॥ १ ॥athāto bastisiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||
Chapter 10
बस्तिसिद्धिः
The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation
In this chapter (the chapter's own summary, verses 46-48)
तत्र श्लोकाः-त्रिकास्त्रयोऽनिलादीनां चतुष्काश्चापरे त्रयः।पक्वाशयविशुद्ध्यर्थं वृष्याः सांग्राहिकास्तथा॥
verse 46 →परिस्रावे तथा दाहे परिकर्ते प्रवाहणे।सातियोगे मतौ द्वौ द्वौ जीवादाने तथा त्रयः॥
verse 47 →द्वौ रक्तपित्ते मेहे च एकत्रिंशच्च सप्त ते।सुलभाल्पौषधक्लेशा बस्तयो गुणवत्तमाः॥
verse 48 →Tap any word of the original to see its meaning.
॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||
।siddhānāṃ bastīnāṃ śastānāṃ teṣu teṣu rogeṣu|! ॥ ३ ॥śṛṇvagniveśa! gadataḥ siddhiṃ siddhipradāṃ bhiṣajām|| 3 ||
।baladoṣakālarogaprakṛtīḥ pravibhajya yojitāḥ samyak| ॥ ४ ॥svaiḥ svairauṣadhavargaiḥ svān svān rogānniyacchanti|| 4 ||
।karmānyadbastisamaṃ na vidyate śīghrasukhaviśodhitvāt| ॥ ५ ॥āśvapatarpaṇatarpaṇayogācca niratyayatvācca|| 5 ||
।satyapi doṣaharatve kaṭutīkṣṇoṣṇādi bheṣajādānāt| ॥ ६ ॥duḥkhodgārotkleśāhṛdyatvakoṣṭharujā vireke syuḥ|| 6 ||
।avirecyau śiśuvṛddhau tāvaprāptaprahīnadhātubalau| ॥ ७ ॥āsthāpanameva tayoḥ sarvārthakṛduttamaṃ karma|| 7 ||
।balavarṇaharṣamārdavagātrasnehānnṛṇāṃ dadātyāśu| ॥ ८ ॥anuvāsanaṃ nirūhaścottarabastiśca sa trividhaḥ|| 8 ||
।śākhāvātārtānāṃ sakuñcitastabdhabhagnarugṇānām| ॥ ९ ॥viṭsaṅgādhmānāruciparikartirugādiṣu ca śastaḥ|| 9 ||
।uṣṇārtānāṃ śītāñchītārtānāṃ tathā sukhoṣṇāṃśca| ॥ १० ॥tadyogyauṣadhayuktān bastīn saṃtarkya viniyujyāt|| 10 ||
।bastīnna bṛṃhaṇīyān dadyād vyādhiṣu viśodhanīyeṣu| ॥ ११ ॥medasvino viśodhyā ya'pi narāḥ kuṣṭhamehārtāḥ|| 11 ||
।na kṣīṇakṣatadurbalamūrcchitakṛśaśuṣkadehānām| ॥ १२ ॥yuñjādviśodhanīyān doṣanibaddhāyuṣo ye ca|| 12 ||
।vājīkaraṇe'sṛkpittayośca madhughṛtapayoyuktāḥ| ॥ १३ ॥śastāḥ satailamūtrāranālalavaṇāśca kaphavāte|| 13 ||
।yuñjāddravyāṇi bastiṣvamlaṃ mūtraṃ payaḥ surāṃ kvāthān| ॥ १४ ॥avirodhāddhātūnāṃ rasayonitvācca jalamuṣṇam|| 14 ||
।suradāruśatāhvailākuṣṭhamadhukapippalīmadhusnehāḥ| ॥ १५ ॥ūrdhvānulomabhāgāḥ sasarṣapāḥ śarkarā lavaṇam|| 15 ||
।āvāpā bastīnāmataḥ prayojyāni yeṣu yāni syuḥ| ॥ १६ ॥yuktāni saha kaṣāyaistānyuttarataḥ pravakṣyāmi|| 16 ||
।cirajātakaṭhinabaleṣu vyādhiṣu tīkṣṇā viparyaye mṛdavaḥ| ॥ १७ ॥saprativāpakaṣāyā yojyāstvanuvāsananirūhāḥ|| 17 ||
।ardhaślokairataḥ siddhān nānāvyādhiṣu sarvaśaḥ| ॥ १८ ॥bastīn vīryasamairbhāgairyathārhāloḍanāñchṛṇu|| 18 ||
।bilvo'gnimanthaḥ śyonākaḥ kāśmaryaḥ pāṭalistathā| ॥ १९ ॥śālaparṇī pṛśniparṇī bṛhatyau vardhamānakaḥ|| 19 ||
।yavāḥ kulatthāḥ kolāni sthirā ceti trayo'nile| ॥ २० ॥śasyante sacatuḥsnehāḥ piśitasya rasānvitāḥ|| 20 ||
।nalavañjulavānīraśatapatrāṇi śaivalam| ॥ २१ ॥mañjiṣṭhā sārivā'nantā payasyā madhuyaṣṭikā|| 21 ||
।candanaṃ padmakośīraṃ tuṅgaṃ te paittike trayaḥ| ॥ २२ ॥saśarkarākṣaudraghṛtāḥ sakṣīrā bastayo hitāḥ|| 22 ||
।arkastathaiva cālarka ekāṣṭhīlā punarnavā| ॥ २३ ॥haridrā triphalā mustaṃ pītadāru kuṭannaṭam|| 23 ||
।pippalyaścitrakaśceti trayaste śleṣmarogiṣu| ॥ २४ ॥sakṣārakṣaudragomūtrā nātisnehānvitā hitāḥ|| 24 ||
।phalajīmūtakekṣvākudhāmārgavakavatsakāḥ| ॥ २५ ॥śyāmā ca triphalā caiva sthirā dantī dravantyapi|| 25 ||
।prakīryā codakīryā ca nīlinī kṣīriṇī tathā| ॥ २६ ॥saptalā śaṅkhinī lodhraṃ phalaṃ kampillakasya ca|| 26 ||
।catvāro mūtrasiddhāste pakvāśayaviśodhanāḥ|( ॥)(vyastairapi samastaiśca caturyogā udāhṛtāḥ||)
।kākolī kṣīrakākolī mudgaparṇī śatāvarī| ॥ २८ ॥vidārī madhuyaṣṭyāhvā śṛṅgāṭakakaśeruke|| 28 ||
।ātmaguptāphalaṃ māṣāḥ sagodhūmā yavāstathā| ॥ २९ ॥jalajānūpajaṃ māṃsamityete śukramāṃsalāḥ|| 29 ||
।jīvantī cāgnimanthaśca dhātakīpuṣpavatsakau| ॥ ३० ॥pragrahaḥ khadiraḥ kuṣṭhaṃ śamī piṇḍītako yavāḥ|| 30 ||
।priyaṅgū raktamūlī ca taruṇī svarṇayūthikā| ॥ ३१ ॥vaṭādyāḥ kiṃśukaṃ lodhramiti sāṃgrāhikā matāḥ|| 31 ||
।parisrāve śṛtaṃ kṣīraṃ savṛścīrapunarnavam| ॥ ३२ ॥ākhupariṇikayā vā'pi taṇḍulīyakayuktayā|| 32 ||
।kālaṅkatakakāṇḍekṣudarbhapoṭagalekṣubhiḥ| ॥ ३३ ॥dāhaghraḥ saghṛtakṣīro dvitīyaścotpalādibhiḥ|| 33 ||
।karbudārāḍhakīnīpavidulaiḥ kṣīrasādhitaiḥ| ॥ ३४ ॥bastiḥ pradeyo bhiṣajā śītaḥ samadhuśarkaraḥ|| 34 ||
।parikarte tathā vṛntaiḥ śrīparṇīkovidārajaiḥ|( ॥)(deyo bastiḥ suvaidyaistu yathāvadviditakriyaiḥ||)
।bastiḥ śālmalivṛntānāṃ kṣīrasiddho ghṛtānvitaḥ| ॥ ३६ ॥hitaḥ pravāhaṇe tadvadveṣṭaiḥ śālmalikasya ca|| 36 ||
।aśvāvarohikākākanāsārājakaśerukaiḥ| ॥ ३७ ॥siddhāḥ kṣīre'tiyoge syuḥ kṣaudrāñjanaghṛtairyutāḥ|| 37 ||
।nyagrodhādyaiścaturbhiśca tenaiva vidhinā paraḥ| ॥ ३८ ॥bṛhatī kṣīrakākolī pṛśniparṇī śatāvarī|| 38 ||
।kāśmaryabadarīdūrvāstathośīrapriyaṅgavaḥ| ॥ ३९ ॥jīvādāne śṛtau kṣīre dvau ghṛtāñjanasaṃyutau|| 39 ||
।bastī pradeyau bhiṣajā śītau samadhuśarkarau|॥ ४० ॥go'vyajāmahiṣīkṣīrairjīvanīyayutaistathā|| 40 ||
।śaśaiṇadakṣamārjāramahiṣāvyajaśoṇitaiḥ| ॥ ४१ ॥sadyaskairmṛditairbastirjīvādāne praśasyate|| 41 ||
।madhūkamadhukadrākṣādūrvākāśmaryacandanaiḥ| ॥ ४२ ॥tenaiva vidhinā bastirdeyaḥ sakṣaudraśarkaraḥ|| 42 ||
।mañjiṣṭhāsārivānantāpayasyāmadhukaistathā|।śarkarācandanadrākṣāmadhudhātrīphalotpalaiḥ|, ॥ ४३ ॥raktapitte, pramehe tu kaṣāyaḥ somavalkajaḥ|| 43 ||
।gulmātisārodāvartastambhasaṅkucitādiṣu| ॥ ४४ ॥sarvāṅgaikāṅgarogeṣu rogeṣvevaṃvidheṣu ca|| 44 ||
।yathāsvairauṣadhaiḥ siddhān bastīn dadyādvicakṣaṇaḥ| ॥ ४५ ॥pūrvoktena vidhānena kurvan yogān pṛthagvidhān|| 45 ||
-tatra ślokāḥ- ।trikāstrayo'nilādīnāṃ catuṣkāścāpare trayaḥ| ॥ ४६ ॥pakvāśayaviśuddhyarthaṃ vṛṣyāḥ sāṃgrāhikāstathā|| 46 ||
।parisrāve tathā dāhe parikarte pravāhaṇe| ॥ ४७ ॥sātiyoge matau dvau dvau jīvādāne tathā trayaḥ|| 47 ||
।dvau raktapitte mehe ca ekatriṃśacca sapta te| ॥ ४८ ॥sulabhālpauṣadhakleśā bastayo guṇavattamāḥ|| 48 ||
॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte'prāpte dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne bastisiddhirnāma daśamo'dhyāyaḥ||10||