॥ १ ॥athātaḥ prāsṛtayogīyāṃ siddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||
Chapter 8
प्रासृतयोगीयसिद्धिः
The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation
In this chapter (the chapter's own summary, verse 46)
तत्र श्लोकः-प्रासृतिकाः सव्यापत्क्रिया निरूहास्तथाऽतिसारहिताः।रसकल्पघृतयवाग्वश्चोक्ता गुरुणा प्रसृतसिद्धौ॥
verse 46 →Tap any word of the original to see its meaning.
॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||
।athemān sukumārāṇāṃ nirūhān snehanān mṛdūn| ॥ ३ ॥karmaṇā viplutānāṃ ca vakṣyāmi prasṛtaiḥ pṛthak|| 3 ||
।kṣīrāddvau prasṛtau kāryau madhutailaghṛtāttrayaḥ| ॥ ४ ॥khajena mathito bastirvātaghno balavarṇakṛt|| 4 ||
।ekaikaḥ prasṛtastailaprasannākṣaudrasarpiṣām| ॥ ५ ॥bilvādimūlakvāthāddvau kaulatthāddvau sa vātanut|| 5 ||
।pañcamūlarasāt pañca dvau tailāt kṣaudrasarpiṣoḥ| ॥ ६ ॥ekaikaḥ prasṛto bastiḥ snehanīyo'nilāpahaḥ|| 6 ||
।saindhavārdhākṣa ekaikaḥ kṣaudratailapayoghṛtāt| ॥ ७ ॥prasṛto hapuṣākarṣo nirūhaḥ śukrakṛt param|| 7 ||
।paṭolanimbabhūnimbarāsnāsaptacchadāmbhasaḥ| ॥ ८ ॥catvāraḥ prasṛtā eko ghṛtāt sarṣapakalkitaḥ|| 8 ||
।nirūhaḥ pañcatikto'yaṃ mehābhiṣyandakuṣṭhanut|॥ ९ ॥viḍaṅgatriphalāśigruphalamustākhuparṇijāt|| 9 ||
।kaṣāyāt prasṛtāḥ pañca tailādeko vimathya tān| ॥ १० ॥viḍaṅgapippalīkalko nirūhaḥ krimināśanaḥ|| 10 ||
।payasyekṣusthirārāsnāvidārīkṣaudrasarpiṣām| ॥ ११ ॥ekaikaḥ prasṛto bastiḥ kṛṣṇākalko vṛṣatvakṛt|| 11 ||
।catvārastailagomūtradadhimaṇḍāmlakāñjikāt| ॥ १२ ॥prasṛtāḥ sarṣapaiḥ kalkairviṭsaṅgānāhamedanaḥ|| 12 ||
।śvadaṃṣṭrāśmabhideraṇḍarasāttailāt surāsavāt| ॥ १३ ॥prasṛtāḥ pañca yaṣṭyāhvakauntīmāgadhikāsitāḥ|| 13 ||
।kalkaḥ syānmūtrakṛcchre tu sānāhe bastiruttamaḥ| ॥ १४ ॥ete salavaṇāḥ koṣṇā nirūhāḥ prasṛtairnava|| 14 ||
।mṛdubastijaḍībhūte tīkṣṇo'nyo bastiriṣyate| ॥ १५ ॥tīkṣṇairvikarṣite svādu pratyāsthāpanamiṣyate|| 15 ||
।vātopasṛṣṭasyoṣṇaiḥ syurgudadāhādayo yadi| ॥ १६ ॥drākṣāmbunā trivṛtkalkaṃ dadyāddoṣānulomanam|| 16 ||
।taddhi pittaśakṛdvātān hṛtvā dāhādikāñjayet| ॥ १७ ॥śuddhaścāpi pibecchītāṃ yavāgūṃ śarkarāyutām|| 17 ||
।athavā'tiviriktaḥ syāt kṣīṇaviṭkaḥ sa bhakṣayet| ॥ १८ ॥māṣayūṣeṇa kulmāṣān pibenmadhvathavā surām|| 18 ||
।sāmaṃ cet kuṇapaṃ śūlairupaviśedarocakī| ॥ १९ ॥sa ghanātiviṣākuṣṭhanatadāruvacāḥ pibet|| 19 ||
।śakṛdvātamasṛk pittaṃ kaphaṃ vā yo'tisāryate|, ॥ २० ॥pakvaṃ, tatra svavargīyairbastiḥ śreṣṭhaṃ bhiṣagjitam|| 20 ||
।ṣaṇṇāmeṣāṃ dvisaṃsargāt triṃśadbhedā bhavanti tu| ॥ २१ ॥kevalaiḥ saha ṣaṭtriṃśadvidyāt sopadravānapi|| 21 ||
।śūlapravāhikādhmānaparikartyarucijvarān| ॥ २२ ॥tṛṣṇoṣṇadāhamūrcchādīṃścaiṣāṃ vidyādupadravān|| 22 ||
।tatrāme'ntarapānaṃ syāt vyoṣāmlalavaṇairyutam| ॥ २३ ॥pācanaṃ śasyate bastirāme hi pratiṣidhyate|| 23 ||
।vātaghnairgrāhivargīyairbastiḥ śakṛti śasyate| ॥ २४ ॥svādvamlalavaṇaiḥ śastaḥ snehabastiḥ samīraṇe|| 24 ||
, ।rakte raktena, pitte tu kaṣāyasvādutiktakaiḥ| ॥ २५ ॥sāryamāṇe kaphe bastiḥ kaṣāyakaṭutiktakaiḥ|| 25 ||
।śakṛtā vāyunā vā''me tena varcasyathānile| ॥ २६ ॥saṃsṛṣṭe'ntarapānaṃ syād vyoṣāmlalavaṇairyutam|| 26 ||
।pittenāme'sṛjā vā'pi tayorāmena vā punaḥ| ॥ २७ ॥saṃsṛṣṭayorbhavet pānaṃ savyoṣasvādutiktakam|| 27 ||
।tathā''me kaphasaṃsṛṣṭe kaṣāyavyoṣatiktakam| ॥ २८ ॥āmena tu kaphe vyoṣakaṣāyalavaṇairyutam|| 28 ||
।vātena viśi pitte vā viṭpittābhyāṃ tathā'nile| ॥ २९ ॥madhurāmlakaṣāyaḥ syāt saṃsṛṣṭe bastiruttamaḥ|| 29 ||
।śakṛcchoṇitayoḥ pittaśakṛto raktapittayoḥ| ॥ ३० ॥bastiranyonyasaṃsarge kaṣāyasvādutiktakaḥ|| 30 ||
।kaphena viśi pitte vā kaphe viṭpittaśoṇitaiḥ| ॥ ३१ ॥vyoṣatiktakaṣāyaḥ syāt saṃsṛṣṭe bastiruttamaḥ|| 31 ||
।syādbastirvyoṣatiktāmlaḥ saṃsṛṣṭe vāyunā kaphe| ॥ ३२ ॥madhuravyoṣatiktastu rakte kaphavimūrcchite|| 32 ||
।mārute kaphasaṃsṛṣṭe vyoṣāmlalavaṇo bhavet| ॥ ३३ ॥bastirvātena pitte tu kāryaḥ svādvamlatiktakaḥ|| 33 ||
।tricatuḥpañcasaṃsargānevameva vikalpayet| ॥ ३४ ॥yuktiścaiṣātisāroktā sarvarogeṣvapi smṛtā|| 34 ||
।yugapat ṣaḍrasaṃ ṣaṇṇāṃ saṃsarge pācanaṃ bhavet| ॥ ३५ ॥nirāmāṇāṃtu pañcānāṃ bastiḥ ṣāḍrasiko mataḥ|| 35 ||
।udumbaraśalāṭūni jambvāmrodumbaratvacaḥ| ॥ ३६ ॥śaṅkhaṃ sarjarasaṃ lākṣāṃ kardamaṃ ca palāṃśikam|| 36 ||
।piṣṭvā taiḥ sarpiṣaḥ prasthaṃ kṣīradviguṇitaṃ pacet| ॥ ३७ ॥atīsāreṣu sarveṣu peyametadyathābalam|| 37 ||
।kacchurādhātakībilvasamaṅgāraktaśālibhiḥ| ॥ ३८ ॥masūrāśvatthaśuṅgaiśca yavāgūḥ syājjale śṛtaiḥ|| 38 ||
।bālodumbarakaṭvaṅgasamaṅgāplakṣapallavaiḥ| ॥ ३९ ॥masūradhātakīpuṣpabalābhiśca tathā bhavet|| 39 ||
।sthirādīnāṃ balādīnāmikṣvādīnāmathāpi vā| ॥ ४० ॥kvātheṣu samasūrāṇāṃ yavāgvaḥ syuḥ pṛthak pṛthak|| 40 ||
।kacchurāmūlaśālyāditaṇḍulairupasādhitāḥ| ॥ ४१ ॥dadhitakrāranālāmlakṣīreṣvikṣurase'pi vā|| 41 ||
।śītāḥ saśarkarākṣaudrāḥ sarvātīsāranāśanāḥ| ॥ ४२ ॥sasarpirmaricājājyo madhurā lavaṇāḥ śivāḥ|| 42 ||
-bhavanti cātra ślokāḥ- ।snigdhāmlalavaṇamadhuraṃ pānaṃ bastiśca mārute koṣṇaḥ| ॥ ४३ ॥śītaṃ tiktakaṣāyaṃ madhuraṃ pitte ca rakte ca|| 43 ||
॥ ४४ ॥tiktoṣṇakaṣāyakaṭuśleṣmaṇi saṃgrāhi vātanucchakṛti pācanamāme pānaṃ picchāsṛgbastayo rakte|| 44 ||
।atisāraṃ pratyuktaṃ miśraṃ dvandvādiyogajeṣvapi ca| ॥ ४५ ॥tatrodrekaviśeṣāddoṣeṣūpakramaḥ kāryaḥ|| 45 ||
-tatra ślokaḥ- ।prāsṛtikāḥ savyāpatkriyā nirūhāstathā'tisārahitāḥ| ॥ ४६ ॥rasakalpaghṛtayavāgvaścoktā guruṇā prasṛtasiddhau|| 46 ||
॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte'prāpte dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne prāsṛtayogīyasiddhirnāmāṣṭamo'dhyāyaḥ||8||