Bharat Samhita

Chapter 9

यस्यश्यावनिमित्तीयमिन्द्रियम्

The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation

In this chapter (the chapter's own summary, verses 23-24)

तत्र श्लोकौ-विज्ञानानि मनुष्याणां मरणे प्रत्युपस्थिते।भवन्त्येतानि संपश्येदन्यान्येवंविधानि च॥

verse 23 →

तानि सर्वाणि लक्ष्यन्ते न तु सर्वाणि मानवम्।विशन्ति विनशिष्यन्तं तस्माद्बोध्यानि सर्वतः॥

verse 24 →

Tap any word of the original to see its meaning.

Ca. In. 9/1

॥ १ ॥athāto yasyaśyāvanimittīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||

Ca. In. 9/2

॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||

Ca. In. 9/3

।yasya śyāve paridhvaste harite cāpi darśane| ॥ ३ ॥āpanno vyādhirantāya jñeyastasya vijānatā|| 3 ||

Ca. In. 9/4

।niḥsaṃjñaḥ pariśuṣkāsyaḥ samṛddho vyādhibhiśca yaḥ| ॥ ४ ॥uparuddhāyuṣaṃ jñātvā taṃ dhīraḥ parivarjayet|| 4 ||

Ca. In. 9/5

।haritāśca sirā yasya lomakūpāśca saṃvṛtāḥ| ॥ ५ ॥so'mlābhilāṣī puruṣaḥ pittānmaraṇamaśnute|| 5 ||

Ca. In. 9/6

।śarīrāntāśca śobhante śarīraṃ copaśuṣyati| ॥ ६ ॥balaṃ ca hīyate yasya rājayakṣmā hinasti tam|| 6 ||

Ca. In. 9/7

।aṃsābhitāpo hikkā ca chardanaṃ śoṇitasya ca| ॥ ७ ॥ānāhaḥ pārśvaśūlaṃ ca bhavatyantāya śoṣiṇaḥ|| 7 ||

Ca. In. 9/8

।vātavyādhirapasmārī kuṣṭhī śophī tathodarī| ॥ ८ ॥gulmī ca madhumehī ca rājayakṣmī ca yo naraḥ|| 8 ||

Ca. In. 9/9

।acikitsyā bhavantyete balamāṃsakṣaye sati| ॥ ९ ॥anyeṣvapi vikāreṣu tān bhiṣak parivarjayet|| 9 ||

Ca. In. 9/10

।virecanahṛtānāho yastṛṣṇānugato naraḥ| ॥ १० ॥viriktaḥ punarādhmāti yathā pretastathaiva saḥ|| 10 ||

Ca. In. 9/11

।peyaṃ pātuṃ na śaknoti kaṇṭhasya ca mukhasya ca| ॥ ११ ॥urasaśca niśuṣkatvādyo naro na sa jīvati|| 11 ||

Ca. In. 9/12

।svarasya durbalībhāvaṃ hāniṃ ca balavarṇayoḥ| ॥ १२ ॥rogavṛddhimayuktyā ca dṛṣṭvā maraṇamādiśet|| 12 ||

Ca. In. 9/13

।ūrdhvaśvāsaṃ gatoṣmāṇaṃ śūlopahatavaṅkṣaṇam| ॥ १३ ॥śarma cānadhigacchantaṃ buddhimān parivarjayet|| 13 ||

Ca. In. 9/14

।apasvaraṃ bhāpamāṇaṃ prāptaṃ maraṇamātmanaḥ| ॥ १४ ॥śrotāraṃ cāpyaśabdasya dūrataḥ parivarjayet|| 14 ||

Ca. In. 9/15

।yaṃ naraṃ sahasā rogo durbalaṃ parimuñcati| ॥ १५ ॥saṃśayaprāptamātreyo jīvitaṃ tasya manyate|| 15 ||

Ca. In. 9/16

।atha cejjñātayastasya yāceran praṇipātataḥ| ॥ १६ ॥rasenādyāditi brūyānnāsmai dadyādviśodhanam|| 16 ||

Ca. In. 9/17

।māsena cenna dṛśyeta viśeṣastasya śobhanaḥ| ॥ १७ ॥rasaiścānyaibahuvidhairdurlabhaṃ tasya jīvitam|| 17 ||

Ca. In. 9/18

।niṣṭhyūtaṃ ca purīṣaṃ ca retaścāmbhasi majjati| ॥ १८ ॥yasya tasyāyuṣaḥ prāptamantamāhurmanīṣiṇaḥ|| 18 ||

Ca. In. 9/19

।niṣṭyūte yasya dṛśyante varṇā bahuvidhāḥ pṛthak| ॥ १९ ॥tacca sīdatyapaḥ prāpya na sa jīvitumarhati|| 19 ||

Ca. In. 9/20

।pittamūṣmānugaṃ yasya śaṅgau prāpya vimūrcchati| ॥ २० ॥sa rogaḥ śaṅkhako nāmnā trirātrāddhanti jīvitam|| 20 ||

Ca. In. 9/21

।saphenaṃ rudhiraṃ yasya muhurāsyāt prasicyate| ॥ २१ ॥śūlaiśca tudyate kukṣiḥ pratyākhyeyastathāvidhaḥ|| 21 ||

Ca. In. 9/22

।balamāṃsakṣayastīvro rogavṛddhirarocakaḥ| ॥ २२ ॥yasyāturasya lakṣyante trīn pakṣānna sa jīvati|| 22 ||

Ca. In. 9/23

-tatra ślokau- ।vijñānāni manuṣyāṇāṃ maraṇe pratyupasthite| ॥ २३ ॥bhavantyetāni saṃpaśyedanyānyevaṃvidhāni ca|| 23 ||

Ca. In. 9/24

।tāni sarvāṇi lakṣyante na tu sarvāṇi mānavam| ॥ २४ ॥viśanti vinaśiṣyantaṃ tasmādbodhyāni sarvataḥ|| 24 ||

Ca. In. 9

॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne yasyaśyāvanimittīyamindriyaṃ nāma navamo'dhyāyaḥ||9||