॥ १ ॥athāto mātrāśitīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ|| 1 ||
Chapter 5
मात्राशितीयोऽध्यायः
The English translation of this text is being prepared. For now, the original is shown with its transliteration. Read it with its Hindi translation
In this chapter (the chapter's own summary, verses 105-111)
तत्र श्लोकाः - मात्रा द्रव्याणि मात्रां संश्रित्य गुरुलाघवम्।द्रव्याणां गर्हितोऽभ्यासो येषां, येषां च शस्यते॥
verse 105 →अञ्जनं धूमवर्तिश्च त्रिविधा वर्तिकल्पना।धूमपानगुणाः कालाः पानमानं च यस्य यत्॥
verse 106 →व्यापत्तिचिह्नं भैषज्यं धूमो येषां विगर्हितः।पेयो यथा यन्मयं च नेत्रं यस्य च यद्विधम्॥
verse 107 →नस्यकर्मगुणा नस्तःकार्यं यच्च यथा यदा।भक्षयेद्दन्तपवनं यथा यद्यङ्गुणं च यत्॥
verse 108 →यदर्थं यानि चास्येन धार्याणि कवलग्रहे।तैलस्य ये गुणा दिष्टाः शिरस्तैलगुणाश्च ये॥
verse 109 →कर्णतैले तथाऽभ्यङ्गे पादाभ्यङ्गेऽङ्गमार्जने।स्नाने वाससि शुद्धे च सौगन्ध्ये रत्नधारणे॥
verse 110 →शौचे संहरणे लोम्नां पादत्रच्छत्रधारणे।गुणा मात्राशितीयेऽस्मिंस्तथोक्ता दण्डधारणे॥
verse 111 →Tap any word of the original to see its meaning.
॥ २ ॥iti ha smāha bhagavānātreyaḥ|| 2 ||
।mātrāśī syāt| ॥ ३ ॥āhāramātrā punaragnibalāpekṣiṇī|| 3 ||
॥ ४ ॥yāvaddhyasyāśanamaśitamanupahatya prakṛtiṃ yathākālaṃ jarāṃ gacchati tāvadasya mātrāpramāṇaṃ veditavyaṃ bhavati|| 4 ||
।tatra śāliṣaṣṭikamudgalāvakapiñjalaiṇaśaśaśarabhaśambarādīnyāhāradravyāṇi prakṛtilaghūnyapi mātrāpekṣīṇi bhavanti| ॥ ५ ॥tathā piṣṭekṣukṣīravikṛtilamāṣānūpaudakapiśitādīnyāhāradravyāṇi prakṛtigurūṇyapi mātrāmevāpekṣante|| 5 ||
, ; , , , ; ॥ ६ ॥na caivamukte dravye gurulāghavamakāraṇaṃ manyeta, laghūni hi dravyāṇi vāyvagniguṇabahulāni bhavanti; pṛthvīsomaguṇabahulānītarāṇi, tasmāt svaguṇādapi laghūnyagnisandhukṣaṇasvabhāvānyalpadoṣāṇi cocyante'pi sauhityopayuktāni, gurūṇi punarnāgnisandhukṣaṇasvabhāvānyasāmānyāt, ataścātimātraṃ doṣavanti sauhityopayuktānyanyatra vyāyāmāgnibalāt; saiṣā bhavatyagnibalāpekṣiṇī mātrā|| 6 ||
; , ॥ ७ ॥na ca nāpekṣate dravyaṃ; dravyāpekṣayā ca tribhāgasauhityamardhasauhityaṃ vā gurūṇāmupadiśyate, laghūnāmapi ca nātisauhityamagneryuktyartham|| 7 ||
॥ ८ ॥mātrāvaddhyaśanamaśitamanupahatya prakṛtiṃ balavarṇasukhāyuṣā yojayatyupayoktāramavaśyamiti|| 8 ||
-bhavanti cātra - ।guru piṣṭamayaṃ tasmāttaṇḍulān pṛthukānapi| ॥ ९ ॥na jātu bhuktavān khādenmātrāṃ khādedbubhukṣitaḥ|| 9 ||
।vallūraṃ śuṣkaśākāni śālūkāni bisāni ca| ॥ १० ॥nābhyasedgauravānmāṃsaṃ kṛśaṃ naivopayojayet|| 10 ||
॥ ११ ॥matsyān dadhi ca māṣāṃśca yavakāṃśca na śīlayet|| 11 ||
।piṣṭikāñchālimudgāṃśca saindhavāmalake yavān| ॥ १२ ॥āntarīkṣaṃ payaḥ sarpirjāṅgalaṃ madhu cābhyaset|| 12 ||
।tacca nityaṃ prayuñjīta svāsthyaṃ yenānuvartate| ॥ १३ ॥ajātānāṃ vikārāṇāmanutpattikaraṃ ca yat|| 13 ||
।ata ūrdhvaṃ śarīrasya kāryamakṣyañjanādikam| ॥ १४ ॥svasthavṛttimabhipretya guṇataḥ saṃpravakṣyate|| 14 ||
।sauvīramañjanaṃ nityaṃ hitamakṣṇoḥ prayojayet| ॥ १५ ॥pañcarātre'ṣṭarātre vā srāvaṇārthe rasāñjanam|| 15 ||
।cakṣustejomayaṃ tasya viśeṣācchleṣmato bhayam| ॥ १६ ॥tataḥ śleṣmaharaṃ karma hitaṃ dṛṣṭeḥ prasādanam|| 16 ||
।divā tanna prayoktavyaṃ netrayostīkṣṇamañjanam| ॥ १७ ॥virekadurbalā dṛṣṭirādityaṃ prāpya sīdati|| 17 ||
।tasmāt srāvyaṃ niśāyāṃ tu dhruvamañjanamiṣyate| ॥ १८ ॥yathā hi kanakādīnāṃ malināṃ vividhātmanām|| 18 ||
।dhautānāṃ nirmalā śuddhistailacelakacādibhiḥ| ॥ १९ ॥evaṃ netreṣu martyānāmañjanāścyotanādibhiḥ|| 19 ||
।dṛṣṭirnirākulā bhāti nirmale nabhasīnduvat| ॥ २० ॥hareṇukāṃ priyaṅguṃ ca pṛthvīkāṃ keśaraṃ nakham|| 20 ||
।hrīveraṃ candanaṃ patraṃ tvagelośīrapadmakam| ॥ २१ ॥dhyāmakaṃ madhukaṃ māṃsī guggulvaguruśarkaram|| 21 ||
।nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣalodhratvacaḥ śubhāḥ| ॥ २२ ॥vanyaṃ sarjarasaṃ mustaṃ śaileyaṃ kamalotpale|| 22 ||
।śrīveṣṭakaṃ śallakīṃ ca śukaṣarhamathāpi ca| ॥ २३ ॥piṣṭvā limpecchareṣīkāṃ tāṃ vartiṃ yavasannibhām|| 23 ||
।aṅguṣṭhasaṃmitāṃ kuryādaṣṭāṅgulasamāṃ bhiṣak| ॥ २४ ॥śuṣkāṃ nigarbhāṃ tāṃ vartiṃ dhūmanetrārpitāṃ naraḥ|| 24 ||
।snehāktāmagnisaṃpluṣṭāṃ pibet prāyogikīṃ sukhām|॥ २५ ॥vasāghṛtamadhūcchiṣṭairyuktiyuktairvarauṣadhaiḥ|| 25 ||
।vartiṃ madhurakaiḥ kṛtvā snaihikīṃ dhūmamācaret| ॥ २६ ॥śvetā jyotiṣmatī caiva haritālaṃ manaḥśilā|| 26 ||
।gandhāścāgurupatrādyā dhūmaṃ mūrdhavirecane| ॥ २७ ॥gauravaṃ śirasaḥ śūlaṃ pīnasārdhāvabhedakau|| 27 ||
।karṇākṣiśūlaṃ kāsaśca hikkāśvāsau galagrahaḥ| ॥ २८ ॥dantadaurbalyamāsrāvaḥ śrotraghrāṇākṣidoṣajaḥ|| 28 ||
।pūtirghrāṇāsyagandhaśca dantaśūlamarocakaḥ| ॥ २९ ॥hanumanyāgrahaḥ kaṇḍūḥ krimayaḥ pāṇḍutā mukhe|| 29 ||
।śleṣmapraseko vaisvaryaṃ galaśuṇḍyupajihvikā| ॥ ३० ॥khālityaṃ piñjaratvaṃ ca keśānāṃ patanaṃ tathā|| 30 ||
।kṣavathuścātitandrā ca buddhermoho'tinidratā| ॥ ३१ ॥dhūmapānāt praśāmyanti balaṃ bhavati cādhikam|| 31 ||
।śiroruhakapālānāmindriyāṇāṃ svarasya ca| ॥ ३२ ॥na ca vātakaphātmāno balino'pyūrdhvajatrujāḥ|| 32 ||
।dhūmavaktrakapānasya vyādhayaḥ syuḥ śirogatāḥ| ॥ ३३ ॥prayogapāne tasyāṣṭau kālāḥ saṃparikīrtitāḥ|| 33 ||
।vātaśleṣmasamutkleśaḥ kāleṣveṣu hi lakṣyate| ॥ ३४ ॥snātvā bhuktvā samullikhya kṣutvā dantānnighṛṣya ca|| 34 ||
।nāvanāñjananidrānte cātmavān dhūmapo bhavet| ॥ ३५ ॥tathā vātakaphātmāno na bhavantyūrdhvajatrujāḥ|| 35 ||
।rogāstasya tu peyāḥ syurāpānāstristrayastrayaḥ| ॥ ३६ ॥paraṃ dvikālapāyī syādahnaḥ kāleṣu buddhimān|| 36 ||
, , ।prayoge, snaihike tvekaṃ, vairecyaṃ tricatuḥ pibet| ॥ ३७ ॥hṛtkaṇṭhendriyasaṃśuddhirlaghutvaṃ śirasaḥ śamaḥ|| 37 ||
।yatheritānāṃ doṣāṇāṃ samyakpītasya lakṣaṇam| ॥ ३८ ॥bādhiryamāndhyamūkatvaṃ raktapittaṃ śirobhramam|| 38 ||
।akāle cātipītaśca dhūmaḥ kuryādupadravān| ॥ ३९ ॥tatraeṣṭaṃ sarpiṣaḥ pānaṃ nāvanāñjanatarpaṇam|| 39 ||
।snaihikaṃ dhūmaje doṣe vāyuḥ pittānigo yadi| ॥ ४० ॥śītaṃ tu raktapitte syācchleṣmapitte virūkṣaṇam|| 40 ||
।paraṃ tvataḥ pravakṣyāmi dhūmo yeṣāṃ vigarhitaḥ| ॥ ४१ ॥na viriktaḥ pibeddhūmaṃ na kṛte bastikarmaṇi|| 41 ||
।na raktī na viṣeṇārto na śocanna ca garbhiṇī| ॥ ४२ ॥na śrame na made nāme na pitte na prajāgare|| 42 ||
।na mūrcchābhramatṛṣṇāsu na kṣīṇe nāpi ca kṣate| ॥ ४३ ॥na madyadugdhe pītvā ca na snehaṃ na ca mākṣikam|| 43 ||
।dhūmaṃ na bhuktvā dadhnā ca na rūkṣaḥ kruddha eva ca| ॥ ४४ ॥na tāluśoṣe timire śirasyabhihite na ca|| 44 ||
।na śaṅkhake na rohiṇyāṃ na mehe na madātyaye| ॥ ४५ ॥eṣu dhūmamakāleṣu mohāt pibati yo naraḥ|| 45 ||
।rogāstasya pravardhante dāruṇā dhūmavibhramāt| ॥ ४६ ॥dhūmayogyaḥ pibeddoṣe śiroghrāṇākṣisaṃśraye|| 46 ||
।ghrāṇenāsyena kaṇṭhasthe mukhena ghrāṇapo vamet| ॥ ४७ ॥āsyena dhūmakavalān piban ghrāṇena nodvamet|| 47 ||
।pratilomaṃ gato hyāśu dhūmo hiṃsyāddhi cakṣuṣī| ॥ ४८ ॥ṛjvaṅgacakṣustaccetāḥ sūpaviṣṭastriparyayam|| 48 ||
।pibecchidraṃ pidhāyaikaṃ nāsayā dhūmamātmavān| ॥ ४९ ॥caturviṃśatikaṃ netraṃ svāṅgulībhirvirecane|| 49 ||
।dvātriṃśadaṅgulaṃ snehe prayoge'dhyardhamiṣyate| ॥ ५० ॥ṛju trikoṣāphalitaṃ kolāsthyagrapramāṇitam|| 50 ||
।bastinetrasamadravyaṃ dhūmanetraṃ praśasyate| ॥ ५१ ॥dūrādvinirgataḥ parvacchinno nāḍītanūkṛtaḥ|| 51 ||
।nendriyaṃ bādhate dhūmo mātrākālaniṣevitaḥ| ॥ ५२ ॥yadā coraśca kaṇṭhaśca śiraśca laghutāṃ vrajet|| 52 ||
।kaphaśca tanutāṃ prāptaḥ supītaṃ dhūmamādiśet| ॥ ५३ ॥aviśuddhaḥ svaro yasya kaṇṭhaśca sakapho bhavet|| 53 ||
।stimito mastakaścaivamapītaṃ dhūmamādiśet| ॥ ५४ ॥tālu mūrdhā ca kaṇṭhaśca śuṣyate paritapyate|| 54 ||
।tṛṣyate muhyate jantū raktaṃ ca sravate'dhikam| ॥ ५५ ॥śiraśca bhramate'tyarthaṃ mūrcchā cāsyopajāyate|| 55 ||
।indriyāṇyupatapyante dhūme'tyarthaṃ niṣevite| ॥ ५६ ॥varṣe varṣe'ṇutailaṃ ca kāleṣu triṣu nā caret|| 56 ||
।prāvṛṭśaradvasanteṣu gatameghe nabhastale| ॥ ५७ ॥nasyakarma yathākālaṃ yo yathoktaṃ niṣevate|| 57 ||
।na tasya cakṣurna ghrāṇaṃ na śrotramupahanyate| ॥ ५८ ॥na syuḥ śvetā na kapilāḥ keśāḥ śmaśrūṇi vā punaḥ|| 58 ||
।na ca keśāḥ pramucyante vardhante ca viśeṣataḥ| ॥ ५९ ॥manyāstambhaḥ śiraḥśūlamarditaṃ hanusaṃgrahaḥ|| 59 ||
।pīnasārdhāvabhedau ca śiraḥkampaśca śāmyati| ॥ ६० ॥sirāḥ śiraḥkapālānāṃ sandhayaḥ snāyukaṇḍarāḥ|| 60 ||
।nāvanaprīṇitāścāsya labhante'bhyadhikaṃ balam| ॥ ६१ ॥mukhaṃ prasannopacitaṃ svaraḥ snigdhaḥ sthiro mahān|| 61 ||
।sarvendriyāṇāṃ vaimalyaṃ balaṃ bhavati cādhikam| ॥ ६२ ॥na cāsya rogāḥ sahasā prabhavantyūrdhvajatrujāḥ|| 62 ||
।jīryataścottamāṅgeṣu jarā na labhate balam| ॥ ६३ ॥candanāguruṇī patraṃ dārvītvaṅmadhukaṃ balām|| 63 ||
।prapauṇḍarīkaṃ sūkṣmailāṃ viḍaṅgaṃ bilvamutpalam| ॥ ६४ ॥hrīberamabhayaṃ vanyaṃ tvaṅmustaṃ sārivāṃ sthirām|| 64 ||
।jīvantīṃ pṛśniparṇīṃ ca suradāru śatāvarīm| ॥ ६५ ॥hareṇuṃ bṛhatīṃ vyādhrīṃ surabhīṃ padmakeśaram|| 65 ||
।vipācayecchataguṇe māhendre vimale'mbhasi| ॥ ६६ ॥tailāddaśaguṇaṃ śeṣaṃ kaṣāyamavatārayet|| 66 ||
।tena tailaṃ kaṣāyeṇa daśakṛtvo vipācayet| ॥ ६७ ॥athāsya daśame pāke samāṃśaṃ chāgalaṃ payaḥ|| 67 ||
।dadyādeṣo'ṇutailasya nāvanīyasya saṃvidhiḥ| ॥ ६८ ॥asya mātrāṃ prayuñjīta tailasyārdhapalonmitām|| 68 ||
।snigdhasvinnottamāṅgasya picunā nāvanaistribhiḥ| ॥ ६९ ॥tryahāttryahācca saptāhametata karma samācaret|| 69 ||
।nivātoṣṇasamācārī hitāśī niyatendriyaḥ| ॥ ७० ॥tailametattridoṣaghnamindriyāṇāṃ balapradam|| 70 ||
।prayuñjāno yathākālaṃ yathoktānaśnute guṇān| ॥ ७१ ॥āpothitāgraṃ dvau kālau kaṣāyakaṭutiktakam|| 71 ||
।bhakṣayeddantapavanaṃ dantamāṃsānyabādhayan| ॥ ७२ ॥nihanti gandhaṃ vairasyaṃ jihvādantāsyajaṃ malam|| 72 ||
।niṣkṛṣya rucimādhatte sadyo dantaviśodhanam|॥ ७३ ॥karañjakaravīrārkamālatīkakubhāsanāḥ|| 73 ||
।śasyante dantapavane ye cāpyevaṃvidhā drumāḥ| ॥ ७४ ॥suvarṇarūpyatāmrāṇi trapurītimayāni ca|| 74 ||
।jihvānirlekhanāni syuratīkṣṇānyanṛjūni ca| ॥ ७५ ॥jihvāmūlagataṃ yacca malamucchvāsarodhi ca|| 75 ||
।daurgandhyaṃ bhajate tena tasmājjihvāṃ vinirlikhet| ॥ ७६ ॥dhāryāṇyāsyena vaiśadyarucisaugandhyamicchatā|| 76 ||
।jātīkaṭukapūgānāṃ lavaṅgasya phalāni ca| ।kakkolasya phalaṃ patraṃ tāmbūlasya śubhaṃ tathā| ॥ ७७ ॥tathā karpūraniryāsaḥ sūkṣmailāyāḥ phalāni ca|| 77 ||
।hanvorbalaṃ svarabalaṃ vadanopacayaḥ paraḥ| ॥ ७८ ॥syāt paraṃ ca rasajñānamanne ca ruciruttamā|| 78 ||
।na cāsya kaṇṭhaśoṣaḥ syānnauṣṭhayoḥ sphuṭanādbhayam| ॥ ७९ ॥na ca dantāḥ kṣayaṃ yānti dṛḍhamūlā bhavanti ca|| 79 ||
।na śūlyante na cāmlena hṛṣyante bhakṣayanti ca| ॥ ८० ॥parānapi kharān bhakṣyāṃstailagaṇḍūṣadhāraṇāt|| 80 ||
।nityaṃ snehārdraśirasaḥ śiraḥśūlaṃ na jāyate| ॥ ८१ ॥na khālityaṃ na pālityaṃ na keśāḥ prapatanti ca|| 81 ||
।balaṃ śiraḥkapālānāṃ viśeṣeṇābhivardhate| ॥ ८२ ॥dṛḍhamūlāśca dīrghāśca kṛṣṇāḥ keśā bhavanti ca|| 82 ||
।indriyāṇi prasīdanti sutvagbhavati cānanam| ॥ ८३ ॥nidrālābhaḥ sukhaṃ ca syānmūrdhni tailaniṣevaṇāt|| 83 ||
।na karṇarogā vātotthā na manyāhanusaṃgrahaḥ| ॥ ८४ ॥noccaiḥ śrutirna vādhiryaṃ syānnityaṃ karṇatarpaṇāt|| 84 ||
।snehābhyaṅgādyathā kumbhaścarma snehavimardanāt| ॥ ८५ ॥bhavatyupāṅgādakṣaśca dṛḍhaḥ kleśasaho yathā|| 85 ||
।tathā śarīramabhyaṅgāddṛḍhaṃ sutvak ca jāyate| ॥ ८६ ॥praśāntamārutābādhaṃ kleśavyāyāmasaṃsaham|| 86 ||
।sparśane'bhyadhiko vāyuḥ sparśanaṃ ca tvagāśritam| ॥ ८७ ॥tvacyaśca paramabhyaṅgastasmāttaṃ śīlayennaraḥ|| 87 ||
।na cābhighātābhihataṃ gātramabhyaṅgasevinaḥ| ॥ ८८ ॥vikāraṃ bhajate'tyarthaṃ balakarmaṇi vā kvacit|| 88 ||
।susparśopacitāṅgaśca balavān priyadarśanaḥ| ॥ ८९ ॥bhavatyaṅganityatvānnaro'lpajara eva ca|| 89 ||
।kharatvaṃ stabdhatā raukṣyaṃ śramaḥ suptiśca pādayoḥ| ॥ ९० ॥sadya evopaśāmyanti pādābhyaṅgaviṣevaṇāt|| 90 ||
।jāyate saukumāryaṃ ca balaṃ sthairyaṃ ca pādayoḥ| ॥ ९१ ॥dṛṣṭiḥ prasādaṃ labhate mārutaścopaśāmyati|| 91 ||
।na ca syādgṛdhrasīvātaḥ pādayoḥ sphuṭanaṃ na ca| ॥ ९२ ॥na sirāsnāyusaṃkocaḥ pādābhyaṅgena pādayoḥ|| 92 ||
।daurgandhyaṃ gauravaṃ tandrāṃ kaṇḍūṃ malamarocakam| ॥ ९३ ॥svedabībhatsatāṃ hanti śarīraparimārjanam|| 93 ||
।pavitraṃ vṛṣyamāyuṣyaṃ śramasvedamalāpaham| ॥ ९४ ॥śarīrabalasandhānaṃ snānamojaskaraṃ param|| 94 ||
।kāmyaṃ yaśasyamāyuṣyamalakṣmīghnaṃ praharṣaṇam| ॥ ९५ ॥śrīmat pāriṣadaṃ śastaṃ nirmalāmbaradhāraṇam|| 95 ||
।vṛṣyaṃ saugandhyamāyuṣayaṃ kāmyaṃ puṣṭibalapradam| ॥ ९६ ॥saumanasyamalakṣmīghraṃ gandhamālyaniṣevaṇam|| 96 ||
।dhanyaṃ maṅgalyamāyuṣyaṃ śrīmadvyasanasūdanam| ॥ ९७ ॥harṣaṇaṃ kāmyamojasyaṃ ratnābharaṇadhāraṇam|| 97 ||
।medhyaṃ pavitramāyuṣyamalakṣmīkalināśanam| ॥ ९८ ॥pādayormalamārgāṇāṃ śaucādhānamabhīkṣṇaśaḥ|| 98 ||
।pauṣṭikaṃ vṛṣyamāyuṣyaṃ śuci rūpavirājanam| ॥ ९९ ॥keśaśmaśrunakhādīnāṃ kalpanaṃ saṃprasādhanam|| 99 ||
।cakṣuṣyaṃ spraśanahitaṃ pādayorvyasanāpaham| ॥ १०० ॥balyaṃ parākramasukhaṃ vṛṣyaṃ pādatradhāraṇam|| 100 ||
।īteḥ praśamanaṃ balyaṃ guptyāvaraṇaśaṅkaram| ॥ १०१ ॥gharmānilarajombughnaṃ chatradhāraṇamucyate|| 101 ||
।skhalataḥ saṃpratiṣṭhānaṃ śatrūṇāṃ ca niṣūdanam| ॥ १०२ ॥avaṣṭambhanamāyuṣyaṃ bhayaghnaṃ daṇḍadhāraṇam|| 102 ||
।nagarī nagarasyeva rathasyeva rathī yathā| ॥ १०३ ॥svaśarīrasya medhāvī kṛtyeṣvavahito bhavet|| 103 ||
- ।bhavati cātra - vṛttyupāyānniṣeveta ye syurdharmāvirodhinaḥ| ॥ १०४ ॥śamamadhyayanaṃ caiva sukhamevaṃ samaśnute|| 104 ||
- ।tatra ślokāḥ - mātrā dravyāṇi mātrāṃ saṃśritya gurulāghavam| , ॥ १०५ ॥dravyāṇāṃ garhito'bhyāso yeṣāṃ, yeṣāṃ ca śasyate|| 105 ||
।añjanaṃ dhūmavartiśca trividhā vartikalpanā| ॥ १०६ ॥dhūmapānaguṇāḥ kālāḥ pānamānaṃ ca yasya yat|| 106 ||
।vyāpatticihnaṃ bhaiṣajyaṃ dhūmo yeṣāṃ vigarhitaḥ| ॥ १०७ ॥peyo yathā yanmayaṃ ca netraṃ yasya ca yadvidham|| 107 ||
।nasyakarmaguṇā nastaḥkāryaṃ yacca yathā yadā| ॥ १०८ ॥bhakṣayeddantapavanaṃ yathā yadyaṅguṇaṃ ca yat|| 108 ||
।yadarthaṃ yāni cāsyena dhāryāṇi kavalagrahe| ॥ १०९ ॥tailasya ye guṇā diṣṭāḥ śirastailaguṇāśca ye|| 109 ||
।karṇataile tathā'bhyaṅge pādābhyaṅge'ṅgamārjane| ॥ ११० ॥snāne vāsasi śuddhe ca saugandhye ratnadhāraṇe|| 110 ||
।śauce saṃharaṇe lomnāṃ pādatracchatradhāraṇe| ॥ १११ ॥guṇā mātrāśitīye'smiṃstathoktā daṇḍadhāraṇe|| 111 ||
॥॥ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne mātrāśitīyo nāma pañcamo'dhyāyaḥ samāptaḥ||5||