॥ १ ॥athātaḥ saṃtarpaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||
Chapter 23
संतर्पणीयोऽध्यायः
The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation
In this chapter (the chapter's own summary, verse 40)
तत्र श्लोकः-संतर्पणोत्था ये रोगा रोगा ये चापतर्पणात्।संतर्पणीये तेऽध्याये सौषधाः परिकीर्तिताः॥
verse 40 →Tap any word of the original to see its meaning.
॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||
।saṃtarpayati yaḥ snigdhairmadhurairgurupicchilaiḥ| ॥ ३ ॥navānnairnavamadyaiśca māṃsaiścānūpavārijaiḥ|| 3 ||
।gorasairgauḍikaiścānnaiḥ paiṣṭikaiścātimātraśaḥ| ॥ ४ ॥ceṣṭādveṣī divāsvapnaśayyāsanasukhe rataḥ|| 4 ||
।rogāstasyopajāyante saṃtarpaṇanimittajāḥ|॥ ५ ॥pramehapiḍakākoṭhakaṇḍūpāṇḍvāmayajvarāḥ|| 5 ||
।kuṣṭhānyāmapradoṣāśca mūtrakṛcchramarocakaḥ| ॥ ६ ॥tandrā klaibyamatisthaulyamālasyaṃ gurugātratā|| 6 ||
।indriyasrotasāṃ lepo buddhermohaḥ pramīlakaḥ| ॥ ७ ॥śophāścaivaṃvidhāścānye śīghramapratikurvataḥ|| 7 ||
।śastamullekhanaṃ tatra vireko raktamokṣaṇam| ॥ ८ ॥vyāyāmaścopavāsaśca dhūmāśca svedanāni ca|| 8 ||
।sakṣaudraścābhayāprāśaḥ prāyo rūkṣānnasevanam| ॥ ९ ॥cūrṇapradehā ye coktāḥ kaṇḍūkoṭhavināśanāḥ|| 9 ||
।triphalāragvadhaṃ pāṭhāṃ saptaparṇaṃ savatsakam| ॥ १० ॥mustaṃ samadanaṃ nimbaṃ jalenotkvathitaṃ pibet|| 10 ||
।tena mehādayo yānti nāśamabhyasyato dhruvam| ॥ ११ ॥mātrākālaprayuktena saṃtarpaṇasamutthitāḥ|| 11 ||
।mustamāragvadhaḥ pāṭhā triphalā devadāru ca| ॥ १२ ॥śvadaṃṣṭrā khadiro nimbo haridre tvakca vatsakāt|| 12 ||
।rasameṣāṃ yathādoṣaṃ prātaḥ prātaḥ pibannaraḥ| ॥ १३ ॥saṃtarpaṇakṛtaiḥ sarvairvyādhibhiḥ saṃpramucyate|| 13 ||
।ebhiścodvartanodgharṣasnānayogopayojitaiḥ| ॥ १४ ॥tvagdoṣāḥ praśamaṃ yānti tathā snehopasaṃhitaiḥ|| 14 ||
।kuṣṭhaṃ gomedako hiṅgu krauñcāsthi tryūṣaṇaṃ vacā| ॥ १५ ॥vṛṣakaile śvadaṃṣṭrā ca kharāhvā cāśmabhedakaḥ|| 15 ||
।takreṇa dadhimaṇḍena badarāmlarasena vā| ॥ १६ ॥mūtrakṛcchraṃ pramehaṃ ca pītametadvyapohati|| 16 ||
।takrābhayāprayogaiśca triphalāyāstathaiva ca| ॥ १७ ॥ariṣṭānāṃ prayogaiśca yānti mehādayaḥ śamam|| 17 ||
।tryūṣaṇaṃ triphalā kṣaudraṃ krimighnamajamodakaḥ| ॥ १८ ॥mantho'yaṃ saktavastailaṃ hito lohodakāplutaḥ|| 18 ||
।vyoṣaṃ viḍaṅgaṃ śigrūṇi triphalāṃ kaṭurohiṇīm| ॥ १९ ॥bṛhatyau dve haridre dve pāṭhāmativiṣāṃ sthirām|| 19 ||
।hiṅgu kebukamūlāni yavānīdhānyacitrakān| ॥ २० ॥sauvarcalamajājīṃ ca hapuṣāṃ ceti cūrṇayet|| 20 ||
।cūrṇatailaghṛtakṣaudrabhāgāḥ syurmānataḥ samāḥ| ॥ २१ ॥saktūnāṃ ṣoḍaśaguṇo bhāgaḥ saṃtarpaṇaṃ pibet|| 21 ||
।prayogādasya śāmyanti rogāḥ saṃtarpaṇotthitāḥ| ॥ २२ ॥pramehā mūḍhavātāśca kuṣṭhānyarśāṃsi kāmalāḥ|| 22 ||
।plīhā pāṇḍvāmayaḥ śopho mūtrakṛcchramarocakaḥ| ॥ २३ ॥hṛdrogo rājayakṣmā ca kāsaḥ śvāso galagrahaḥ|| 23 ||
।krimayo grahaṇīdoṣāḥ śvaitryaṃ sthaulyamatīva ca| ॥ २४ ॥narāṇāṃ dīpyate cāgniḥ smṛtirbuddhiśca vardhate|| 24 ||
।vyāyāmanityo jīrṇaśī yavagodhūmabhojanaḥ| ॥ २५ ॥saṃtarpaṇakṛtairdoṣaiḥ sthaulyaṃ muktvā vimucyate|| 25 ||
।uktaṃ saṃtarpaṇotthānāmapatarpaṇamauṣadham| ॥ २६ ॥vakṣyante sauṣadhāścordhvamapatarpaṇajā gadāḥ|| 26 ||
।dehāgnibalavarṇaujaḥśukramāṃsaparikṣayaḥ| ॥ २७ ॥jvaraḥ kāsānubandhaśca pārśvaśūlamarocakaḥ|| 27 ||
।śrotradaurbalyamunmādaḥ pralāpo hṛdayavyathā| ॥ २८ ॥viṇmūtrasaṃgrahaḥ śūlaṃ jaṅghorutrikasaṃśrayam|| 28 ||
।parvāsthisandhimedaśca ye cānye vātajā gadāḥ| ॥ २९ ॥ūrdhvavātādayaḥ sarve jāyante te'patarpaṇāt|| 29 ||
।teṣāṃ saṃtarpaṇaṃ tajjñaiḥ punarākhyātamauṣadham| ॥ ३० ॥yattadātve samarthaṃ syādabhyāse vā tadiṣyate|| 30 ||
।sadyaḥkṣīṇo hi sadyo vai tarpaṇenopacīyate| ॥ ३१ ॥narte saṃtarpaṇābhyāsāccirakṣīṇastu puṣyati|| 31 ||
।dehāgnidoṣabhaiṣajyamātrākālānuvartinā| ॥ ३२ ॥kāryamatvaramāṇena bheṣajaṃ ciradurbale|| 32 ||
।hitā māṃsarasāstasmai payāṃsi ca ghṛtāni ca| ॥ ३३ ॥snānāni bastayo'bhyaṅgāstarpaṇāśca ye|| 33 ||
।jvarakāsaprasaktānāṃ kṛśānāṃ mūtrakṛcchriṇām| ॥ ३४ ॥tṛṣyatāmūrdhvavātānāṃ vakṣyante tarpaṇā hitāḥ|| 34 ||
।śarkarāpippalītailaghṛtakṣaudraiḥ samāṃśakaiḥ| ॥ ३५ ॥saktudviguṇito vṛṣyasteṣāṃ manthaḥ praśasyate|| 35 ||
।saktavo madirā kṣaudraṃ śarkarā ceti tarpaṇam|॥ ३६ ॥pibenmārutaviṇmūtrakaphapittānulomanam|| 36 ||
।phaṇitaṃ saktavaḥ sarpirdadhimaṇḍo'mlakāñjikam| ॥ ३७ ॥tarpaṇaṃ mūtrakṛcchraghnamudāvartaharaṃ pibet|| 37 ||
।manthaḥ kharjūramṛdvīkāvṛkṣāmlāmlīkadāḍimaiḥ| ॥ ३८ ॥parūṣakaiḥ sāmalakairyukto madyavikāranut|| 38 ||
।svāduramlo jalakṛtaḥ sasneho rūkṣa eva vā| ॥ ३९ ॥sadyaḥ saṃtarpaṇo manthaḥ sthairyavarṇabalapradaḥ|| 39 ||
-tatra ślokaḥ- ।saṃtarpaṇotthā ye rogā rogā ye cāpatarpaṇāt| ॥ ४० ॥saṃtarpaṇīye te'dhyāye sauṣadhāḥ parikīrtitāḥ|| 40 ||
॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne saṃtarpaṇīyo nāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ||23||