7/27

।ūrdhvāgne nayane yasya manye cāratakampane| ॥ २७ ॥balahīnaḥ pipāsārtaḥ śuṣkāsyo na sa jīvati|| 27 ||

Ca. In. 7/28

।yasya gaṇḍāvupacitau jvarakāsau ca dāruṇau| ॥ २८ ॥śūlī pradveṣṭi cāpyannaṃ tasmin karma na sidhyati|| 28 ||

Ca. In. 7/29

।vyāvṛttamūrdhajihvāsyo bhruvau yasya ca vicyute| ॥ २९ ॥kaṇṭakaiścācitā jihvā yathā pretastathaiva saḥ|| 29 ||

Ca. In. 7/30

।śophaścātyarthamutsiktaṃ niḥsṛtau vṛṣaṇau bhṛśam| ॥ ३० ॥ataścaiva viparyāso vikṛtyā pretalakṣaṇam|| 30 ||

Ca. In. 7/31

।nicitaṃ yasya māṃsaṃ syāttvagasthiṣveva dṛśyate| ॥ ३१ ॥kṣīṇasyānaśnatastasya māsamāyuḥ paraṃ bhavet|| 31 ||

Ca. In. 7/32

-tatra ślokaḥ- ।idaṃ liṅgamariṣṭakhyamanekamabhijajñivān| ॥ ३२ ॥āyurvedavidityākhyāṃ labhate kuśalo janaḥ|| 32 ||

Ca. In. 7

॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne pannarūpīyamindriyaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ||7||