Bharat Samhita

Chapter 2

अपामार्गतण्डुलीयोऽध्यायः

The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation

In this chapter (the chapter's own summary, verses 34-36)

तत्र श्लोकः -अष्टाविंशतिरित्येता यवाग्वः परिकीर्तिताः।पञ्चकर्माणि चाश्रित्य प्रोक्तो भैषज्यसंग्रहः॥

verse 34 →

पूर्वं मूलफलज्ञानहेतोरुक्तं यदौषधम्।पञ्चकर्माश्रयज्ञानहेतोस्तत् कीर्तितं पुनः॥

verse 35 →

स्मृतिमान् हेतुयुक्तिज्ञो जितात्मा प्रतिपत्तिमान्।भिषगौषधसंयोगैश्चिकित्सां कर्तुमर्हति॥

verse 36 →

Tap any word of the original to see its meaning.

Ca. Sū. 2/1

॥ १ ॥athāto'pāmārgataṇḍulīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||

Ca. Sū. 2/2

॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||

Ca. Sū. 2/3

।apāmārgasya bījāni pippalīrmaricāni ca| ॥ ३ ॥viḍaṅgānyatha śigrūṇi sarṣapāṃstumburūṇi ca|| 3 ||

Ca. Sū. 2/4

।ajājīṃ cājagandhāṃ ca pīlūnyelāṃ hareṇukām| ॥ ४ ॥pṛthvīkāṃ surasāṃ śvetāṃ kuṭherakaphaṇijjhakau|| 4 ||

Ca. Sū. 2/5

।śirīṣabījaṃ laśunaṃ haridre lavaṇadvayam| ॥ ५ ॥jyotiṣmatīṃ nāgaraṃ ca dadyācchīrṣavirecane|| 5 ||

Ca. Sū. 2/6

।gaurave śirasaḥ śūle pīnase'rdhāvabhedake| ॥ ६ ॥krimivyādhāvapasmāre ghrāṇanāśe pramohake|| 6 ||

Ca. Sū. 2/7

।madanaṃ madhukaṃ nimbaṃ jīmūtaṃ kṛtavedhanam| ॥ ७ ॥pippalīkuṭajekṣvākūṇyelāṃ dhāmārgavāṇi ca|| 7 ||

Ca. Sū. 2/8

।upasthite śleṣmapitte vyādhāvāmāśayāśraye| ॥ ८ ॥vamanārthaṃ prayuñjīta bhiṣagdehamadūṣayan|| 8 ||

Ca. Sū. 2/9

।trivṛtāṃ triphalāṃ dantīṃ nīlinīṃ saptalāṃ vacām| ॥ ९ ॥kampillakaṃ gavākṣīṃ ca kṣīriṇīmudakīryakām|| 9 ||

Ca. Sū. 2/10

।pīlūnyāragvadhaṃ drākṣāṃ dravantīṃ niculāni ca| ॥ १० ॥pakvāśayagate doṣe virekārthaṃ prayojayet|| 10 ||

Ca. Sū. 2/11

।pāṭalāṃ cāgnimanthaṃ ca bilvaṃ śyonākameva ca| ॥ ११ ॥kāśmaryaṃ śālaparṇīṃ ca pṛśniparṇīṃ nidigdhikām|| 11 ||

Ca. Sū. 2/12

।balāṃ śvadaṃṣṭrāṃ bṛhatīmeraṇḍaṃ sapunarnavam| ॥ १२ ॥yavān kulatthān kolāni guḍūcīṃ madanāni ca|| 12 ||

Ca. Sū. 2/13

।palāśaṃ kattṛṇaṃ caiva snehāṃśca lavaṇāni ca| ॥ १३ ॥udāvarte vibandheṣu yuñjyādāsthāpaneṣu ca|| 13 ||

Ca. Sū. 2/14

।ata evauṣadhagaṇāt saṃkalpyamanuvāsanam| ॥ १४ ॥mārutaghnamiti proktaḥ saṃgrahaḥ pāñcakarmikaḥ|| 14 ||

Ca. Sū. 2/15

।tānyupasthitadoṣāṇāṃ snehasvedopapādanaiḥ| ॥ १५ ॥pañcakarmāṇi kurvīta mātrākālau vicārayan|| 15 ||

Ca. Sū. 2/16

, ।mātrākālāśrayā yuktiḥ, siddhiryuktau pratiṣṭhitā| ॥ १६ ॥tiṣṭhatyupari yuktijño dravyajñānavatāṃ sadā|| 16 ||

Ca. Sū. 2/17

।ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi yavāgūrvividhauṣadhāḥ| ॥ १७ ॥vividhānāṃ vikārāṇāṃ tatsādhyānāṃ nivṛttaye|| 17 ||

Ca. Sū. 2/18

।pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaraiḥ| ॥ १८ ॥yavāgūrdīpanīyā syācchūlaghnī copasādhitā|| 18 ||

Ca. Sū. 2/19

।dadhitthabilvacāṅgerītakradāḍimasādhitā| , ॥ १९ ॥pācanī grāhiṇī, peyā savāte pāñcamūlikī|| 19 ||

Ca. Sū. 2/20

।śālaparṇībalāvilvaiḥ pṛśniparṇyā ca sādhitā| ॥ २० ॥dāḍimāmlā hitā peyā pittaśleṣmātisāriṇām|| 20 ||

Ca. Sū. 2/21

।payasyardhodake cchāge hrīverotpalanāgaraiḥ| ॥ २१ ॥peyā raktātisāraghnī pṛśniparṇyā ca sādhitā|| 21 ||

Ca. Sū. 2/22

।dadyāt sātiviṣāṃ peyāṃ sāme sāmlāṃ sanāgarām| ॥ २२ ॥śvadaṃṣṭrākaṇṭakārībhyāṃ mūtrakṛcchre saphāṇitām|| 22 ||

Ca. Sū. 2/23

।viḍaṅgapippalīmūlaśigrubhirmaricena ca| ॥ २३ ॥takrasiddhā yavāgūḥ syāt krimighnī sasuvarcikā|| 23 ||

Ca. Sū. 2/24

।mṛdvīkāsārivālajapippalīmadhunāgaraiḥ|, ॥ २४ ॥pipāsāghnī, viṣaghnī ca somarājīvipācitā|| 24 ||

Ca. Sū. 2/25

।siddhā varāhaniryūhe yavāgūrbṛṃhaṇī matā| ॥ २५ ॥gavedhukānāṃ bhṛṣṭānāṃ karśanīyā samākṣikā|| 25 ||

Ca. Sū. 2/26

।sarpiṣmatī bahutilā snehanī lavaṇānvitā| ॥ २६ ॥kuśāmalakaniryūhe śyāmākānāṃ virukṣaṇī|| 26 ||

Ca. Sū. 2/27

।daśamūlīśṛtā kāsahikkāśvāsakaphāpahā| ॥ २७ ॥yamake madirāsiddhā pakvāśayarujāpahā|| 27 ||

Ca. Sū. 2/28

।śākairmāṃsaistilairmāṣaiḥ siddhā varco nirasyati| ॥ २८ ॥jambvāmrāsthidadhitthāmlabilvaiḥ sāṅgrāhikī matā|| 28 ||

Ca. Sū. 2/29

।kṣāracitrakahiṅgvamlavetasairbhedinī matā|॥ २९ ॥abhayāpippalīmūlaviśvairvātānulomanī|| 29 ||

Ca. Sū. 2/30

।takrasiddhā yavāgūḥ syādghṛtavyāpattināśinī| ॥ ३० ॥tailavyāpadi śastā syāttakrapiṇyākasādhitā|| 30 ||

Ca. Sū. 2/31

।gavyamāṃsarasaiḥ sāmlā viṣamajvaranāśinī| ॥ ३१ ॥kaṇṭhyā yavānāṃ yamake pippalyāmalakaiḥ śṛtā|| 31 ||

Ca. Sū. 2/32

।tāmracūḍarase siddhā retomārgarujāpahā| ॥ ३२ ॥samāṣavidalā vṛṣyā ghṛtakṣīropasādhitā|| 32 ||

Ca. Sū. 2/33

।upodikādadhibhyāṃ tu siddhā madavināśinī| ॥ ३३ ॥kṣudhaṃ hanyādapāmārgakṣīragodhārasaiḥ śṛtā|| 33 ||

Ca. Sū. 2/34

-tatra ślokaḥ - ।aṣṭāviṃśatirityetā yavāgvaḥ parikīrtitāḥ| ॥ ३४ ॥pañcakarmāṇi cāśritya prokto bhaiṣajyasaṃgrahaḥ|| 34 ||

Ca. Sū. 2/35

।pūrvaṃ mūlaphalajñānahetoruktaṃ yadauṣadham| ॥ ३५ ॥pañcakarmāśrayajñānahetostat kīrtitaṃ punaḥ|| 35 ||

Ca. Sū. 2/36

।smṛtimān hetuyuktijño jitātmā pratipattimān| ॥ ३६ ॥bhiṣagauṣadhasaṃyogaiścikitsāṃ kartumarhati|| 36 ||

Ca. Sū. 2

॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne'pāmārgataṇḍulīyo nāma dvitīyo'dhyāyaḥ||2||